<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI PUBLIC "-//TEI P5//DTD Main Document Type//EN" "../tei_all.dtd">
<TEI><teiHeader><fileDesc><titleStmt><title type="main" subtype="text-ĀPṬ" ana="actual">Āptaparīkṣāṭīkā</title><title type="main" subtype="text-ĀP" ana="potential">Āptaparīkṣā</title><title type="subtitle" subtype="plain-text">Plain text of Gajādharāl's 1913 edition</title><respStmt><resp>Digital textresource created by</resp><persName>H. Trikha</persName></respStmt></titleStmt><publicationStmt><publisher>Published within the Digital Corpus of Vidyānandin's Works at <span type="ref-site" target="../">www.dipal.org/dcv</span></publisher><availability><licence> under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License</licence></availability><date type="published">November 24, 2025</date></publicationStmt><sourceDesc><bibl>Printed edition: Vidyānandasvāmi-viracitā ... Āptaparīkṣā Patraparīkṣā ca Gajādharalālajainaśāstriṇā sampādite. (Sanātanajainagranthamālā 1). Kāśī 1913.</bibl><bibl type="base-resource">Digitized print edition: <span target="ĀPṬ-GL-p.html">dcv/Āptaparīkṣāṭīkā/ĀPṬ-GL-p</span></bibl></sourceDesc></fileDesc><encodingDesc><projectDesc><p><seg type="project-general">This resource for the text of the <seg type="essential" subtype="wor_name">Āptaparīkṣāṭīkā</seg> (<seg type="essential" subtype="wor_abbr">ĀPṬ</seg>) is published alongside <span type="ref-site work" target="./">other digital resources for the work</span>. The resource at hand, <seg type="essential" subtype="tra_sigl">ĀPṬ-GL‑t</seg>, is a resource for the specific text of the edition by Gajādharāl (GL) in 1913. </seg><seg type="derivat" subtype="plain-text">The resource renders only the plain text (t) without metatext except for punctuation and indication of verse or prose. </seg></p><p/><p><seg type="thanks">H. Trikha created this resource during his occupations at the Institutes for <span type="organisation">South Asian, Tibetan and Buddhist Studies, University of Vienna,</span> and for the <span type="organisation">Cultural and Intellectual History of Asia, Austrian Academy of Sciences.</span> Substantial work was done in the project “Perspectivism and intertextuality in Vidyānandin’s works,” funded by the Austrian Science Fund (FWF Schrödinger project J 3880-G24). Trikha is especially grateful to the late Helmut Krasser for financing the capture of the printed edition. </seg></p></projectDesc><refsDecl><p><seg type="print-edition" ana="potential">References in the left margin pertain to page and line of Gajādharalāl's edition. </seg><seg type="plain-text-ĀPṬ" ana="actual">References indicate page and line of Gajādharalāl's edition, stanzas of the Āptaparīkṣā are rendered in a lighter color and referred to by their current number. </seg><seg type="plain-text-ĀP" ana="potential">References to the left pertain to the number of the stanza in Gajādharalāl's edition. </seg></p></refsDecl></encodingDesc></teiHeader><text type="plain-text"><body><lg n="ĀP-GL_1 a_2" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_1ab"><lb n="1,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 1ab</span>pra­bu­ddhā­śe­ṣa­ta­ttvā­rtha­bo­dha­dī­dhi­ti­mā­li­ne | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_1cd"><lb n="1,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 1cd</span>namaḥ śrī­ji­na­caṃ­drā­ya mo­ha­dhvāṃ­ta­pra­bhe­di­ne || 1 || </l></lg><p n="a_3" rend="justify"><lb n="1,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL,03</span>kasmāt punaḥ pa­ra­me­ṣṭhi­naḥ stotraṃ śāstrādau śā­stra­kā­rāḥ­prā­hu­r ity a­bhi­dhī­ya­te­ —</p><lg n="ĀP-GL_2 a_4" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_2ab"><lb n="1,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 2ab</span>śre­yo­mā­rga­sya saṃsiddhiḥ pra­sā­dā­t pa­ra­me­ṣṭhi­naḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_2cd"><lb n="1,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 2cd</span>ity āhus ta­dgu­ṇa­sto­traṃ śāstrādau mu­ni­puṃ­ga­vāḥ || 2 || </l></lg><p n="a_5" rend="justify"><lb n="1,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL,06</span>śreyo niḥ­śre­ya­saṃ pa­ra­ma­pa­raṃ ca | tatra pa­raṃ­sa­ka­la­ka­rma­vi­pra­mo­kṣa­la­kṣa­ṇaṃ baṃ­dha­he­tva­bhā­va­ni­rja­rā­bhyāṃ <lb n="1,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL,07</span>kṛ­tstna­ka­rma­vi­pra­mo­kṣo mokṣa iti va­ca­nā­t | tato '­pa­ra­mā­rhe­tya­la­kṣa­ṇaṃ ghā­ti­ka­rma­kṣa­yā­d a­naṃ­ta­ca­tu­ṣṭa­ya­sva­rū­pa­lā<span type="hard-break">- </span><lb n="1,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL,08</span>bha­syā­pa­ra­niḥ­śre­ya­sa­tvā­t | na cā­'­tra­ka­sya ci­dā­tma­vi­śe­ṣa­sya­kṛ­tstna­ka­rma­vi­pra­mo­kṣo 'siddhaḥ sā­dha­ka­pra­mā­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="1,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL,09</span>sa­dbhā­vā­t | tathā hi | kaścid ā­tma­vi­śe­ṣaḥ kṛ­tstna­ka­rma­bhi­rvi­pra­m ucyate kṛ­tstna­baṃ­dha­he­tva­bhā­va­ni­rja­rā­va­ttvā­t | yas tu <lb n="1,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL,10</span>na kṛ­tstna­ka­rma­bhi­r vipram ucyate sa na­kṛ­tstna­baṃ­dha­he­tva­bhā­vā­ni­rja­rā­vā­n yathā saṃ­sā­rī­kṛ­tstna­baṃ­dha­he­tva­bhā­va­ni­rja<span type="hard-break">- </span><lb n="1,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL,11</span>rāvāṃś ca kaścid ā­tma­vi­śe­ṣa­s tasmāt kṛ­tstna­ka­rma­bhi­r vi­pra­mu­cya­te | nanu baṃdha e­vā­tma­no '­si­ddha­s ta­ddhe­tu­ś ceti kuto <lb n="1,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL,12</span>baṃ­dha­he­tva­bhā­va­va­ttvaṃ­, pra­ti­ṣe­dha­sya vi­dhi­pū­rva­ka­tvā­t | baṃ­dhā­bhā­ve ca kasya ni­rja­rā­, baṃ­dha­pha­lā­nu­bha­va­naṃ hi­ni­rja­rā <lb n="1,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL,13</span>baṃ­dhā­bhā­ve tu kutas ta­tpha­lā­va­nu­bha­va­na­m a­taḥ­kṛ­tstna­ka­rma­ni­rja­rā­va­ttva­m apy asiddhaṃ | na cā­si­ddhaṃ­sā­dha­naṃ sā­dhya­sā­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="1,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL,14</span>nā­yā­la­m iti ka­ści­t­, so 'py a­nā­lo­ci­ta­ta­ttvaḥ pra­mā­ṇa­to­baṃ­dha­sya prasiddheḥ | tathā hi | vi­vā­dā­dhyā­si­taḥ <lb n="1,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL,15</span>saṃsārī baṃ­dha­vā­n pa­ra­taṃ­tra­tvā­d ā­lā­na­staṃ­bhā­ga­ta­ha­sti­va­t | pa­ra­taṃ­tro 'sau hī­na­sthā­na­pa­ri­gra­ha­va­ttvā­t kāmodre<span type="hard-break">- </span><lb n="1,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL,16</span>ka­pa­ra­taṃ­tra­ve­śyā­gṛ­ha­pa­ri­gra­ha­va­c ch<corr>r</corr>o­tri­ya­brā­hma­ṇa­va­t | hī­na­sthā­naṃ hi śa­rī­raṃ­ta­tpa­ri­gra­ha­vāṃ­ś ca saṃsārī prasiddha <lb n="1,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL,17</span>eva | kathaṃ punaḥ śarīraṃ hī­na­sthā­na­m ātmana ity ucyate | hī­na­sthā­naṃ śa­rī­ra­m ātmano duḥ­kha­he­tu­tvā­t kasya <lb n="1,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL,18</span>ci­tkā­rā­gṛ­ha­va­t | nanu de­va­śa­rī­ra­sya duḥ­kha­he­tu­tvā­bhā­vā­tpa­kṣā­vyā­pa­ko hetur iti cet na | tasyāpi <lb n="1,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL,19</span>maraṇe duḥ­kha­he­tu­tva­si­ddheḥ pa­kṣa­vyā­pa­ka­tva­vya­va­sthā­nā­t | tad evaṃ saṃ­kṣe­pa­to baṃdhasya prasiddhau ta­ddhe­tu­r api siddhasta<span type="hard-break">- </span><lb n="1,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL,20</span>syā­he­tu­ka­tve ni­tya­tva­pra­saṃ­gā­t | sato he­tu­ra­hi­ta­sya­ni­tya­tva­vya­va­sthi­teḥ '­sa­da­kā­ra­ṇa­va­n nityam iti' parair a<span type="hard-break">- </span><lb n="1,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL,21</span>bhi­dhā­nā­t | ta­ddhe­tu­ś ca­mi­thyā­da­rśa­nā­vi­ra­ti­pra­mā­da­ka­ṣā­ya­yo­ga­vi­ka­lpā­t paṃ­ca­vi­dhaḥ­syā­t | baṃdho hi saṃkṣepa<span type="hard-break">- </span><lb n="1,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL,22</span>to dvedhā bhā­va­baṃ­dho dra­vya­baṃ­dha­ś ceti | ta­tra­bhā­va­baṃ­dhaḥ kro­dhā­dyā­tma­ka­s tasya hetur mi­thyā­da­rśa­naṃ­, tadbhāve bhāvād abhāve <lb n="1,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL,23</span>cā­bhā­vā­t | kvacid a­kro­dhā­di­vi­ṣa­ye hi­kro­dhā­di­vi­ṣa­ya­tva­śra­ddhā­naṃ mi­thyā­da­rśa­naṃ ta­sya­vi­pa­rī­tā­bhi­ni­ve­śa<span type="hard-break">- </span><pb n="02"/><lb n="2,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,01</span>la­kṣa­ṇa­sya sa­ka­lā­sti­ka­pra­si­ddha­tvā­t tasya ca sa­dbhā­ve­ba­hi­raṃ­ga­sya sa­tyaṃ­ta­raṃ­ge dra­vya­kro­dhā­di­baṃ­dhe bhā­va­baṃ­dha­sya <lb n="2,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,02</span>sadbhāvaḥ ta­da­bhā­ve cā­sa­dbhā­vaḥ siddha e­ve­ti­mi­thyā­da­rśa­na­he­tu­ko bhā­va­baṃ­dhaḥ | ta­dva­da­vi­ra­ti­he­tu­ka­ś ca­sa­mu­tpa­nna<span type="hard-break">- </span><lb n="2,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,03</span>sa­mya­gda­rśa­na­syā­'­pi ka­sya­ci­d a­pra­kṛ­ṣṭo bhā­va­baṃ­dhaḥ sa­tyā­ma­vi­ra­tau pra­tī­ya­te eva tato 'py a­pra­kṛ­ṣṭo bhā­va­baṃ­dhaḥ | <lb n="2,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,04</span>pra­mā­da­he­tu­kaḥ syād a­vi­ra­tya­bhā­ve 'pi, ka­sya­ci­d vi­ra­ta­sya­sa­ti pramāde ta­du­pa­la­bdheḥ tato 'py a­pra­kṛ­ṣṭaḥ | ka­ṣā­ya­he<span type="hard-break">- </span><lb n="2,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,05</span>tukaḥ sa­mya­gdṛ­ṣṭe­r vi­ra­ta­syā­'­pra­ma­tta­syā­'­pi ka­ṣā­ya­sa­dbhā­ve­bhā­vā­t | tato 'py a­pra­kṛ­ṣṭa­va­pu­ra­jñā­na­la­kṣa­ṇo bhā­va­baṃ­dho <lb n="2,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,06</span>yo­ga­he­tu­kaḥ kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­syā­'­pi yo­ga­sa­dbhā­ve ta­tsa­dbhā­vā­t | ke­va­li­na­s tu yo­ga­sa­dbhā­ve 'pi na bhā­va­baṃ­dhaḥ­, <lb n="2,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,07</span>tasya jī­va­nmu­kta­tvā­n mo­kṣa­pra­si­ddheḥ | na cai­va­me­kai­ka­he­tu­ka eva baṃdhaḥ pū­rva­smi­n pū­rva­smi­nn u­tta­ra­syo­tta­ra­sya <lb n="2,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,08</span>baṃ­dha­he­toḥ sa­dbhā­vā­t | ka­ṣā­ya­he­tu­ko hi baṃdho yo­ga­he­tu­ko­'­pi pra­mā­da­he­tu­ka­ś ca yo­ga­ka­ṣā­ya­he­tu­ko 'pi | <lb n="2,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,09</span>a­vi­ra­ti­he­tu­ka­ś ca yo­ga­ka­ṣā­ya­pra­mā­da­he­tu­kaḥ pra­tī­ya­te | mi­thyā­da­rśa­na­he­tu­ka­ś ca yo­ga­ka­ṣā­ya­pra­mā­dā­vi­ra­ti­he­tu­kaḥ <lb n="2,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,10</span>siddha iti mi­thyā­da­rśa­nā­di­paṃ­ca­vi­dha­pra­tya­ya­sā­ma­rthyā­n mi­thyā­jñā­na­sya baṃ­dha­he­toḥ prasiddheḥ ṣa­ṭpra­tya­yo 'pi <lb n="2,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,11</span>baṃdho '­bhi­dhī­ya­te | na cāyaṃ bhā­va­baṃ­dho dra­vya­baṃ­dha­maṃ­ta­re­ṇa bha­va­ti­, mu­kta­syā­pi ta­tpra­saṃ­gā­d iti dra­vya­baṃ­dhaḥ <lb n="2,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,12</span>siddhaḥ | so 'pi mi­thyā­da­rśa­nā­vi­ra­ti­pra­mā­da­ka­ṣā­ya­yo­ga­he­tu­ka­e­va baṃ­dha­tvā­d bhā­va­baṃ­dha­va­d iti mi­thyā­da­rśa­nā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="2,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,13</span>baṃ­dha­he­tuḥ siddhaḥ | ta­da­bhā­vaḥ kutaḥ si­ddha­ye­d iti ce­tta­tpra­ti­pa­kṣa­bhū­ta­sa­mya­gda­rśa­nā­di­sā­tmī­bhā­vā­t | sati <lb n="2,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,14</span>hi sa­mya­gda­rśa­ne mi­thyā­da­rśa­naṃ ni­va­rta­te ta­dvi­ru­ddha­tvā­t | ya­tho­ṣṇa­spa­rśe sati śī­ta­spa­rśa iti pratītaṃ | tathaivā<span type="hard-break">- </span><lb n="2,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,15</span>'­vi­ra­ti­r viratyāṃ satyām apaiti | pra­mā­da­ścā­pra­mā­da­pa­ri­ṇa­tau kaṣāyo '­ka­ṣā­ya­tā­yāṃ yogaś cā­yo­ga­tā­yā­mi­ti <lb n="2,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,16</span>baṃ­dhe­ha­tva­bhā­vaḥ siddho '­pū­rva­ka­rma­ṇāṃ ā­sra­va­ni­ro­dhaḥ­saṃ­va­ra­, iti va­ca­nā­t | nanu ca sa gu­pti­sa­mi­ti­dha­rmā<span type="hard-break">- </span><lb n="2,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,17</span>nu­pre­kṣā­pa­rī­ṣa­ha­ja­ya­cā­ri­tre­bhyo bha­va­tī­ti sū­tra­kā­ra­ma­taṃ napunaḥ sa­mya­gda­rśa­nā­di­bhya iti na maṃtavyaṃ | <lb n="2,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,18</span>gu­ptyā­dī­nāṃ sa­mya­gda­rśa­nā­dyā­tma­ka­tvā­t | na hi­sa­mya­gda­rśa­na­ra­hi­tā gu­ptyā­da­yaḥ saṃti sa­mya­gjñā­na­ra­hi­tā <lb n="2,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,19</span>vā teṣām api vi­ra­tyā­di­rū­pa­tvā­t | cā­ri­tra­bhe­dā hy e­te­pra­mā­da­ra­hi­tāḥ ka­ṣā­ya­ra­hi­tā­ś cā­yo­ga­tā­m api labhaṃte | <lb n="2,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,20</span>tato na kaścid doṣaḥ | katham ātmanaḥ pū­rvo­pā­tta­ka­rma­ṇāṃ nirjarā si­ddha­ye­d ity a­bhi­dhī­ya­te | kvacid ātmani kārtsynataḥ <lb n="2,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,21</span>pū­rvo­pā­ttā­ni karmāṇi ni­rjī­ryaṃ­te teṣāṃ vi­pā­kāṃ­ta­tvā­t | yānitu na ni­rjī­ryaṃ­te tāni na vi­pā­kāṃ­tā­ni <lb n="2,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,22</span>yathā kā­lā­dī­ni­, vi­pā­kāṃ­tā­ni ca karmāṇi tasmān ni­rjī­ryaṃ­te | vi­pā­kāṃ­ta­tvaṃ nāsiddhaṃ karmaṇāṃ | tathā hi <lb n="2,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,23</span>vi­pa­kāṃ­tā­ni karmāṇi pha­lā­va­sā­na­tvā­d vrī­hyā­di­va­t | te­ṣā­ma­nya­thā ni­tya­tvā­nu­ṣaṃ­gā­t | na ca nityāni <lb n="2,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,24</span>karmāṇi nityaṃ ta­tpha­lā­nu­bha­va­na­pra­saṃ­gā­t | ya­tra­cā­tma­vi­śe­ṣe a­nā­ga­ta­ka­rma­baṃ­dha­he­tva­bhā­vā­da­pū­rva­ka­rmā­nu­tpa­tti­s tatra <lb n="2,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,25</span>pū­rvo­pā­tta­ka­rma­ṇāṃ ya­thā­kā­la­m u­pa­kra­mā­c ca pha­la­dā­nā­tkā­rtsnye­na nirjarā pra­si­ddhai­va | ta­taḥ­kṛ­tstna­baṃ­dha­he­tva­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="2,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,26</span>ni­rja­rā­va­ttvaṃ sādhanaṃ prasiddhaṃ kṛ­tstna­ka­rma­vi­pra­mo­kṣaṃ­sā­dha­ya­ty eva | tatas ta­lla­kṣa­ṇaṃ paraṃ niḥ­śre­ya­saṃ­vya­va­ti­ṣṭha­te | <lb n="2,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,27</span>ta­thā­'­rhe­ty a­la­kṣa­ṇa­m a­pa­raṃ­su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tvā­t su­khā­di­va­d i­ti­sa­rva­jña­tva­si­ddhau ni­rṇe­ṣya­te | <lb n="2,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,28</span>śreyaso mārgaḥ śre­yo­mā­rgo niḥ­śre­yaṃ­so­pā­yo va­kṣya­mā­ṇa­la­kṣa­ṇa­sta­sya saṃsiddhiḥ saṃprāptiḥ sa­mya­gjña­pti­r vā sā <lb n="2,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,29</span>hi pa­ra­me­ṣṭhi­naḥ pra­sā­dā­d bhavati mu­ni­puṃ­ga­vā­nāṃ ya­smā­tta­smā­t te mu­ni­puṃ­ga­vāḥ sū­tra­kā­rā­da­yaḥ śā­stra­syā­dau tasya <lb n="2,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,30</span>pa­ra­me­ṣṭhi­no gu­ṇa­sto­tra­m āhur iti saṃbaṃdhaḥ | pa­ra­me­ṣṭhī­hi bha­ga­vā­n paramo 'rhan ta­tpra­sā­dā­t pa­ra­mā­ga­mā­rtha­ni­rṇa­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="2,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,31</span>parasya pa­ra­me­ṣṭhi­no ga­ṇa­dha­ra­de­vā­deḥ saṃ­pa­dya­te ta­smā­ccā­pa­ra­pa­ra­me­ṣṭhi­naḥ pa­ra­mā­ga­ma­śa­bda­saṃ­da­rbho dvā­da­śāṃ­ga iti | <lb n="2,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,32</span>pa­rā­pa­ra­pa­ra­me­ṣṭhi­bhyāṃ pa­ra­mā­ga­mā­rtha­śa­bda­śa­rī­ra­saṃ­si­ddhi­sta­dvi­ne­ya­mu­khyā­nāṃ tebhyaś ca sva­śi­ṣyā­ṇā­m iti gu­ru­pū­rva<span type="hard-break">- </span><lb n="2,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,33</span>kramāt sū­tra­kā­rā­ṇāṃ pa­ra­me­ṣṭhi­naḥ pra­sā­dā­tpra­dhā­na­bhū­ta­pa­ra­mā­rtha­sya śre­yo­mā­rga­sya saṃ­si­ddhi­ra­bhi­dhī­ya­te | prasādaḥ <lb n="2,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,34</span>punaḥ pa­ra­me­ṣṭhi­na­s ta­dvi­na­yā­nāṃ pra­sa­nna­ma­no­vi­ṣa­ya­tva­m e­va­vī­ta­rā­gā­ṇāṃ tu­ṣṭi­la­kṣa­ṇa­pra­sā­dā­saṃ­bha­vā­t ko­pā­saṃ­bha­va­va­t | <lb n="2,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,35</span>ta­dā­rā­dha­ka­ja­nai­s tu pra­sa­nne­na ma­na­so­pā­sya­mā­no bha­ga­vā­npra­sa­nna ity a­bhi­dhī­ya­te ra­sā­ya­va­t | yathaiva hi <lb n="2,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,36</span>pra­sa­nne­na manasā ra­sā­ya­na­m āsevya ta­tpha­la­m a­vā­pru­vaṃ­taḥ­saṃ­to ra­sā­ya­na­pra­sā­dā­d idam a­smā­ka­m ā­ro­gyā­di­pha­laṃ <lb n="2,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 02,37</span>sa­mu­tpa­nna­m iti pra­ti­pa­dyaṃ­te tathā pra­sa­nne­na ma­na­sā­bha­ga­vaṃ­taṃ pa­ra­mo­ṣṭhi­na­m upāsya ta­du­pā­sa­na­pha­laṃ śre­yo­mā­rgā­dhi<span type="hard-break">- </span><pb n="03"/><lb n="3,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,01</span>ga­ma­la­kṣa­ṇaṃ pra­ti­pa­dya­mā­nā­s ta­dvi­ne­ya­ja­nā­bha­ga­va­tpa­ra­me­ṣṭhi­naḥ pra­sā­dā­d asmākaṃ śre­yo­mā­rgā­dhi­ga­maḥ­sa­mpa­nna iti <lb n="3,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,02</span>sa­ma­nu­ma­nyaṃ­te | tataḥ pa­ra­me­ṣṭhi­naḥ pra­sā­dā­t sū­tra­kā­rā­ṇāṃ­śre­yo­mā­rga­sya saṃ­si­ddhe­r yuktaṃ śāstrādau pa­ra­me­ṣṭhi­gu­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="3,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,03</span>stotraṃ | maṃ­ga­lā­rthaṃ tad ity eke | te 'py evaṃ praṣṭavyāḥ | kiṃ sākṣān maṃ­ga­lā­rthaṃ pa­ra­me­ṣṭhi­gu­ṇa­sto­traṃ pa­raṃ­pa­ra­yā vā | <lb n="3,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,04</span>na tāvat sākṣāt ta­da­naṃ­ta­ra­m eva maṃ­ga­la­pra­saṃ­gā­t | ka­sya­ci­da­pi maṃ­ga­lā­na­vā­ptya­yo­gā­t | pa­raṃ­pa­ra­yā cet na <lb n="3,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,05</span>kiṃcid aniṣṭaṃ | pa­ra­me­ṣṭhi­gu­ṇa­sto­trā­d ā­tma­vi­śu­ddhi­vi­śe­ṣaḥ­prā­du­rbha­va­n dha­rma­vi­śe­ṣaṃ stotuḥ sā­dha­ya­ty e­vā­'­dha­rma<span type="hard-break">- </span><lb n="3,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,06</span>pradhvasaṃ ca | tato maṃgaṃ sukhaṃ sa­mu­tpa­dya­ta i­ti­ta­dgu­ṇa­sto­traṃ maṃgalaṃ maṃgaṃ lātīti maṃ­ga­la­m iti vyutpatteḥ | <lb n="3,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,07</span>malaṃ gā­la­ya­tī­ti maṃ­ga­la­m iti vā | ma­la­syā­dha­rma­la­kṣa­ṇa­sya pa­raṃ­pa­ra­yā tena pra­dhvaṃ­sa­nā­t | kevalaṃ satpātra<span type="hard-break">- </span><lb n="3,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,08</span>dā­na­ji­neṃ­drā­rca­nā­di­ka­m apy evaṃ maṃ­ga­la­m iti na­ta­dgu­ṇa­sto­tra­m eva maṃ­ga­la­m iti niyamaḥ siddhyati | syānmataṃ <lb n="3,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,09</span>maṃgaṃ śre­yo­mā­rga­saṃ­prā­pti­ja­ni­taṃ pra­śa­ma­su­khaṃ tal lā­tya­smā­t pa­ra­me­ṣṭhi­gu­ṇa­sto­trā­t ta­da­rā­dha­ka iti maṃ­ga­laṃ­pa­ra­me­ṣṭhi<span type="hard-break">- </span><lb n="3,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,10</span>gu­ṇa­sto­traṃ | malaṃ vā śre­yo­mā­rga­saṃ­si­ddhau vi­ghna­ni­mi­ttaṃ­pā­paṃ gā­la­ya­tī­ti maṃgalaṃ tad iti | tad e­ta­da­nu­kū­laṃ <lb n="3,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,11</span>naḥ pa­ra­me­ṣṭhi­gu­ṇa­sto­tra­sya pa­ra­ma­maṃ­ga­la­tva­pra­ti­jñā­nā­t | tad uktaṃ —</p><lg rend="two-lines" n="a_6"><l><lb n="3,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,12</span>"ādau madhye '­va­sā­ne ca maṃgalaṃ bhāṣitaṃ budhaiḥ | </l><l>ta­jji­neṃ­dra­gu­ṇa­sto­traṃ ta­da­vi­ghna­pra­si­ddha­ye­" || </l></lg><p n="a_7" rend="justify"><lb n="3,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,13</span>nanu caivaṃ bha­ga­va­dgu­ṇa­sto­traṃ svayaṃ maṃgalaṃ na tu­maṃ­ga­lā­rtha­m iti na maṃtavyaṃ | svayaṃ maṃ­ga­la­syā­pi <lb n="3,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,14</span>maṃ­ga­lā­rtha­tvo­pa­pa­tteḥ | yadā hi ma­la­gā­la­na­la­kṣa­ṇaṃ­maṃ­gaṃ­laṃ tadā su­khā­dā­na­la­kṣa­ṇa­maṃ­ga­lā­ya ta­dbha­va­tī­ti­si­ddhaṃ <lb n="3,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,15</span>maṃ­ga­lā­rthaṃ | yadāpi su­khā­dā­na­la­kṣa­ṇaṃ ta­nmaṃ­ga­laṃ ta­dā­pā­pa­gā­la­na­la­kṣa­ṇa­maṃ­ga­lā­ya pra­bha­va­tī­ti kathaṃ na maṃga<span type="hard-break">- </span><lb n="3,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,16</span>lārthaṃ | yadāpy etad u­bha­ya­la­kṣa­ṇaṃ maṃgalaṃ tadā tu­maṃ­ga­lāṃ­ta­rā­pe­kṣa­yā maṃ­ga­lā­rthaṃ tad u­pa­pa­dya­ta e­va­ā­niḥ­śre­ya­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="3,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,17</span>prāpteḥ pa­rā­pa­raṃ­maṃ­ga­la­saṃ­ta­ti­pra­si­ddhe­r ity alaṃ vi­sta­re­ṇa | śi­ṣṭā­cā­ra­pa­ri­pā­la­nā­rthaṃ nā­sti­ka­tā­pa­ri­hā­rā­rthaṃ <lb n="3,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,18</span>ni­rvi­ghna­taḥ śā­stra­pa­ri­sa­mā­ptya­rthaṃ ca­pa­ra­me­ṣṭhi­gu­ṇa­sto­tra­m ity anye | te 'pi tad eva ta­the­ti­ni­ya­ma­yi­tu­m a­sa­ma­rthā <lb n="3,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,19</span>eva | ta­pa­śca­ra­ṇā­de­r api ta­thā­tva­pra­si­ddheḥ | na hi­ta­pa­śca­ra­ṇā­diḥ śi­ṣṭā­cā­ra­pa­ri­pā­la­nā­dya­rthaṃ na bha­va­tī­ti <lb n="3,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,20</span>śakyaṃ vaktuṃ | yadi punar a­ni­ya­me­na bha­ga­va­dgu­ṇa­saṃ­sta­va­naṃ­śi­ṣṭā­cā­ra­pa­ri­pā­la­nā­dya­rtha­m a­bhi­dhī­ya­te tadā tad eva <lb n="3,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,21</span>śāstrādau śā­stra­kā­raiḥ ka­rta­vya­m iti niyamo na siddhyati | na ca kva­ci­ta­n na kriyate iti vācyaṃ | tasya <lb n="3,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,22</span>śāstre ni­ba­ddha­syā­ni­ba­ddha­sya vā vā­ci­ka­sya mā­na­sa­sya vā­vi­sta­ra­taḥ saṃ­kṣe­pa­to vā śā­stra­kā­rai­r avaśyaṃ <lb n="3,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,23</span>ka­ra­ṇā­t | ta­da­ka­ra­ṇe teṣāṃ ta­tkṛ­to­pa­kā­ra­vi­sma­ra­ṇā­da­sā­dhu­tva­pra­saṃ­gā­t | sādhūnāṃ kṛ­ta­syo­pa­kā­ra­syā­vi­sma<span type="hard-break">- </span><lb n="3,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,24</span>ra­ṇa­pra­si­ddheḥ | 'na hi kṛtam u­pa­kā­raṃ sādhavo vi­sma­raṃ­ti­'­i­ti va­ca­nā­t | yadi punaḥ svaguroḥ saṃ­sma­ra­ṇa­pū­rva­kaṃ <lb n="3,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,25</span>śā­stra­ka­ra­ṇa­m e­vo­pa­kā­ra­s ta­dvi­ne­yā­nā­m iti mataṃ | ta­dā­si­ddhaṃ pa­ra­me­ṣṭhi­gu­ṇa­sto­traṃ sva­gu­ro­r eva pa­ra­me­ṣṭhi­tvā­t | <lb n="3,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,26</span>tasya gu­ru­tve­na saṃ­sma­ra­ṇa­syai­va ta­dgu­ṇa­sto­tra­tva­si­ddhe­r ityalaṃ vi­vā­de­na | kiṃ punas ta­tpa­ra­me­ṣṭhi­no gu­ṇa­sto­traṃ <lb n="3,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,27</span>śāstrādau sū­tra­kā­rāḥ prāhur iti ni­ga­dya­te­ —</p><lg rend="two-lines" n="a_8"><l><lb n="3,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,28</span>mo­kṣa­mā­rga­sya netāraṃ bhettāraṃ ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ | </l><l>jñātāraṃ vi­śva­ta­ttvā­nāṃ vaṃde ta­dgu­ṇa­la­bdha­ye || 1 || </l></lg><p n="a_9" rend="justify"><lb n="3,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,29</span>atra mo­kṣa­mā­rgā­di­pa­dā­nā­m arthaḥ pu­ra­stā­d vakṣyate | vā­kyā­rtha­s tūcyate | mo­kṣa­mā­rga­sya netāraṃ karmabhū<span type="hard-break">- </span><lb n="3,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,30</span>bhṛtāṃ bhettāraṃ vi­śva­ta­ttvā­nāṃ jñā­tā­ra­m ahaṃ vaṃ­de­ta­dgu­ṇa­la­bdhya­rthi­tvā­t | yo yad gu­ṇa­la­bdhya­rthī sa taṃ <lb n="3,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,31</span>vaṃ­da­mā­no dṛṣṭaḥ | yathā śā­stra­vi­dyā­di­gu­ṇa­la­bdhya­rthī | śā­stra­vi­dyā­di­vi­daṃ ta­tpra­ṇe­tā­raṃ ca | tathā cāhaṃ mokṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="3,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,32</span>mā­rga­pra­ṇe­tṛ­tva­ka­rma­bhū­bhṛ­dbhe­tṛ­tva­vi­śva­ta­ttva­jñā­tṛ­tva­gu­ṇa­la­ba­dhya­rthī | tasmān mo­kṣa­mā­rga­sya netāraṃ ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ <lb n="3,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,33</span>bhettāraṃ vi­śva­ta­ttvā­nāṃ jñātāraṃ vaṃde iti śā­stra­kā­raḥ­śā­stra­prā­raṃ­bhe śrotā tasya vyākhyātā vā bha­ga­vaṃ­taṃ <lb n="3,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,34</span>pa­ra­me­ṣṭhi­naṃ pa­ra­ma­pa­raṃ ca mo­kṣa­mā­rga­pra­ṇe­tṛ­tvā­di­bhi­rgu­ṇaiḥ saṃstauti | ta­tpra­sā­dā­c chre­yo­mā­rga­sya saṃ­si­ddheḥ­sa­ma­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="3,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,35</span>nāt | kimartha punar idaṃ bha­ga­va­to '­sā­dhā­ra­ṇaṃ vi­śe­ṣa­ṇaṃ­mo­kṣa­mā­rga­pra­ṇe­tṛ­tvaṃ ka­rma­bhū­bhṛ­dbhe­tṛ­tvaṃ vi­śva­ta­ttva­jñā<span type="hard-break">- </span><lb n="3,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 03,36</span>tṛtvaṃ cātra proktaṃ bha­ga­va­dbhi­r ity āha —</p><lg n="ĀP-GL_3 a_10" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_3ab"><pb n="04"/><lb n="4,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 3ab</span>ity a­sā­dhā­ra­ṇaṃ proktaṃ vi­śe­ṣa­ṇa­m a­śe­ṣa­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_3cd"><lb n="4,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 3cd</span>pa­ra­saṃ­ka­lpi­tā­ptā­nāṃ vya­va­cche­da­pra­si­ddha­ye || 3 || </l></lg><p n="a_11" rend="justify"><lb n="4,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,03</span>parair vai­śo­ṣi­kā­di­bhiḥ saṃ­ka­lpi­tāḥ pa­ra­saṃ­ka­lpi­tā­s te ca te­ā­ptā­ś ca pa­ra­saṃ­ka­lpi­tā­ptā ma­he­śva­rā­da­yaḥ <lb n="4,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,04</span>teṣām a­śe­ṣa­to vya­va­cche­da­pra­si­ddhya­rthaṃ ya­tho­kta­ma­sā­dhā­ra­ṇaṃ vi­śe­ṣa­ṇa­m ācāryaiḥ proktam iti vākyorthaḥ | na <lb n="4,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,05</span>hīdam ī­śva­ra­ka­pi­la­su­ga­tā­di­ṣu saṃ­bha­va­ti­bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­sa­dbhā­vā­t | bha­ga­va­ty arhaty e­va­ta­tsa­dbhā­va­sā­dha­nā­c cā<span type="hard-break">- </span><lb n="4,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,06</span>sā­dhā­ra­ṇa­vi­śe­ṣa­ṇa­m iti vakṣyāmaḥ | nanu ce­śva­rā­dī­nā­m a­pyā­pta­tve kiṃ dūṣaṇaṃ yena ta­dvya­va­cche­dā­rtha­m asādhā<span type="hard-break">- </span><lb n="4,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,07</span>raṇaṃ vi­śe­ṣa­ṇaṃ procyate kiṃ vā­nya­yo­ga­vya­va­cche­dā­n ma­hā­tmā­ni­pa­ra­me­ṣṭhi­ni niścite pra­ti­ṣṭhi­taṃ syād ity āre<span type="hard-break">- </span><lb n="4,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,08</span>kāyām idam āha —</p><lg n="ĀP-GL_4 a_12" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_4ab"><lb n="4,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 4ab</span>a­nya­yo­ga­vya­va­cche­dā­n niścite hi ma­hā­tma­ni | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_4cd"><lb n="4,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 4cd</span>ta­syo­pa­de­śa­sā­ma­rthyā­d a­nu­ṣṭhā­naṃ pra­ti­ṣṭhi­taṃ || 4 || </l></lg><p n="a_13" rend="justify"><lb n="4,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,11</span>bhaved iti kri­yā­dhyā­hā­raḥ | nanu cā­trā­nye­ṣā­m a­nya­yo­ga­vya­va­cche­dā­bhā­ve 'pi bha­ga­va­taḥ pa­ra­me­ṣṭi­na<span type="hard-break">- </span><lb n="4,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,12</span>s ta­ttvo­pa­de­śā­d a­nu­ṣṭhā­naṃ pra­ti­ṣṭhā­m iyarty eva teṣām a­vi­ru­ddha­bhā­ṣi­tvā­d iti cet na | pa­ra­spa­rā­vi­ru­ddha­sa­ma­ya­pra­ṇa­ya­nā­t <lb n="4,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,13</span>ta­ttva­ni­śca­yā­yo­gā­t ta­da­nya­ta­ma­syā­py u­pa­de­śa­prā­mā­ṇyā­ni­śca­yā­da­nu­ṣṭhā­na­pra­ti­ṣṭhā­nu­pa­pa­tteḥ | nanu mokṣo<span type="hard-break">- </span><lb n="4,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,14</span>pā­yā­nu­ṣṭhā­no­pa­de­śa­mā­tre ne­śva­rā­da­yo vi­pra­pa­dyaṃ­te ta­to­'­rha­du­pa­de­śā­d i­ve­śva­rā­dyu­pa­de­śā­d api nā­nu­ṣṭhā­na­pra­ti­ṣṭhā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="4,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,15</span>papannā yatas ta­dvya­va­cche­de­na pa­ra­me­ṣṭhī ni­ścī­ya­ta iti kaścit | so 'pi na vi­śe­ṣa­jñaḥ sa­mya­gmi­thyo­pa­de­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="4,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,16</span>vi­śe­ṣā­bhā­va­pra­saṃ­gā­t | syān mataṃ | vai­śe­ṣi­kai­ra­bhi­ma­ta­syā­pta­sya niḥ­śre­ya­so­pā­yā­nu­ṣṭhā­no­pa­de­śa­s tāvat sa­mī­cī­na <lb n="4,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,17</span>eva bā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­t | śra­ddhā­vi­śe­ṣo­pa­gṛ­hī­taṃ hi sa­mya­gjñā­naṃ vai­rā­gya­ni­mi­ttaṃ parāṃ kāṣṭhām ā­pa­nna­m aṃtya<span type="hard-break">- </span><lb n="4,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,18</span>niḥ­śre­ya­sa­he­tu­r ity u­pa­de­śaḥ | tatra śra­ddhā­vi­śe­ṣa­s tā­va­du­pā­de­ye­ṣū­pā­de­ya­ta­yā heyeṣu he­ya­ta­yai­va śraddhānaṃ | samya<span type="hard-break">- </span><lb n="4,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,19</span>gjñānaṃ punar ya­thā­va­sthi­tā­rthā­dhi­ga­ma­la­kṣa­ṇaṃ­, ta­ddhe­tu­kaṃ­ca vairāgyaṃ rā­ga­dve­ṣa­pra­kṣa­yaḥ e­ta­da­nu­ṣṭhā­naṃ ca ta­dbhā­va­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="4,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,20</span>bhyāsas ta­syai­ta­sya niḥ­śre­ya­so­pā­yā­nu­ṣṭhā­na­syo­pa­de­śo na­pra­tya­kṣe­ṇa bādhyate | jī­va­nmu­kte­s tata eva pra­tya­kṣa­taḥ <lb n="4,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,21</span>kaścit svayaṃ saṃ­ve­da­nā­t | paraiḥ saṃ­ha­rṣā­yā­sa­vi­mu­kte­r a­nu­mī­ya­mā­na­tvā­t | jīvann eva hi vidvān <lb n="4,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,22</span>saṃ­ha­rṣā­yā­sā­bhyā­m tābhyāṃ vi­mu­cya­ta ity u­pa­de­śā­c ca­nā­nu­mā­nā­ga­mā­bhyāṃ bādhyate jī­va­nmu­kti­va­t | pa­ra­ma­mu­kte­r apyata <lb n="4,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,23</span>e­vā­nu­ṣṭhā­nā­t saṃ­bhā­va­no­pa­pa­tteḥ | na cānyat pra­mā­ṇaṃ­bā­dha­kaṃ ta­du­pa­de­śa­sya ta­dvi­pa­rī­tā­rtha­vya­va­sthā­pa­ka­tvā­bhā­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="4,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,24</span>d iti | tad api na vi­cā­ra­kṣa­maṃ | śra­ddhā­di­vi­śe­ṣa­vi­ṣa­yā­ṇāṃ­pa­dā­rthā­nāṃ ya­thā­va­sthi­tā­rtha­tvā­saṃ­bha­vā­t | dra­vyā­da­yo <lb n="4,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,25</span>hi ṣa­ṭpa­dā­rthā­s tāvad u­pā­de­yāḥ sa­dā­tmā­naḥ prā­ga­bhā­vā­da­ya­ścā­sa­dā­tmā­na­s te ca yathā vai­śe­ṣi­kai­r vyā­va­rṇya­te tathā <lb n="4,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,26</span>na ya­thā­rtha­ta­yā vya­va­ti­ṣṭhaṃ­te ta­dgrā­ha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­t | dravyaṃ hi gu­ṇā­di­bhyo bhinnam ekaṃ, guṇaś ce­ta­re­bhyo <lb n="4,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,27</span>bhinna ekaḥ, karma caikam i­ta­re­bhyo bhinnaṃ, sā­mā­nyaṃ­cai­kaṃ­, vi­śe­ṣa­ś caikaḥ padārthaḥ sa­ma­vā­ya­va­t yady a­bhyu­pa­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="4,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,28</span>myate tadā dra­vyā­da­yaḥ ṣa­ṭpa­dā­rthāḥ siddhyeyuḥ | na ca­dra­vya­pa­da­syai­ko 'rthaḥ parair iṣyate gu­ṇa­pa­da­sya ka­rma­pa­da­sya <lb n="4,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,29</span>sā­mā­nya­pa­da­sya vi­śe­ṣa­pa­da­sya ca, yathā sa­ma­vā­ya­pa­da­syai­kaḥ­sa­ma­vā­yo 'rthaḥ iti kathaṃ ṣa­ṭpa­dā­rtha­vya­va­sthi­tiḥ | <lb n="4,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,30</span>syān mataṃ | pṛ­thi­vya­pte­jo­vā­yvā­kā­śa­kā­la­di­gā­tma­ma­nāṃ­si na­va­dra­vyā­ṇi dra­vya­pa­da­syā­rtha iti katham eko dravya<span type="hard-break">- </span><lb n="4,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,31</span>padārthaḥ ? sā­mā­nya­saṃ­jñā­bhi­dhā­nā­d iti cet na | sā­mā­nya­saṃ­jñā­yāḥ sā­mā­nya­va­dvi­ṣa­ya­tvā­t | ta­da­rtha­sya sāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="4,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,32</span>nya­pa­dā­rtha­tve tato vi­śe­ṣe­ṣv a­pra­vṛ­tti­pra­saṃ­gā­t | dra­vya­pa­dā­rtha­syai­ka­syā­si­ddhe­ś ca | pṛ­thi­vyā­di­ṣu hi dravyām iti <lb n="4,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,33</span>saṃjñā dra­vya­tva­sā­mā­nya­saṃ­baṃ­dha­ni­mi­ttā | tatra dra­vya­tva­me­kaṃ na dravyaṃ kiṃcid ekam asti | dra­vya­la­kṣa­ṇa­m ekam iti <lb n="4,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 04,34</span>cet tat kim idānīṃ dra­vya­pa­dā­rtho 'stu na caitad yu­ktaṃ­la­kṣya­sya dra­vya­syā­bhā­ve ta­lla­kṣa­ṇā­nu­pa­pa­tteḥ | pṛ­thi­vyā­dī­ni <pb n="05"/><lb n="5,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,01</span>lakṣyāṇi kri­yā­va­dgu­ṇa­va­tsa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­m i­ti­dra­vya­la­kṣa­ṇaṃ yadi pra­ti­jñā­ya­te | ta­dā­ne­ka­tra la­kṣye­la­kṣa­ṇaṃ <lb n="5,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,02</span>katham ekam eva pra­yu­jya­te tasya pra­ti­vya­kti­bhe­dā­t | na hiyad eva pṛthivyāṃ dra­vya­la­kṣa­ṇaṃ tad e­vo­da­kā­di­ṣv asti <lb n="5,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,03</span>ta­syā­sā­dhā­ra­ṇa­rū­pa­tvā­t | yadi punar dra­vya­la­kṣa­ṇaṃ­pṛ­thi­vyā­dī­nāṃ gu­ṇā­di­bhyo vya­va­cche­da­ka­ta­yā tāvad asā<span type="hard-break">- </span><lb n="5,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,04</span>dhāraṇo dharmaḥ pṛ­thi­vyā­di­ṣu na­va­sva­pi sa­dbhā­vā­tsā­dhā­ra­ṇaḥ katham a­nya­thā­ti­vyā­ptya­vyā­ptī la­kṣa­ṇa­sya­ni­rā­kri<span type="hard-break">- </span><lb n="5,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,05</span>yete sa­ka­la­la­kṣya­va­stu­ṣu hi vyā­pa­ka­sya­la­kṣa­ṇa­syā­vyā­pti­pa­ri­hā­ra­s ta­da­la­kṣye­bhya­ś ca­vyā­vṛ­tta­syā­ti­vyā­pti­pa­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="5,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,06</span>hāraḥ | sa­ka­lai­r la­kṣya­la­kṣa­ṇa­jñai­r a­bhi­dhī­ya­te nā­nya­the­ti­ma­tiḥ | tadāpi naiko dra­vya­pa­dā­rthaḥ siddhyati | dravyala<span type="hard-break">- </span><lb n="5,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,07</span>kṣaṇād anyasya lakṣyasya dra­vya­syai­ka­syā­saṃ­bha­vā­t | na­vā­pi­pṛ­thi­vyā­dī­ni dravyāṇy e­ka­la­kṣa­ṇa­yo­gā­d eko dravya<span type="hard-break">- </span><lb n="5,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,08</span>padārtha iti cet na | ta­tho­pa­cā­ra­mā­tra­pra­saṃ­gā­t | pu­ru­ṣo­ya­ṣṭi­r iti yathā ya­ṣṭi­sā­ha­ca­ryā­d dhi puruṣo yaṣṭir iti <lb n="5,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,09</span>kathyate na punaḥ svayaṃ yaṣṭir ity u­pa­cā­raḥ prasiddha e­va­ta­thā pṛ­thi­vyā­di­r aneko 'pi svayam e­ka­la­kṣa­ṇa­yo­gā­d eka <lb n="5,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,10</span>u­pa­ca­rya­te na tu svayam eka ity āyātaṃ | na ca la­kṣa­ṇa­m apyekaṃ pṛ­thi­vyā­di­ṣu paṃcasu kri­yā­va­tsv eva kri­yā­va­dgu­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="5,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,11</span>va­tsa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­m iti dra­vya­la­kṣa­ṇa­sya bhāvāt niḥ­kri­ye­ṣvā­kā­śa­kā­la­di­gā­tma­su kri­yā­va­ttva­syā­bhā­vā­t | <lb n="5,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,12</span>gu­ṇa­va­tsa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­m ity e­tā­va­nmā­tra­sya tato '­nya­sya­dra­vya­la­kṣa­ṇa­sya sa­dbhā­vā­t la­kṣa­ṇa­dva­ya­sya prasiddheḥ | <lb n="5,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,13</span>tathā ca dra­vya­la­kṣa­ṇa­dva­ya­yo­gā­t dvāv eva dra­vya­pa­dā­rthau­syā­tāṃ | yadi punar dvayor api dra­vya­la­kṣa­ṇa­yo­r dra­vya­la­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="5,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,14</span>ṇa­tvā­vi­śe­ṣā­d ekaṃ dra­vya­la­kṣa­ṇa­m ity ucyate tadāpi kiṃ­ta­ddra­vya­la­kṣa­ṇa­yo­r dra­vya­la­kṣa­ṇa­tva­m ekaṃ na tāvat sāmānyaṃ <lb n="5,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,15</span>tasya draṃ­vya­gu­ṇa­ka­rmā­śra­ya­tvā­t | na caite dra­vya­la­kṣa­ṇe | dravye sve­ṣṭa­vi­ghā­tā­t | nāpi guṇau | dra­vyā­śra­yī aguṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="5,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,16</span>vān saṃ­yo­ga­vi­bhā­ge­ṣv apy a­kā­ra­ṇa­m a­na­pe­kṣa i­ti­gu­ṇa­la­kṣa­ṇā­bhā­vā­t | pra­tya­yā­tma­ka­tvā­t tayor gu­ṇa­tva­mi­ti cet <lb n="5,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,17</span>na | pra­tya­yā­tma­no­r la­kṣa­ṇa­yoḥ pṛ­thi­vyā­di­ṣv a­saṃ­bha­vā­t | tayos ta­da­sā­dhā­ra­ṇa­dha­rma­tvā­saṃ­bha­vā­d e­te­nā­bhi­dhā­nā­t manor dra<span type="hard-break">- </span><lb n="5,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,18</span>vya­la­kṣa­ṇa­yo­r guṇatvaṃ pra­tyā­khyā­taṃ | nāpi te karmaṇī | pa­ri­spaṃ­dā­tma­ka­tvā­saṃ­bha­vā­d e­ka­dra­vya­m aguṇaṃ saṃ­yo­ga­vi­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="5,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,19</span>geṣv a­na­pe­kṣa­kā­ra­ṇa­m iti ka­rma­la­kṣa­ṇa­syā­bhā­vā­c ca | ta­yo­re­ka­dra­vya­tve na­va­vi­dha­tva­pra­saṃ­gā­d dra­vya­la­kṣa­ṇa­sya kuto <lb n="5,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,20</span>dvitvam ekatvaṃ vā vya­va­ti­ṣṭha­te | yato dva­vya­la­kṣa­ṇa­tva­me­kaṃ tatra pra­va­rta­mā­na­m ekatvaṃ vya­va­sthā­pa­ye­tta­tho­pa­ca­ri­to­pa­cā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="5,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,21</span>pra­saṃ­ga­ś ca dra­vya­la­kṣa­ṇa­tve­nai­ke­na yogād dra­vya­la­kṣa­ṇa­yo­re­ka­tvā­d ekaṃ dra­vya­la­kṣa­ṇaṃ tena co­pa­ca­ri­te­na­dra­vya­la­kṣa­ṇe­nai­ke­na <lb n="5,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,22</span>yogāt pṛ­thi­vyā­dī­ny eko dra­vya­pa­dā­rtha iti ku­taḥ­pā­ra­mā­rthi­ko dra­vya­pa­dā­rthaḥ kaścid ekaḥ si­ddha­ye­t | yad apya<span type="hard-break">- </span><lb n="5,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,23</span>bhyadhāyi vai­śe­ṣi­kaiḥ pṛ­thi­vyā­dī­nāṃ na­vā­nāṃ­dra­vya­tve­nai­ke­nā­bhi­saṃ­baṃ­dhā­d e­ka­tva­m iti dravyaṃ nā­mai­kaḥ­pa­dā­rtha iti <lb n="5,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,24</span>tad api na yuktaṃ | pa­ra­mā­rtha­to­dra­vya­pa­dā­rtha­syai­ka­syā­si­ddheḥ ta­syo­pa­cā­rā­d eva prasiddheḥ | etena ca­tu­rviṃ­śa­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="5,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,25</span>guṇānāṃ gu­ṇa­tve­nai­ke­nā­bhi­saṃ­baṃ­dhā­d eko gu­ṇa­pa­dā­rthaḥ­, paṃcānāṃ ca karmaṇāṃ ka­rma­tve­nai­ke­nā­bhi­saṃ­baṃ­dhā­d e­kaḥ­ka­rma<span type="hard-break">- </span><lb n="5,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,26</span>padārtha ity etat pra­tyā­khyā­taṃ | ta­thā­vā­sta­va­gu­ṇa­ka­rma­pa­dā­rthā­vya­va­sthi­teḥ kathaṃ cai­vaṃ­sā­mā­nya­pa­dā­rtha ekaḥ <lb n="5,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,27</span>si­ddha­ye­d vi­śe­ṣa­pa­dā­rtho vā sa­ma­vā­ya­pa­dā­rtho vā | pa­rā­pa­ra­sā­mā­nya­yoḥ sā­mā­nyāṃ­ta­re­ṇai­ke­nā­bhi­saṃ­baṃ­dhā­yo­gā­d viśe<span type="hard-break">- </span><lb n="5,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,28</span>ṣāṇāṃ ceti sa­ma­vā­ya evaikaḥ padārthaḥ syāt | yadi pu­na­rya­the­he­da­m iti pra­tya­yā­vi­śe­ṣā­d vi­śe­ṣa­pra­tya­yā­bhā­vā­d ekaḥ <lb n="5,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,29</span>sa­ma­vā­yaḥ tathā dravyam iti pra­tya­yā­vi­śe­ṣā­d e­ko­dra­vya­pa­dā­rthaḥ syāt guṇa iti pra­tya­yā­vi­śe­ṣā­d gu­ṇa­pa­dā­rthaḥ <lb n="5,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,30</span>karmeti pra­tya­yā­vi­śe­ṣā­t ka­rma­pa­dā­rthaḥ sā­mā­nya­m i­ti­pra­tya­yā­vi­śe­ṣā­t sā­mā­nya­pa­dā­rthaḥ viśeṣa iti pratyayā<span type="hard-break">- </span><lb n="5,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,31</span>vi­śe­ṣā­d vi­śe­ṣa­pa­dā­rtha ity a­bhi­dhī­ya­te­, ta­thā­pi­vai­śe­ṣi­ka­taṃ­tra­vyā­ghā­to duḥśakyaḥ pa­ri­ha­rtuṃ­syā­dvā­di­ma­ta­syai­vaṃ <lb n="5,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,32</span>prasiddheḥ | syā­dvā­di­nāṃ hi śu­ddha­saṃ­gra­ha­na­yā­tsa­tpra­tya­yā­vi­śe­ṣā­d vi­śe­ṣa­liṃ­gā­bhā­vā­d ekaṃ sanmātraṃ ta­ttvaṃ­śu­ddhaṃ dravya<span type="hard-break">- </span><lb n="5,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,33</span>m iti mataṃ | ta­thai­vā­śu­ddha­saṃ­gra­ha­na­yā­d ekaṃ dravyam e­ko­gu­ṇā­di­r iti, vya­va­hā­ra­na­yā­t tu yat sat tad dravyaṃ paryāyo <lb n="5,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,34</span>veti bhedaḥ | yad dravyaṃ taj jī­va­dra­vya­m a­jī­va­dra­vyaṃ cayaś ca paryāyaḥ so 'pi pa­ri­spaṃ­dā­tma­ko '­pa­ri­spaṃ­dā­tma­ka­ś ceti <lb n="5,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,35</span>so 'pi sā­mā­nyā­tma­ko vi­śe­ṣā­tma­ka­ś ceti | sa ca dra­vyā­da­vi­ṣva­gbhū­to vi­ṣva­gbhū­to veti yathā pra­tī­ti­r ni<span type="hard-break">- </span><lb n="5,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,36</span>ścīyate sarvathā bā­dha­kā­bhā­vā­t | vai­śe­ṣi­kā­ṇāṃ tu­ta­thā­'­bhyu­pa­ga­mo vyāhata eva taṃ­tra­vi­ro­dhā­t | na hi tattaṃtre <lb n="5,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 05,37</span>sa­nmā­tra­m eva tattvaṃ sa­ka­la­pa­dā­rthā­nāṃ ta­trai­vāṃ­ta­rbhā­vā­di­ti nayo 'sti | syān mataṃ | dra­vya­pa­de­na sa­ka­la­dva­vya<span type="hard-break">- </span><pb n="06"/><lb n="6,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,01</span>vya­kti­bhe­da­pra­bhe­dā­nāṃ saṃ­gra­hā­d eko dra­vya­pa­dā­rthaḥ­gu­ṇa ity ā­di­pa­de­na caikena gu­ṇā­di­bhe­da­pra­bhe­dā­nāṃ saṃ­gra­hā­dgu­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="6,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,02</span>dir apy e­kai­ka­pa­dā­rtho vya­va­ti­ṣṭha­te "­vi­sta­re­ṇo­pa­di­ṣṭā­nā­ma­rthā­nāṃ ta­ttva­si­ddhye | sa­mā­se­nā­bhi­dhā­naṃ yat saṃgrahaṃ <lb n="6,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,03</span>taṃ vi­du­rbu­dhāḥ­" iti || pa­dā­rtha­dha­rma­saṃ­gra­haḥ pra­va­kṣya­tai­ty atra pa­dā­rtha­saṃ­gra­ha­sya dha­rma­saṃ­gra­ha­sya caivaṃ vyākhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="6,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,04</span>nād asty eva ta­thā­'­bhi­prā­yo vai­śe­ṣi­kā­ṇā­m iti | tad a­pya­vi­cā­ri­ta­ra­bhyaṃ | pa­ra­mā­rtha­ta­s ta­thai­kai­ka­sya dra­vyā­di­pa­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="6,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,05</span>rthasya pra­ti­ṣṭhā­nu­pa­pa­tteḥ | ta­syai­ka­pa­da­vi­ṣa­ya­tve­nai­ka­tvo­pa­cā­rā­t | na­co­pa­ca­ri­ta­pa­dā­rtha­saṃ­khyā­vya­va­sthā­yāṃ pāra<span type="hard-break">- </span><lb n="6,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,06</span>mārthikī pa­dā­rtha­saṃ­khyā sa­ma­va­ti­ṣṭha­te '­ti­pra­saṃ­nā­t | na­cai­ka­pa­da­vā­cya­tve­na tā­ttvi­ka­m ekatvaṃ siddhyati vya<span type="hard-break">- </span><lb n="6,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,07</span>bhi­cā­rā­t se­nā­va­nā­di­pa­de­na ha­styā­di­dha­vā­di­pa­dā­rtha­syā­ne­ka­sya­vā­cya­sya pratīteḥ | nanu se­nā­pa­da­vā­cya eka <lb n="6,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,08</span>evārthaḥ pra­tyā­sa­tti­vi­śe­ṣaḥ saṃ­yu­kta­saṃ­yo­gā­lpī­ya­s tva­la­kṣa­ṇo ha­styā­dī­nāṃ pra­tī­ya­te­, va­na­śa­bde­na ca <lb n="6,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,09</span>dha­vā­dī­nāṃ tā­dṛ­a­śa­pra­tyā­sa­tti­vi­śe­ṣa ity e­ka­pa­da­vā­cya­tvaṃ na­tā­ttvi­kī­m ekatāṃ vya­bhi­ca­ra­ti | tathā caivam ucya<span type="hard-break">- </span><lb n="6,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,10</span>te dravyam ity ekaḥ padārthaḥ e­ka­pa­da­vā­cya­tvā­t ya­dya­de­ka­pa­da­vā­cyaṃ tattad e­ka­pa­dā­rtho yathā senā va­nā­di­s tathā <lb n="6,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,11</span>ca dravyam e­ka­pa­da­vā­cyaṃ tasmād ekaḥ padārthaḥ | e­te­na­gu­ṇā­di­r apy ekaḥ padārthaḥ pra­si­ddho­dā­ha­ra­ṇa­sā­dha­rmyā­t sā<span type="hard-break">- </span><lb n="6,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,12</span>dhito ve­di­ta­vya iti kaścit so 'pi na vi­pa­ści­t | se­nā­śa­bdā­da­ne­ka­tra ha­styā­dya­rthe pra­tī­ti­pra­vṛ­tti­prā­pti<span type="hard-break">- </span><lb n="6,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,13</span>siddheḥ | va­na­śa­bdā­c ca dha­va­kha­di­ra­pa­lā­śā­dā­v a­ne­ka­trā­rthe | yatra hi śabdāt pra­tī­ti­pra­vṛ­tti­prā­pta­yaḥ sa­ma­dhi­ga­mya­te sa <lb n="6,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,14</span>śa­bda­syā­rthaḥ pra­si­ddha­s tathā vṛ­ddha­vya­va­hā­rā­rā­t | na ca­se­nā­va­nā­di­śa­bdā­t pra­tyā­sa­tti­vi­śe­ṣe pra­tī­ti­pra­vṛ­tti­prā<span type="hard-break">- </span><lb n="6,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,15</span>ptayo '­nu­bhū­yaṃ­te yena sa tasyārthaḥ syāt | pra­tyā­sa­tti­vi­śi­ṣṭā ha­styā­da­yo dha­vā­da­yo vā­se­nā­va­nā­di­śa­bdā<span type="hard-break">- </span><lb n="6,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,16</span>nām artha iti cet siddhas tarhy e­ka­pa­da­vā­cyo 'neko <reg>'</reg>rthaḥ | tena ca katham e­ka­pa­da­vā­cya­tvaṃ na vya­bhi­ca­re­t | tathā <lb n="6,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,17</span>gaur iti pa­de­nai­ke­na pa­śvā­de­rda­śa­pra­kā­ra­syai­kā­da­śa­pra­kā­ra­sya vā vācyasya da­rśa­nā­c ca­vya­bhi­cā­rī hetuḥ | kaści<span type="hard-break">- </span><lb n="6,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,18</span>d āha na gaur ity ekam eva padaṃ pa­śvā­de­r a­ne­ka­syā­rtha­sya­vā­ca­kaṃ tasya pra­ti­vā­cya­bhe­dā­d anya eva hi gaur iti <lb n="6,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,19</span>śabdaḥ paśor vācako 'nyaś ca digādeḥ a­rtha­bhe­dā­ccha­bda­bhe­da­vya­va­sthi­teḥ | anyayā sa­ka­la­pa­dā­rtha­syai­ka­pa­da­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="6,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,20</span>cya­tva­pra­saṃ­gā­d iti | tasyāpy a­ni­ṣṭā­nu­ṣaṃ­gaḥ syāt | dra­vya­mi­ti pa­da­syā­py a­ne­ka­tva­pra­saṃ­gā­t | pṛ­thi­vyā­dya­ne<span type="hard-break">- </span><lb n="6,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,21</span>kā­rtha­vā­ca­ka­tvā­t anyad eva hi pṛthivyāṃ dravyam iti pa­daṃ­pra­va­rta­te | anyad evāpsu tejasi vā­yvā­kā­śe <lb n="6,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,22</span>kāle di­śyā­tma­ni manasi cety e­ka­pa­da­vā­cya­tvaṃ­dra­vya­pa­dā­rtha­syā­si­ddhaṃ syāt | nanu dra­vya­tvā­bhi­saṃ­baṃ­dha eko <lb n="6,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,23</span>dra­vya­pa­da­syā­rtho nānekaḥ pṛ­thi­vyā­diḥ ta­sya­pṛ­thi­vyā­di­śa­bdā­vā­cya­tvā­t | tata ekam eva dra­vya­pa­daṃ­nā­ne­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="6,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,24</span>m iti cet | kim idānīṃ dra­vya­tvā­bhi­saṃ­baṃ­dho dra­vya­pa­dā­rthaḥ­syā­t ? na cāsau dra­vya­pa­dā­rtha­sta­sya dra­vya­tvo­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="6,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,25</span>la­kṣi­ta­sa­ma­vā­ya­pa­dā­rtha­tvā­t | etena gu­ṇa­tvā­bhi­saṃ­baṃ­dho­gu­ṇa­pa­da­syā­rthaḥ ka­rma­tvā­bhi­saṃ­baṃ­dhaḥ ka­rma­pa­da­sye­ty eta<span type="hard-break">- </span><lb n="6,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,26</span>t pra­ti­vyū­ḍhaṃ gu­ṇa­tvā­bhi­saṃ­baṃ­dha­sya­gu­ṇa­tvo­pa­la­kṣi­ta­sa­ma­vā­ya­pa­dā­rtha­tvā­tka­rma­tvā­bhi­saṃ­baṃ­dha­sya ca ka­rma­tvo­pa­la<span type="hard-break">- </span><lb n="6,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,27</span>kṣi­ta­sa­ma­vā­ya­pa­dā­rtha­sya ka­tha­nā­t | na cai­vaṃ­sā­mā­nyā­di­pa­dā­rthaḥ siddhyati | sā­mā­nyā­di­ṣu sā­mā­nyāṃ­ta­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="6,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,28</span>bhi­saṃ­baṃ­dha­syā­saṃ­bha­vā­d ity uktaṃ prāk | e­te­na­pṛ­thi­vī­tvā­dya­bhi­saṃ­baṃ­dhā­t pṛ­thi­vī­ty ā­di­śa­bdā­rtha­sya­vyā­khyā­naṃ pratyā<span type="hard-break">- </span><lb n="6,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,29</span>khyātaṃ | na hi pṛ­thi­vī­tvā­bhi­saṃ­baṃ­dhaḥ pṛ­thi­vī­śa­bda­vā­cyaḥ | pṛ­thi­vī­tvo­pa­la­kṣi­ta­sya sa­ma­vā­ya­sya pṛ­thi­vī­tvā­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="6,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,30</span>saṃ­baṃ­dhaṃ­sya pṛ­thi­vī­śa­bde­nā­va­ca­nā­t | dra­vya­vi­śe­ṣa­sya­pṛ­thi­vī­śa­bde­nā­bhi­dhā­nā­d adoṣa iti cet | kaḥ punar asau <lb n="6,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,31</span>vṛ­kṣa­kṣu­pā­di­pṛ­thi­vī­bhe­da­vya­ti­ri­ktaḥ pṛ­thi­vī­dra­vya­vi­śe­ṣaḥ | pṛ­thi­vī­ti padena saṃ­gṛ­hya­mā­ṇa iti cet | kathaṃ punaḥ <lb n="6,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,32</span>pṛ­thi­vī­pa­de­nai­ke­nā­ne­kā­rthaḥ saṃ­gṛ­hya­te ? dra­vyā­di­pa­de­nai­ve­ti­duḥ­kha­bo­dhaṃ | kaś cāyaṃ saṃgraho nāma ? śa­bdā­tma­kaḥ <lb n="6,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,33</span>pra­tya­yā­tma­ko '­rthā­tma­ko vā | na tāvac cha­bdā­tma­kaḥ­śa­bde­nā­naṃ­tā­nāṃ dra­vyā­di­bhe­da­pra­bhe­dā­nāṃ vā saṃ­gra­hī­tu­m aśa<span type="hard-break">- </span><lb n="6,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,34</span>kyatvāt | tatra saṃ­ke­ta­sya kartum a­śa­kya­tvā­d a­sma­dā­de­sta­da­pra­tya­kṣa­tvā­t | krameṇa yu­ga­pa­d vā a­na­nu­me­ya­tvā­c ca | na <lb n="6,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,35</span>cā­pra­tya­kṣe '­na­nu­me­ye vā sa­rva­thā­py a­pra­ti­pa­nne '­rthe­saṃ­ke­taḥ śa­kya­kri­yo 'sti | sa­rva­jña­s tatra saṃ­ke­ta­yi­tuṃ sama<span type="hard-break">- </span><lb n="6,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 06,36</span>rtho 'pi nā­'­sa­rva­jñā­n saṃketaṃ grā­ha­yi­tu­m alam iti ku­taḥ­saṃ­ke­taḥ | na cā­saṃ­ke­ti­te 'rthe śabdaḥ pra­va­rta­te yataḥ <pb n="07"/><lb n="7,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,01</span>saṃ­gṛ­hya­te 'naṃtāḥ padārthāḥ yena śabdena sa śa­bdā­tmā­saṃ­gra­haḥ siddhyaty eva | mā bhūc cha­bdā­tma­kaḥ saṃgrahaḥ <lb n="7,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,02</span>pra­tya­yā­tma­ka­s tv astu | saṃ­gṛ­hya­te arthā yena pra­tya­ye­na sa­saṃ­gra­ha iti vyā­khyā­nā­t tena teṣāṃ saṃ­gra­hī­tuṃ śakyatvā<span type="hard-break">- </span><lb n="7,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,03</span>d iti cet | kutaḥ punar asau pratyayaḥ pra­tya­kṣā­d a­nu­mā­nā­dā­ga­mā­d vā ? na tāvad a­sma­dā­di­pra­tya­kṣā­t | ta­syā­naṃ­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="7,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,04</span>dra­vyā­di­bhe­da­pra­bhe­dā­go­ca­ra­tvā­t | nāpi yo­gi­pra­tya­kṣā­t | yogina eva ta­tsaṃ­gra­ha­pra­saṃ­gā­d a­sma­dā­dī­nāṃ tadayo<span type="hard-break">- </span><lb n="7,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,05</span>gāt | na hi yo­gi­pra­tya­kṣā­d a­sma­dā­da­yaḥ saṃ­pra­ti­yaṃ­ti­yo­gi­tva­pra­saṃ­gā­t | nāpy a­nu­mā­nā­d a­naṃ­ta­dra­vyā­di­bhe­da<span type="hard-break">- </span><lb n="7,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,06</span>pra­bhe­da­pra­ti­ba­ddhā­nā­m ekaśo '­naṃ­ta­liṃ­gā­nā­m a­pra­ti­pa­tte­ra­sma­dā­dya­pra­tya­kṣā­d a­nu­mā­nāṃ­ta­rā­t ta­lliṃ­ga­pra­ti­pa­ttā­va­na­va­sthā­nu­ṣaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="7,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,07</span>gāt pra­kṛ­tā­nu­mā­no­da­yā­yo­gā­t | yadi punar ā­ga­mā­tsaṃ­gra­hā­tma­kaḥ pratyayaḥ syāt tadā yu­ktyā­nu­gṛ­hī­tā­t tayā<span type="hard-break">- </span><lb n="7,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,08</span>'­na­nu­gṛ­hī­tā­d vā | na tāvad ādyaḥ pakṣas tatra yu­kte­re­vā­saṃ­bha­vā­t | nāpi dvitīyo yu­ktyā­'­na­nu­gṛ­hī­ta­syā­ga­ma­sya <lb n="7,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,09</span>prā­mā­ṇyā­ni­ṣṭe­s tadiṣṭau vā­'­ti­pra­saṃ­gā­t | na cā­pra­mā­ṇa­kaḥ­pra­tya­yaḥ saṃ­gra­ha­s tena saṃ­gṛ­hī­tā­nā­m a­saṃ­gṛ­hī­ta­ka­lpa<span type="hard-break">- </span><lb n="7,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,10</span>nāt | yadi punar a­rthā­tma­kaḥ saṃgraho '­bhi­dhī­ya­te ta­dā­saṃ­gra­hya­ta iti saṃgrahaḥ saṃ­gra­hya­mā­ṇaḥ sakalo 'rthaḥ syāt | <lb n="7,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,11</span>sa cāsiddha eva ta­dvya­sthā­pa­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­d iti kathaṃ tasya vyākhyānaṃ yujyate yataḥ pa­dā­rtha­dha­rma­saṃ­gra­haḥ <lb n="7,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,12</span>pra­va­kṣya­ta iti pra­ti­jñā­sā­dhī­ya­sī­ṣya­te | saṃ­gra­hā­bhā­ve cakasya ma­ho­da­ya­tvaṃ sādhyate '­si­ddha­sya sva­ya­ma­nya­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="7,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,13</span>dha­na­tvo­pa­pa­tteḥ | etena pa­dā­rtha­dha­rma­saṃ­gra­haḥ­sa­mya­gjñā­na­m iti vyākhyānaṃ pra­ti­vyū­ḍhaṃ | ta­da­bhā­va­sya­sa­ma­rtha­nā­n ma<span type="hard-break">- </span><lb n="7,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,14</span>hato niḥ­śre­ya­sa­syā­bhyu­da­ya­sya codayo 'smād iti ma­ho­da­ya i­tye­ta­dvyā­khyā­naṃ baṃ­dhyā­su­ta­sau­bhā­gyā­di­vyā­va­rṇa­na<span type="hard-break">- </span><lb n="7,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,15</span>m iva pre­kṣā­va­tā­m u­pa­hā­sā­spa­da­m ā­bhā­sa­te | tad evaṃ dra­vyā­di­pa­dā­rthā­nāṃ ya­thā­va­sthi­tā­rtha­tvā­bhā­vā­n na ta­dvi­ṣa­yaṃ <lb n="7,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,16</span>sa­mya­gjñā­naṃ nāpi he­yo­pā­de­ya­vya­va­sthā | ye­no­pā­de­ye­ṣū­pā­de­ya­tve­na heyeṣu ca he­ya­tve­na śra­ddhā­naṃ­śra­ddhā­vi­śe­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="7,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,17</span>s ta­tpū­rva­kaṃ ca vairāgyaṃ ta­da­bhyā­sa­bhā­va­nā­nu­ṣṭhā­naṃ­niḥ­śra­ya­sa­kā­ra­ṇaṃ siddhyet | ta­da­si­ddhau ca katham a­rha­du­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="7,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,18</span>deśād i­ve­śva­ro­pa­de­śā­d apy a­nu­ṣṭhā­naṃ pra­ti­ṣṭhi­taṃ syāt | tatas ta­dvya­va­cche­dā­d eva mahātmā ni­śce­ta­vyaḥ | kapi<span type="hard-break">- </span><lb n="7,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,19</span>la­su­ga­ta­vya­va­cche­dā­d iveti sūktam idam a­nya­yo­ga­vya­va­cche­dā­nma­hā­tma­ni niścitaṃ ta­du­pa­de­śa­sā­ma­rthyā­d a­nu­ṣṭhā­naṃ <lb n="7,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,20</span>pra­ti­ṣṭhi­taṃ syād iti | etena '­pra­ṇa­mya­he­tu­m īśvaraṃ mu­niṃ­ka­ṇā­da­m a­nva­taḥ­' iti pa­rā­pa­ra­gu­ru­na­ma­skā­ra­ka­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="7,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,21</span>m a­pā­sta­m ī­śva­ra­ka­ṇā­da­yo­r ā­pta­tva­vya­cche­dā­t | ta­yo­rya­thā­vya­va­sthi­tā­rtha­jñā­nā­bhā­vā­t ta­du­pa­de­śā­prā­mā­ṇyā­d ity alaṃ <lb n="7,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,22</span>vi­sta­re­ṇa | vi­śva­ta­ttvā­no jñātuḥ ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ bhettur e­va­mo­kṣa­mā­rga­pra­ṇa­ya­no­pa­pa­tte­r ā­pta­tva­ni­śca­yā­t || 4 || </p><lg n="ĀP-GL_5 a_14" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_5ab"><lb n="7,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 5ab</span>ta­trā­si­ddhaṃ mu­nīṃ­dra­sya bhettṛtvaṃ ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_5cd"><lb n="7,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 5cd</span>ye vadaṃti vi­pa­ryā­sā­t tān pratyevaṃ pra­ca­kṣma­he || 5 || </l></lg><p n="a_15" rend="justify"><lb n="7,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,25</span>tatra te­ṣu­mo­kṣa­mā­rga­pra­ṇe­tṛ­tva­ka­rma­bhū­bhṛ­dbhe­ttṛ­tva­vi­śva­ta­ttva­jñā­tṛ­tve­ṣu­ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ bhe­ttṛ­tva­m asiddhaṃ | munīṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="7,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,26</span>drasya vi­pa­ryā­sā­t ta­da­bhe­ttṛ­tvā­t ka­rma­bhū­bhṛ­da­saṃ­bha­vā­tsa­dā­śi­va­sya ye vadaṃti yogās tān pratyevaṃ va­kṣya­mā­ṇa­pra­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="7,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,27</span>reṇa pra­va­kṣma­he pra­va­dā­ma ity arthaḥ || 5 || </p><lg n="ĀP-GL_6 a_16" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_6ab"><lb n="7,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 6ab</span>prasiddhaḥ sa­rva­ta­ttva­jña­s teṣāṃ tāvat pra­mā­ṇa­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_6cd"><lb n="7,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 6cd</span>sa­dā­vi­dhva­sta­niḥ­śe­ṣa­bā­dha­kā­t sva­su­khā­di­va­t || 6 || </l></lg><p n="a_17" rend="justify"><lb n="7,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,30</span>yadi nāma vi­śva­ta­ttva­jñaḥ pra­mā­ṇā­t sa­rva­dā­vi­dhva­sta­bā­dha­kā­d ā­tma­su­khā­di­va­tpra­si­ddho yogānāṃ tathāpi <lb n="7,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 07,31</span>kim iṣṭaṃ bhavatāṃ siddhaṃ bhaved ity āha —</p><lg n="ĀP-GL_7 a_18" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_7ab"><lb n="7,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 7ab</span>jñātā yo vi­śva­ta­ttvā­nāṃ sa bhettāṃ ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_7cd"><lb n="7,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 7cd</span>bhavaty e­vā­nya­thā tasya vi­śva­ta­ttva­jña­tā kutaḥ || 7 || iti | </l></lg><p n="a_19" rend="justify"><pb n="08"/><lb n="8,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,01</span>syā­dvā­di­nā­m asmākaṃ ka­rma­bhū­bhṛ­dbhe­ttṛ­tvaṃ­mu­nī­ndra­sye­ṣṭaṃ siddhaṃ bha­va­tī­ti vākyārthaḥ | tathā hi­–­bha­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="8,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,02</span>vān pa­ra­mā­tmā ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ bhettā bhavaty e­va­vi­śva­ta­ttvā­nāṃ jñā­tṛ­tvā­t | yas tu na ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ bhettāsa na <lb n="8,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,03</span>vi­śva­ta­ttvā­nāṃ jñātā yathā ra­thyā­pu­ru­ṣaḥ | vi­śva­ta­ttvā­nāṃ­jñā­tā ca bha­ga­vā­n ni­rbā­dha­bo­dha­si­ddhaḥ | tasmāt <lb n="8,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,04</span>ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ bhettā bhavaty eveti ke­va­la­vya­ti­re­kī he­tuḥ­sā­dhyā­'­vya­bhi­cā­rā­t | na tāvad ayam asiddhaḥ <lb n="8,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,05</span>pra­ti­vā­di­no vādino vā | tābhyām ubhābhyāṃ pa­ra­mā­tma­naḥ­sa­rva­jña­tva­sā­dha­nā­t | nāpy a­ne­kāṃ­ti­kaḥ kārtsnyato <lb n="8,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,06</span>deśato vā vipakṣe vṛ­ttya­bhā­vā­t | tata evaṃ na viruddhaḥ | natvayaṃ kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa­s ta­dā­ga­ma­bā­dhi­ta­pa­kṣa­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="8,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,07</span>rde­śā­naṃ­ta­raṃ pra­yu­kta­tvā­t | sadaiva muktaḥ sa­dai­ve­śva­raḥ­pū­rva­syāḥ koṭer mu­ktā­tma­nā­m i­vā­bhā­vā­d ity ā­ga­mā­n mahe<span type="hard-break">- </span><lb n="8,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,08</span>śvarasya sarvadā ka­rma­ṇā­m a­bhā­va­pra­si­ddhe­s ta­dbhe­ttṛ­tva­sya­bā­dha­pra­si­ddheḥ | satāṃ hi karmaṇāṃ kaścid bhettā syān napuna<span type="hard-break">- </span><lb n="8,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,09</span>r a­sa­tā­m ity aparaḥ | so 'pi na pa­rī­kṣā­d a­kṣa­mā­na­saḥ | tathā tad<reg>b</reg>ā­dha­kā­ga­ma­syā­pra­mā­ṇa­tvā­t ta­da­nu­grā­ha­kā­nu­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="8,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,10</span>nā­bhā­vā­t | nanu ca ne­śva­rā­khyaḥ sarvajñaḥ ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ­bhe­ttā sadā ka­rma­ma­lai­r a­spṛ­ṣṭa­tvā­t | yas tu ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ <lb n="8,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,11</span>bhettā sa na ka­rma­ma­laiḥ śa­śva­da­s pṛṣṭo ya­the­śva­rā­d a­nyāṃ­mu­ktā­tmā śa­śva­da­s pṛṣṭaś ca ka­rma­ma­lai­r bha­ga­vā­n ma­he­śva­ra­sta­smā­n na <lb n="8,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,12</span>ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ bhattety a­nu­mā­naṃ­pra­kṛ­ta­pa­kṣa­bā­dha­kā­ga­mā­nu­grā­ha­kaṃ | na­cā­trā­si­ddha­sā­dha­naṃ | tathā hi<span type="hard-break">-</span>śa­śva­tka­rmaṃ­ma­laiḥ <lb n="8,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,13</span>aspṛṣṭaḥ pa­ra­mā­tmā­'­nu­pā­ya­si­ddha­tvā­t | yas tu na tathā sa­nā­nu­pā­ya­si­ddho yathā sādir muktātmā | anu<span type="hard-break">- </span><lb n="8,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,14</span>pā­ya­si­ddha­ś ca sarvajño bha­ga­vā­n tasmāt ka­rma­ma­laiḥ­śa­śva­da­spṛ­ṣṭa ity ato '­nu­mā­nāṃ­ta­rā­t ta­tsi­ddhe­r iti va­daṃ­taṃ­pra­tyā­ha­ —</p><lg n="ĀP-GL_8 a_20" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_8ab"><lb n="8,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 8ab</span>nāspṛṣṭaḥ karmabhiḥ śa­śva­dvi­śva­dṛ­śvā­sti kaścana | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_8cd"><lb n="8,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 8cd</span>ta­syā­nu­pā­ya­si­ddha­sya sa­rva­thā­'­nu­pa­pa­tti­taḥ || 8 || </l></lg><p n="a_21" rend="justify"><lb n="8,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,17</span>na hy a­nu­pā­ya­si­ddha­tve ku­ta­ści­t pra­mā­ṇā­d a­pra­si­ddhe­ta­dba­lā­t karmabhiḥ śa­śva­da­spṛ­ṣṭa­tva­sā­dha­naṃ siddhim adhyāste | <lb n="8,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,18</span>ta­da­si­ddhau ca na ka­rma­bhū­bhṛ­dbhe­ttṛ­tvā­bhā­va­s tataḥ sidhyati | ye­ne­da­m a­nu­mā­naṃ pra­stu­ta­pa­kṣa­bā­dha­kā­ga­ma­syā­nu­grā­ha­kaṃ <lb n="8,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,19</span>siddhyet ta­tprā­mā­ṇyaṃ sā­dha­ye­t | na cā­pra­mā­ṇa­bhū­te­nā­ga­me­na­pra­kṛ­taḥ pakṣo bādhyate hetuś ca kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭaḥ <lb n="8,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,20</span>syāt | nanv ī­śva­ra­syā­nu­pā­ya­si­ddha­tva­m a­nā­di­tvā­t sādhyate | ta­da­nā­di­tvaṃ ca ta­nu­ka­ra­ṇa­bhu­va­nā­dau ni­mi­tta­kā­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="8,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,21</span>tvād ī­śva­ra­sya | na caitad asiddhaṃ | ta­thā­hi­–­ta­nu­bhu­va­na­ka­ra­ṇā­di­kaṃ vi­vā­dā­pa­nnaṃ buddhim a­nni­mi­tta­kaṃ­kā­rya­tvā­t | <lb n="8,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,22</span>yat kāryaṃ tad buddhima nni­mi­tta­kaṃ dṛṣṭaṃ yathā vastrādi | kāryaṃ cedaṃ prakṛtaṃ tasmād buddhim a­nni­mi­tta­kaṃ | <lb n="8,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,23</span>yo 'sau bu­ddhi­māṃ­s taddhetuḥ sa īśvara iti pra­si­ddhaṃ­sā­dha­naṃ ta­da­nā­di­tvaṃ sā­dha­ya­ty eva | tasya sāditve tataḥ <lb n="8,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,24</span>pūrve ta­nvā­dyu­tpa­tti­vi­ro­dhā­t | ta­du­tpa­ttau vā ta­dbu­ddhi­ma­nni­mi­tta­tvā­bhā­va­pra­saṃ­gā­t | yadi punas tataḥ pūrva<span type="hard-break">- </span><lb n="8,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,25</span>ma­nya­bu­ddhi­m a­nni­mi­tta­ka­tva­m iṣyate tadā tato '­pi­pū­rva­ma­nya­dbu­ddhi­ni­mi­tta­ka­tva­m iṣyate tadā tato 'pi pūrvama<span type="hard-break">- </span><lb n="8,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,26</span>nya­bu­ddhi­m a­nni­mi­tta­ka­tva­m ity a­nā­dī­śva­ra­saṃ­ta­tiḥ siddhyet | na caiṣā yu­kti­ma­tī | pū­rve­śva­ra­syā­naṃ­ta­sya siddhāv u<span type="hard-break">- </span><lb n="8,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,27</span>tta­ra­sa­ka­le­śva­ra­ka­lpa­nā vai­ya­rthyā­t | te­nai­va­ta­nvā­di­kā­rya­pa­ra­mpa­rā­yāḥ sa­ka­lā­ya ni­rmā­ṇā­t | tato 'pi pūrva <lb n="8,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,28</span>syā­naṃ­ta­sya ma­he­śva­ra­sya siddhau tasya vai­ya­rthyā­d a­nya­thā­pa­ra­spa­ra­m i­cchā­vyā­ghā­ta­pra­saṃ­gā­d a­ne­ke­śva­ra­kā­ra­ṇa­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="8,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,29</span>patteś ca jagataḥ | su­dū­ra­m api ga­tvā­'­nā­di­r eka e­ve­śva­ro­'­nu­maṃ­ta­vyaḥ | sa pū­rve­ṣā­m api guruḥ kā­le­nā­vi­cche­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="8,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,30</span>d iti tasya ja­ga­nni­mi­tta­tva­si­ddhe­r a­nā­di­tva­maṃ­ta­re­ṇā­nu­pa­pa­tte­r ity a­nā­di­tvā­si­ddhiḥ | tato na­ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ <lb n="8,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,31</span>bhettā munīṃdraḥ śa­śva­tka­rma­bhi­r a­spṛ­ṣṭa­tvā­t | yas tu­ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ bhettā sa na śa­śva­tka­rma­bhi­r aspṛṣṭaḥ | yathopā<span type="hard-break">- </span><lb n="8,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,32</span>yān muktaḥ | śa­śva­tka­rma­bhi­r a­spṛ­ṣṭa­ś ca bha­ga­vāṃ­s tasmān na­ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ bhettā śa­śva­tka­rma­bhi­r aspṛṣṭo 'sāv a­nu­pā­ya­si<span type="hard-break">- </span><lb n="8,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,33</span>ddhatvāt | yas tu na tathā sa nā­nu­pā­ya­si­ddhaḥ | ya­thā­so­pā­ya­mu­ktā­tmā a­nu­pā­ya­si­ddha­ś cāyaṃ tasmāt sadā <lb n="8,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,34</span>ka­rma­bhi­r aspṛṣṭaḥ | a­nu­pā­ya­si­ddho 'yam a­nā­di­tvā­t | yas tuna tathā sa nānādiḥ | ya­the­ta­ro muktātmā | <lb n="8,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 08,35</span>a­nā­di­ś cāyaṃ tasmād a­nu­pā­ya­si­ddhaḥ | a­nā­di­r a­yaṃ­ta­nu­ka­ra­ṇa­bhu­va­nā­di­ni­mi­tta­tvā­t | yas tu nānādiḥ sa na ta<span type="hard-break">- </span><pb n="09"/><lb n="9,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,01</span>nu­ka­ra­ṇa­bhu­va­nā­di­ni­mi­tta­kaḥ | ya­thā­'­pa­ro­mu­kta­tmā | tanu ka­ra­ṇa­bhu­va­nā­di­ni­mi­ttaṃ ca bha­ga­vāṃ­s tasmād anā<span type="hard-break">- </span><lb n="9,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,02</span>diḥ | ta­nu­ka­ra­ṇa­bhu­va­nā­di­ni­mi­ttaṃ tu tasya ta­nvā­de­rbu­ddhi­mā­n ni­mi­tta­tva­sā­dha­nā­t | ta­nvā­da­yo bu­ddhi­va­n nimi<span type="hard-break">- </span><lb n="9,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,03</span>ttakāḥ kā­rya­tvā­t | yat kāryaṃ tad buddhim a­nni­mi­tta­kaṃ­dṛ­ṣṭaṃ | yathā vastrādi | kāryaṃ ca ta­nvā­da­yo­vi­vā­dā­pa­nnā­s ta<span type="hard-break">- </span><lb n="9,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,04</span>smād buddhim a­nni­mi­tta­kā ity a­nu­mā­na­mā­lā­'­ma­lā | ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ bhe­ttā­ra­m a­pā­sya­ty eva | na cedaṃ kā­rya­tva­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="9,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,05</span>siddhaṃ ta­nvā­de­r vā­di­pra­ti­vā­di­noḥ kā­rya­tvā­bhya­nu­jñā­nā­t | nāpy a­ne­kāṃ­ti­kaṃ­, ka­sya­ci­t kā­rya­syā­bu­ddhi­m annimi<span type="hard-break">- </span><lb n="9,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,06</span>tta­syā­saṃ­bha­vā­d vipakṣe vṛ­ttya­bhā­vā­t | na ce­śva­ra­śa­rī­re­ṇa­vya­bhi­cā­ra­s ta­da­si­ddhe­r ī­śva­ra­syā­śa­rī­ra­tvā­t | nāpī<span type="hard-break">- </span><lb n="9,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,07</span>śva­ra­jñā­ne­na | tasya ni­tya­tvā­t kā­rya­tvā­si­ddheḥ | na­ce­śva­re­ccha­yā | ta­sye­ccha­śa­kte­r api ni­tya­tvā­t kriyāśa<span type="hard-break">- </span><lb n="9,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,08</span>ktivat | tata eva na viruddhaṃ sādhanaṃ sarvathā vi­pa­kṣe­saṃ­bha­vā­bhā­vā­t | nacāyaṃ kā­la­tya­yā­pa­di­ṣṭo <lb n="9,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,09</span>hetuḥ pakṣasya pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇe­nā<reg>b</reg>ā­dhi­tvā­t | na hi­ta­nvā­de­r buddhim a­nni­mi­tta­tvaṃ pra­tya­kṣe­ṇa <reg>b</reg>ādhyate <lb n="9,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,10</span>ta­syā­tīṃ­dri­ya­ta­yā ta­da­vi­ṣa­ya­tvā­t | nāpy a­nu­mā­ne­na tasya ta­dvi­pa­rī­ta­sā­dha­na­syā­saṃ­bha­vā­t | nanu <lb n="9,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,11</span>ta­nu­bhu­va­na­ka­ra­ṇā­da­yo na buddhim a­nni­mi­tta­kā­dṛ­ṣṭa­ka­rtṛ­ka­pra­sā­dā­di­vi­la­kṣa­ṇa­tvā­d ā­kā­śā­di­va­d i­tya­nu­mā­naṃ pakṣasya <lb n="9,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,12</span>bā­dha­ka­m iti cet na | a­si­ddha­tvā­t | sa­nni­ve­śā­di­vi­śi­ṣṭa­tve­na­dṛ­ṣṭa­ka­rtṛ­ka­pra­sā­dā­dya­vi­la­kṣa­ṇa­tvā­t ta­nvā­dī­nāṃ <lb n="9,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,13</span>yadi punar a­gṛ­hī­ta­sa­ma­ya­sya kṛ­ta­bu­ddhyu­tpā­da­ka­tvā­bhā­vā­tta­nvā­dī­nāṃ dṛ­ṣṭa­ka­rtṛ­ka­vi­la­kṣa­ṇa­tva­m iṣyate tadā kṛtri<span type="hard-break">- </span><lb n="9,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,14</span>māṇām api mu­ktā­pha­lā­dī­nā­m a­gṛ­hī­ta­sa­ma­ya­sya­kṛ­ta­bu­ddhya­nu­tpā­da­ka­tvā­bu­ddhi­m a­nni­mi­tta­ka­tva­pra­saṃ­gaḥ | naca <lb n="9,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,15</span>dṛ­ṣṭa­ka­rtṛ­ka­tvā­dṛ­ṣṭa­ka­rtṛ­ka­tvā­bhyāṃ bu­ddhi­ma­nni­mi­tta­tve­ta­ra­tva­si­ddhiḥ sā­dhī­ya­sī ta­da­vi­nā­bhā­vā­bhā­vā­t | nahy adṛṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="9,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,16</span>ka­rtṛ­ka­tva­m a­bu­ddhi­m a­nni­mi­tta­tve­na vyāptaṃ jī­rṇa­pra­sā­dā­de­ra­dṛ­ṣṭa­ka­rtṛ­ka­syā­pi buddhim a­nni­mi­tta­tva­si­ddhe­r iti na dṛṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="9,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,17</span>ka­rtṛ­ka­vi­la­kṣa­ṇa­tva­m a­bu­ddhi­m a­nni­mi­tta­tvaṃ sā­dha­ye­t ya­to­'­nu­mā­na­vā­dhi­taḥ pakṣaḥ syāt kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭaṃ ca <lb n="9,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,18</span>sā­dha­na­m a­bhi­dhī­ye­ta | nāpy ā­ga­me­na prakṛtaḥ pakṣo bā­dhya­te­ta­tsā­dha­ka­syai­vā­ga­ma­sya prasiddheḥ | tathā hi "viśva<span type="hard-break">- </span><lb n="9,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,19</span>taś cakṣuruta vi­śva­to­mukho, viśvato bāhuruta vi­śva­taḥ­pāt, saṃbāhubhyāṃ dhamati saṃpatatrair dyā­vā­bhū­mī jana, <lb n="9,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,20</span>yan deva eka" śruteḥ sa­dbhā­vā­t | tathā vyā­sa­va­ca­naṃ ca | "ajño jaṃ­tu­ra­nī­śo 'yam ātmanaḥ su­kha­duḥ­kha­yoḥ | <lb n="9,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,21</span>ī­śva­ra­pre­ri­to gacchet svargaṃ vā śvabhram eva vā" i­ti­pa­kṣa­syā­nu­grā­ha­ka­m eva na tu bādhakaṃ | tato na­kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭo <lb n="9,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,22</span>hetur a­bā­dhi­ta­pa­kṣa­ni­rde­śā­naṃ­ta­raṃ pra­yu­kta­tvā­t | tata evana sa­tpra­ti­pa­kṣaḥ bā­dha­kā­nu­mā­nā­bhā­vā­d ity a­na­va­dyaṃ kārya<span type="hard-break">- </span><lb n="9,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,23</span>tva­sā­dha­naṃ ta­nvā­dī­nāṃ buddhim a­nni­mi­tta­tvaṃ sā­dha­ya­ty eva | yad apy ucyate kaiścid bu­ddhi­ma­nni­mi­tta­tva­sā­mā­nye sādhye <lb n="9,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,24</span>ta­nvā­dī­nāṃ si­ddha­sā­dha­na­ma­ne­ka­ta­du­pa­bho­ktṛ­bu­ddhi­ma­nni­mi­tta­tva­si­ddheḥ | te­ṣāṃ­ta­da­dṛ­ṣṭa­ni­mi­tta­tvā­t ta­da­dṛ­ṣṭa­sya <lb n="9,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,25</span>ce­ta­nā­rū­pa­tvā­t ce­ta­nā­yā­ś ca bu­ddhi­tvā­d bu­ddhi­ma­nni­mi­tta­tva­si­ddhe­r iti | tad apy asāraṃ | ta­nvā­dyu­pa­bho­ktṛ­prā­ṇi<span type="hard-break">- </span><lb n="9,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,26</span>nā­ma­dṛ­ṣṭa­sya dha­rmā­dha­rma­saṃ­jña­ka­sya ce­ta­na­tvā­si­ddhe­ra­bu­ddhi­tvā­t | a­rtha­gra­ha­ṇaṃ hi buddhiś cetanā na ca dha­rmo­'­rtha­gra<span type="hard-break">- </span><lb n="9,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,27</span>haṇam adharmo vā tayor buddher a­nya­tvā­t pra­ya­tnā­di­va­d i­ti­nā­ne­ka­bu­ddhi­m a­nni­mi­tta­tvaṃ ta­nvā­dī­nāṃ siddhyati yataḥ <lb n="9,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,28</span>si­ddha­sā­dha­naṃ bu­ddi­ma­nni­mi­tta­sā­mā­nye sādhye '­bhi­dhā­rya­te | nanu ca vastrādi sa­śa­rī­re­ṇā­sa­rva­jñe­na ca <lb n="9,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,29</span>bu­ddhi­ma­tā ku­biṃ­dā­di­nā kri­ya­mā­ṇaṃ dṛṣṭam iti ta­nvā­di­kā­rya­ma­pi sa­śa­rī­rā­sa­rva­jña­bu­ddhi­ma­nni­mi­ttaṃ siddhyed i<span type="hard-break">- </span><lb n="9,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,30</span>tī­ṣṭa­vi­ru­ddha­sā­dha­nā­d viruddhaṃ sādhanaṃ | sa­rva­jñe­nā­śa­rī­re­ṇa kri­ya­mā­ṇa­sya ka­sya­ci­dva­strā­di­kā­rya­syā­si­ddhe­ś ca <lb n="9,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,31</span>sādhya vi­ka­la­m u­dā­ha­ra­ṇa­m iti kaścit | so 'pi na yu­kta­vā­dī­ta­thā sa­rvā­nu­mā­no­cche­da­pra­saṃ­gā­t | tathā hi <lb n="9,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,32</span>sā­gni­ra­yaṃ parvato dhū­ma­va­ttvā­n ma­hā­na­sa­va­d ity a­trā­pi­pa­rva­tā­dau ma­hā­na­sa­pa­ri­dṛ­ṣṭa­syai­va khā­di­ra­pā­lā­śā­dya­gni­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="9,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,33</span>gnim āvasya siddher vi­ru­ddha­sā­dha­nā­d viruddhaṃ sādhanaṃ syāt | tā­rṇā­dya­gni­nā­gni­ma­tva­sya pa­rva­tā­dau sādhyasya mahāna<span type="hard-break">- </span><lb n="9,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,34</span>sā­dā­va­bhā­vā­t sā­dhya­vi­ka­la­m u­dā­ha­ra­ṇa­m apy a­nu­ṣa­jye­ta | ya­di­pu­na­r a­gni­ma­tva­sā­mā­nyaṃ de­śā­di­vi­śi­ṣṭaṃ pa­rva­tā­dau <lb n="9,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 09,35</span>sādhyata iti ne­ṣṭa­vi­ru­ddhaṃ sādhanaṃ | nāpi sā­dhya­vi­ka­la­mu­dā­ha­ra­ṇaṃ ma­hā­na­sā­dā­v api de­śā­di­vi­śi­ṣṭa­syā­gni<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="10"/><lb n="10,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,01</span>mattvasya sa­dbhā­vā­d iti mataṃ tadā ta­nvā­di­ṣu bu­ddhi­ma­tri­mi­tta­tva­sā­mā­nyaṃ ta­nvā­di­sva­kā­rya­vi­ni­rmā­ṇa­śa­kti <lb n="10,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,02</span>viśiṣṭaṃ sādhyata iti ne­ṣṭa­vi­ru­ddha sādhano hetuḥ | nā­pi­sā­dhya­vi­ka­lo dṛṣṭāṃtaḥ sva­kā­rya­vi­ni­rmā­ṇa­śa­kti <lb n="10,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,03</span>vi­śi­ṣṭa­sya bu­ddhi­ma­nni­mi­tta­tva­sā­mā­nya­sya sādhyasya ta­tra­sa­dbhā­vā­t | siddhe ca bu­ddhi­ma­nni­mi­tta­tva­sā­mā­nye <lb n="10,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,04</span>kim ayaṃ bu­ddhi­mā­n hetuḥ sa­śa­rī­ro '­śa­rī­ro veti vi­pra­ti­pa­ttau­ta­syā­śa­rī­ra­tvaṃ sādhyate sa­śa­rī­ra­tve bādhaka<span type="hard-break">- </span><lb n="10,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,05</span>sa­dbhā­vā­t | ta­ccha­rī­raṃ hi na tāvan ni­ya­ma­nā­di sā­va­ya­va­tvā­da­sma­dā­di­śa­rī­ra­va­t | nāpy anityaṃ sādi tadu<span type="hard-break">- </span><lb n="10,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,06</span>tpatteḥ pūrvam ī­śva­ra­syā­śa­rī­tva­si­ddheḥ śa­rī­rāṃ­ta­re­ṇa­sa­śa­rī­ra­tve '­na­va­sthā­pra­saṃ­gā­t | tathā kim asau sarvajño 'sa<span type="hard-break">- </span><lb n="10,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,07</span>rvajño veti vivāde sa­rva­jña­tvaṃ sādhyate ta­syā­sa­rva­jña­tve­sa­ma­sta­kā­ra­ka­pra­yo­ktṛ­tvā­nu­pa­pa­tteḥ ta­nvā­di­kā­ra­ṇa­tvā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="10,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,08</span>va­pra­saṃ­gā­t | tanvādi sa­ka­la­kā­ra­kā­ṇāṃ pa­ri­jñā­nā­bhā­ve '­pi­pra­yo­ktṛ­tve ta­nvā­di­kā­rya­vyā­ghā­ta­pra­saṃ­gā­t | <lb n="10,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,09</span>ku­viṃ­dā­de­r va­strā­di­kā­ra­ka­syā­pa­ri­jñā­ne ta­dvyā­ghā­ta­va­t | na­ce­śva­ra­kā­rya­sya ta­nu­ka­ra­ṇa­bhu­va­nā­deḥ ka­dā­ci­d vyāghātaḥ <lb n="10,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,10</span>saṃ­bha­va­ti ma­he­śva­ra­sa­mī­hi­ta­kā­rya­sya ya­thā­kā­ra­ka­saṃ­pātaṃ­vi­ci­tra­syā­dṛ­ṣṭā­de­r a­vyā­ghā­ta­da­rśa­nā­t | yad apy abhya<span type="hard-break">- </span><lb n="10,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,11</span>dhāyi ta­nu­ka­ra­ṇa­bhu­va­nā­di­kaṃ nai­ka­sva­bhā­ve­śva­ra­kā­ra­ṇa­kṛ­taṃ vi­ci­tra­kā­rya­tvā­t | yad vicitraṃ kāryaṃ tan nai­ka­sva­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="10,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,12</span>va­kā­ra­ṇa­kṛ­taṃ dṛṣṭaṃ yathā gha­ṭa­pa­ṭa­mu­ku­ṭa­śa­ka­ṭā­di­, vi­ci­tra­kā­ryaṃ ca prakṛtaṃ tasmān nai­ka­sva­bhā­ve­śva­rā­khya­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="10,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,13</span>ra­ṇa­kṛ­ta­m iti tad apy a­sa­mya­k si­ddha­sā­dhya­tā­pa­tteḥ | na hye­ka­sva­bhā­va­m ī­śva­rā­khyaṃ ta­nvā­de­r ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­m i<span type="hard-break">- </span><lb n="10,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,14</span>ṣyate tasya jñā­na­śa­ktī­cchā­śa­kti­kri­yā­śa­kti­tra­ya­sva­bhā­va­tvā­t | ta­nu­ka­ra­ṇa­bhu­va­nā­dyu­pa­bho­ktṛ­prā­ṇi­ga­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="10,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,15</span>dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣa­vai­ci­trya­sa­ha­kā­ri­tvā­c ca vi­ci­tra­sva­bhā­vo­pa­pa­tteḥ­gha­ṭa­pa­ṭa­mu­ku­ṭa­di­kā­rya­syā­pi ta­nni­da­rśa­na­sya <lb n="10,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,16</span>ta­du­tpā­da­na­vi­jñā­ne­cchā­kri­yā­śa­kti­vi­ci­tra­ta­du­pa­ka­ra­ṇa­sa­ci­ve­nai­ke­na­pu­ru­ṣe­ṇa sa­mu­tpā­da­na­saṃ­bha­vā­t sā­dhya­vi­ka­la<span type="hard-break">- </span><lb n="10,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,17</span>tā­nu­ṣaṃ­gā­t tad evaṃ kāryatvaṃ hetus ta­nu­ka­ra­ṇa­bhu­va­nā­de­rbu­ddhi­ma­nni­mi­tta­tvaṃ sā­dha­ya­ty eva sa­ka­la­do­ṣa­ra­hi­ta­tvā­d iti <lb n="10,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,18</span>vai­śe­ṣi­kāḥ sa­ma­bhya­maṃ­sa­ta te 'pi na sa­maṃ­ja­sa­vā­caḥ | ta­nu­ka­ra­ṇa­bhu­va­nā­da­yo bu­ddhi­ma­nni­mi­tta­kā iti pakṣasya <lb n="10,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,19</span>vyā­pa­kā­nu­pa­laṃ­bhe­na bā­dhi­ta­tvā­t kā­rya­tvā­di­he­toḥ­kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa­tvā­c ca | tathā hi ta­nvā­da­yo na buddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="10,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,20</span>ma­nni­mi­tta­kā­s ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­pa­laṃ­bhā­t | yatra ya­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­pa­laṃ­bha­s tatra na ta­nni­mi­tta­ka­tvaṃ <lb n="10,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,21</span>dṛṣṭaṃ yathā gha­ṭa­gha­ṭī­śa­rā­vo­daṃ­ca­nā­di­ṣu­ku­viṃ­dā­dya­nva­ya­vya­ti­re­kā­'­na­nu­vi­dhā­yi­ṣu na­ku­viṃ­dā­di­ni­mi­tta­ka­tvaṃ | <lb n="10,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,22</span>bu­ddhi­ma­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­'­nu­pa­laṃ­bha­ś ca ta­nvā­di­ṣu­, tasmān na­bu­ddhi­ma­nni­mi­tta­ka­tva­m iti vyā­pa­kā­nu­pa­laṃ­bhaḥ tatkāra<span type="hard-break">- </span><lb n="10,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,23</span>ṇa­ka­tva­stha ta­da­nva­ya­vya­ti­re­ko­pa­laṃ­bhe­na vyā­pta­tvā­tku­lā­la­kā­ra­ṇa­ka­sya ghaṭādeḥ ku­lā­lā­nva­ya­vya­ti­re­ko­pa­laṃ­bha<span type="hard-break">- </span><lb n="10,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,24</span>prasiddheḥ sarvatra bā­dha­kā­bhā­vā­t | ta­sya­ta­dvyā­pa­ka­tva­vya­va­syā­nā­t | na cāyam a­si­ddha­s ta­nvā­dī­nā­mī­śva­ra­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="10,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,25</span>ti­re­kā­nu­pa­laṃ­bha­sya pra­mā­ṇa­si­ddha­tvā­t | sa hi na tā­va­tkā­la­vya­ti­re­kaḥ śā­śva­ti­ka­tvā­dī­śva­ra­sya ka­dā­ci­d a<span type="hard-break">- </span><lb n="10,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,26</span>bhā­vā­saṃ­bha­vā­t | nāpi de­śa­vya­ti­re­kaḥ tasya vi­bhu­tve­na ka­ci­da­bhā­vā­nu­pa­pa­tte­r ī­śva­rā­bhā­ve ka­dā­ci­t kvacit ta<span type="hard-break">- </span><lb n="10,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,27</span>nvā­di­kā­ryā­bhā­vā­ni­śca­yā­t | syān ma­taṃ­ma­he­śva­rā­si­sṛ­kṣā­ni­mi­tta­tvā­t ta­nvā­di­kā­rya­syā­ya­m adoṣa iti | <lb n="10,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,28</span>tad apy asatyaṃ | ta­di­cchā­yā ni­tyā­ni­tya­vi­ka­lpa­dva­yā­na­ti­vṛ­tteḥ | ta­syā­ni­tya­tve vya­ti­re­kā­si­ddhiḥ | sarvadā<span type="hard-break">- </span><lb n="10,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,29</span>sa­dbhā­vā­t ta­nvā­di­kā­ryo­tpa­tti­pra­saṃ­gā­t | na­nvī­śva­re­cchā­yā­ni­tya­tve 'py a­sa­rva­ga­ta­tvā­t vya­ti­re­kaḥ si­ddha­e­va <lb n="10,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,30</span>kvacin ma­he­śva­ra­si­sṛ­kṣā­pā­ye ta­nvā­di­kā­ryā­nu­tpa­tti­saṃ­bha­vā­di­ti cen na | taddeśe vya­ti­re­kā­bhā­va­si­ddheḥ | <lb n="10,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,31</span>de­śāṃ­ta­re sarvadā ta­da­nu­pa­pa­tteḥ kā­ryā­nu­da­ya­pra­saṃ­gā­t | anyathā ta­da­ni­tya­tvā­pa­tteḥ a­ni­tyai­ve­cchā­s tv iti cet <lb n="10,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,32</span>sā tarhi sisṛkṣā ma­he­śva­ra­syo­tpa­dya­mā­nā si­sṛ­kṣāṃ­ta­ra­pū­rvi­kā­ya­dī­ṣya­te ta­dā­'­na­va­sthā­pra­saṃ­gaḥ pa­rā­pa­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="10,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,33</span>si­sṛ­kṣo­tpa­ttā­v eva ma­he­śva­ra­syo­pa­kṣī­ṇa­śa­kti­ka­tvā­t pra­kṛ­ta­ta­nvā­di­kā­ryā­nu­da­ya eva syāt yadi punaḥ prakṛta<span type="hard-break">- </span><lb n="10,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,34</span>ta­nvā­di­kā­ryo­tpa­ttau ma­he­śva­ra­sya si­sṛ­kṣo­tpa­dya­te sāpi ta­tpū­rva­si­sṛ­kṣā­ta ity a­nā­di­si­sṛ­kṣā­saṃ­ta­ti­r nā­na­va­sthā<span type="hard-break">- </span><lb n="10,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,35</span>doṣam ā­skaṃ­da­ti sa­rva­tra­kā­rya­kā­ra­ṇa­saṃ­tā­na­syā­nā­di­tva­si­ddhe­rbī­jāṃ­ku­rā­di­va­d ity a­bhi­dhī­ya­te tadā yu­ga­pa­n nānāde<span type="hard-break">- </span><lb n="10,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 10,36</span>śeṣu ta­nvā­di­kā­rya­syo­tpā­do no­pa­pa­dye­ta yatra ya­tkā­ryo­tpa­tta­ye ma­he­śva­ra­si­sṛ­kṣā tatra tasyaiva kā­rya­syo­tpa­tti<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="11"/><lb n="11,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,01</span>gha­ṭa­nā­t | na ca yāvatsu deśeṣu yāvaṃti kā­ryā­ṇi­saṃ­bhū­ṣṇū­ni tāvaṃtyaḥ si­sṛ­kṣā­s ta­sye­śva­ra­sya sa­kṛ­du­pa­jā­yaṃ­ta <lb n="11,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,02</span>iti vaktuṃ śakyaṃ yu­ga­pa­d a­ne­ke­cchā­prā­du­rbhā­va­vi­ro­dhā­da­sma­dā­di­va­t | yadi punar ekaiva ma­he­śva­ra­si­sṛ­kṣā <lb n="11,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,03</span>yu­ga­pa­n nā­nā­de­śa­kā­rye ja­na­nā­ya pra­jā­ya­ta i­tī­ṣya­te ta­dā­kra­ma­to '­ne­ka­ta­nvā­di­kā­ryo­tpa­tti­vi­ro­dha­s ta­di­cchā­yāḥ <lb n="11,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,04</span>śa­śva­da­bhā­vā­t | atha matam etat yatra yadā yathā yat kā­rya­mu­tpi­tsu tatra tadā tathā tad u­tpā­da­ne­cchā mahe<span type="hard-break">- </span><lb n="11,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,05</span>śva­ra­syai­kai­va tādṛśī sa­mu­tpa­dya­te tato nā­nā­de­śe­ṣv e­ka­de­śe­ca krameṇa yu­ga­pa­c ca tā­dṛ­śa­m a­nyā­dṛ­śaṃ ca tanvādi<span type="hard-break">- </span><lb n="11,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,06</span>kāryaṃ prā­du­rbha­va­n na vi­ru­dhya­ta iti tad apy a­saṃ­bhā­vyaṃ­kva­ci­d ekatra pradeśe sa­mu­tpa­nnā­yāḥ si­sṛ­kṣā­yā da­vi­ṣṭa­de­śe­ṣu <lb n="11,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,07</span>vi­bhi­nne­ṣu nā­nā­vi­dhe­ṣu nā­nā­kā­rya­ja­na­ka­tva­vi­ro­dhā­t a­nya­thā­ta­da­sa­rva­ga­ta­tve 'pi de­śa­vya­ti­re­kā­nu­pa­pa­tteḥ | <lb n="11,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,08</span>yadi hi yad deśā sisṛkṣā tad deśam eva kā­rya­ja­nma­nā­'­nya­de­śa­m iti vyavasthā syāt tadā de­śa­vya­ti­re­kaḥ siddhye<span type="hard-break">- </span><lb n="11,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,09</span>n nā­nya­the­ti si­sṛ­kṣā­yā na vya­ti­re­ko­pa­laṃ­bho ma­he­śva­ra­va­t | vya­ti­re­kā­bhā­ve ca nā­nva­ya­ni­śca­yaḥ śakyaḥ <lb n="11,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,10</span>kartuṃ sa­tī­śva­re ta­nvā­di­kā­ryā­ṇāṃ janmety anvayo hi­pu­ru­ṣāṃ­ta­re­ṣv api samānaḥ | teṣv api satsu ta­nvā­di­kā­ryo<span type="hard-break">- </span><lb n="11,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,11</span>tpa­tti­si­ddheḥ | na ca teṣāṃ sa­rva­kā­ryo­tpa­ttau­ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tvaṃ di­kkā­lā­kā­śā­nā­m iva saṃmataṃ | pa­re­ṣāṃ­si­ddhāṃ­ta <lb n="11,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,12</span>vi­ro­dhā­n ma­he­śva­ra­ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tva­vai­ya­rthyā­c ca | ya­di­pu­na­s teṣu pu­ru­ṣāṃ­ta­re­ṣu satsv api ka­dā­ci­t ta­nvā­di­kā­ryā<span type="hard-break">- </span><lb n="11,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,13</span>nu­tpa­tti­da­rśa­nā­n na ta­nni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tvaṃ ta­da­nva­yā­bhā­va­śce­ti mataṃ ta­de­śva­re saty api ka­dā­ci­t ta­nvā­di­kā­ryā­nu­tpa<span type="hard-break">- </span><lb n="11,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,14</span>tter ī­śva­ra­syā­pi ta­nni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tvaṃ mā bhūt | ta­da­nva­yā­si­ddhi­ś ca tadvad āyātā | e­te­ne­śva­ra­si­sṛ­kṣā­yāṃ nityāyāṃ <lb n="11,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,15</span>satyām api ta­nvā­di­kā­ryā­ja­nma­da­rśa­nā­d a­nva­yā­bhā­vaḥ sādhitaḥ | kā­lā­dī­nāṃ ca teṣu satsv api sa­rva­kā­ryā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="11,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,16</span>tpatteḥ | syān mataṃ sā­ma­grī­ja­ni­kā kāryasya naikaṃ kā­ra­ṇaṃ­ta­ta­s ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­v eva kā­rya­syā­nve­ṣa­ṇī­yau <lb n="11,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,17</span>nai­ke­śva­rā­nva­ya­vya­ti­re­kau sāmagrī ca ta­nvā­di­kā­ryo­tpa­ttau­ta­tsa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­m a­sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇaṃ nimi<span type="hard-break">- </span><lb n="11,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,18</span>tta­kā­ra­ṇaṃ ceti | teṣu satsu kā­ryo­tpa­tti­da­rśa­nā­d a­sa­tsu­cā­da­rśa­nā­d iti satyam etat | kevalaṃ yathā saṃ­ma­vā­yya<span type="hard-break">- </span><lb n="11,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,19</span>sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇā­nā­m a­ni­tyā­nāṃ dha­rmā­dī­nāṃ ca ni­mi­tta­kā­ra­ṇā­nā­ma­nva­ya­vya­ti­re­kau prasiddhau kā­rya­ja­nma­ni <lb n="11,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,20</span>tathā ne­śva­ra­sya ni­tya­sa­rva­ga­ta­sya ta­di­cchā­yā vā­ni­tyai­ka­sva­bhā­vā­yā iti ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­pa­laṃ­bhaḥ prasi<span type="hard-break">- </span><lb n="11,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,21</span>ddha eva | na hi sā­ma­grye­ka­de­śa­syā­nva­ya­vya­ti­re­ka­si­ddhau­kā­rya­ja­nma­ni sa­rva­sā­ma­gryā­s ta­da­nva­vya­ti­re­ka­si<span type="hard-break">- </span><lb n="11,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,22</span>ddhir iti śakyaṃ vaktuṃ | pratyekaṃ sā­ma­gryā­ka­de­śā­nāṃ­kā­ryo­tpa­ttā­v a­nva­ya­vya­ti­re­ka­ni­śca­ya­sya pre­kṣā­pū­rva­kā­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="11,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,23</span>bhir a­nve­ṣa­ṇā­t | pa­ṭā­dyu­tpa­ttau ku­viṃ­dā­di­sā­ma­grye­ka­de­śa­va­t | yathaiva hi taṃ­tu­tu­rī­ve­ma­śa­lā­kā­dī­nā­m anvaya<span type="hard-break">- </span><lb n="11,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,24</span>vya­ti­re­kā­bhyāṃ pa­ṭa­syo­tpa­tti­r dṛṣṭā ta­thā­ku­viṃ­dā­nva­ya­vya­ti­re­kā­bhyā­m api | ta­du­pa­bho­ktṛ­ja­nā­dṛ­ṣṭā­nva­ya­vya­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="11,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,25</span>re­kā­bhyā­m iveti su­pra­tī­taṃ | nanu sa­rva­kā­ryo­tpa­ttau­di­kkā­lā­kā­śā­di­sā­ma­grya­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­va­dī<span type="hard-break">- </span><lb n="11,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,26</span>śva­rā­di­sā­ma­grya­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­sya siddher na­vyā­pa­kā­nu­pa­laṃ­bhaḥ siddha iti cet na di­kkā­lā­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="11,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,27</span>śā­dī­nā­m api ni­tya­sa­rva­ga­ta­ni­ra­va­ya­va­tve kva­ci­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­nā­yo­gā­d u­dā­ha­ra­ṇa­vai­ṣa­myā­t teṣām api <lb n="11,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,28</span>hi pa­ri­ṇā­mi­tve sa­pra­de­śa­tve ca pa­ra­mā­rtha­taḥ sva­kā­ryo­tpa­ttau­ni­mi­tta­tva­si­ddheḥ || nanv evam ī­śva­ra­syā­pi buddhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="11,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,29</span>di­pa­ri­ma­ṇā­maiḥ svato '­rthāṃ­ta­ra­bhū­taiḥ pa­ri­ṇā­mi­tvā­t sa­kṛ­tsa­rva­mū­rti­m a­ddra­vya­saṃ­yo­ga­ni­baṃ­dha­na­pra­de­śa­si­ddhe­ś ca tanvā<span type="hard-break">- </span><lb n="11,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,30</span>di­kā­ryo­tpa­ttau ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tvaṃ yu­ktaṃ­ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­sya ta­nvā­de­r u­pa­ṣa­nna­tvā­t | svato <lb n="11,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,31</span>'­na­rthāṃ­ta­ra­bhū­tai­r eva hi jñā­nā­di­pa­ri­ṇā­mai­r ī­śva­ra­sya­pa­ri­ṇā­mi­tvaṃ neṣyate svā­raṃ­bha­kā­va­ya­vai­ś ca sā­va­ya­va­tvaṃ nirā<span type="hard-break">- </span><lb n="11,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,32</span>kriyate | na punar a­nya­thā­, vi­ro­dhā­bhā­vā­n na cai­va­ma­ni­ṣṭa­pra­saṃ­gaḥ dra­vyāṃ­ta­ra­pa­ri­ṇā­mai­r a­pi­pa­ri­ṇā­mi­tvā­pra­saṃ­gā­t <lb n="11,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,33</span>teṣāṃ ta­trā­sa­ma­vā­yā­t | ye hi yatra sa­ma­vā­yaṃ­ti pa­ri­ṇā­mā­stai­r eva tasya pa­ri­ṇā­mi­tvaṃ | pa­ra­mā­ṇo­ś ca svā<span type="hard-break">- </span><lb n="11,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,34</span>raṃ­bha­kā­va­ya­vā­bhā­ve 'pi sa­pra­de­śa­tva­pra­saṃ­gāṃ nā­ni­ṣṭā­pa­tta­ye­nai­yā­yi­kā­nāṃ | pa­ra­mā­ṇvaṃ­ta­ra­saṃ­yo­ga­ni­baṃ­dha­na­syai­ka­sya <lb n="11,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,35</span>pra­de­śa­sya pa­ra­mā­ṇo­r a­pī­ṣṭa­tvā­t | na­co­pa­ca­ri­ta­pra­de­śa­pra­ti­jñā ā­tmā­di­ṣv evaṃ vi­ru­ddhya­te­svā­raṃ­bha­kā­va­ya­va­la­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="11,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,36</span>ṇānāṃ pra­de­śā­nāṃ ta­tro­pa­ca­ri­ta­tva­pra­ti­jñā­nā­t | mū­rti­ma­ddra­vya­saṃ­yo­ga­ni­vaṃ­dha­nā­nāṃ tu teṣāṃ pā­ra­mā­rthi­ka­tvā­t <lb n="11,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 11,37</span>anyathā sa­rva­mū­rti­ma­ddra­vya­saṃ­yo­gā­nāṃ yu­ga­pa­dbhā­vi­nā­mu­pa­ca­ri­ta­tva­pra­sa­gā­t vi­bhu­dra­vyā­ṇāṃ sa­rva­ga­ta­tva­m apy u<span type="hard-break">- </span><pb n="12"/><lb n="12,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,01</span>pa­ca­ri­taṃ syāt | pa­ra­mā­ṇo­ś ca­pa­ra­mā­ṇvaṃ­ta­ra­saṃ­yo­ga­sya pā­ra­mā­rthi­kā­si­ddhe­rdvya­ṇu­kā­di­kā­rya­dra­vya­m a­pā­ra­mā­rthi<span type="hard-break">- </span><lb n="12,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,02</span>kam ā­sa­jye­ta | kā­ra­ṇa­syo­ca­ri­ta­tve kā­rya­syā­nu­pa­ca­ri­ta­tvā­yo­gā­d iti kecit pra­ca­kṣya­te | te '­pi­syā­dvā­di­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="12,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,03</span>tam aṃ­dha­sa­rpa­vi­la­pra­ve­śa­nyā­ye­nā­nu­sa­raṃ­to 'pi ne­śva­ra­sya­ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tvaṃ ta­nvā­di­kā­ryo­tpa­ttau sa­ma­rtha­yi­tu<span type="hard-break">- </span><lb n="12,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,04</span>m īśate | tathāpi ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­sya sā­dha­yi­tu­ma­śa­kya­tvā­d ā­tmāṃ­ta­rā­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="12,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,05</span>vat | yathaiva hy ā­tmāṃ­ta­rā­ṇi ta­nvā­di­kā­ryo­tpa­ttau na­ni­mi­tta­kā­ra­ṇā­ni teṣu satsu bhāvād a­nva­ya­si­ddhā­v api <lb n="12,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,06</span>tacchūnye ca deśe kvacid api ta­nvā­di­kā­ryā­nu­tpa­tte­rvya­ti­re­ka­si­ddhā­v api ca | ta­the­śva­re satyeva ta­nvā­di­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="12,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,07</span>ryo­tpa­tte­s tacchūnye pradeśe kvacid api ta­da­nu­tpa­tte­sta­cchū­nya­sya pra­de­śa­syai­vā­bhā­vā­d a­nya­ya­vya­ti­re­ka­si­ddhā­va­pī­śva<span type="hard-break">- </span><lb n="12,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,08</span>ro ni­mi­tta­kā­ra­ṇaṃ mā bhūt sarvathā vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | syān ma­taṃ­ma­he­śva­ra­sya bu­ddhi­ma­ttvā­t sa­ma­sta­kā­ra­ka­pa­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="12,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,09</span>jñā­na­yo­gā­t ta­tpra­yo­ktṛ­tva­la­kṣa­ṇaṃ ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tvaṃ­ta­nvā­di­kā­ryo­tpa­ttau vya­va­ti­ṣṭha­te | na punar ā­tmāṃ­ta­rā­ṇā­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="12,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,10</span>jñatvāt ta­lla­kṣa­ṇa­ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tvā­gha­ṭa­nā­d iti | tad api na­sa­mī­cī­naṃ sa­rva­jña­sya sa­ma­sta­kā­ra­ka­pra­yo­ktṛ­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="12,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,11</span>siddheḥ yo­gyaṃ­ta­ra­va­t | na hi yo­gyaṃ­ta­rā­ṇāṃ sa­rva­jña­tve '­pi­sa­ma­sta­kā­ra­ka­pra­yo­ktṛ­tva­m iṣyate | nanu teṣāṃ <lb n="12,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,12</span>sa­ma­sta­pa­dā­rtha­jñā­na­syāṃ­tya­sya yo­gā­bhyā­sa­vi­śe­ṣa­ja­nma­naḥ­sa­dbhā­ve sa­ka­la­mi­thyā­jñā­na­do­ṣa­pra­vṛ­tti­ja­nma­duḥ­kha<span type="hard-break">- </span><lb n="12,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,13</span>pa­ri­kṣa­yā­t pa­ra­ma­niḥ­śre­ya­sa­si­ddheḥ­sa­ma­sta­kā­ra­ka­pra­yo­ktṛ­tvā­si­ddhiḥ | na punar ī­śva­ra­sya ta­sya­sa­dā mu­kta­tvā­t <lb n="12,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,14</span>sa­dai­ve­śva­ra­tvā­c ca saṃ­sā­ri­mu­kta­vi­la­kṣa­ṇa­tvā­t | na hi­saṃ­sā­ri­va­da­jño ma­he­śva­raḥ pra­ti­jñā­ya­te nāpi mu­kta­va­t <lb n="12,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,15</span>sa­ma­sta­jñā­nai­śva­rya­ra­hi­ta iti ta­syai­vaṃ­sa­ma­sta­kā­ra­ka­pra­yo­ktṛ­tva­la­kṣa­ṇaṃ ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tvaṃ­kā­yā­di­kā­ryo­tpa­ttau <lb n="12,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,16</span>saṃ­bhā­vya­ta iti kecit | te 'pi na vi­cā­ra­ca­tu­ra­ce­ta­saḥ | kā­yā­di­kā­rya­sya ma­he­śva­rā­bhā­ve kvacid abhā<span type="hard-break">- </span><lb n="12,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,17</span>vā­si­ddhe­r vya­ti­re­kā­saṃ­bha­va­sya pra­ti­pā­di­ta­tvā­t | ni­ści­tā­nva­ya­syā­py a­bhā­vā­t | nanu ca yatra yadā yathā <lb n="12,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,18</span>ma­he­śva­ra­si­sṛ­kṣā saṃ­bha­va­ti tatra tadā tathā kā­yā­di­kā­rya­mu­tpa­dya­te | a­nya­trā­nya­dā­'­nya­thā ta­da­bhā­vā­n no<span type="hard-break">- </span><lb n="12,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,19</span>tpadyata ity a­nva­ya­vya­ti­re­kau ma­he­śva­ra­si­sṛ­kṣā­yāḥ­kā­yā­di­kā­rya­m a­nu­vi­dha­tte kuṃ­bhā­di­kā­rya­va­t ku­lā­lā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="12,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,20</span>si­sṛ­kṣā­yāḥ | tato nā­nva­ya­vya­ti­re­ka­yo­r vyā­pa­ka­yo­r a­nu­pa­laṃ­bho­'­sti yato vyā­pa­kā­nu­laṃ­bhaḥ pakṣasya bādhakaḥ <lb n="12,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,21</span>syād iti cen na | tasyā ma­he­śva­ra­si­sṛ­kṣā­yāḥ­kā­yā­di­kā­ryo­tpa­ttau ni­tyā­ni­tya­tva­vi­ka­lpa­dva­ye 'pi nimitta<span type="hard-break">- </span><lb n="12,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,22</span>kā­ra­ṇa­tva­ni­rā­ka­ra­ṇā­t | ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­syā­si­ddhe­rvyā­pa­kā­nu­pa­laṃ­bhaḥ prasiddha eva pakṣasya <lb n="12,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,23</span>bādhaka ity a­nu­mā­na­bā­dhi­ta­pa­kṣa­tvā­t kā­la­tya­yā­pa­di­ṣṭa­he­tu­tvā­cca na bu­ddhi­ma­nni­mi­tta­tva­sā­dha­naṃ sādhīyaḥ <lb n="12,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,24</span>siddhaṃ yato '­nu­pā­yā­si­ddhaḥ sarvajño 'nādiḥ ka­rma­bhi­ra­spṛ­ṣṭaḥ sarvadā siddhyed iti sū­ktaṃ­"­ta­syā­nu­pā­ya­si­ddha­sya <lb n="12,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,25</span>sa­rva­thā­'­nu­pa­pa­tti­ta­" iti | yo <reg>'</reg>py ā­ha­mo­kṣa­mā­rga­pra­ṇī­ti­r a­nā­di­si­ddha­sa­rva­jña­m aṃ­ta­re­ṇa­no­pa­pa­dya­te so­pā­ya­si­ddha­sya <lb n="12,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,26</span>sa­rva­jña­syā­na­va­sthā­nā­t mo­kṣa­mā­rga­pra­ṇī­te­r a­saṃ­bha­vā­ta­va­sthā­ne vā tasya sa­mu­tpa­nna­ta­ttva­jñā­na­syā­pi sākṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="12,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,27</span>n na ta­ttva­jñā­naṃ mokṣasya kāraṇaṃ ta­dbhā­va­bhā­vi­tvā­bhā­vā­tta­tva­jñā­nā­t pūrvaṃ mo­kṣa­mā­rga­sya pra­ṇa­ye­na ta­du­pa­de­śa­sya <lb n="12,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,28</span>prā­mā­ṇyā­yo­gā­d a­ta­ttva­jña­va­ca­nā­d ra­thyā­pu­ru­ṣa­va­ca­na­va­t | nā­pi­prā­du­r bhū­ta­sā­kṣā­tta­ttva­jñā­na­syā­pi pa­ra­ma­vai­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="12,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,29</span>gyotpatteḥ pū­rva­ma­va­sthā­na­saṃ­bha­vā­n mo­kṣa­mā­rga­pra­ṇī­ti­r yuktā | sākṣāt sa­ka­la­ta­ttva­jñā­na­syai­va pa­ra­ma­vai­rā­gya­sva­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="12,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,30</span>tvāt | e­te­na­sa­mya­gda­rśa­na­jñā­na­cā­ri­tra­pra­ka­rṣa­pa­ryaṃ­ta­prā­ptau­niḥ­śre­ya­sa­m iti vadato 'pi na mo­kṣa­mā­rga <lb n="12,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,31</span>pra­ṇa­ya­na­si­ddhi­r iti pra­ti­pā­di­taṃ boddhaṃ | ke­va­la­jñā­no­tpa­ttau kṣā­yi­ka­sa­mya­gda­rśa­na­sya kṣā­yi­ka­cā­ri­tra­sya <lb n="12,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,32</span>ca pa­ra­ma­pra­ka­rṣa­pa­ri­prā­pta­sya sa­dbhā­vā­t sa­mya­gda­rśa­nā­di­tra­ya­pra­ka­rṣa­pa­ryaṃ­ta­prā­ptau pa­ra­ma­mu­kti­pra­saṃ­gā­d a­va­sthā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="12,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,33</span>yogān mo­kṣa­mā­rgo­pa­de­śā­saṃ­bha­vā­t tadāpy a­va­sthā­ne sa­rva­jña­sya­na tā­va­nmā­tra­kā­ra­ṇa­tvaṃ mokṣasya syāt <lb n="12,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 12,34</span>ta­dbhā­va­bhā­vi­tvā­bhā­vā­d eva jñā­na­mā­tra­va­d iti tan matam a­pya­nū­dya vi­cā­ra­ya­nn āha —</p><lg n="ĀP-GL_9-10 a_22" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_9ab"><lb n="12,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 9ab</span>pra­ṇī­ti­r mo­kṣa­mā­rga­sya na vi­nā­'­nā­di­si­ddha­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_9cd"><lb n="12,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 9cd</span>sa­rva­jñā­d iti ta­tsi­rddhi­r na parīkṣā sahā sa hi || 9 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_10ab"><pb n="13"/><lb n="13,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 10ab</span>praṇetā mo­kṣa­mā­rga­sya nā­śa­rī­ro '­nya­mu­kta­va­t | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_10cd"><lb n="13,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 10cd</span>sa­śa­rī­ra­s tu nā­'­ka­rmā saṃ­bha­va­ty a­jña­jaṃ­tu­va­t || 10 || </l></lg><p n="a_23" rend="justify"><lb n="13,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,03</span>yasmād a­nā­di­si­ddhā­t sa­rva­jñā­n mo­kṣa­mā­rga­pra­ṇī­tiḥ­sā­di­sa­rva­jñā­n mo­kṣa­mā­rga­pra­ṇa­ya­nā­saṃ­bha­va­bha­yā­d abhyanu<span type="hard-break">- </span><lb n="13,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,04</span>jñāyate | so '­śa­rī­ro vā syāt sa­śa­rī­ro vā ga­tyaṃ­ta­rā­bhā­vā­t | na tāvad a­śa­rī­ro mo­kṣa­mā­rga­sya praṇetā <lb n="13,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,05</span>saṃ­bha­va­ti tad a­nya­mu­kta­va­d vā­kpra­vṛ­tte­r a­yo­gā­t | nā­pi­sa­śa­rī­raḥ sa­ka­rma­ka­tva­pra­saṃ­gā­d a­jña­prā­ṇi­va­t | tato <lb n="13,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,06</span>na a­nā­di­si­ddha­sya sa­rva­jña­sya mo­kṣa­mā­rga­pra­ṇī­tiḥ pa­rī­kṣāṃ­sa­ha­te yato 'sau vya­va­sthā­pya­te | nanu cā­śa­rī­ra­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="13,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,07</span>sa­śa­rī­ra­tva­yo­r mo­kṣa­mā­rga­pra­ṇī­tiṃ pra­tya­naṃ­ga­tvā­tta­ttva­jñā­ne­cchā­pra­ya­tna­ni­mi­tta­tvā­t tasyāḥ kā­yā­di­kā­ryo­tpā­da­na<span type="hard-break">- </span><lb n="13,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,08</span>vat | ta­nmā­tra­ni­baṃ­dha­na­tvo­pa­la­bdheḥ kā­ryo­tpā­da­na­sya | tathāhi kuṃ­bha­kā­raḥ kuṃ­bhā­di­kā­ryaṃ kurvan na saśarī<span type="hard-break">- </span><lb n="13,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,09</span>ratvena kurvīta sarvasya sa­śa­rī­ra­sya kū­viṃ­dā­de­r a­pi­kuṃ­bhā­di­ka­ra­ṇa­pra­saṃ­gā­t | nāpy a­śa­rī­ra­tve­na kaścit kuṃbhādi<span type="hard-break">- </span><lb n="13,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,10</span>kāryaṃ kurute muktasya ta­tka­ra­ṇa­pra­saṃ­gā­t | kiṃ ta­rhi­kuṃ­bhā­di­kā­ryo­tpā­da­na­jñā­ne­cchā­pra­ya­tnaiḥ kuṃ­bha­kā­raḥ <lb n="13,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,11</span>kuṃ­bhā­di­kā­ryaṃ kurvann u­pa­la­bhya­te ta­da­nya­ta­mā­pā­ye '­pi­ta­da­nu­pa­pa­tteḥ jñā­nā­pā­ye ka­sya­ci­d icchato 'pi kāryo<span type="hard-break">- </span><lb n="13,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,12</span>tpā­da­nā­da­rśa­nā­t | kā­ryo­tpā­da­ne­cchā­pā­ye ca jñā­na­va­to '­pi­ta­da­nu­pa­la­bdheḥ | patra pra­ya­tnā­pā­ye ca kāryo<span type="hard-break">- </span><lb n="13,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,13</span>tpā­da­na­jñā­ne­cchā­va­to 'pi ta­da­saṃ­bha­vā­t | jñā­nā­di­tra­ya­sa­dbhā­ve ca kā­ryo­tpa­tti­da­rśa­nā­tta­ttva­jñā­ne­cchā<span type="hard-break">- </span><lb n="13,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,14</span>prayatne ni­baṃ­dha­na­m eva kā­rya­ka­ra­ṇa­m a­nu­maṃ­ta­vyaṃ | tadasti ca ma­he­śva­ra­jñā­ne­cchā­pra­ya­tna­tra­yaṃ | tato '­sau­mo­kṣa­mā­rga<span type="hard-break">- </span><lb n="13,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,15</span>pra­ṇa­ya­naṃ kā­yā­di­kā­rya­va­t karoty eva vi­ro­dhā­bhā­vā­d i­ti­ka­ści­t so 'pi na yu­kta­vā­dī vi­cā­rā­sa­ha­tvā­t | <lb n="13,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,16</span>sadā ka­rma­bhi­r a­spṛ­ṣṭa­sya kvacid i­cchā­pra­ya­tna­yo­r a­yo­gā­t ta­dā­ha­ —</p><lg n="ĀP-GL_11 a_24" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_11ab"><lb n="13,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 11ab</span>na cecchā śaktir īśasya ka­rmā­bhā­ve 'pi yujyate | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_11cd"><lb n="13,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 11cd</span>tadicchā vā­'­na­bhi­vya­ktā kri­yā­he­tuḥ kuto '­jña­va­t || 11 || </l></lg><p n="a_25" rend="justify"><lb n="13,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,19</span>na hi kuṃ­bha­kā­ra­sye­cchā­pra­ya­tnau kuṃ­bhā­dyu­tpa­ttau­niḥ­ka­rma­ṇaḥ­pra­tī­tau sa­ka­rma­ṇa eva tasya ta­tpra­si­ddheḥ | <lb n="13,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,20</span>yadi punaḥ saṃ­sā­ri­ṇaḥ kuṃ­bha­kā­ra­sya ka­rma­ni­mi­tte­cchā si­ddhā­sa­dā­mu­kta­sya tu ka­rmāṃ­bhā­ve '­pī­cchā­śa­ktiḥ | <lb n="13,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,21</span>saṃ­bha­va­ti so­pā­ya­mu­kta­sye­cchā­pā­yā­t na ca ta­dva­dī­śva­ra­sya­ta­da­saṃ­bha­va iti mataṃ | tadā sā ma­he­śva­re­cchā­śa­kti<span type="hard-break">- </span><lb n="13,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,22</span>r a­bhi­vya­ktā­nā­bhi­vya­ktā vā | na tāvad a­bhi­vya­ktā­ta­dā­bhi­vyaṃ­ja­kā­bhā­vā­t ta­jjñā­na­m eva ta­da­bhi­vyaṃ­ja­ka­m iti<span type="hard-break">- </span><lb n="13,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,23</span>cet na tasya śa­śva­tsa­dbhā­vā­d ī­śva­ra­sya­sa­de­cchā­bhi­vya­kti­pra­saṃ­gā­t | na caivaṃ tasyāḥ kā­dā­ci­tka­tvā­t | <lb n="13,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,24</span>anyathā va­rṣa­śa­tāṃ­te va­rṣa­śa­tāṃ­te ma­he­śva­re­ccho­tpa­dya­te i­ti­si­ddhāṃ­tā­vi­ro­dhā­t | yadi punas ta­nvā­dyu­pa­bho­ktṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="13,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,25</span>prā­ṇi­ga­ṇā­dṛ­ṣṭaṃ ta­da­bhi­vyaṃ­ja­ka­m iti matiḥ tadā ta­da­dṛ­ṣṭa­mī­śva­re­cchā­ni­mi­tta­ka­m a­nya­ni­mi­tta­kaṃ vā | prathama<span type="hard-break">- </span><lb n="13,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,26</span>pakṣe pa­ra­spa­rā­śra­ya­do­ṣaḥ satyām ī­śva­re­cchā­bhi­vya­ktau­prā­ṇi­nā­ma­dṛ­ṣṭaṃ sati ca ta­da­dṛ­ṣṭhe ma­he­śva­re­cchā­bhi­vya­kti<span type="hard-break">- </span><lb n="13,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,27</span>r iti | syān mataṃ prā­ṇi­nā­m adṛṣṭaṃ pū­rve­śva­re­cchā­ni­mi­tta­kaṃ­ta­da­bhi­vya­kti­ś ca ta­tpū­rva­prā­ṇya­dṛ­ṣṭa­ni­mi­ttā­t tad a<span type="hard-break">- </span><lb n="13,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,28</span>pi ta­da­dṛ­ṣṭaṃ pū­rve­śva­re­cchā­ni­mi­tta­kā­m ity a­nā­di­r i­yaṃ­kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­ve­na prā­ṇi­ga­ṇā­dṛ­ṣṭe­śva­re­cchā­bhi­vya­ktyoḥ <lb n="13,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,29</span>saṃtatiḥ | tato na pa­ra­spa­rā­śra­ya­do­ṣo bī­jāṃ­ku­ra­saṃ­ta­ti­va­d iti | tad a­nu­pa­pa­nnaṃ | e­kā­ne­ka­prā­ṇya­dṛ­ṣṭa­ni­mi­tta<span type="hard-break">- </span><lb n="13,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,30</span>tva­vi­ka­lpa­dva­yā­na­ti­kra­mā­t | sā hī­śva­re­cchā­bhi­vya­kti­r ya­dye­ka­prā­ṇya­dṛ­ṣṭi­ni­mi­ttā tadā ta­dbho­gya­kā­yā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="13,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,31</span>kā­ryo­tpa­ttā­v eva nimittaṃ syāt na­sa­ka­la­prā­ṇyu­bho­gya­kā­yā­di­kā­ryo­tpa­ttau­, tathā ca­sa­kṛ­da­ne­ka­prā­ṇyu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="13,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,32</span>bhogya kā­yā­di­kā­ryo­pa­la­bdhi­r na syāt | yadi pu­na­ra­ne­ka­prā­ṇya­dṛ­ṣṭa­ni­mi­ttā tadā tasyā nā­nā­sva­bhā­va­pra­saṃ­go <lb n="13,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,33</span>nā­nā­kā­yā­di­kā­rya­ka­ra­ṇā­t | na hye­ka­prā­ṇyu­pa­bho­gya­kā­yā­di­ni­mi­tte­nai­ke­na­sva­bhā­ve­ne­śva­re­cchā­bhi­vya­ktā­, <lb n="13,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,34</span>nā­nā­prā­ṇyu­pa­bho­gya­kā­yā­di­kā­rya­ka­ra­ṇā sa­ma­rthā­, a­ti­pra­saṃ­gā­t | yadi punas tādṛśa e­vai­ka­sva­bhā­vo nānā<span type="hard-break">- </span><lb n="13,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 13,35</span>prā­ṇya­dṛ­ṣṭa­ni­mi­tto yena nā­nā­prā­ṇyu­pa­bho­gya­kā­yā­di­kā­ryā­ṇāṃ­nā­nā­pra­kā­rā­ṇā­m ī­śva­re­cchā ni­mi­tta­kā­ra­ṇaṃ <pb n="14"/><lb n="14,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,01</span>bha­va­tī­ti mataṃ tadā na kiṃcid a­ne­ka­sva­bhā­vaṃ va­stu­si­ddhye­ta vi­ci­tra­kā­rya­ka­ra­ṇai­ka­sva­bhā­vā­d eva bhāvād vicitra<span type="hard-break">- </span><lb n="14,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,02</span>kā­ryo­tpa­tti­gha­ṭa­nā­t | tathā ca gha­ṭā­di­r a­pi­rū­pa­ra­sa­gaṃ­dha­spa­rśā­dya­ne­ka­sva­bhā­vā­bhā­ve 'pi rū­pā­di­jñā­na­ma­ne­kaṃ <lb n="14,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,03</span>kāryaṃ ku­rvī­ta­, śakyaṃ hi vaktuṃ tā­dṛ­ge­ka­sva­bhā­vo gha­ṭā­de­rye­na ca­kṣu­rā­dya­ne­ka­sā­ma­grī sa­nni­dhā­nā­d a­ne­ka­rū­pā­di­jñā<span type="hard-break">- </span><lb n="14,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,04</span>na­ja­na­na­ni­mi­ttaṃ bhaved iti | kutaḥ pa­dā­rtha­nā­nā­tva­vya­va­sthā | pra­tya­ya­nā­nā­tva­syā­pi pa­dā­rthai­ka­tve 'pi bhāvā<span type="hard-break">- </span><lb n="14,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,05</span>vi­ro­dhā­t | na hi dravyam ekaḥ pa­dā­rthaḥ­nā­nā­gu­ṇā­di­pra­tya­ya­vi­śe­ṣa­ja­na­nai­ka­svā­bhā­vo vi­ru­dhya­te | yadi <lb n="14,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,06</span>punaḥ pra­tya­ya­vi­śe­ṣā­di­kā­rya­bhe­dā­ddra­vya­gu­ṇā­di­pa­dā­rtha­nā­nā­tva vya­va­sthā­pya­te ta­dā­ma­he­śva­re­cchā­yāḥ sakṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="14,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,07</span>d a­ne­ka­prā­ṇyu­pa­bho­ga­yo­gya­kā­yā­di­kā­rya­nā­nā­tvā­nnā­nā­sva­bhā­va­tvaṃ katham iva na sidhyeta | yadi pu­na­rī­śva<span type="hard-break">- </span><lb n="14,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,08</span>recchāyā nā­nā­sa­ha­kā­ri­ṇa eva nā­nā­sva­bhā­vā­s ta­dvya­ti­re­ke­ṇa­bhā­va­sya sva­bhā­vā­yo­gā­d iti mataṃ tadā <lb n="14,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,09</span>sva­bhā­va­ta­dva­to­r bhe­dai­kāṃ­tā­bhyu­pa­ga­maḥ syāt tasmiṃś ca­sva­bhā­va ta­dbhā­va­vi­ro­dhaḥ sa­hya­viṃ­dhya­va­d ā­pa­nī­pa­dye­ta pratyā<span type="hard-break">- </span><lb n="14,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,10</span>sa­tti­vi­śe­ṣā­n naivam iti cet kaḥ punar a­sau­pra­tyā­sa­tti­vi­śe­ṣaḥ sa­ma­vā­yi­nāṃ sa­ha­kā­ri­ṇāṃ sa­ma­vā­yo­'­sa­ma­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="14,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,11</span>yināṃ kā­ryai­kā­rtha­sa­ma­vā­yaḥ kā­rya­kā­ra­ṇai­kā­rtha­sa­ma­vā­yo vā­ni­mi­tta­kā­ra­ṇā­nāṃ tu kā­ryo­tpa­ttā­v apekṣā kartṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="14,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,12</span>sa­ma­vā­yi­nī ka­rma­sa­ma­vā­yi­nī vā­'­pe­kṣa­mā­ṇa­tā pra­tyā­sa­tti­r i­ti­ce­t ī­śva­ro­di­kkā­lā­kā­śā­dī­ni ca sarva<span type="hard-break">- </span><lb n="14,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,13</span>kā­ryā­ṇā­m u­tpā­da­ka­kā­ra­ṇa­sva­bhā­va­tvaṃ pra­ti­pa­dye­ra­n ta­sya­te­ṣāṃ ca ta­du­tpa­ttau ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tvā­t | tathā <lb n="14,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,14</span>sa­ka­la­prā­ṇya­dṛ­ṣṭā­nāṃ kā­ryā­di­kā­rya­sa­ma­vā­yya­sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇā­nāṃ­ca ma­he­śva­ra­sva­bhā­va­tvaṃ du­rni­vā­raṃ kāyā<span type="hard-break">- </span><lb n="14,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,15</span>di­kā­ryyo­tpa­ttau ta­tsa­ha­kā­ri­tva­si­ddhe­r i­ti­sa­rva­ma­sa­maṃ­ja­sa­mā­sa­jye­ta nā­nā­sva­bhā­vai­ke­śva­ra­ta­ttva­si­ddheḥ­ta­thā ca <lb n="14,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,16</span>pa­ra­ma­bra­mhe­śva­ra iti nā­ma­mā­traṃ bhidyeta pa­ra­ma­bra­hma­ṇa­e­vai­ka­sya nā­nā­sva­bhā­va­sya vya­va­sthi­teḥ | syān mataṃ katha<span type="hard-break">- </span><lb n="14,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,17</span>m ekaṃ brahma nā­nā­sva­bhā­vā­yo­gi bhā­vāṃ­ta­rā­bhā­ve bha­ve­t­, bhā­vāṃ­ta­rā­ṇā­m eva pra­tyā­sa­tti­vi­śi­ṣṭā­nāṃ sva­bhā­va­tvā­d iti | <lb n="14,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,18</span>tad apy a­pe­śa­laṃ | bhā­vāṃ­ta­rā­ṇāṃ sva­bhā­va­tve ka­sya­ci­d e­ke­na­sva­bhā­ve­na pra­tyā­sa­tti­vi­śe­ṣe­ṇa pra­ti­jñā­ya­mā­ne nānā<span type="hard-break">- </span><lb n="14,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,19</span>tva­vi­ro­dhā­t | pra­tyā­sa­tti­vi­śe­ṣai­r nā­nā­sva­bhā­vai­s te­ṣāṃ­sva­bhā­va­tvā­n nānātve te 'pi pra­tyā­sa­tti­vi­śe­ṣāḥ svabhā<span type="hard-break">- </span><lb n="14,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,20</span>vās tadvato 'paraiḥ pra­tyā­sa­tti­vi­śe­ṣā­khyaiḥ sva­bhā­vai­rbha­ve­yu­r ity a­na­va­sthā­pra­saṃ­gā­t su­dū­ra­m api gatvā sva­bhā­va­va­taḥ <lb n="14,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,21</span>sva­bhā­vā­nāṃ sva­bhā­vāṃ­ta­ra­ni­ra­pe­kṣa­tve prathame 'pi sva­bhā­vāḥ­sva­bhā­vāṃ­ta­ra­ni­ra­pe­kṣāḥ pra­sa­jye­ra­n | tathā ca <lb n="14,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,22</span>sarve sarvasya svabhāvā iti sva­bhā­va­saṃ­ka­ra­pra­saṃ­gaḥ taṃ­pa­ri­ji­hī­rṣa­tā na sva­bhā­va­ta­dva­to­r bhe­dai­kāṃ­to '­bhyu­paṃ­ga­ta­vyaḥ <lb n="14,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,23</span>ta­da­bhe­dai­kāṃ­te ca sva­bhā­vā­nāṃ tadvati sa­rvā­tma­nā­nu­pra­ve­śā­tta­d evaikaṃ tattvaṃ pa­ra­ma­bra­hme­ti ni­ga­dya­mā­naṃ na pramāṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="14,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,24</span>viruddhaṃ syāt tad apy a­ni­ccha­tā sva­bhā­va­ta­dva­toḥ ka­thaṃ­ci­ttā­dā­tmya­m e­ṣi­ta­vyaṃ | tathā ce­śva­re­cchā­yāḥ nānā<span type="hard-break">- </span><lb n="14,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,25</span>svabhāvāḥ ka­thaṃ­ci­t tā­dā­tmya­m a­nu­bha­vaṃ­to '­ne­kāṃ­tā­tmi­kā­mī­śva­re­cchāṃ sā­dha­ye­yuḥ | tām apy a­ni­ccha­tai­ka­sva­bhā­ve<span type="hard-break">- </span><lb n="14,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,26</span>śvarecchā pra­ti­pa­tta­vyā­, sā­cai­ke­na prā­ṇya­dṛ­ṣṭe­nā­bhi­vya­ktāṃ­ta­de­ka­prā­ṇyu­pa­bho­ga­yo­gya­m eva kā­yā­di­kā­ryaṃ kuryāt <lb n="14,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,27</span>tato na sakṛd a­ne­ka­kā­yā­di­kā­ryo­tpa­tti­r iti na­prā­ṇya­dṛ­ṣṭa­ni­mi­tte­śva­re­cchā­'­bhi­vya­ktiḥ sidhyet | etena <lb n="14,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,28</span>pa­dā­rthāṃ­ta­ra­ni­mi­ttā­'­pī­śva­re­cchā­'­bhi­vya­kti­r apāstā | syān mataṃ ma­he­śva­re­cchā­'­na­bhi­vya­ktai­va kā­rya­ja­nma­ni <lb n="14,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,29</span>ni­mi­ttaṃ­, ka­rma­ni­baṃ­dha­nā­yā e­ve­cchā­yāḥ kvacid a­bhi­vya­ktā­yā­ni­mi­tva­da­rśa­nā­t ta­di­cchā­yāḥ ka­rma­ni­mi­tta­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="14,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,30</span>bhāvād iti | tad apy a­saṃ­ba­ddhaṃ | ka­syā­ści­d i­cchā­yāḥ­sa­rva­thā­'­na­bhi­vya­ktā­yāḥ kvacit kārye kri­yā­he­tu­tvā­si­ddhe­r ajña<span type="hard-break">- </span><lb n="14,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,31</span>jaṃ­tu­va­t | ka­rmā­bhā­ve cecchāyāḥ sa­rva­thā­'­nu­pa­pa­tteḥ | tathāhi vi­vā­dā­dhyā­si­taḥ pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣo ne­cchā­vā­n <lb n="14,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,32</span>niḥ­ka­rma­tvā­t yo yo niḥkarmā sa sa ne­cchā­vā­n ya­thā­mu­ktā­tmā­niḥ­ka­rmā­cā­yaṃ tasmān ne­cchā­vā­n iti <lb n="14,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,33</span>ne­śva­ra­sye­cchā­saṃ­bha­vaḥ ta­da­bhā­ve ca na prayatnaḥ syā­tta­sye­cchā­pū­rva­ka­tvā­t ta­da­bhā­ve bhā­vā­vi­ro­dhā­t iti <lb n="14,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,34</span>bu­ddhī­cchā­pra­ya­tna­mā­trā­dī­śva­ro nimittaṃ kā­yā­di­kā­ryo­tpa­ttau­kuṃ­bhā­dyu­tpa­ttau kuṃ­bha­kā­ra­va­d iti va vya­va­ti­ṣṭha­te | <lb n="14,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,35</span>syād ākūtaṃ te vi­vā­dā­pa­nnaḥ pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣaḥ pra­kṛ­ṣṭa­jñā­na­yo­gī­sa­dai­vai­śva­rya­yo­gi­tvā­t yas tu na pra­kṛ­ṣṭa­jñā­na­yo­gī <lb n="14,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,36</span>nāsau sa­dai­vai­śva­rya­yo­gī yathā saṃsārī | muktaś ca­sa­dai­vai­śva­rya­yo­gī ca bha­ga­vā­n tasmāt pra­kṛ­ṣṭa­jñā­na­yo­gī <lb n="14,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 14,37</span>siddhaḥ | sa ca prāṇināṃ bho­ga­bhū­ta­ye kā­yā­di­kā­ryo­tpa­ttau­si­sṛ­kṣā­vā­n pra­kṛ­ṣṭa­jñā­na­yo­gi­tvā­t yas tu na <pb n="15"/><lb n="15,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,01</span>tathā sa na pra­kṛ­ṣṭa­jñā­na­yo­gī yathā saṃsārī | muktaśca pra­kṛ­ṣṭa­jñā­na­yo­gī­cā­yaṃ tasmāt tatheti tasyecchā<span type="hard-break">- </span><lb n="15,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,02</span>va­tva­si­ddhiḥ | tathā ca pra­ya­tna­vā­n asau si­sṛ­kṣā­va­tvā­t | yoyatra si­sṛ­kṣā­vā­n sa tatra pra­ya­tna­vā­n dṛṣṭaḥ <lb n="15,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,03</span>yathā gha­ṭo­tpa­ttau kulālaḥ | si­sṛ­kṣā­vāṃ­ś ca­ta­nu­ka­ra­ṇa­bhu­va­nā­dau bha­ga­vā­n tasmāt pra­ya­tna­vā­n i­ti­jñā­ne­cchā<span type="hard-break">- </span><lb n="15,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,04</span>pra­ya­tna­tva­si­ddheḥ | niḥ­ka­rma­ṇo 'pi sa­dā­śi­va­syā­śa­rī­ra­syā­pi­ta­nvā­di­kā­ryo­tpa­ttau ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tva­si­ddhe<span type="hard-break">- </span><lb n="15,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,05</span>r mo­kṣa­mā­rga­pra­ṇī­tā­v api ta­tkā­ra­ṇa­tva­si­ddhiḥ bā­dha­kā­bhā­vā­di­ti | tad etad apy a­sa­maṃ­ja­saṃ | sarvathā niḥ­ka­rma­ṇaḥ <lb n="15,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,06</span>ka­sya­ci­d ai­śva­rya­vi­ro­dhā­t | tathā hi vi­vā­dā­dhyā­si­taḥ pu­ru­ṣo­nai­śva­rya­yo­gī niḥ­ka­rma­ka­tvā­t yo yo niḥkarmā <lb n="15,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,07</span>sa sa nai­śva­rya­yo­gī yathā muktātmā | niḥ­ka­rmā­cā­yaṃ ta­smā­nnai­śva­rya­yo­gī | nanv e­no­ma­lai­r e­vā­spṛ­ṣṭa­tvā­d anādi <lb n="15,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,08</span>yo­ga­ja­dha­rme­ṇa yo­gā­dī­śva­ra­sya niḥ­ka­rma­tva­m a­si­ddhā­m iti cetna tarhi sa­dā­mu­kto 'sau dha­rmā­dha­rma­kṣa­yā­d eva mukti <lb n="15,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,09</span>prasiddheḥ śa­śva­tkle­śa­ka­rma­vi­pā­kā­śa­yai­r a­pa­rā­mṛ­ṣṭa­tvā­da­nā­di­yo­ga­ja­dha­rma­saṃ­baṃ­dhe 'pi jīvan mukter a­vi­ro­dha eva <lb n="15,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,10</span>vai­rā­gye­śva­rya­jñā­na­saṃ­baṃ­dhe 'pi ta­da­vi­ro­dha­va­d iti cettarhi pa­ra­mā­rtha­to mu­ktā­mu­kta­sva­bhā­va­tā ma­he­śva­ra­syā­bhyu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="15,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,11</span>gatā syāt ta­thā­cā­ne­kāṃ­ta­si­ddhi­r du­rnni­vā­rā | e­te­nā­nā­di­bu­ddhi­mā­n ni­mi­tta­tva­yo­gā­d ī­sva­ra­sya dha­rma­jñā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="15,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,12</span>vai­rā­gyai­śva­rya­yo­gā­t śa­śva­tkle­śa­ka­rma­vi­pā­kā­śa­yai­ra­pa­rā­mṛ­ṣṭa­tvā­c ca sadaivaṃ muktatvaṃ sa­dai­ve­śva­ra­tvaṃ­bru­vā­ṇo naikāṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="15,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,13</span>tam a­bhya­nu­jā­nā­tī­ti ni­ve­di­taṃ pra­ti­pa­tta­vyaṃ | ka­thaṃ­ci­nmu­kta­tva­sya ka­thaṃ­ci­d a­mu­kta­tva­sya ca prasiddheḥ | tato <lb n="15,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,14</span>'­ne­kāṃ­tā­tma­ka­tva­pra­saṃ­ga­pa­ri­ji­hī­rṣu­ṇā sarvathā mu­kta­e­ve­śva­raḥ pra­va­kta­vyaḥ tathā ca sarvathā niḥ­ka­rma­tvaṃ <lb n="15,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,15</span>ta­syo­ra­rī­ka­rta­vya­m iti nāsiddhaṃ sādhanaṃ | nā­pya­nai­kāṃ­ti­kaṃ vipakṣe vṛ­ttya­si­ddheḥ | kvacid ai­śva­rya­yo­gi­ni <lb n="15,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,16</span>tri­da­śe­śva­re­tyā­dau sarvathā niḥ­ka­rma­tva­sya vṛ­ttya­si­ddheḥ­ta­ta eva na viruddhaṃ | nāpi kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭaṃ pakṣasya <lb n="15,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,17</span>pra­mā­ṇe­nā­bā­dha­nā­t | na hi pra­tya­kṣa­to '­sma­dā­di­bhi­rai­śva­rya­yo­gī kaścin niḥ­ka­rmo­pa­la­bhya­te yataḥ prā­tya­kṣa­bā­dhi­taḥ <lb n="15,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,18</span>pakṣaḥ syāt | nāpy a­nu­mā­na­ta­s tatra sa­rva­syā­nu­mā­na­sya­vyā­pa­kā­nu­pa­laṃ­bhe­na bā­dhi­ta­pa­kṣa­sya kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="15,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,19</span>tva­sā­dha­nā­t | nāpy ā­ga­ma­ta­s ta­syo­pa­laṃ­bha­s tatra ta­sya­yu­ktyā­na­nu­gṛ­hī­ta­sya prā­mā­ṇya­vi­ro­dhā­t | ta­da­nu­grā<span type="hard-break">- </span><lb n="15,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,20</span>hikāyā yukter a­saṃ­bha­vā­d eva yu­ktya­nu­gṛ­hī­ta­syā­pi na­ta­trā­ga­ma­sya saṃ­bhā­va­nā yataḥ prā­mā­ṇye­nā­bā­dhya­mā­naḥ <lb n="15,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,21</span>pakṣo na siddhyet hetoś ca­kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa­tvaṃ pa­ri­hā­ro na­bha­ve­t | etena sa­pra­ti­pa­kṣa­tvaṃ sā­dha­na­sya <lb n="15,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,22</span>nirastaṃ | pra­ti­pa­kṣā­nu­mā­na­sya ni­ra­va­dya­sya­saṃ­bha­vā­bhā­va­sā­dha­nā­t | tad evam asmād a­nu­mā­nā­dai­śva­rya­vi­ra­ha­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="15,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,23</span>dhane ma­he­śva­ra­sye­cchā­pra­ya­tna­vi­ra­ho 'pi sādhitaḥ syā­tdha­rma­vi­ra­ha­va­t | yathaiva hi niḥ­ka­rma­tva­m ai­śva­rya­vi­ra­haṃ <lb n="15,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,24</span>sā­dha­ya­ti ta­the­cchā­pra­ya­tna­m api tasya tena vyā­pti­si­ddheḥ | ka­sya­ci­d i­cchā­va­taḥ pra­ya­tna­va­ta­ś ca pa­ra­mai­śva­rya <lb n="15,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,25</span>yogino '­pīṃ­drā­de­r niḥ­ka­rma­tva­vi­ro­dha­si­ddheḥ | jñā­na­śa­kti­s tu­niḥ­ka­rma­ṇo 'pi ka­sya­ci­n na vi­ru­dhya­te ce­ta­nā­tma<span type="hard-break">- </span><lb n="15,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,26</span>vādibhiḥ kaiścid vai­śe­ṣi­ka­si­ddhāṃ­ta­m a­bhyu­ga­ccha­dbhi­rmu­ktā­tma­ny api ce­ta­nā­yāḥ pra­ti­jñā­nā­t | cetanā ca jñāna<span type="hard-break">- </span><lb n="15,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,27</span>śaktir eva na punas ta­dvya­ti­ri­ktā ci­ccha­kti­r a­pa­ri­ṇā­mi­nya­pra­ti­saṃ­kra­mā­'­da­rśi­ta­vi­ṣa­yā śuddhā cā­'­naṃ­tā ca <lb n="15,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,28</span>yathā kā­pi­lai­r u­pa­va­rṇya­te tasyāḥ pra­mā­ṇa­vi­ro­dhā­t tathā ca­ma­he­śva­ra­sya ka­rma­bhi­r a­spṛ­ṣṭa­syā­pi jñā­na­śa­kti­r a<span type="hard-break">- </span><lb n="15,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,29</span>śa­rī­ra­syā­pi ca mu­ktā­tma­na iva prasiddhā ta­tpra­si­ddhau ca | </p><lg n="ĀP-GL_12 a_26" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_12ab"><lb n="15,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 12ab</span>jñā­na­śa­ktyai­va niḥ­śe­ṣa­kā­ryo­tpa­ttau prabhuḥ kila | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_12cd"><lb n="15,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 12cd</span>sa­de­śva­ra iti khyā­ne­'­nu­mā­na­m a­ni­da­rśa­naṃ || 12 || </l></lg><p n="a_27" rend="justify"><lb n="15,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,32</span>na hi kaścit ka­sya­ci­t kā­ryo­tpa­ttau jñā­na­śa­ktye­va pra­bhu­ru­pa­la­bdhā ya­to­vi­vā­dā­dhyā­si­taḥ puruṣo jñāna<span type="hard-break">- </span><lb n="15,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,33</span>śaktyaiva sa­rva­kā­ryā­ṇyu­tpā­da­ya­ti pra­bhu­tvā­d ity a­nu­mā­na­ma­nu­dā­ha­ra­ṇaṃ na bhavet | nanu sā­dha­rmyo­dā­ha­ra­ṇā­bhā­ve <lb n="15,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,34</span>'pi vai­dha­rmyo­da­ha­ra­ṇa­saṃ­bha­vā­n nā­'­nu­dā­ha­ra­ṇa­m idam a­nu­mā­naṃ | tathā hi yas tu jñā­na­śa­ktyai­va na kāryam u­tpā­da­ya­ti <lb n="15,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,35</span>sa na prabhuḥ yathā saṃsārī ka­rma­pa­ra­taṃ­tra i­ti­vai­dha­rmye­ṇa ni­da­rśa­naṃ saṃ­bha­va­ty eveti na maṃtavyaṃ | sādharmyo<span type="hard-break">- </span><lb n="15,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 15,36</span>dā­ha­ra­ṇa­vi­ra­he '­nva­ya­ni­rṇa­yā­bhā­vā­d vya­ti­re­ka­ni­rṇa­ya­sya­vi­ro­dhā­t | tathā śa­krā­de­r jñā­ne­cchā­pra­ya­tna­vi­śe­ṣai<corr>r</corr><pb n="16"/><lb n="16,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,01</span>svakāryaṃ kurvataḥ pra­bhu­tve­na vya­bhi­cā­rā­c ca na­hīṃ­dro­jñā­na­śa­ktyai­va svakāryaṃ kurute ta­sye­cchā­pra­ya­tna­yo­ra­pi bhāvāt <lb n="16,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,02</span>nacāsya pra­bhu­tva­m asiddhaṃ pra­bhu­tva­sā­mā­nya­sya­sa­ka­lā­ma­ra­vi­ṣa­ya­sya svā­taṃ­tra­la­kṣa­ṇa­syā­pi sa­dbhā­vā­t || prati<span type="hard-break">- </span><lb n="16,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,03</span>vādi pra­si­ddha­m api ni­da­rśa­na­m anūdya ni­rā­ku­rva­nn āha —</p><lg n="ĀP-GL_13-15 a_28" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_13ab"><lb n="16,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 13ab</span>sa­mī­hā­m aṃ­ta­re­ṇā­pi ya­thā­va­kti ji­ne­śva­raḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_13cd"><lb n="16,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 13cd</span>ta­the­śva­ro 'pi kāryāṇi kuryād ity apy a­pe­śa­laṃ || 13 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_14ab"><lb n="16,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 14ab</span>sati dha­rma­vi­śe­ṣe hi tī­rtha­kṛ­ttva­sa­mā­hva­ye | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_14cd"><lb n="16,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 14cd</span>brūyāj ji­ne­śva­ro mārgaṃ na jñānād eva ke­va­lā­t || 14 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_15ab"><lb n="16,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 15ab</span>si­ddha­syā­pā­sta­niḥ­śe­ṣa­ka­rma­ṇe vā­ga­saṃ­bha­vā­t | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_15cd"><lb n="16,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 15cd</span>vinā tī­rtha­ka­ra­ttve­na nāmnā nā­rtho­pa­de­śa­nā || 15 || </l></lg><p n="a_29" rend="justify"><lb n="16,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,10</span>ma­he­śva­raḥ sa­mī­hā­maṃ­ta­re­ṇā­pi prayatnaṃ ca jñā­na­śa­ktyai­va­mo­kṣa­mā­rga­pra­ṇa­ya­naṃ ta­nvā­di­kā­ryaṃ ca kurvīta mahe<span type="hard-break">- </span><lb n="16,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,11</span>śva­ra­tvā­t yathā pra­ti­vā­di­pra­si­ddho ji­ne­śva­raḥ­pra­va­ca­no­pa­de­śa­m iti pra­ti­vā­di­pra­si­ddha­m api ni­da­rśa­na­m anumā<span type="hard-break">- </span><lb n="16,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,12</span>nasya no­pa­pa­dya­te syā­dvā­di­bhiḥ pra­ti­jñā­ya­mā­na­sya­ji­ne­śva­ra­sya jñā­na­śa­ktyai­va pra­va­ca­na­la­kṣa­ṇa­kā­rya­kā­ra­ṇā­si­ddheḥ <lb n="16,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,13</span>saty eva tī­rtha­ka­ra­tva­nā­ma­pu­ṇyā­ti­śa­ye­da­rśa­na­vi­śu­ddhyā­di­bhā­va­nā­vi­śe­ṣa­ni­baṃ­dha­ne­sa­mu­tpa­nna­ke­va­la­jñā­na­syo­da­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="16,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,14</span>prāpte pra­va­ca­nā­khya­tī­rtha­ka­ra­ṇa­pra­si­ddheḥ | pra­kṣī­ṇā­śe­ṣa­ka­rma­ṇaḥ siddhasya vā­kpra­vṛ­tte­r a­saṃ­bha­vā­ttī­rthaṃ ka­ra­tva­nā­ma­pu<span type="hard-break">- </span><lb n="16,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,15</span>ṇyā­ti­śa­yā­pā­ye ke­va­li­no 'pi vā­kpra­si­ddhya­saṃ­bha­va­va­t ? i­ti­dha­rma­vi­śe­ṣa­vi­śi­ṣṭa e­vo­tta­ma­saṃ­ha­na­na­śa­rī­raḥ <lb n="16,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,16</span>kevalī pra­va­ca­nā­khya­tī­rtha­sya kartā prasiddha iti ka­tha­ma­sau ni­da­rśa­naṃ ma­he­śva­ra­syā­pi || 16 || </p><lg n="ĀP-GL_16 a_30" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_16ab"><lb n="16,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 16ab</span>tathā dha­rma­vi­śe­ṣo 'sya yogaś ca yadi śāśvataḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_16cd"><lb n="16,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 16cd</span>ta­de­śva­ra­sya deho 'stu yo­gyaṃ­ta­ra­va­d uttamaḥ || 16 || </l></lg><p n="a_31" rend="justify"><lb n="16,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,19</span>yasya hi dha­rma­vi­śe­ṣo yo­ga­vi­śe­ṣa­ś ca ma­ha­rṣi­yo­gi­naḥ­pra­si­ddhaḥ tasya deho 'py uttama e­vā­yo­gi­ja­na<span type="hard-break">- </span><lb n="16,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,20</span>de­hā­dvi­śi­ṣṭaḥ pra­si­ddha­s tathā ma­he­śva­ra­syā­pi­de­he­no­tta­me­na bha­vi­ta­vyaṃ tam aṃ­ta­re­ṇa dha­rma­vi­śe­ṣa­sya­yo­ga­vi­śe­ṣa­sya <lb n="16,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,21</span>vā­'­nu­pa­pa­tti­r ai­śva­ryā­yo­gā­d vai­rā­gyā­yo­ga­va­t | ku­to­ja­ga­nni­mi­tta­ka­ra­ṇa­tvaṃ si­ddha­yaṃ­da­jña­jaṃ­tu­va­n mu­ktā­tma­va­c ca <lb n="16,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,22</span>ma­tāṃ­ta­ra­m āśaṃkya ni­rā­ku­rva­nn āha | </p><lg n="ĀP-GL_17 a_32" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_17ab"><lb n="16,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 17ab</span>ni­gra­hā­nu­gra­hau dehaṃ svaṃ ni­rmā­yā­nya­de­hi­nāṃ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_17cd"><lb n="16,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 17cd</span>ka­ro­tī­śva­ra ity etan na­pa­rī­kṣā­kṣa­maṃ vacaḥ || 17 || </l></lg><p n="a_33" rend="justify"><lb n="16,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,25</span>ka­sya­ci­d duṣṭasya nigrahaṃ śiṣṭasya cā­nu­gra­haṃ­ka­rā­tī­śva­raḥ pra­bhu­tvā­t lo­ka­pra­si­ddha­pra­bhu­va­t | na caivaṃ <lb n="16,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,26</span>nā­nai­śva­ra­si­ddhiḥ nā­nā­pra­bhū­ṇā­me­ka­ma­hā­pra­bhu­taṃ­tra­tva­da­rśa­nā­t | tathā hi vi­vā­dā­dhyā­si­tā­nā­nā­pra­bha­va eka <lb n="16,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,27</span>ma­hā­pra­bhu­taṃ­trā eva nā­nā­pra­bhu­tvā­t ye ye nā­nā­pra­bha­va­s tete a­trai­ka­ma­hā­pra­bhu­taṃ­trā dṛṣṭāḥ yathā sāmaṃta <lb n="16,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,28</span>māṃ­ḍa­li­kā­da­ya e­ka­ca­kra­va­rti­taṃ­trāḥ pra­bha­va­ś cai­te­nā­nā­ca­kra­va­rtīṃ­drā­da­yaḥ tasmād e­ka­ma­hā­pra­bhu­taṃ­trā eva yo'sau <lb n="16,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,29</span>ma­hā­pra­bhuḥ sa ma­he­śva­ra ity e­ke­śva­ra­si­ddhiḥ | sa ca­sva­de­ha­ni­rmā­ṇa­ka­ro '­nya­de­hi­nāṃ ni­gra­hā­nu­gra­ha­ka­ra­tvā­t yo <lb n="16,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,30</span>yo '­nya­de­hi­nāṃ ni­gra­hā­nu­gra­ha­ka­raḥ sa svadeha ni­rmā­ṇa­ka­ro­dṛ­ṣṭo yathā rājā | tathā cāyam a­nya­de­hi­nāṃ nigra<span type="hard-break">- </span><lb n="16,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,31</span>hā­nu­gra­ha­ka­raḥ tasmāt sva­de­ha­ni­rmā­ṇa­ka­ra iti siddhaṃ | ta­thā­sa­ti svaṃ dehaṃ ni­rmā­yā­nya­de­hi­nāṃ ni­gra­hā­nu­gra<span type="hard-break">- </span><lb n="16,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 16,32</span>hau ka­ro­tī­śva­ra iti ke­ṣāṃ­ci­t vacaḥ tac ca na pa­rī­kṣā­kṣa­maṃ­ma­he­śva­ra­syā­śa­rī­ra­sya sva­de­ha­ni­rmā­ṇā­nu­pa­pa­tteḥ tathā hi | </p><lg n="ĀP-GL_18-19 a_34" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_18ab"><pb n="17"/><lb n="17,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 18ab</span>de­hāṃ­ta­rā­d vinā tāvat svadehaṃ ja­na­ye­d yadi | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_18cd"><lb n="17,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 18cd</span>tadā pra­kṛ­ta­kā­rye 'pi de­hā­dhā­na­m a­na­rtha­kaṃ || 18 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_19ab"><lb n="17,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 19ab</span>de­hāṃ­ta­rā­t sva­de­ha­sya vidhāne cā­na­va­sthi­tiḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_19cd"><lb n="17,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 19cd</span>tathā ca prakṛtaṃ kāryaṃ kuryād īśo na jā­tu­ci­t || 19 || </l></lg><p n="a_35" rend="justify"><lb n="17,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,05</span>yadi hīśvaro de­hāṃ­ta­rā­d vi­nā­'­pi sva­de­ha­m anu­dhyā­na­mā­trā­du­tpā­da­ye­t ta­dā­'­nya­de­hi­nāṃ ni­gra­hā­nu­gra­ha­la­kṣa­ṇaṃ <lb n="17,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,06</span>kāryam api prakṛtaṃ tathaiva ja­na­ye­d iti ta­jja­na­ne­de­hā­dhā­na­m a­na­rtha­kaṃ syāt | yadi punar de­hāṃ­ta­rā­d e­va­sva­de­haṃ vi­da­dhī­ta <lb n="17,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,07</span>tadā tad api de­hāṃ­ta­ra­m a­nya­smā­d dehād ity a­na­va­sthi­tiḥ­syā­t­, tathā cā­pa­rā­pa­ra­de­ha­ni­rmā­ṇa e­vo­pa­kṣī­ṇa­śa­kti­ka­tvā­t <lb n="17,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,08</span>na ka­dā­ci­t prakṛtaṃ kāryaṃ kuryād īśvaraḥ yathaiva hi­pra­kṛ­ta­kā­rya­ja­na­nā­yā­pū­rvaṃ śa­rī­ra­m īśvaro ni­ṣpā­da­ya­ti­ta­thai­va <lb n="17,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,09</span>ta­ccha­rī­ra­ni­ṣpā­da­nā­yā­pū­rvaṃ śa­rī­rāṃ­ta­raṃ ni­ṣpā­da­ye­d i­ti­ka­tha­m a­na­va­sthā vi­ni­vā­rye­ta­, na hi ke­ṣāṃ­ci­t prāṇināṃ <lb n="17,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,10</span>ni­gra­hā­nu­gra­ha­ka­ra­ṇā­t pūrvaṃ śa­rī­ra­m ī­śva­ra­sya pra­yu­jya­te­ta­to 'pi pūrvaṃ śa­rī­rāṃ­ta­ra­pra­saṃ­gā­t | a­nā­di­śa­rī­ra­saṃ­ta­ti <lb n="17,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,11</span>siddher a­śa­rī­ra­tva­vi­ro­dhā­t | na caikena ni­rmā­ṇa­śa­rī­re­ṇa­nā­nā­di­gde­śa­va­rti­prā­ṇi­vi­śe­ṣa­ni­gra­hā­nu­gra­ha<span type="hard-break">- </span><lb n="17,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,12</span>vi­dhā­na­m ī­śva­ra­sya gha­ṭa­te­, yato yu­ga­pa­n nā­nā­ni­rmā­ṇa­śa­rī­rā­ṇi­ta­sya na syuḥ ta­da­bhyu­pa­ga­me ca ta­nni­rmā­ṇā­ya <lb n="17,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,13</span>nā­nā­śa­rī­rāṃ­ta­rā­ṇi bha­ve­yu­r ity a­nā­di­nā­nā­śa­rī­ra­saṃ­ta­ta­yaḥ­ka­tha­m ī­śva­ra­sya na pra­sa­jye­ra­n | yadi punar ekena <lb n="17,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,14</span>śa­rī­re­ṇa nānā sva­śa­rī­rā­ṇi kurvīta yu­ga­pa­tkra­me­ṇa vā­ta­dai­ke­nai­va dehena nā­nā­di­gde­śa­va­rti­prā­ṇi­ga­ṇa­ni­gra­hā<span type="hard-break">- </span><lb n="17,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,15</span>nu­gra­hā­v api tathaiva kurvīta | tathā ca­ka­ṇā­da­ga­jā­su­rā­dya­nu­gra­ha­ni­gra­ha­vi­dhā­nā­yo­lū­kā­di­ta­da­nu­rū­pa­śa­rī­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="17,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,16</span>nā­nā­tva­ka­tha­naṃ na yu­kti­pa­tha­pra­sthā­yi syāt | yadi punar na­de­hāṃ­ta­rā­d vinā svadehaṃ ja­na­ye­t­, nāpi de­hāṃ­ta­rā­t­, <lb n="17,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,17</span>svayam ī­śva­ra­sya savarthā de­hā­vi­dhā­nā­d iti mataṃ tad a­pi­dū­ṣa­ya­nn āha —</p><lg n="ĀP-GL_20 a_36" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_20ab"><lb n="17,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 20ab</span>svayaṃ de­hā­vi­dhā­ne tu tenaiva vya­bhi­cā­ri­tā | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_20cd"><lb n="17,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 20cd</span>kā­rya­tvā­deḥ pra­yu­kta­sya hetor ī­śva­ra­sā­dha­ne || 20 || </l></lg><p n="a_37" rend="justify"><lb n="17,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,20</span>yadi hīśvaro na svayaṃ svadehaṃ vidhattaṃ ta­dā­'­sau­ta­dde­haḥ kiṃ nityaḥ syād anityo vā na tāvan nityaḥ <lb n="17,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,21</span>sā­va­ya­va­tvā­t | yat sā­va­ya­vaṃ tad anityaṃ dṛṣṭaṃ ya­thā­gha­ṭā­di | sā­va­ya­va­ś ce­śva­ra­de­ha­s tasmān na nitya iti bā­dha­ka­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="17,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,22</span>dbhāvāt | yadi punar anityaḥ tadā kāryo 'sau kutaḥ prā­du­rbha­ve­t | ma­he­śva­ra­dha­rma­vi­śe­ṣā­d eveti cet tarhi sarva<span type="hard-break">- </span><lb n="17,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,23</span>prāṇināṃ śu­bhā­śu­bha­śa­rī­rā­di­kā­ryaṃ ta­ddha­rmā­dha­rme­bhya e­va­prā­du­r bhaved iti, kiṃ kṛtam ī­śva­re­ṇa ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­ta­yā <lb n="17,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,24</span>pa­ri­ka­lpi­te­na | tathā ca vi­vā­dā­pa­nnaṃ ta­nu­ka­ra­ṇa­bhu­va­nā­di­kaṃ­bu­ddhi­ma­nniṃ­mi­tta­kaṃ kā­rya­tvā­t svā­raṃ­bha­kā­va­ya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="17,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,25</span>sa­nni­ve­śa­vi­śi­ṣṭa­tvā­d a­ce­ta­no­pā­dā­na­tvā­d i­tyā­de­r he­to­rī­śva­ra­sā­dha­nā­ya pra­yu­kta­sye­śva­ra­de­he­na vya­bhi­cā­ri­tā syāt <lb n="17,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,26</span>ta­syā­nī­śva­ra­ni­mi­tta­tve 'pi kā­rya­tvā­di­si­ddhe­r iti ta­to­ne­śva­ra­si­ddhiḥ saṃ­bhā­vya­te | sāṃprataṃ śaṃ­ka­ra­ma­ta­m ā<span type="hard-break">- </span><lb n="17,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 17,27</span>śaṃkya dū­ṣa­ya­nn āha —</p><lg n="ĀP-GL_21-23 a_38" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_21ab"><lb n="17,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 21ab</span>ya­thā­'­nī­śaḥ sva­de­ha­sya kartā de­hāṃ­ta­rā­n mataḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_21cd"><lb n="17,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 21cd</span>pū­rva­smā­d ity a­nā­di­tvā­n nā­na­va­sthā pra­sa­jya­te || 21 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_22ab"><lb n="17,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 22ab</span>ta­the­śa­syā­pi pū­rva­smā­d dehād de­hāṃ­ta­ro­dbha­vā­t | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_22cd"><lb n="17,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 22cd</span>nā­na­va­sthe­ti yo brūyāt ta­syā­'­nī­śa­tva­m īśituḥ || 22 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_23ab"><lb n="17,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 23ab</span>anīśaḥ ka­rma­de­he­nā­'­nā­di­saṃ­tā­na­va­rti­tā | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_23cd"><lb n="17,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 23cd</span>yathaiva hi sa­ka­rmā­na­s tadvan na katham īśvaraḥ || 23 || </l></lg><p n="a_39" rend="justify"><pb n="18"/><lb n="18,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,01</span>na hyanīśaḥ sva­śa­rī­ra­sya śa­rī­rāṃ­ta­re­ṇa vinā kartāprati­vā­di­naḥ siddho yam u­dā­ha­ra­ṇī­kṛ­tyā­śa­rī­ra­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="18,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,02</span>pīśasya sva­śa­rī­ra­ni­rmā­ṇā­ya sāmarthyaṃ sa­ma­rthya­te a­na­va­sthā­cā­pā­dya­mā­nā ni­ṣi­dhya­te | pū­rva­pū­rva­śa­rī­rā­pe­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="18,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,03</span>yāpi ta­du­tta­ro­tta­ra­śa­rī­ra­ka­ra­ṇe | kiṃ tarhi kā­rma­ṇa­śa­rī­re­ṇa­sa­śa­rī­ra e­vā­nī­śaḥ śa­rī­rāṃ­ta­ra­m u­pa­bho­ga­yo­gyaṃ <lb n="18,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,04</span>ni­ṣpā­da­ya­tī­ti parasya siddhāṃtaḥ tathā ya­dī­śaḥ­pū­rva­ka­rma­de­he­na sva­de­ha­m uttaraṃ ni­ṣpā­da­ye­t tadā sa­ka­rmai­va­syā­t na <lb n="18,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,05</span>śa­śva­tka­rma­bhi­r aspṛṣṭaḥ siddhyet ta­syā­nī­śa­va­da­nā­di­saṃ­tā­na­va­rti­nā ka­rma­śa­rī­re­ṇa saṃ­baṃ­dha­si­ddheḥ | sa­ka­la­ka­ma­rṇo 'py a<span type="hard-break">- </span><lb n="18,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,06</span>pāye sva­śa­rī­ra­ka­ra­ṇā­yo­gā­n mu­kta­va­t sa­rva­thā­niḥ­ka­rma­ṇo­bu­ddhī­cchā­d ve­ṣa­pra­ya­tnā­saṃ­bha­va­syā­pi sā­dha­nā­t || </p><lg n="ĀP-GL_24-25 a_40" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_24ab"><lb n="18,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 24ab</span>tato neśasya deho 'sti pro­kta­do­ṣā­nu­ṣaṃ­ga­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_24cd"><lb n="18,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 24cd</span>nāpi dha­rma­vi­śe­ṣo 'sya de­hā­bhā­ve vi­ro­dha­taḥ || 24 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_25ab"><lb n="18,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 25ab</span>ye­ne­cchā­m aṃ­ta­re­ṇā­pi tasya kārye pra­va­rta­naṃ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_25cd"><lb n="18,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 25cd</span>ji­neṃ­dra­va­d gha­ṭe­te­ti no­dā­ha­ra­ṇa­saṃ­bha­vaḥ || 25 || </l></lg><p n="a_41" rend="justify"><lb n="18,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,11</span>ity u­pa­saṃ­hā­ra­ślo­kau | sāṃ­pra­ta­m a­śa­rī­ra­sya sa­dā­śi­va­sya­yai­r jñānam a­bhyu­pa­ga­taṃ ta eva praṣṭavyāḥ kim īśasya <lb n="18,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,12</span>jñānaṃ nityam anityaṃ ceti pa­kṣa­dva­ye 'pi dū­ṣa­ṇa­m āha —</p><lg n="ĀP-GL_26 a_42" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_26ab"><lb n="18,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 26ab</span>jñānam īśasya nityaṃ ced a­śa­rī­ra­sya na kramaḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_26cd"><lb n="18,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 26cd</span>kā­ryā­ṇā­m a­kra­mā­d dhetoḥ kā­rya­kra­ma­vi­ro­dha­taḥ || 26 || </l></lg><p n="a_43" rend="justify"><lb n="18,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,15</span>nanu ca jñānasya ma­he­śva­ra­sya nityatve 'pi nā­kra­ma­tvaṃ­ni­ra­nva­ya­kṣa­ṇi­ka­syai­vā­kra­ma­tvā­t kā­lāṃ­ta­ra <lb n="18,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,16</span>de­śāṃ­ta­ra­prā­pti­vi­ro­dhā­t kā­lā­pe­kṣa­sya de­śā­pe­kṣa­sya ca­kra­ma­syā­saṃ­bha­vā­t | saṃ­tā­na­syā­py a­va­stu­tvā­t paramā<span type="hard-break">- </span><lb n="18,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,17</span>rthataḥ kra­ma­va­ttvā­nu­pa­pa­tteḥ kū­ṭa­stha­ni­tya­va­t na hi ya­thā­sāṃ­khyāḥ kūṭasthaṃ pu­ru­ṣa­m ā­ma­naṃ­ti tathā vayam īśvara<span type="hard-break">- </span><lb n="18,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,18</span>jñānaṃ ma­nyā­ma­he tasya sā­ti­śa­ya­ni­tya­tvā­t kra­mo­pa­pa­tteḥ­ni­ra­ti­śa­yaṃ hi pu­ru­ṣa­ta­ttvaṃ pra­ti­sa­ma­yaṃ sva­rū­pe­ṇai­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="18,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,19</span>stīti śa­bda­jñā­nā­nu­pā­ti­nā vi­ka­lpe­na va­stu­śū­nye­na pūrvam ā­sī­di­dā­nī­m asti paścād bha­vi­ṣya­tī­ti kra­ma­va­d i<span type="hard-break">- </span><lb n="18,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,20</span>va lokair vya­va­hā­ra­pa­da­vī­mā­nī­ya­ta iti na pa­ra­mā­rtha­taḥ­kra­ma­va­ttvaṃ tasya sāṃkhyair a­bhi­dhī­ya­te na ca kra­me­ṇā­ne­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="18,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,21</span>kā­rya­kā­ri­tvaṃ ta­syā­ka­rtṛ­tvā­t sa­do­dā­sī­na­ta­yā­'­vasthi­ta­tvā­t | na ca kra­me­ṇā­kra­me­ṇa cā­rtha­kri­yā­pā­ye tasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="18,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,22</span>va­stu­tva­m iti keṣāṃcid dū­ṣa­ṇa­m a­va­kā­śaṃ labhate | va­stu­no­'­rtha­kri­yā­kā­ri­tva­la­kṣa­ṇā­pra­ti­ṣṭhā­nā­t | a­nya­tho­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="18,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,23</span>sīnasya kiṃcid a­ku­rva­to va­stu­tvā­bhā­va pra­saṃ­gā­t | sa­ttā­yā­e­va va­stu­la­kṣa­ṇo­pa­pa­tte­r a­bhā­vā­syā­pi va­stvaṃ­ta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="18,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,24</span>sva­bhā­va­sya pu­ru­ṣa­ta­ttva­sya iva sva­sa­ttā­na­ti­kra­mā­dva­stu­tvā­vi­ro­dhā­t sā­mā­nyā­de­r api sva­rū­pa­sa­ttva­sya vastula<span type="hard-break">- </span><lb n="18,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,25</span>kṣa­ṇa­syā­bhyu­pa­ga­mā­t | na kiṃcid vastu sa­ttā­la­kṣa­ṇaṃ­vya­bhi­ca­ra­tī­ti kā­pi­lā­nāṃ darśanaṃ | na punar vai­śe­ṣi­kā­ṇāṃ <lb n="18,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,26</span>ī­śva­ra­jñā­na­syo­dā­sī­na­sya ka­lpa­ne­ta­tka­lpa­nā­vai­ya­rthya­pra­saṃ­gā­t kā­rya­kā­ri­ṇai­va te­na­bha­vi­ta­vyaṃ yac ca <lb n="18,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,27</span>kā­rya­kā­ri tat sā­ti­śa­ya­m eva yuktaṃ | na cai­vaṃ­pa­ri­ṇā­mi­ni­tya­tā jñānasya sāṃ­khya­pa­ri­ka­lpi­ta­pra­dhā­na­va­tpra­sa­jya­te­, <lb n="18,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,28</span>ta­da­ti­śa­yā­nāṃ kra­ma­bhu­vāṃ tato bhi­nna­tvā­t­, ta­da­bhe­de­'­ti­śa­yā­nā­m i­ve­śva­ra­jñā­na­syā­pi nā­śo­tpā­da­pra­saṃ­gā­t | <lb n="18,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,29</span>ī­śva­ra­jñā­na­va­d vā ta­da­ti­śa­yā­nā­ma­nu­tpā­da­vi­nā­śa­dha­rma­ka­tva­pra­saṃ­gā­t | tad evam ī­śva­ra­jñā­naṃ­kra­me­ṇā­ne­kā­ti­śa­ya <lb n="18,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,30</span>saṃpāte kra­ma­va­d eva | kra­ma­va­ta­ś ce­śva­ra­jñā­nā­t kā­ryā­ṇāṃ­kra­mo na vi­ru­dhya­ta eva, sa­rva­thā­py a­kra­mā­d eva hetoḥ kārya<span type="hard-break">- </span><lb n="18,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,31</span>kra­ma­vi­ro­dha­si­ddheḥ | etena sāṃkhyaiḥ pa­ri­ka­lpya­mā­na­sya­pu­ru­ṣa­sya ni­ra­ti­śa­ya­sya sa­rva­do­dā­sī­na­sya vai­ya­rthya­m ā<span type="hard-break">- </span><lb n="18,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,32</span>pā­di­ta­m iti boddhavyaṃ | vai­śe­ṣi­kā­ṇā­m ā­tmā­di­va­stu­no­ni­tya­syā­py a­rthāṃ­ta­ra­bhū­tai­r a­ti­śa­yaiḥ sā­ti­śa­ya­tvo­pa­ga­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="18,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,33</span>t sa­rva­do­dā­sī­na­sya ka­sya­ci­d a­pra­ti­jñā­nā­d iti kecid ā­ca­kṣa­te | te 'py evaṃ praṣṭavyāḥ katham ī­śva­ra­sya jñānasya tato <lb n="18,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,34</span>'­rthāṃ­ta­ra­bhū­tā­nā­m a­ti­śa­yā­nāṃ kra­ma­va­ttve vā­sta­vaṃ­kra­ma­va­ttvaṃ si­ddhye­ta­, teṣāṃ tatra sa­ma­vā­yā­d iti cet samānaḥ <lb n="18,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,35</span>pa­rya­nu­yo­gaḥ katham a­rthāṃ­ta­ra­bhū­tā­nā­m a­ti­śa­yā­nā­mī­śva­ra­jñā­na eva sa­ma­vā­yo na punar a­nya­tre­ti ta­trai­ve­he­da­mi­ti <lb n="18,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 18,36</span>pra­tya­ya­vi­śe­ṣo­tpa­tte­r iti cet nanu sa e­ve­he­da­m i­ti­pra­tya­ya­vi­śe­ṣaḥ kuto '­nya­trā­pi na syāt sarvathā <pb n="19"/><lb n="19,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,01</span>vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | yathaiva hi, iha ma­he­śva­ra­jñā­ne­'­ti­śa­yā iti tato '­rthāṃ­ta­ra­bhā­vi­no 'pi pra­tī­yaṃ­te tatheha <lb n="19,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,02</span>ghaṭe te '­ti­śa­yāḥ pra­tī­yaṃ­tāṃ | tatraiva teṣāṃ sa­ma­vā­yā­di­he­da­m iti pra­tya­ya­vi­śe­ṣo na punar a­nya­tre­ti cet soya<span type="hard-break">- </span><lb n="19,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,03</span>m a­nyo­nya­saṃ­śra­yaḥ | sa­tī­he­da­m iti pra­tya­ya­vi­śe­ṣe '­ti­śa­yā­nā­mī­śva­ra­jñā­na eva sa­ma­vā­yaḥ siddhyet tatraiva <lb n="19,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,04</span>teṣāṃ sa­ma­vā­yā­d i­he­da­m iti pra­tya­ya­vi­śe­ṣo ni­ya­mya­ta i­ti­nai­ka­syā­pi prasiddhiḥ | bhavatu vā teṣāṃ tatra <lb n="19,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,05</span>sa­ma­vā­yaḥ­, sa tu krameṇa yu­ga­pa­d vā, krameṇa cet ka­tha­ma­kra­ma­m ī­śva­ra­jñā­naṃ kra­ma­bhā­vya­ne­kā­ti­śa­ya­sa­ma­vā­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="19,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,06</span>krameṇa pra­ti­pa­dya­ta iti du­ra­va­bo­dhaṃ­, kra­ma­va­rti­bhi­ra­ti­śa­yāṃ­ta­rai­rī­śva­ra­jñā­na­sya kra­ma­va­tva­si­ddhe­r adoṣo 'yam iti <lb n="19,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,07</span>cet nanu tāny apy anyāny a­ti­śa­yāṃ­ta­rā­ṇī­śva­ra­jñā­nā­da­rthāṃ­ta­ra­bhū­tā­ni kathaṃ tasya kra­ma­va­t tāṃ sā­dha­ye­yu­r ati<span type="hard-break">- </span><lb n="19,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,08</span>pra­saṃ­gā­t | teṣāṃ tatra sa­ma­vā­yā­d iti cet sa ta­rhi­ta­tsa­ma­vā­yaḥ krameṇa yu­ga­pa­d vety a­ni­vṛ­ttaḥ pa­rya­nu­yo­go 'nava<span type="hard-break">- </span><lb n="19,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,09</span>sthā ca | yadi punar yu­ga­pa­d ī­śva­ra­jñā­ne '­ti­śa­yā­nāṃ­sa­ma­vā­ya­s tadā ta­nni­baṃ­dha­no 'pi tasya kramo | dū­ro­tsā­ri­ta <lb n="19,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,10</span>eva teṣām a­kra­ma­tvā­d i­ti­sā­ti­śa­ya­syā­pī­śva­ra­jñā­na­syā­kra­ma­tva­si­ddhiḥ | ta­thā­cā­kra­mā­d ī­śva­ra­jñā­nā­t kāryāṇāṃ <lb n="19,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,11</span>kramo na syād iti sūktaṃ dūṣaṇaṃ | kiṃ ca ta­dī­śva­ra­jñā­naṃ­pra­mā­ṇaṃ syāt phalaṃ vā pa­kṣa­dva­ye 'pi doṣam ā­da­rśa­ya­nnā­ha­ —</p><lg n="ĀP-GL_27-28 a_44" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_27ab"><lb n="19,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 27ab</span>ta­dbo­dha­sya pra­mā­ṇa­tve pha­lā­bhā­vaḥ pra­sa­jya­te | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_27cd"><lb n="19,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 27cd</span>tataḥ pha­lā­va­bo­dha­syā­ni­tya­sye­ṣṭau ma­ta­kṣa­tiḥ || 27 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_28ab"><lb n="19,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 28ab</span>phalatve tasya nityatvaṃ na syān mānāt sa­mu­dbha­vā­t | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_28cd"><lb n="19,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 28cd</span>tato '­nu­dbha­va­ne tasya phalatvaṃ pra­ti­ha­nya­te || 28 || </l></lg><p n="a_45" rend="justify"><lb n="19,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,16</span>ne­śva­ra­jñā­naṃ nityaṃ pramāṇaṃ siddhyet tasya pha­lā­bhā­vā­t | pha­la­jñā­na­syā­ni­tya­sya pa­ri­ka­lpa­ne ca maheśva<span type="hard-break">- </span><lb n="19,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,17</span>rasya ni­tyā­ni­tya­jñā­na­dva­ya­pa­ri­ka­lpa­nā­yāṃ si­ddhāṃ­ta­vi­ro­dhā­t | pha­la­tve­ve­śva­ra­jñā­na­sya nityatvaṃ na syāt <lb n="19,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,18</span>pra­mā­ṇa­ta­s tasya sa­mu­dbha­vā­t | tato '­nu­dbha­ve ta­sya­pha­la­tva­vi­ro­dhā­n na nityam ī­śva­ra­jñā­na­m a­bhyu­pa­ga­ma­nī­yaṃ ta­sya­ni­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="19,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,19</span>di­ta­do­ṣā­nu­ṣaṃ­ge­ṇa ni­ra­sta­tvā­t | kiṃ tarhy a­ni­tya­m e­ve­śva­ra­jñā­na­m ity apare | ta­nma­ta­m anūdya ni­rā­ku­rva­nn āha —</p><lg n="ĀP-GL_29-30 a_46" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_29ab"><lb n="19,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 29ab</span>a­ni­tya­tve tu ta­jjñā­na­syā­ne­na vya­bhi­cā­ri­tā | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_29cd"><lb n="19,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 29cd</span>kā­rya­tvā­de­r ma­he­śe­nā­ka­ra­ṇe 'sya sva­bu­ddhi­taḥ || 29 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_30ab"><lb n="19,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 30ab</span>bu­dhdyaṃ­ta­re­ṇa tadbuddheḥ karaṇe cā­na­va­sthi­tiḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_30cd"><lb n="19,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 30cd</span>nā­nā­di­saṃ­ta­ti­r yuktā ka­rma­saṃ­tā­na­to vinā || 30 || </l></lg><p n="a_47" rend="justify"><lb n="19,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,24</span>anityaṃ hī­śva­ra­jñā­na­m ī­śva­ra­bu­ddhi­kā­ryaṃ yadi ne­ṣya­te­ta­dā tenaiva kā­rya­tvā­di­he­tu­s ta­nu­ka­ra­ṇa­bhu­va­nā­de­r bu<span type="hard-break">- </span><lb n="19,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,25</span>ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tve sādhye '­nai­kāṃ­ti­kaḥ syāt | yadi pu­na­rbu­ddhyaṃ­ta­re­ṇa sva­bu­ddhi­m īśvaraḥ kurvīta tadā pa­rā­pa­ra­bu­ddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="19,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,26</span>pra­tī­kṣā­yā­m e­vo­pa­kṣī­ṇa­tvā­d ī­śva­ra­sya pra­kṛ­ta­bu­ddheḥ ka­ra­ṇaṃ­na syād a­na­va­sthā­nā­t | syān mataṃ pra­kṛ­ta­bu­ddheḥ karaṇe nā<span type="hard-break">- </span><lb n="19,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,27</span>'­pū­rva­bu­ddhyaṃ­ta­raṃ pra­tī­kṣa­te maheśaḥ | kiṃ ta­rhi­pū­rvo­tpa­nnāṃ buddhim āśritya prakṛtāṃ buddhiṃ kurutaṃ tām a­pi­ta­tpū­rva<span type="hard-break">- </span><lb n="19,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,28</span>buddhim ity a­nā­di­r bu­ddhi­saṃ­ta­ti­r ī­śva­ra­sya ta­to­nā­na­va­sthe­ti | tad apy asat | tathā bu­ddhi­saṃ­tā­na­sya­ka­rma­saṃ­tā­nā­pā­ye <lb n="19,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,29</span>'­saṃ­bha­vā­t | kra­ma­ja­nmā hi buddhiḥ pa­rā­pa­ra­ta­ddhe­to­ra­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣa­sya kramād u­tpa­dya­te nānyathā | yadi pu­na­ryo­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="19,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,30</span>ja­dha­rma­saṃ­ta­te­r a­nā­de­r ī­śva­ra­sya sa­dbhā­vā­d ayamanu­pā­laṃ­bhaḥ pū­rva­smā­t sa­mā­dhi­vi­śe­ṣā­ddha­rma­syā­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣa­syo­tpā­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="19,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,31</span>t tato bu­ddhi­vi­śe­ṣa­sya prā­du­rbhā­vā­da­dṛ­ṣṭa­saṃ­tā­na­ni­baṃ­dha­nā­yā eva bu­ddhi­saṃ­ta­te­ra­bhyu­pa­ga­mā­d iti mataṃ tadāpi <lb n="19,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,32</span>katham ī­śva­ra­sya sa­ka­rma­tā na siddhyet | tatsiddhau ca­sa­śa­rī­ra­tā­'­pi katham asya na syāt tasyāṃ ca satyāṃ na <lb n="19,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,33</span>sadā muktis tasya siddhyet | sade­ha­mu­kteḥ sadā­si­ddhau­taddehena ca kā­rya­tvā­deḥ sā­dha­na­sya ta­nvā­de­r buddhima<span type="hard-break">- </span><lb n="19,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,34</span>tkā­ra­ṇa­tve sādhye katham a­nai­kāṃ­ti­ka­tā pa­ri­ha­rtuṃ śa­kye­ti­ta­sya bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tvā­saṃ­bha­vā­t | saṃbhave cāna<span type="hard-break">- </span><lb n="19,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 19,35</span>va­sthā­nu­ṣaṃ­gā­d iti prāg evoktaṃ | kiṃ cedaṃ vi­cā­rya­te ki­mī­śva­ra­jñā­na­m avyāpi kiṃ vā vyāpīti pra­tha­ma­pa­kṣe dū­ṣa­ṇa­m āha | </p><lg n="ĀP-GL_31-34 a_48" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_31ab"><pb n="20"/><lb n="20,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 31ab</span>avyāpi na yadi jñānam ī­śva­ra­sya tadā kathaṃ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_31cd"><lb n="20,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 31cd</span>sa­kṛ­tsa­rva­tra kā­ryā­ṇā­m u­tpa­tti­r ghaṭate tataḥ || 31 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_32ab"><lb n="20,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 32ab</span>yady ekatra sthitaṃ deśe jñānaṃ sarvatra kā­rya­kṛ­t | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_32cd"><lb n="20,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 32cd</span>tadā sarvatra kāryāṇāṃ sakṛt kiṃ na sa­mu­dbha­vaḥ || 32 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_33ab"><lb n="20,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 33ab</span>kā­ra­ṇāṃ­ta­ra­vai­ka­lyā­t ta­thā­'­nu­tpa­tti­r ity api | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_33cd"><lb n="20,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 33cd</span>kā­ryā­ṇā­m ī­śva­ra­jñā­nā­he­tu­ka­tvaṃ pra­sā­dha­ye­t || 33 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_34ab"><lb n="20,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 34ab</span>sarvatra sarvadā tasya vya­ti­re­kā­pra­si­ddhi­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_34cd"><lb n="20,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 34cd</span>a­nva­ya­syā­pi saṃ­de­hā­t kāryaṃ ta­ddhe­tu­kaṃ kathaṃ || 34 || </l></lg><p n="a_49" rend="justify"><lb n="20,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,09</span>ta­dī­śva­ra­jñā­naṃ tāvad a­vyā­pī­ṣṭaṃ prā­de­śi­ka­tvā­t su­khā­di­va­t | prā­de­śi­ka­m ī­śva­ra­jñā­naṃ vi­bhu­dra­vya­vi­śe­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="20,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,10</span>gu­ṇa­tvā­t yad itthaṃ tad itthaṃ yathā sukhādi ta­thā­ce­śva­ra­jñā­naṃ tasmāt prā­de­śi­ka­m iti nāsiddhaṃ prā­de­śi­ka­tvaṃ­sā­dha­naṃ­, <lb n="20,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,11</span>na ca ta­tsā­dha­na­sya hetoḥ sā­mā­nya­gu­ṇe­na saṃ­yo­gā­di­nā­vya­bhi­cā­ro­, vi­śe­ṣa­gra­ha­ṇā­t | tathāpi vi­śe­ṣa­gu­ṇe­na<span type="hard-break">- </span><lb n="20,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,12</span>rū­pā­di­nā­'­nai­kāṃ­ti­ka iti na maṃtavyaṃ vi­bhu­dra­vya­gra­ha­ṇā­t | ta­thā­pī­ṣṭa­vi­ru­ddha­syā­ni­tya­tva­sya sā­dha­nā­t viru<span type="hard-break">- </span><lb n="20,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,13</span>ddho hetuḥ vi­bhu­dra­vya­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tva­syā­ni­tya­tve­na vyā­pta­tvā­t­, yathā hīdaṃ vi­bhu­dra­vya­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tvaṃ prā­de­śi­ka­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="20,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,14</span>m ī­śva­ra­jñā­na­sya sā­dha­ye­t tadvad a­ni­tya­tva­m a­pi­ta­da­vya­bhi­cā­rā­t na hi, kaścid vi­bhu­dra­vya­vi­śe­ṣa­gu­ṇo ni­tyo­dṛ­ṣṭa <lb n="20,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,15</span>ity api nā­śaṃ­ka­nī­yaṃ ma­he­śva­ra­syā­sma­dvi­śi­ṣṭa­tvā­tta­dvi­jñā­na­syā­sma­dvi­la­kṣa­ṇa­tvā­t | na hy a­sma­dā­di­vi­jñā­ne yo <lb n="20,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,16</span>dharmo dṛṣṭaḥ sa ma­he­śva­ra­vi­jñā­ne 'py ā­pā­da­yi­tuṃ yu­kto­'­ti­pra­saṃ­gā­t | ta­syā­sma­dā­di­vi­jñā­na­va­t sa­ma­stā­rtha­pa­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="20,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,17</span>cche­da­ka­tvā­bhā­va­pra­sa­kteḥ sa­rva­trā­sma­dā­di­bu­ddhyā­nā­me­vā­ni­tya­tve­na vyāptasya vi­bhu­dra­vya­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tva­sya <lb n="20,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,18</span>prasiddheḥ vi­bhu­dra­vya­sya vā ma­he­śva­ra­syai­vā­bhi­pre­ta­tvā­t­, tena yad uktaṃ bhavati ma­he­śva­ra­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tvā­t tad uktaṃ <lb n="20,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,19</span>bhavati vi­bhu­dra­vya­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­tvā­d iti ta­to­ne­ṣṭa­vi­ru­ddha­sā­dha­no hetur yato viruddhaḥ syāt | na cai­va­mu­dā­ha­ra­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="20,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,20</span>nu­pa­pa­tti­r ī­śva­ra­su­khā­de­r e­vo­dā­ha­ra­ṇa­tvā­t ta­syā­pi­prā­de­śi­ka­tvā­t sā­dhya­vai­ka­lyā­bhā­vā­t ma­he­śva­ra­vi­śe­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="20,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,21</span>gu­ṇa­tvā­c ca sā­dha­na­vai­ka­lyā­saṃ­bha­vā­t tato '­smā­ddhe­to­rī­śva­ra­jñā­na­sya siddhaṃ prā­de­śi­ka­tvaṃ | tataś cāvyāpi tadiṣṭaṃ <lb n="20,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,22</span>yadi vai­śe­ṣi­kai­s tadā kathaṃ sakṛt sarvatra ta­nvā­di­kā­ryā­ṇā­mu­tpa­tti­r ī­śva­ra­jñā­nā­d ghaṭate tad dhi ni­mi­tta­kā­ra­ṇaṃ <lb n="20,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,23</span>sa­rva­kā­ryo­tpa­ttau sa­rva­trā­sa­nni­hi­ta­m api katham u­pa­pa­dya­te­kā­la­de­r vyāpina eva yu­ga­pa­n sarvatra kā­ryo­tpa­ttau <lb n="20,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,24</span>ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tva­pra­si­ddheḥ | vibhor ī­śva­ra­sya­ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tva­pra­si­ddheḥ vibhor ī­śva­ra­sya­ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="20,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,25</span>va­ca­nā­d adoṣa iti cen na tasya yatra pra­de­śe­ṣu bu­ddhi­sta­trai­va ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tvo­pa­pa­tte­r bu­ddhi­śū­nye 'pi pra­de­śāṃ­ta­re <lb n="20,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,26</span>tasya ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tve­na tatra kāryāṇāṃ bu­ddhi­ma­nni­mi­tta­tvaṃ­si­ddhye­t tathā ca vyarthaṃ bu­ddhi­ma­nni­mi­tta­tva­sā­dha­naṃ <lb n="20,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,27</span>sarvatra kāryāṇāṃ bu­ddhi­ma­da­bhā­ve 'pi bhā­vā­pa­tteḥ | nacaivaṃ kā­rya­tvā­da­yo hetavo gamakāḥ syur bu­ddhi­śū­nye­śva­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="20,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,28</span>pra­de­śa­va­rti­bhi­r a­bu­ddhi­ma­nni­mi­ttaiḥ kā­ryā­di­bhi­r vya­bhi­cā­rā­t | tatas teṣāṃ bu­ddhi­ma­nni­mi­tta­tvā­si­ddheḥ | syān mataṃ <lb n="20,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,29</span>pra­de­śa­va­rti­nā­'­pi jñānena ma­he­śva­ra­sya­yu­ga­pa­tsa­ma­sta­kā­ra­ka­pa­ri­cche­da­si­ddheḥ sa­rva­kā­ryo­tpa­ttau­yu­ga­pa­tsa­ka­la­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="20,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,30</span>ra­ka­pra­yo­ktṛ­tva­vya­va­sthi­teḥ ni­khi­la­ta­nvā­di­kā­yāṇāṃ bu­ddhi­ma­nni­ni­tta­tvo­pa­pa­tteḥ no­kta­do­ṣo '­nu­pra­sa­jya­ta iti | <lb n="20,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,31</span>tad apy a­sa­mya­k | kra­me­ṇā­ne­ka­ta­nvā­di­kā­rya­ja­nma­ni ta­sya­ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tvā­yo­gā­t | jñānaṃ hī­śva­ra­sya yady ekatra <lb n="20,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,32</span>pradeśeṃ va­rta­mā­naṃ sa­ma­sta­kā­ra­ka­śa­kti­sā­kṣā­tka­ra­ṇā­tsa­ma­sta­kā­ra­ka­pra­yo­ktṛ­tva­sā­dha­nā­t sarvatra pa­raṃ­pa­ra­yā <lb n="20,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,33</span>kā­rya­kā­rī­ṣya­te tadā yu­ga­pa­tsa­rva­kā­ryā­ṇāṃ sarvatra kiṃ na­sa­mu­dbha­vaḥ pra­sa­jya­te­, yato ma­he­śva­ra­sya prāk paścāc ca <lb n="20,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,34</span>kā­ryo­tpa­ttau ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tvā­bhā­vo na siddhyet | sa­ma­rthe­'­pi sati ni­mi­tta­kā­ra­ṇe kā­ryā­nu­tpā­da­vi­ro­dhā­t | <lb n="20,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 20,35</span>syān mataṃ na ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­mā­trā­t ta­nvā­di­kā­ryā­ṇā­m u­tpa­ttiḥ­sa­ma­vā­yya­sa­ma­vā­yi­ni­mi­tta­kā­ra­ṇāṃ­ta­rā­ṇā­m api <pb n="21"/><lb n="21,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,01</span>sadbhāve kā­ryo­tpa­tti­da­rśa­nā­t na ca sa­rva­kā­ryā­ṇāṃ­yu­ga­pa­tsa­ma­vā­yya­sa­ma­vā­yi­ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­sa­dbhā­vaḥ kra­me­ṇai­va <lb n="21,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,02</span>ta­tpra­si­ddheḥ | tataḥ kā­ra­ṇāṃ­ta­rā­ṇāṃ vai­ka­lyā­t tathā yu­ga­pa­tsa­rva­tra kā­ryā­ṇā­m a­nu­tpa­tti­r iti | tad api kāryāṇāṃ <lb n="21,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,03</span>ne­śva­ra­jñā­na­he­tu­ka­tvaṃ sā­dha­ye­t | ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­si­ddheḥ­sa­ty a­pī­śva­ra­jñā­ne ke­ṣāṃ­ci­t kāryāṇāṃ kā­ra­ṇāṃ­ta­rā­bhā­ve <lb n="21,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,04</span>'­nu­tpa­tteḥ kā­ra­ṇāṃ­ta­ra­sa­dbhā­va e­vo­tpa­tteḥ­kā­ra­ṇāṃ­ta­rā­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­syai­va si­ddheḥ­ta­tkā­rya­tva­syai­va <lb n="21,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,05</span>vya­va­sthā­nā­t | nanu ca saty eva jñā­na­va­ti ma­he­śva­re­ta­nvā­di­kā­ryā­ṇā­m u­tpa­tte­r anvayo 'sty eva | vya­ti­re­ko 'pi <lb n="21,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,06</span>vi­śi­ṣṭā­va­sthā­pe­kṣa­yā ma­he­śva­ra­sya vidyata e­va­kā­ryo­tpā­da­na­sa­ma­rtha­kā­ra­ṇāṃ­ta­rā­sa­nni­dhā­na­vi­śi­ṣṭe­śva­re 'sati <lb n="21,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,07</span>kā­ryā­ṇā­m a­nu­tpa­tteḥ vya­ti­re­ka­ni­śca­yā­t | sa­rva­trā­va­sthā­pe­kṣa­yai­vā­va­sthā­va­to '­nva­ya­vya­ti­re­ka­pra­tī­teḥ | anyathā <lb n="21,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,08</span>ta­da­saṃ­pra­tya­yā­t | na hy a­va­sthāṃ­ta­re sati kā­ryo­tpa­tti­r i­ti­va­ktuṃ śakyaṃ sa­rvā­va­sthā­su tasmin sati ta­du­tpa­tti­pra­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="21,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,09</span>gāt | nāpy a­va­sthā­va­to '­saṃ­bha­ve kārye '­syā­saṃ­bha­vaḥ su­śa­kto­va­ktuṃ tasya ni­tya­tvā­d a­bhā­vā­nu­pa­pa­tteḥ | dra­vyā­va­sthā<span type="hard-break">- </span><lb n="21,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,10</span>vi­śe­ṣā­bhā­ve tu ta­tsā­dhya­kā­rya­vi­śe­ṣā­nu­tpa­tteḥ si­ddho­vya­ti­re­ko '­nva­ya­va­t | na cā­va­sthā­va­to dra­vya­syā­nā­dya­naṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="21,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,11</span>ta­syo­tpa­tti­vi­nā­śa­śū­nya­syā­pa­nha­vo yu­ktaḥ­ta­syā­bā­dhi­tā­nva­ya­jñā­na­si­ddha­tvā­t ta­da­pa­hna­ve­sau­ga­ta­ma­ta­pra­ve­śā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="21,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,12</span>ṣaṃgāt | kutaḥ syā­dvā­di­nā­m i­ṣṭa­si­ddhi­r iti ka­ści­dvai­śe­ṣi­ka­ma­ta­m a­nu­ma­nya­mā­naḥ sa­mā­bhi­dha­tte | so 'py e­vaṃ­pra­ṣṭa­vyaḥ <lb n="21,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,13</span>kim a­va­sthā­va­to 'vasthā pa­dā­rthāṃ­ta­ra­bhū­tā kiṃ vā neti | pra­tha­ma­ka­lpa­nā­yāṃ katham a­va­sthā­pe­kṣa­yā­'­nva­ya­vya­ti­re­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="21,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,14</span>nu­vi­dhā­naṃ ta­nvā­di­kā­ryā­ṇā­m ī­śva­rā­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­naṃ­yu­jya­te­, dhūmasya pā­va­kā­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­ne <lb n="21,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,15</span>pa­rva­tā­dya­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­pra­saṃ­gā­t | pa­dā­rthāṃ­ta­ra­tvā­vi­śe­ṣā­t yathaiva hi pa­rva­tā­deḥ pā­va­ka­sya­pa­dā­rthāṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="21,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,16</span>taratvaṃ ta­the­śva­rā­tkā­ra­ṇāṃ­ta­ra­sa­nni­dhā­na­syā­va­sthā­vi­śe­ṣa­syā­pi sa­rva­thā­vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | yadi punar ī­śva­ra­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="21,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,17</span>vasthāto bhede 'pi tena saṃ­baṃ­dha­sa­dbhā­vā­tta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­naṃ kā­ryā­ṇā­mī­śva­rā­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="21,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,18</span>m eveti manyate tadā pa­rva­tā­deḥ pā­va­ke­na saṃ­baṃ­dhā­tpā­va­kā­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­m api dhū­ma­sya­pa­rva­tā­dya­nva­ya­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="21,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,19</span>ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­m a­nu­ma­nya­tāṃ­pā­va­ka­vi­śi­ṣṭa­pa­rva­tā­dya­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­ka­ra­ṇaṃ­dhū­ma­syā­nu­ma­nya­te eva ta­dva­da­va<span type="hard-break">- </span><lb n="21,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,20</span>sthā­vi­śi­ṣṭe­śva­rā­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­ka­ra­ṇaṃ ta­nvā­di­kā­ryā­ṇāṃ­yu­kta­m a­nu­maṃ­tu­m iti cen na pa­rva­tā­di­va­d ī­śva­ra­sya <lb n="21,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,21</span>bhe­da­pra­saṃ­gā­t | yathaiva hi pā­va­ka­vi­śi­ṣṭa­pa­rva­tā­de­r a­nyaḥ­pā­va­kā­vi­śi­ṣṭa­pa­rva­tā­diḥ siddhaḥ tadvat kā­ra­ṇāṃ­ta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="21,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,22</span>sa­nni­dhā­na­la­kṣa­ṇā­va­sthā­vi­śi­ṣṭā­dī­śva­rā­t pū­rve­ta­da­vi­śi­ṣṭe­śva­ro 'nyaḥ kathaṃ na pra­si­ddhye­t | syān maṃ­ta­dra­vyā­dya<span type="hard-break">- </span><lb n="21,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,23</span>ne­ka­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śi­ṣṭa­syā­pi sa­ttā­sā­mā­nya­sya yathā na bhe­daḥ­sa­ma­vā­ya­sya vā­'­ne­ka­sa­ma­vā­yi­vi­śe­ṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="21,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,24</span>vi­śi­ṣṭa­syā­py e­ka­tva­m e­va­ta­dva­da­ne­kā­va­sthā­vi­śi­ṣṭa­syā­pī­śva­ra­sya na bhe­daḥ­si­ddhye­t tad e­ka­tva­syai­va pra­mā­ṇa­taḥ <lb n="21,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,25</span>siddher iti tad e­ta­tsva­gṛ­ha­mā­nyaṃ | sa­ttā­sā­mā­nya­sa­ma­vā­ya­yo­ra­pi sva­vi­śe­ṣa­ṇa­bhe­dā­dbhe­da­pra­si­ddhe­r vya­ti­laṃ­gha­yi­tu<span type="hard-break">- </span><lb n="21,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,26</span>m aśakteḥ | ta­syai­kā­ne­ka­sva­bhā­va­ta­yai­va­pra­mā­ṇa­go­ca­ra­cā­ri­tvā­t | tad e­te­na­nā­nā­mū­rtti­ma­ddra­vya­saṃ­yo­ga­vi­śi­ṣṭa­sya <lb n="21,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,27</span>vyo­mā­tmā­di­vi­bhu­dra­vya­syā­bhe­daḥ pra­tyā­khyā­taḥ­sva­vi­śe­ṣa­ṇa­bhe­dā­dbhe­da­saṃ­pra­tya­yā­de­kā­ne­ka­sva­bhā­va­tva­vya­va­sthā­nā­t | <lb n="21,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,28</span>yo 'py a­vya­va­sthā­va­to 'vasthāṃ pa­dā­rthāṃ­ta­ra­bhū­tāṃ­nā­nu­ma­nya­te tasyāpi katham a­va­sthā­bhe­dā­d a­va­sthā­va­to bhedo nasyād ava<span type="hard-break">- </span><lb n="21,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,29</span>sthānāṃ vā katham abhedo na bhavet ta­da­rthāṃ­ta­ra­tvā­bhā­vā­t | syād ākūtaṃ a­va­sthā­nā­m a­va­sthā­va­taḥ pa­dā­rthāṃ­ta­ra­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="21,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,30</span>bhāve 'pi na ta­da­bhe­daḥ tāsāṃ ta­ddha­rma­tvā­t na ca dha­rmo­dha­rmi­ṇo '­na­rthāṃ­ta­ra­m eva dha­rma­dha­rmi­vya­va­hā­ra­bhe­da­vi­ro­dhā­t <lb n="21,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,31</span>bhede tu na dharmāṇāṃ bhe­dā­ddha­rmi­ṇo bhedaḥ pra­tye­tuṃ­śa­kye­ta yato '­va­sthā­bhe­dā­dī­śva­ra­sya bhedaḥ saṃ­pā­dya­ta iti | <lb n="21,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,32</span>tad api sva­ma­no­ra­tha­mā­traṃ dharmāṇāṃ sarvathā dharmiṇo bhe­de­dha­rma­dha­rmi­bhā­va­vi­ro­dhā­t sa­hya­viṃ­dhyā­di­va­t | nanu <lb n="21,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,33</span>dha­rma­dha­rmi­ṇoḥ sa­rva­thā­bhe­de 'pi ni­rbā­dha­pra­tya­ya­vi­ṣa­ya­tvā­tna dha­rma­dha­rmi­bhā­va­vi­ro­dhaḥ | sa­hya­viṃ­dhyā­dī­nāṃ tu <lb n="21,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,34</span>ni­rbā­dha­dha­rma­dha­rmi­saṃ­pra­tya­ya­vi­ṣa­ya­tvā­bhā­vā­n na­dha­rma­dha­rmi­bhā­va­vya­va­sthā | na hi vayaṃ bhedam e­va­dha­rma­dha­rmi­vya­va­sthā<span type="hard-break">- </span><lb n="21,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,35</span>ni­baṃ­dha­na­m a­bhi­da­dhma­he yena bhede dha­rma­dha­rmi­bhā­vo­vi­ru­dhya­te sa­rva­thai­vā­bhe­da iva pra­tya­ya­vi­śe­ṣā­tta­dvya­va­sthā­bhi­dhā­nā­t | <lb n="21,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,36</span>sa­rva­trā­bā­dhi­ta­pra­tya­yo­pā­ya­tvā­d vai­śe­ṣi­kā­ṇāṃ ta­dvi­ro­dhā­d e­va­vi­ro­dha­si­ddhe­r iti kaścit | so 'pi sva­da­rśa­nā­nu­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="21,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,37</span>gāṃ­dhī­kṛ­ta eva bā­dha­ka­m a­va­lo­ka­ya­nn api nā­va­dhā­ra­ya­ti | dha­rma­dha­rmi­pra­tya­ya­vi­śe­ṣa­syai­va dha­rma­dha­rmi­ṇo­r bhe­dai­kāṃ­te­'­nu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="21,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,38</span>patteḥ sa­hya­viṃ­dhyā­di­va­t pra­ti­pā­da­nā­t | yadi pu­naḥ­pra­tyā­sa­tti­vi­śe­ṣā­dī­śva­ra­ta­da­va­stha­yo­r bhede 'pi dha­rma­dha­rmi<span type="hard-break">- </span><lb n="21,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 21,39</span>saṃ­pra­tya­ya­vi­śe­ṣaḥ syāt na tu sa­hya­viṃ­dhyā­dī­nāṃ ta­da­bhā­vā­di­ti mataṃ ta­dā­'­sau pra­tyā­sa­tti­r dha­rma­dha­rmi­bhyāṃ bhinnā <pb n="22"/><lb n="22,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,01</span>kathaṃ ca dha­rma­dha­rmi­ṇo­r iti vya­pa­di­śya­te | na pu­naḥ­sa­hya­viṃ­dhya­yo­r iti vi­śe­ṣa­he­tu­r vaktavyaḥ pra­tyā­sa­ttyaṃ­ta­raṃ­ta­ddhe­tu<span type="hard-break">- </span><lb n="22,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,02</span>r iti cet tad api yadi pra­tyā­sa­tti­tadvadbhyo bhinnaṃ tadātadvya­pa­de­śa­ni­ya­ma­ni­vaṃ­dha­naṃ pra­tyā­sa­ttyaṃ­ta­ra­m a­bhi­dhā­nī­yaṃ <lb n="22,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,03</span>tathā cā­na­va­sthā­nā­t kutaḥ pra­kṛ­ta­pra­tyā­sa­tti­ni­ya­ma­vya­va­sthā | pra­tya­ya­vi­śe­ṣā­d eveti cet | nanu sa eva vicāryo <lb n="22,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,04</span>vartate pra­tya­ya­vi­śe­ṣaḥ kiṃ pra­tyā­sa­tte­s tattad va­dbhyāṃ­sa­rva­thā bhede sa­tī­śva­ra­ta­da­va­stha­yoḥ pra­tyā­sa­tti­r i­ti­prā­du­rbha<span type="hard-break">- </span><lb n="22,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,05</span>vati kiṃ vā­'­na­rthāṃ­ta­ra­bhā­va eva ka­thaṃ­ci­t tādātmye vā | tatra sarvathā bhe­dā­bhe­da­yo­r bā­dha­ka­sa­dbhā­vā­t kathaṃci<span type="hard-break">- </span><lb n="22,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,06</span>t tā­dā­tmya­m a­nu­bha­va­to­r eva tathā pra­tya­ye­na bha­vi­ta­vyaṃ­ta­tra bā­dha­kā­nu­da­yā­t | nanu cai­kā­ne­ka­yoḥ ka­thaṃ­ci­t tā<span type="hard-break">- </span><lb n="22,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,07</span>dātmyam eva dha­rma­dha­rmi­ṇoḥ pra­tyā­sa­ttiḥ syā­dvā­di­bhi­ra­bhi­dhī­ya­te tac ca yadi tābhyāṃ bhinnaṃ tadā na tayor vyapa<span type="hard-break">- </span><lb n="22,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,08</span>diśyate ta­da­bhi­nnaṃ cet kiṃ kena vya­pa­de­śyaṃ | yadi pu­na­stā­bhyāṃ ka­thaṃ­ci­t tā­dā­tmya­syā­pi paraṃ ka­thaṃ­ci­t tā<span type="hard-break">- </span><lb n="22,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,09</span>dātmyam iṣyate tadā pra­kṛ­ta­pa­rya­nu­yo­gā­syā­ni­vṛ­teḥ pa­rā­pa­ra­ka­thaṃ­ci­t tā­dā­tmya­pa­ri­ka­lpa­nā­yā­m a­na­va­sthā syāt | <lb n="22,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,10</span>saiva ka­thaṃ­ci­t tā­dā­tmya­pa­kṣa­sya bā­dhi­ke­ti katham ayaṃ pakṣaḥ kṣe­ma­ka­raḥ pre­kṣā­va­tā­m a­kṣū­ṇa­m ā­la­kṣya­te | ya­di­pu­naḥ <lb n="22,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,11</span>ka­thaṃ­ci­t tādātmyaṃ dha­rma­dha­rmi­ṇo­r bhinnam e­vā­bhya­nu­jñā­ya­te­tā­bhyā­m a­na­va­sthā­pa­ri­ji­hī­rṣa­yā­'­ne­kāṃ­ta­vā­di­nā tadā <lb n="22,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,12</span>dha­rma­dha­rmi­ṇo­r eva bhedo '­nu­jñā­ya­tāṃ su­dū­ra­m api ga­tvā­ta­syā­śra­ya­ṇī­ya­tvā­t | ta­da­nā­śra­ye­ṇa bhe­da­vya­va­hā­ra­vi­ro­dhā<span type="hard-break">- </span><lb n="22,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,13</span>d ity aparaḥ so 'py a­na­va­bo­dhā­ku­li­tāṃ­taḥ karaṇa eva | ka­thaṃ­ci­t tādātmyaṃ hi dha­rma­dha­rmi­ṇoḥ saṃbaṃdhaḥ sa cāvi<span type="hard-break">- </span><lb n="22,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,14</span>ṣvagbhāva eva tayor jā­tyaṃ­ta­ra­tve­na saṃ­pra­tya­yā­dvya­va­sthā­pya­te | dha­rma­dha­rmi­ṇo­r avi<corr>ṣ</corr>vagbhāva i­ti­vya­va­hā­ra­s tu na <lb n="22,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,15</span>saṃ­baṃ­dhāṃ­ta­ra­ni­baṃ­dha­no yataḥ ka­thaṃ­ci­t tā­dā­tmyāṃ­ta­raṃ­saṃ­baṃ­dhāṃ­ta­ra­m a­na­va­sthā­kā­ri pa­ri­ka­lpya­te tata eva kathaṃci<span type="hard-break">- </span><lb n="22,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,16</span>t tā­dā­tmyā­d dha­rma­dha­rmi­ṇoḥ ka­thaṃ­ci­t tā­dā­tmya­m i­ti­pra­tya­ya­vi­śe­ṣa­sya ka­ra­ṇā­t | ka­thaṃ­ci­t tā­dā­tmya­sya ka­thaṃ­ci­dbhe­da<span type="hard-break">- </span><lb n="22,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,17</span>svī­kā­ra­tvā­t ka­thaṃ­ci­d bhe­dā­bhe­dau hi ka­thaṃ­ci­t tādātmyaṃ | tatra ka­thaṃ­ci­d bhe­dā­śra­ya­ṇā­d dha­rma­dha­rmi­ṇoḥ ka­thaṃ­ci­t tā<span type="hard-break">- </span><lb n="22,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,18</span>dātmyam iti bhe­da­vi­bha­kti­sa­dbhā­vā­t bhe­da­vya­va­hā­ra­si­ddhiḥ | ka­thaṃ­ci­d a­bhe­dā­śra­ya­ṇā­t tu dha­rma­dha­rmi­ṇā­v eva kathaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="22,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,19</span>cit tā­dā­tmya­m ity a­bhe­da­vya­va­hā­raḥ pra­va­rta­te­dha­rma­dha­rmi­vya­ti­re­ke­ṇa ka­thaṃ­ci­d bhe­dā­bhe­da­yo­r a­bhā­vā­tka­thaṃ­ci­d bhedo hi <lb n="22,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,20</span>dharma eva ka­thaṃ­ci­d a­bhe­da­s tu dharmy eva ka­thaṃ­ci­dbhe­dā­bhe­dau tu dha­rma­dha­rmi­ṇā­v eva evaṃ siddhau tāv eva ca­ka­thaṃ­ci­t tādā<span type="hard-break">- </span><lb n="22,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,21</span>tmyaṃ vastuno '­bhi­dhī­ya­te | ta­ccha­bde­na vastunaḥ pa­rā­ma­rśā­t | tasya vastunaḥ ātmānau ta­dā­tmā­nau tayor bhāva<span type="hard-break">- </span><lb n="22,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,22</span>s tādātmyaṃ | bhe­dā­bhe­da­sva­bhā­va­tvaṃ ka­thaṃ­ci­d i­ti­vi­śe­ṣa­ṇe­na sarvathā bhe­dā­bhe­da­yoḥ pa­ra­spa­ra­ni­ra­pe­kṣa­yoḥ­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="22,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,23</span>kṣepāt tatpakṣe ni­kṣi­pta­do­ṣa­pa­ri­hā­raḥ | pa­ra­spa­ra­sā­pe­kṣa­yo­śca pa­ri­gra­hā­t jā­tyaṃ­ta­ra­va­stu­vya­va­sthā­pa­nā­t sarvathā <lb n="22,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,24</span>śū­nya­vā­da­pra­ti­kṣe­pa­si­ddhi­r iti ka­thaṃ­ci­d bhe­dā­bhe­dā­tma­kaṃ­ka­thaṃ­ci­d dha­rma­dha­rmyā­tma­kaṃ ka­thaṃ­ci­d dravyapa<corr>ryā</corr>yā­tma­ka­mi­ti <lb n="22,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,25</span>pra­ti­pā­dya­te syā­dvā­da­nyā­ya­ni­ṣṭhai­s tathaiva ta­sya­pra­ti­ṣṭhi­ta­tvā­t | sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­va­n me­ca­ka­jñā­na­va­c ca | tatra <lb n="22,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,26</span>vi­ro­dha­vai­yya­dhi­ka­ra­ṇyā­di­dū­ṣa­ṇa­m a­ne­nai­vā­pa­sā­ri­ta­m iti kiṃ naś ciṃtayā | nanv evaṃ syā­dvā­di­nā­m api dravyasya <lb n="22,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,27</span>ni­tya­tvā­t ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­naṃ kāryāṇāṃ na syā­dī­śva­rā­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­va­t pa­ryā­yā­ṇāṃ ca <lb n="22,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,28</span>kṣa­ṇi­ka­tvā­t ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­m api na gha­ṭa­te­na­ṣṭe pū­rva­pa­ryā­ye svayam asaty e­vo­tta­ra­kā­rya­syo­tpa­tteḥ <lb n="22,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,29</span>sati cā­nu­tpa­tte­r a­nya­thai­ka­kṣa­ṇa­vṛ­tti­tva­pra­saṃ­gā­t | sa­rva­pa­ryā­yā­ṇāṃ iti ta­dbhā­va­bhā­vi­tvā­nu­pa­pā­ttiḥ | yadi puna<span type="hard-break">- </span><lb n="22,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,30</span>r dravye saty eva kāryāṇāṃ pra­sṛ­te­s ta­da­nva­ya­si­ddhi­sta­nni­mi­tta­pa­ryā­yā­ṇā­m abhāve vā­nu­tpa­tte­r vya­ti­re­ka­si­ddhi­r iti <lb n="22,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,31</span>ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­m iṣyate ta­de­śva­ra­sya­ta­di­cchā­vi­jñā­na­yo­ś ca nityatve 'pi ta­nvā­di­kā­ryā­ṇāṃ tadbhāva <lb n="22,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,32</span>eva bhāvāt ta­da­nva­ya­s ta­tsa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇā­va­sthā­pā­ye ca te­ṣā­ma­nu­tpa­tte­r vya­ti­re­ka iti ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="22,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,33</span>vi­dhā­na­m iṣyatāṃ vi­śe­ṣā­bhā­vā­t tataḥ sa­rva­kā­ryā­ṇāṃ­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tva­si­ddhi­r iti pare pra­tya­va­ti­ṣṭhaṃ­te te 'pi <lb n="22,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,34</span>na kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­vi­daḥ | syā­dvā­di­nāṃ dra­vya­sya­pa­ryā­yā­ni­ra­pe­kṣa­sya pa­ryā­ya­sya vā dra­vya­ni­ra­pe­kṣa­sya dravya<span type="hard-break">- </span><lb n="22,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,35</span>pa­ryā­ya­yo­r vā pa­ra­spa­ra­ni­ra­pe­kṣa­yoḥ­kā­rya­kā­ri­tvā­na­bhyu­pa­ga­mā­t tathā pra­tī­tya­bhā­vā­tdra­vya­pa­ryā­yā­tma­ka­syai­va <lb n="22,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,36</span>jā­tyaṃ­ta­ra­va­stu­naḥ kā­rya­kā­ri­tve­na saṃ­pra­tya­yā­tkā­rya­ka­ra­ṇa­bhā­va­sya tathaiva prasiddheḥ va­stu­ni­dra­vya­rū­pe­ṇā­nva<span type="hard-break">- </span><lb n="22,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,37</span>ya­pra­tya­ya­vi­ṣa­ye saty eva kāryasya prā­du­rbhā­vā­tta­nni­baṃ­dha­na­pa­ryā­yā­vi­śe­ṣā­bhā­ve ca kā­ryā­syā­prā­du­rbhā­vā­tta­da­nva­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="22,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 22,38</span>vya­ti­re­kā­nu­ka­ra­ṇā­t kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vo vya­va­ti­ṣṭha­te | na ca­dra­vya­rū­pe­ṇā­pi vastuno ni­tya­tva­m a­va­dhā­rya­te tasya <pb n="23"/><lb n="23,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,01</span>pa­ryā­ye­bhyo bhaṃ­gu­re­bhyaḥ ka­thaṃ­ci­da­na­rthāṃ­ta­ra­bhā­vā­t ka­thaṃ­ci­d a­ni­tya­tva­si­ddhe­r ma­he­śva­ra­sya­tu vai­śe­ṣi­kaiḥ sarvathā <lb n="23,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,02</span>ni­tya­tva­pra­ti­jñā­nā­t ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­ka­ra­ṇā­saṃ­bha­vā­tkā­ryā­ṇā­m u­tpa­tte­r a­yo­gā­t | pa­ryā­yā­ṇāṃ ca dra­vya­rū­pe­ṇa <lb n="23,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,03</span>ni­tya­tva­si­ddheḥ ka­thaṃ­ci­n ni­tya­tvā­t sa­va­rthā­ni­tya­tvā­na­va­dhā­ra­ṇā­t vi­śi­ṣṭa­pa­ryā­ya­sa­dbhā­ve kā­rya­syo­da­yā­t ta­da­bhā­ve <lb n="23,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,04</span>cā­nu­da­yā­t kāryasya ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­ka­ra­ṇa­si­ddheḥ | ni­ra­nva­ya­kṣa­ṇi­ka­pa­ryā­yā­ṇā­m eva ta­da­gha­ṭa­nā­t tatra <lb n="23,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,05</span>kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­vya­va­sthi­teḥ | pa­ryā­yā­rthi­ka­na­ya­prā­dhā­nyā­da­vi­ro­dhā­t dra­vyā­rthi­ka­na­ya­prā­dhā­nye­na ta­da­vi­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="23,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,06</span>dhavat | pra­mā­ṇā­rpa­ṇa­yā tu dra­vya­pa­ryā­yā­tma­ni vastuni sa­ti­kā­rya­sya pra­sa­va­nā­d asati vā­'­pra­sa­va­nā­t ta­da­nva­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="23,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,07</span>vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­naṃ sa­ka­la­ja­na­sā­kṣi­kaṃ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaṃ­vya­va­sthā­pa­ye­t sa­rva­thai­kāṃ­ta­ka­lpa­nā­yāṃ ta­da­bhā­vaṃ <lb n="23,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,08</span>vi­bhā­va­ya­tī­ti kṛtam a­ti­pra­saṃ­gi­nyā kathayā | ma­he­śva­ra­jñā­na­sya ni­tya­syā­vyā­pi­no 'pi sa­rva­tra­kā­rya­ka­ra­ṇa­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="23,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,09</span>marthasya sarveṣu deśeṣu sa­rvā­smi­n kāle vya­ti­re­kā­pra­si­ddhe­ra­nva­ya­syā­pi ni­ya­ta­sya ni­śce­tu­m a­śa­kte­s ta­nvā­di­kā­ryaṃ <lb n="23,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,10</span>ta­ddhe­tu­kaṃ kā­ra­ṇaṃ­ta­rā­pe­kṣa­yā­pi na sidhyaty eveti sthitaṃ | ka­sya­ci­n ni­tya­vya­pī­śva­ra­jñā­nā bhyu­pa­ga­me 'pi <lb n="23,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,11</span>dū­ṣa­ṇa­m a­ti­di­śa­nn āha —</p><lg n="ĀP-GL_35 a_50" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_35ab"><lb n="23,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 35ab</span>e­te­nai­ve­śva­ra­jñā­naṃ vyā­pi­ni­tya­m a­pā­kṛ­taṃ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_35cd"><lb n="23,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 35cd</span>ta­sye­śa­va­t sadā kā­rya­kra­ma­he­tu­tva­hā­ni­taḥ || 35 || </l></lg><p n="a_51" rend="justify"><lb n="23,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,14</span>etena vya­ti­re­kā­bhā­vā­nva­ya­saṃ­de­ha­vya­va­sthā­pa­ka­va­ca­ne­na­vyā­pi­ni­tya­m ī­śva­ra­jñā­naṃ ta­nvā­di­kā­ryo­tpa­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="23,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,15</span>ni­mi­tta­m a­pā­kṛ­taṃ ve­di­ta­vyaṃ ta­sye­śva­ra­va­t sa­rva­ga­ta­tve­na­kva­ci­d deśe ni­tya­tve­na ka­dā­ci­t kāle vya­ti­re­kā <lb n="23,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,16</span>bhā­va­ni­śca­yā­t ta­da­nva­ya­mā­tra­sya cā­tmāṃ­ta­ra­va­n ni­śce­tu­ma­śa­kteḥ tasmin sati samarthe yu­ga­pa­t sa­rva­kā­ryā­ṇā­m utpa<span type="hard-break">- </span><lb n="23,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,17</span>tti­pra­saṃ­gā­t | sarvadā kā­rya­kra­ma­he­tu­tva­hā­neḥ­kā­la­de­śa­kṛ­ta­kra­mā­bhā­vā­t ' sarvathā svayaṃ kra­mā­bhā­vā­t ' <lb n="23,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,18</span>kra­ma­va­tve ni­tya­tva­sa­rva­ga­ta­tva­vi­ro­dhā­t pā­va­kā­di­va­t | syānmataṃ pra­ti­ni­ya­ta­de­śa­kā­la­sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="23,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,19</span>kramam āpekṣya kā­rya­kra­ma­he­tu­tvaṃ ma­he­śva­ra­sya ca­ta­dvi­jñā­na­syā­pi na vi­ru­dhya­te iti | tad apy a­śa­kya­pra­ti­ṣṭhaṃ­sa­ha<span type="hard-break">- </span><lb n="23,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,20</span>kā­ri­kā­ra­ṇe­ṣu kra­ma­va­tsu satsu ta­nvā­di­kā­ryā­ṇāṃ prā­du­rbha­va­tāṃ­te­ṣv asatsu cā­nu­tpa­dya­ma­nā­nāṃ ta­da­nva­ya­vya­ti­re<span type="hard-break">- </span><lb n="23,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,21</span>kā­nu­vi­dhā­nā­t sa­ddhe­tu­ka­tva­syai­va pra­si­ddhe­rma­he­śva­ra­jñā­na­he­tu­ka­tvaṃ du­rjpa­pā­da­m ā­pa­nī­pa­dye­ta | ya­di­pu­naḥ sakala<span type="hard-break">- </span><lb n="23,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,22</span>sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇā­nā­m a­ni­tyā­nāṃ kra­ma­ja­nma­nā­m a­pi­ce­ta­na­tvā­bhā­vā­c ce­ta­ne­nā­dhi­ṣṭhi­tā­nāṃ kā­rya­ni­ṣpā­da­nā­ya <lb n="23,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,23</span>pra­vṛ­tte­r a­nu­tpa­tte­s tu­rī­taṃ­tu­ve­ma­śa­lā­kā­dī­nāṃ­ku­viṃ­de­nā­na­dhi­ṣṭhi­tā­nāṃ pa­ṭo­tpā­da­nā­yā­'­pra­vṛ­tti­va­c ce­ta­na­sta­da­dhi<span type="hard-break">- </span><lb n="23,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,24</span>ṣṭhātā sādhyate | tathā hi vi­vā­dā­dhyā­si­tā­ni kā­ra­ṇāṃ­ta­rā­ṇi­kra­ma­va­rtī­nya­ka­mā­ṇi ca ce­ta­nā­dhi­ṣṭhi­tā­ny eva <lb n="23,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,25</span>ta­nvā­di­kā­ryā­ṇi kurvaṃti svayam a­ce­ta­na­tvā­t yāni yā­ni­a­ce­ta­nā­ni tāni tāni ce­ta­nā­dhi­ṣṭhi­tā­ny eva svakāryaṃ <lb n="23,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,26</span>ku­rvā­ṇā­ni dṛṣṭāni yathā tu­rī­taṃ­tvā­dī­ni pa­ṭa­kā­ryaṃ­, sva­ya­ma­ce­ta­nā­ni ca kā­ra­ṇāṃ­ta­rā­ṇi tasmāc ce­ta­nā­dhi­ṣṭhi<span type="hard-break">- </span><lb n="23,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,27</span>tāny eva ta­nvā­di­kā­ryā­ṇi kurvaṃti yo 'sau teṣām a­dhi­ṣṭhā­tā sa­ma­he­śva­raḥ pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣaḥ kle­śa­ka­rma­vi­pā­kā­śa­yai<span type="hard-break">- </span><lb n="23,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,28</span>ra­pa­rā­mṛ­ṣṭaḥ sa­ma­sta­kā­ra­ka­śa­kti­pa­ri­jñā­na­bhā­ksi­sṛ­kṣā­pra­ya­tna­vi­śe­ṣa­vāṃ­ś ca prabhur vi­bhā­vya­te­ta­dvi­pa­rī­ta­sya <lb n="23,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,29</span>sa­ma­sta­kā­ra­kā­dhi­ṣṭā­tṛ­tva­vi­ro­dhā­t ba­hū­nā­m a­pi­sa­ma­sta­kā­ra­kā­dhi­ṣṭhā­yi­nāṃ pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣā­ṇāṃ pra­ti­ni­ya­ta­jñā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="23,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,30</span>di­śa­kti­nā­m ekena ma­hā­pra­bhu­ṇā­'­dhi­ṣṭhi­tā­nā­m e­va­pra­vṛ­tti­gha­ṭa­nā­t sā­maṃ­ta­ma­hā­sā­maṃ­ta­maṃ­ḍa­lī­kā­dī­nā­m ekaṃ <lb n="23,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,31</span>ca­kra­va­rtyā­dhi­ṣṭhi­tā­nāṃ pra­vṛ­tti­va­d i­ti­ma­he­śva­ra­si­ddhiḥ | ta­trā­ce­ta­na­tvā­d iti he­to­rva­tsa­vi­vṛ­ddhi­ni­mi­ttaṃ pravartta<span type="hard-break">- </span><lb n="23,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,32</span>mānena go­kṣī­re­ṇā­nai­kāṃ­ti­ka­tva­m iti na śaṃ­ka­nī­yaṃ | ta­syā­pi­ce­ta­ne­na va­tse­nā­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣa­sa­ha­kā­ri­ṇā­dhi­ṣṭhi<span type="hard-break">- </span><lb n="23,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,33</span>tasyaiva pravṛtteḥ | anyathā mṛte vatse go­bha­kte­nai­va­ta­sya pra­vṛ­tti­vi­ro­dhā­t | na ca va­tsā­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣa­va­śā­t pravṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="23,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,34</span>ttāv api samāno 'yaṃ doṣa iti śa­kyaḥ­ta­tkṣī­ro­pa­bho­ktṛ­ja­nā­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣa­sa­ha­kā­ri­ṇā­pi­ce­ta­ne­nā­dhi­ṣṭhi­ta­sya <lb n="23,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,35</span>pra­vṛ­tti­gha­ṭa­nā­t sa­ha­kā­ri­ṇā­m a­pra­ti­ni­ya­mā­t | yad api kaścid ucyate ma­he­śva­ro 'pi ce­ta­nāṃ­ta­rā­dhi­ṣṭhi­taḥ pra­va­rta­te <lb n="23,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,36</span>ce­ta­na­tvā­d vi­śi­ṣṭa­ka­rma­ka­rā­di­va­d iti | tad api na sa­tyaṃ­ta­da­dhi­ṣṭhā­pa­ka­syai­va ma­he­śva­ra­tvā­t | yo hy aṃtyo '­dhi­ṣṭā­tā <lb n="23,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,37</span>svatantraḥ sa ma­he­śva­ra­s tato '­nya­sya­ma­he­śva­ra­tvā­nu­pa­pa­tte­na cāṃtyo '­dhi­ṣṭhā­tā na vya­va­ti­ṣṭha­te­ta­nvā­di­kā­ryā­ṇā­m u<span type="hard-break">- </span><lb n="23,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 23,38</span>tpa­tti­vya­va­sthā­nā­m a­bhā­va­pra­saṃ­gā­t | pa­rā­pa­ra­ma­he­śva­ra­pra­tī­kṣā­yā­m e­vo­pa­kṣī­ṇa­śa­kti­tvā­t ta­to­ni­ra­va­dya­m idaṃ <pb n="24"/><lb n="24,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,01</span>sā­dha­na­m iti kaiścit | te 'pi na he­tu­sā­ma­rthya­ve­di­naḥ | a­ce­ta­na­tva­sya hetoḥ saṃ­sā­ri­ja­na­jñā­ne­ṣu svayaṃ cetana<span type="hard-break">- </span><lb n="24,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,02</span>sva­bhā­vā­t pa­kṣā­vyā­pa­ka­tvā­t | nanu ca na ce­ta­na­tva­pra­ti­ṣe­dho­'­ce­ta­na­tvaṃ kiṃ tarhi ce­ta­nā­sa­ma­vā­ya­pra­ti­ṣe­dhaḥ <lb n="24,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,03</span>sa ca jñāneṣv asti teṣāṃ svayaṃ ce­ta­na­tvā­tta­trā­pa­ra­ce­ta­nā­sa­ma­vā­yā­bhā­vā­t tato '­ce­ta­na­tvaṃ sādhanaṃ na <lb n="24,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,04</span>pa­kṣā­vyā­pa­kaṃ jñāneṣv api sa­dbhā­vā­d iti na maṃtavyaṃ | saṃ­sā­ryā­tma­su ce­ta­nā­sa­ma­vā­yā­t ce­ta­na­tva­pra­si­ddhe­r a­ce­ta­na<span type="hard-break">- </span><lb n="24,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,05</span>tvasya hetor a­bhā­vā­t pa­kṣā­vyā­pa­ka­tva­sya ta­da­va­stha­tvā­t | yadi tu saṃ­sā­ryā­tma­nāṃ svato '­ce­ta­na­tvā­d a­ce­ta­na­tva­sya <lb n="24,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,06</span>hetos tatra sa­dbhā­vā­n na­pa­kṣā­vyā­pa­ka­tva­m iti matiḥ | ta­dā­ma­he­śva­ra­syā­py a­ce­ta­na­tva­pra­saṃ­gāḥ | tasyāpi svato '­ce­ta­na<span type="hard-break">- </span><lb n="24,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,07</span>tvāt tathā ca dṛ­ṣṭā­dṛ­ṣṭa­kā­ra­ṇāṃ­ta­ra­va­d ī­śva­ra­syā­pi­he­tu­ka­rtu­ś ce­ta­nāṃ­ta­rā­dhi­ṣṭhi­ta­tvaṃ sā­dha­nī­yaṃ ta­thā­cā­na­va­sthā <lb n="24,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,08</span>su­dū­ra­m api gatvā ka­sya­ci­t svataś ce­ta­na­tvā­na­bhyu­pa­ga­mā­t | ma­he­śva­ra­sya svato '­ce­ta­na­syā­pi ce­ta­nāṃ­ta­rā­dhi­ṣṭhi­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="24,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,09</span>tvābhāve tenaiva hetor a­ne­kāṃ­ti­ka­tva­m iti ku­taḥ­sa­ka­la­kā­ra­kā­ṇāṃ ce­ta­nā­dhi­ṣṭhi­ta­tva­si­ddhiḥ yata idaṃ śobhate <lb n="24,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,10</span>"ajño jaṃtur anīśo 'yam ātmanaḥ su­kha­duḥ­kha­yoḥ | ī­śva­ra­pre­ri­to gacchet svargaṃ vā śvabhram eva ceti" | syā­dā­kū­taṃ <lb n="24,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,11</span>ce­ta­nā­jñā­naṃ ta­dā­dhi­ṣṭhi­ta­tvaṃ sa­ka­la­kā­ra­kāṃ­ta­rā­ṇā­ma­ce­ta­na­tve­na hetunā sādhyate tac ca jñānaṃ sa­ma­sta­kā­ra­ka­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="24,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,12</span>kti­pa­ri­cche­da­kaṃ nityaṃ gu­ṇa­tvā­d ā­śra­ya­m aṃ­ta­re­ṇā­saṃ­bhā­vā­tsvā­śra­ya­m ā­tmāṃ­ta­raṃ sā­dha­ya­ti sa no ma­he­śva­ra iti | <lb n="24,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,13</span>tad apy ayuktaṃ | saṃ­sā­ryā­tma­nāṃ jñānair api sva­yaṃ­ce­ta­nā­sva­bhā­vai­r a­dhi­ṣṭhi­ta­sya śu­bhā­śu­bha­ka­rma­ka­lā­pa­sya­ta­tsa­ha­kā­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="24,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,14</span>ka­daṃ­ba­ka­sya ca ta­nvā­di­kā­ryo­tpa­ttau vyā­pā­ra­si­ddhe­rī­śva­ra­jñā­nā­dhi­ṣṭhā­na­pa­ri­ka­lpa­nā­vai­ya­rthya­pra­saṃ­gā­t | ta­da­nva­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="24,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,15</span>vya­ti­re­kā­bhyā­m eva ta­dvya­va­sthā­pa­nā­t | atha matam e­ta­tsaṃ­sā­ryā­tma­nāṃ vi­jñā­nā­ni vi­pra­kṛ­ṣṭā­rthā­vi­ṣa­ya­tvā­n na <lb n="24,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,16</span>dha­rmā­dha­rma­pa­ra­mā­ṇu­kā­lā­dya­tīṃ­dri­ya­kā­ra­ka­vi­śe­ṣa­sā­kṣā­tka­ra­ṇa­sa­ma­rthā­ni | na ca ta­da­sā­kṣā­tka­ra­ṇe tataḥ pra­yo­ja­ka­tvaṃ <lb n="24,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,17</span>teṣām a­va­ti­ṣṭha­te ta­da­pra­yo­ja­ka­tve ca na ta­da­dhi­ṣṭhi­tā­nā­me­va dha­rmā­dī­nāṃ ta­nvā­di­kā­rya­ja­nma­ni­pra­vṛ­ttiḥ sidhyet <lb n="24,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,18</span>tato '­tīṃ­dri­yā­rtha­sā­kṣā­tkā­ri­ṇā jñā­ne­nā­dhi­ṣṭhi­tā­nā­m e­va­sva­kā­ryye vyā­pā­re­ṇa bha­vi­ta­vyaṃ tac ca ma­he­śva­ra­jñā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="24,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,19</span>m iti | tad apy a­nā­lo­ci­ta­yu­kti­kaṃ­sa­ka­lā­tīṃ­dri­yā­rtha­sā­kṣā­tkā­ri­ṇa eva jñā­na­sya­kā­ra­kā­dhi­ṣṭhā­ya­ka­tve­na <lb n="24,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,20</span>pra­si­ddha­sya dṛ­ṣṭāṃ­ta­ta­yo­pā­dī­ya­mā­na­syā­saṃ­bha­vā­tta­da­dhi­ṣṭhi­ta­tva­sā­dha­ne hetor a­nva­ya­tva­pra­sa­kteḥ | na hi­kuṃ­bha­kā­rā­deḥ <lb n="24,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,21</span>kuṃ­bhā­dyu­tpa­ttau ta­tkā­ra­ka­sā­kṣā­tkā­ri jñānaṃ vi­dya­te­daṃ­ḍa­ca­krā­di­dṛ­ṣṭa­kā­ra­ka­saṃ­do­ha­sya tena sā­kṣā­tkā­ra­ṇe 'pi <lb n="24,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,22</span>ta­nni­mi­ttā­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣa­kā­lā­de­r a­sā­kṣā­tka­ra­ṇā­t | na­nu­liṃ­ga­vi­śe­ṣā­t ta­tpa­ri­cchi­tti­ni­mi­tta­sya laiṃ­gi­ka­sya <lb n="24,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,23</span>jñānasya sa­dbhā­vā­t tathā svā­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣāḥ kuṃ­bha­kā­rā­da­yaḥ­kuṃ­bhā­di­kā­ryā­ṇi kurvaṃti netare teṣāṃ ta­thā­vi­dhā­dṛ­ṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="24,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,24</span>vi­śe­ṣā­bhā­vā­d ity ā­ga­ma­jñā­na­syā­pi ta­tpa­ri­cche­da­ni­baṃ­dha­na­sya­sa­dbhā­vā­t siddham eva kuṃ­bha­kā­rā­di­jñā­na­sya kuṃbhā<span type="hard-break">- </span><lb n="24,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,25</span>di­kā­ra­ka­pa­ri­cche­da­ka­tvaṃ ta­tpra­yo­ktṛ­tve­na­ta­da­dhi­ṣṭhā­na­ni­baṃ­dha­na­tvaṃ tatas ta­sya­dṛ­ṣṭāṃ­ta­ta­yo­pā­dā­nā­n na hetor a­nva­ya­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="24,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,26</span>pattir iti cet tarhi sa­rva­saṃ­sā­ri­ṇāṃ ya­thā­svaṃ­ta­nvā­di­kā­rya­ja­nma­ni pra­tya­kṣa­to '­nu­mā­nā­d ā­ga­mā­c ca­ta­nni­mi­tta­dṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="24,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,27</span>ṣṭā­dṛ­ṣṭa­kā­ra­ka­vi­ṣa­ya­pa­ri­jñā­na­si­ddheḥ katham a­jña­tvaṃ­ye­nā­tma­naḥ su­kha­duḥ­kho­tpa­ttau hetutvaṃ na bhavet yataś ca­sa­rva­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="24,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,28</span>sā­rī­śva­ra­pre­ri­ta eva svargaṃ vā śvabhraṃ vā gacched i­ti­sa­maṃ­ja­sa­mā­la­kṣya­te | tataḥ kim ī­śva­ra­pa­ri­ka­lpa­na­yā <lb n="24,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,29</span>dṛ­ṣṭā­dṛ­ṣṭa­kā­ra­kāṃ­ta­rā­ṇā­m eva kra­mā­kra­ma­ja­nma­nā­ma­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­tā­t kra­mā­kra­ma­ja­nmā­ni ta­nvā­di­kā­ryā­ṇi <lb n="24,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,30</span>bhavaṃtu ta­du­pa­bho­ktṛ­ja­na­syai­va jñā­na­va­taḥ­ta­da­dhi­ṣṭhā­ya­ka­sya pra­mā­ṇo­pa­pa­nna­sya vya­va­sthā­pa­nā­t | sāṃ­pra­ta­m abhyupa<span type="hard-break">- </span><lb n="24,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 24,31</span>gamyāpi ma­he­śva­ra­jñā­naṃ a­sva­saṃ­vi­di­taṃ sva­saṃ­vi­di­taṃ ve­ti­ka­lpa­nā­d vi­ta­ya­saṃ­bha­ve pra­tha­ma­ka­lpa­nā­yāṃ dū­ṣa­ṇa­m āha —</p><lg n="ĀP-GL_36-38 a_52" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_36ab"><lb n="24,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 36ab</span>a­sva­saṃ­vi­di­taṃ jñānam ī­śva­ra­sya ya­dī­ṣya­te | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_36cd"><lb n="24,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 36cd</span>tadā sa­rva­jña­tā na syāt sva­jñā­na­syā­pra­ve­da­nā­t || 36 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_37ab"><lb n="24,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 37ab</span>jñā­nāṃ­ta­re­ṇa tadvittau tasyāpy anyena vedanaṃ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_37cd"><lb n="24,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 37cd</span>ve­da­ne­na bhaved evam a­na­va­sthā ma­hī­ya­sī || 37 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_38ab"><lb n="24,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 38ab</span>gatvā su­dū­ra­m apy evaṃ sva­saṃ­vi­di­ta­ve­da­ne | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_38cd"><lb n="24,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 38cd</span>i­ṣya­mā­ṇe ma­he­śa­sya prathamaṃ tādṛg astu vaḥ || 38 || </l></lg><p n="a_53" rend="justify"><pb n="25"/><lb n="25,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,01</span>ma­he­śva­ra­sya hi vijñānaṃ yadi svaṃ na ve­da­ya­te­svā­tma­ni kri­yā­vi­ro­dhā­t tadā sa­ma­sta­kā­ra­ka­śa­kti­ni­ka­ra­m api <lb n="25,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,02</span>kathaṃ saṃ­ve­da­ye­t | tathā hi | ne­śva­ra­jñā­naṃ­sa­ka­la­kā­ra­ka­śa­kti­ni­ka­ra­saṃ­ve­da­kaṃ svā­saṃ­ve­da­ka­tvā­t | yad yatsvāsaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="25,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,03</span>vedakaṃ tat tan na sa­ka­la­kā­ra­ka­śa­kti­ni­ka­ra­saṃ­ve­da­kaṃ ya­thā­ca­kṣuḥ­, tathā ce­śva­ra­jñā­naṃ tasmān na tatheti kutaḥ sa­ma­sta­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="25,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,04</span>ra­kā­dhi­ṣṭhā­ya­kaṃ yatas ta­dā­śra­ya­sye­śva­ra­sya­ni­khi­la­kā­ryo­tpa­ttau ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tvaṃ sidhyet a­sa­rva­jña­tā­yā­e­va <lb n="25,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,05</span>tasyaiva prasiddheḥ | athavā ya­dī­śva­ra­sya jñānaṃ sva­ya­mī­śva­re­ṇa na saṃ­ve­dya­ta ity a­sva­saṃ­vi­di­ta­m iṣyate tadā tasya <lb n="25,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,06</span>sa­rva­jña­tā na syāt sva­jñā­na­pra­ve­da­nā­bhā­vā­t | nanu ca sa­rvaṃ­jñe­ya­m eva jānan sarvajñaḥ kathyate na punar jñānaṃ tasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="25,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,07</span>jñe­ya­tvā­t | na ca ta­da­jñā­ne jñe­ya­pa­ri­cchi­tti­r na bha­ve­tca­kṣu­ra­pa­ri­jñā­ne ta­tpa­ri­cche­dya­rū­pā­pa­ri­jñā­na­pra­saṃ­gā­t | <lb n="25,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,08</span>ka­ra­ṇā­pa­ri­jñā­ne 'pi vi­ṣa­ya­pa­ri­cchi­tte­r a­vi­ro­dhā­d ity a­pi­nā­nu­maṃ­ta­vyaṃ | sa­rva­gra­ha­ṇe­na jñā­na­jñe­ya­jñā­tṛ­jñā­pti­la­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="25,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,09</span>ṇasya ta­ttva­ca­tu­ṣṭa­ya­sya pra­ti­jñā­nā­t '­pra­mā­ṇaṃ pra­mā­tā­pra­me­yaṃ pra­mi­ti­r iti ca­ta­sṛ­ṣu caivaṃ vidhāsu tattvaṃ pari<span type="hard-break">- </span><lb n="25,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,10</span>sa­mā­pya­ta­' iti va­ca­nā­t | ta­da­nya­ta­mā­pa­ri­jñā­ne '­pi­sa­ka­la­ta­ttva­pa­ri­jña­nā­nu­pa­pa­tteḥ kutaḥ sa­rva­jña­te­śva­ra­sya <lb n="25,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,11</span>sidhyet | jñā­nāṃ­ta­re­ṇa sva­jñā­na­syā­pi ve­da­nā­nnā­'­syā­sa­rva­jñā­te­ti cet tarhi tad api jñā­nāṃ­ta­raṃ pa­re­ṇa­jñā­ne­na <lb n="25,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,12</span>jñā­ta­vya­m ity a­bhyu­pa­ga­mya­mā­ne '­na­va­sthā ma­hī­ya­sī syāt | su­dū­ra­m apy a­nu­sṛ­tya ka­sya­ci­d vi­jñā­na­sya svārthāv a­bhā­sa­na<span type="hard-break">- </span><lb n="25,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,13</span>sva­bhā­va­tve pra­tha­ma­syai­va sa­ha­sra­ki­ra­ṇa­va­tsvā­rthā­va­bhā­sa­na­sva­bhā­va­tva­m u­ra­rī­kri­ya­tā­m a­la­ma­sva­sa­vi­di­ta­jñā­na­ka­lpa<span type="hard-break">- </span><lb n="25,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,14</span>nayā, svā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­ka­jñā­nā­bhyu­pa­ga­me ca yuṣmākaṃ ta­sya­ma­he­śva­rā­dbhe­de pa­rya­nu­yo­ga­m āha —</p><lg n="ĀP-GL_39-41 a_54" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_39ab"><lb n="25,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 39ab</span>ta­tsvā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­jñā­naṃ bhinnaṃ ma­he­śva­rā­t | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_39cd"><lb n="25,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 39cd</span>kathaṃ tasyeti ni­rde­śya­m ā­kā­śā­di­va­d aṃjasā || 39 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_40ab"><lb n="25,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 40ab</span>sa­ma­vā­ye­na tasyāpi ta­dbhi­nna­sya kuto matiḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_40cd"><lb n="25,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 40cd</span>i­he­da­m iti vi­jñā­nā­d a­bā­dhyā­d vya­bhi­cā­ri tat || 40 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_41ab"><lb n="25,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 41ab</span>iha kuṃḍe dadhīty ādi vi­jñā­ne­nā­sta­vi­dvi­ṣā | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_41cd"><lb n="25,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 41cd</span>sādhye saṃ­baṃ­dha­mā­tre tu pareṣāṃ si­ddha­sā­dha­naṃ || 41 || </l></lg><p n="a_55" rend="justify"><lb n="25,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,21</span>yadi svā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­kaṃ jñānam ī­śva­ra­syā­bhya­nu­jñā­ya­te­ta­syā­sma­dā­di­vi­śi­ṣṭa­tvā­t tadā ta­dī­śva­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="25,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,22</span>d bhinnam a­bhyu­pa­gaṃ­ta­vyaṃ | abhede si­ddhāṃ­ta­vi­ro­dhā­t | tathā cā­kā­śā­de­r iva kathaṃ tasyeti vya­pa­de­śya­m iti paryanu<span type="hard-break">- </span><lb n="25,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,23</span>yujmahe | syān mataṃ bhinnam api vijñānaṃ ma­he­śva­rā­t ta­sye­ti­vya­pa­di­śya­te tatra sa­ma­vā­yā­t­, nā­kā­śā­de­r iti nirddi<span type="hard-break">- </span><lb n="25,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,24</span>śyate tatra ta­syā­sa­ma­vā­yā­d iti | tad apy ayuktaṃ | tā­bhyā­mī­śva­ra­jñā­nā­bhyāṃ bhinnasya sa­ma­vā­ya­syā­pi kutaḥ prati<span type="hard-break">- </span><lb n="25,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,25</span>pattir iti pa­rya­nu­yo­ga­sya ta­da­va­stha­tvā­t | i­he­da­m i­ti­pra­tya­ya­vi­śe­ṣā­d bā­dha­ka­rā­hi­tā­t sa­ma­vā­ya­sya pra­ti­pa­ttiḥ <lb n="25,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,26</span>ta­thā­hi­, idam i­he­śva­re jñānam i­tī­he­daṃ pra­tya­yo­vi­śi­ṣṭa­pa­dā­rtha­he­tu­kaḥ sa­ka­la­bā­dha­ka­ra­hi­ta­tve sa­tī­he­da­mi­ti pratyaya<span type="hard-break">- </span><lb n="25,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,27</span>vi­śe­ṣa­tvā­t yo yaḥ sa­ka­la­bā­dha­ka­ra­hi­ta­tve sa­ti­pra­tya­ya­vi­śe­ṣaḥ sa sa vi­śi­ṣṭa­pa­dā­rtha­he­tu­ko dṛṣṭaḥ yathā <lb n="25,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,28</span>dravyeṣu dravyam ity a­nva­ya­pra­tya­ya­vi­śe­ṣaḥ­sā­mā­nya­pa­dā­rtha­he­tu­kaḥ sa­ka­la­pa­dā­rtha­bā­dha­ka­ra­hi­ta­tve sa­ti­pra­tya­ya­vi­śe­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="25,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,29</span>ś ce­he­da­m iti pra­tya­ya­vi­śe­ṣaḥ tasmād vi­śi­ṣṭa­pa­dā­rtha­he­tu­kai­ty a­nu­mī­ya­te | yo 'sau viśiṣṭaḥ pa­dā­tha­s taddhetuḥ sa <lb n="25,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,30</span>sa­ma­vā­yaḥ­, pa­dā­rthāṃ­ta­ra­sya ta­ddhe­to­r a­saṃ­bha­vā­tta­ddhe­tu­ka­tvā­yo­gā­c ca, na hīha taṃtuṣu paṭa iti pra­tya­ya­staṃ­tu­he­tu­kaḥ­, taṃtuṣu <lb n="25,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,31</span>taṃtava iti pra­tya­ya­syo­tpa­tteḥ nāpi pa­ṭa­he­tu­kaḥ pa­ṭā­tpa­ṭai­ti pra­tya­ya­syo­da­yā­t | nāpi vā­sa­nā­vi­śe­ṣa­he­tu­kaḥ <lb n="25,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,32</span>tasyāḥ kā­ra­ṇa­ra­hi­tā­yāḥ saṃ­bha­vā­bhā­vā­t | pū­rvaṃ­ta­thā­vi­dha­jñā­na­sya ta­tkā­ra­ṇa­tve tad api kuto hetor i­ti­ci­ntya<span type="hard-break">- </span><lb n="25,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,33</span>m etat pū­rva­ta­dvā­sa­nā­t iti cen na | a­na­va­sthā­pra­saṃ­gā­t | jñā­na­vā­sa­na­yo­r a­nā­di­saṃ­tā­na­pa­ri­ka­lpa­nā­yāṃ kuto <lb n="25,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,34</span>ba­hi­ra­rtha­si­ddhi­r a­nā­di­vā­sa­nā­ba­lā­d eva nī­lā­di­pra­tya­yā­nā­m a­pi­bhā­vā­t | na caivaṃ vi­jñā­na­saṃ­tā­na­nā­nā­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="25,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,35</span>siddhiḥ saṃ­tā­nāṃ­ta­ra­grā­hi­ṇo vi­jñā­na­syā­pi­saṃ­tā­nāṃ­ta­ra­maṃ­ta­re­ṇa vā­sa­nā­vi­śe­ṣā­d e­va­ta­thā­pra­tya­ya­pra­sū­teḥ svapna<span type="hard-break">- </span><lb n="25,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 25,36</span>saṃ­tā­nāṃ­ta­ra­pra­tya­ya­va­t | nā­nā­saṃ­tā­nā­na­bhyu­pa­ga­me­cai­ka­jñā­na­saṃ­tā­na­si­ddhi­r api kutaḥ syāt | sva­saṃ­tā­nā­bhā­ve 'pi <pb n="26"/><lb n="26,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,01</span>ta­dgrā­hi­ṇaḥ pra­tya­ya­sya bhāvāt sva­saṃ­tā­na­syā­pya­ni­ṣṭau saṃvid advaitaṃ kutaḥ sā­dha­ye­t sva­taḥ­pra­ti­bhā­sa­nā­di­ti cen na | <lb n="26,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,02</span>tathā vā­sa­nā­vi­śe­ṣā­d eva sva­taḥ­pra­ti­bhā­sa­syā­pi bhāvāt | śakyaṃ hi vaktuṃ sva­taḥ­pra­ti­bhā­sa­vā­sa­nā­va­śā­d eva <lb n="26,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,03</span>sva­taḥ­pra­ti­bhā­saḥ saṃ­ve­da­na­sya na punaḥ pa­ra­mā­rtha­ta iti na­kiṃ­ci­t pā­ra­mā­rthi­kaṃ saṃ­ve­da­naṃ sidhyet | tathā ca <lb n="26,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,04</span>sva­rū­pa­sya sva­to­ga­ti­r iti riktā vā­co­yu­ktiḥ | tad a­ne­na­ku­ta­ści­t kiṃcit pa­ra­mā­rtha­taḥ sā­dha­ya­tā dū­ṣa­ya­tā vā <lb n="26,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,05</span>sā­dha­na­jñā­naṃ dū­ṣa­ṇa­jñā­naṃ vā­'­bhrāṃ­taṃ sā­laṃ­ba­na­ma­bhyu­pa­gaṃ­ta­vyaṃ | tadvat sarvam a­bā­dhi­taṃ jñānaṃ sā­laṃ­ba­na­mi­ti <lb n="26,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,06</span>katham i­he­da­m iti pra­tya­ya­syā­bā­dhi­ta­sya ni­rā­laṃ­ba­na­tā ye­na­vā­sa­nā­mā­tra hetur ayaṃ syāt | nāpi ni­rhe­tu­kaḥ kadā<span type="hard-break">- </span><lb n="26,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,07</span>ci­tka­tvā­t | tato 'sya viśiṣṭaḥ padārtho he­tu­ra­bhyu­pa­gaṃ­ta­vya iti vai­śe­ṣi­kāḥ te 'py evaṃ praṣṭavyāḥ | ko'sau <lb n="26,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,08</span>viśiṣṭaḥ padārthaḥ sa­ma­vā­yaḥ saṃ­baṃ­dha­mā­traṃ vā | na tā­va­tsa­ma­vā­yaḥ­, ta­ddhe­tu­ka­tve sādhye '­sye­he­da­m iti pra­tya­ya­sye­ha <lb n="26,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,09</span>kuṃḍe dadhīty ādinā ni­ra­sta­sa­ma­sta­bā­dha­ke­na pra­tya­ye­na­vya­bhi­cā­ri­tvā­t­, tad a­pī­he­da­m iti vi­jñā­na­m abādhaṃ bhava<span type="hard-break">- </span><lb n="26,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,10</span>ty eva | na ca sa­ma­vā­ya­he­tu­kaṃ tasya saṃ­yo­ga­he­tu­ka­tvā­t | saṃ­baṃ­dha­mā­tre tu ta­nni­baṃ­dha­ne sādhye pareṣāṃ si­ddha­sā­dha­na<span type="hard-break">- </span><lb n="26,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,11</span>m eva, syā­dvā­di­nāṃ sa­rva­tre­he­daṃ pra­tya­ya­syā­bā­dhi­ta­sya­saṃ­baṃ­dha­mā­tra­ni­baṃ­dha­na­tve­na si­ddha­tvā­t | syān mataṃ | vaiśeṣi<span type="hard-break">- </span><lb n="26,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,12</span>kāṇām a­bā­dhi­te­he­daṃ pra­tya­yā­l liṃgāt sā­mā­nya­taḥ saṃ­baṃ­dhe­si­ddhe vi­śe­ṣa­ṇā­va­ya­vā­va­ya­vi­no­r gu­ṇa­gu­ṇi­noḥ kriyā<span type="hard-break">- </span><lb n="26,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,13</span>kri­yā­va­toḥ sā­mā­nya­ta­dva­to­r vi­śe­ṣa­ta­dva­to­ś ca yaḥ saṃ­baṃ­dhaṃ­i­he­daṃ pra­tya­ya­liṃ­gaḥ sa sa­ma­vā­ya eva bha­vi­ṣya­ti lakṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="26,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,14</span>ṇa­vi­śe­ṣa­saṃ­bha­vā­t | tathā hi "­a­yu­ta­si­ddhā­nā­mā­dhā­ryā­dhā­ra­bhū­tā­nā­m ihedaṃ pra­tya­ya­liṃ­go yaḥ saṃ­baṃ­dhaḥ­sa sama<span type="hard-break">- </span><lb n="26,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,15</span>vāya iti pra­śa­sta­ka­raḥ­" | tatra ihedaṃ pra­tya­ya­liṃ­gaḥ­sa­ma­vā­ya ity u­cya­mā­ne '­ṃ­ta­rā­lā­bhā­va­ni­baṃ­dha­ne­na iha grā­me­vṛ­kṣa <lb n="26,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,16</span>iti ihedaṃ pra­tya­ye­na­, vya­bhi­cā­rā­t saṃbaṃdha iti vacanaṃ | saṃbaṃdho hi ihedaṃ pra­tya­ya­liṃ­go yaḥ sa eva sa­ma­vā­ya <lb n="26,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,17</span>iṣyate na cāṃ­ta­rā­lā­bhā­vo grā­ma­vṛ­kṣā­ṇāṃ saṃbaṃdha iti na te­na­vya­bhi­cā­raḥ | tathāpi i­hā­kā­śe śa­ku­ni­r iti ihedaṃ <lb n="26,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,18</span>pra­tya­ye­na saṃ­yo­ga­saṃ­baṃ­dha­mā­tra­ni­baṃ­dha­ne­na vya­bhi­cā­ra i­tyā­dhā­rā­dhe­ya­bhū­tā­nā­m iti ni­gra­dya­te | na hi ya­thā­'­va<span type="hard-break">- </span><lb n="26,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,19</span>ya­vā­va­ya­vyā­dī­nā­m ā­dhā­rā­dhe­ya­bhū­ta­tva­m ubhayoḥ pra­si­ddhaṃ­ta­thā śa­ku­nyā­kā­śa­yo­r au­tta­rā­dha­ryā­yo­gā­t ā­kā­śa­sya <lb n="26,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,20</span>sa­rva­ga­ta­tve­na śa­ku­ne­r upary api bhāvād a­dha­stā­d iveti na­ta­tre­he­daṃ pra­tya­ye­na vya­bhi­cā­raḥ | nanv ā­kā­śa­syā­tīṃ­dri<span type="hard-break">- </span><lb n="26,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,21</span>yatvāt tad a­sma­dā­dī­nā­m ihedaṃ pra­tya­ya­syā­saṃ­bha­vā­t ka­thaṃ­te­na vya­bhi­cā­ra­co­da­nā sā­dhī­ya­sī­ti na maṃtavyaṃ | <lb n="26,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,22</span>ku­ta­ści­l liṃgād a­nu­mi­te 'py ākāśe śru­ti­pra­si­ddhe­r vā­ka­sya­ci­d i­he­da­m iti pra­tya­yā­vi­ro­dhā­t tatra, bhrāṃtena vā keṣāṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="26,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,23</span>cid i­he­da­m iti pra­tya­ye­na vya­bhi­cā­ra­co­da­nā­yāḥ­nyā­ya­prā­pta­tvā­t ta­tpa­ri­hā­rā­rtha­m ā­dhā­rā­dhe­ya­bhū­tā­nā­m iti <lb n="26,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,24</span>va­ca­na­syo­pa­pa­tteḥ | nanv evam apīha kuṃḍe da­dhī­ti­pra­tya­ye­nā­ne­kāṃ­ta­sta­sya saṃ­yo­ga­ni­baṃ­dha­na­tve­na sa­ma­vā­yā­he­tu<span type="hard-break">- </span><lb n="26,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,25</span>tvād iti na śaṃ­ka­nī­ya­m a­yu­ta­si­ddha­nā­m iti pra­ti­pā­da­nā­t | nahi ya­thā­va­ya­vā­va­ya­vyā­da­yo '­yu­ta­si­ddhā­s tathā <lb n="26,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,26</span>da­dhi­kuṃ­ḍā­da­yaḥ teṣāṃ yu­ta­si­ddha­tvā­t | tarhy a­yu­ta­si­ddhā­nā­m eveti va­kta­vya­m ā­dhā­rā­dhe­ya­bhū­tā­nā­m i­ti­va­ca­na­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="26,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,27</span>bhāve 'pi vya­bhi­cā­rā­bhā­vā­d iti na cetasi vidheyaṃ | vā­cya­vā­ca­ka­bhā­ve­nā­kā­śā­kā­śa­śa­bda­yo­r vyabhicā<span type="hard-break">- </span><lb n="26,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,28</span>rāt || i­hā­kā­śe vācye vācaka ā­kā­śa­śa­bda iti i­he­daṃ­pra­tya­ya­liṃ­ga­syā­yu­ta­si­ddha­saṃ­baṃ­dha­sya vā­cya­vā­ca­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="26,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,29</span>bhā­va­pra­si­ddheḥ tena vya­bhi­cā­ro­pa­pa­tte­r ā­dhā­rā­dhe­ya­bhū­tā­nā­mi­ti va­ca­na­syo­pa­pa­tteḥ | nanv ā­dhā­rā­dhe­ya­bhū­tā­nā­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="26,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,30</span>yu­ta­si­ddhā­nā­m api saṃ­baṃ­dha­sya vi­ṣa­ya­vi­ṣa­yi­bhā­va­sya si­ddheḥ­ku­taḥ sa­ma­vā­ya­si­ddhiḥ | na hy ā­tma­ni­–­i­cchā­dī­nāṃ <lb n="26,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,31</span>jñānam a­yu­ta­si­ddhaṃ na vabhati | ta­thā­ha­m i­ti­jñā­na­m ā­dhā­rā­dhe­ya­bhā­va­syā­py atra bhāvāt na cāham i­ti­pra­tya­ya­syā­tma­vi­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="26,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,32</span>ya­syā­yu­ta­si­ddha­syā­tmā­dhā­ra­sya vi­ṣa­ya­vi­ṣa­yi­bhā­vo 'siddha iti kutas tayoḥ sa­ma­vā­ya eva sidhyed iti na vaktavyaṃ | <lb n="26,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,33</span>ā­dhā­rā­dhe­ya­bhū­tā­nā­m e­vā­yu­ta­si­ddhā­nā­m eveti cā­va­dhā­ra­ṇā­t | vā­cya­vā­ca­ka­bhā­vo hi yuta­si­ddhā­nā­m anādhā<span type="hard-break">- </span><lb n="26,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,34</span>rā­dhe­ya­bhū­tā­nāṃ ca pra­tī­ya­te vi­ṣa­ya­vi­ṣa­yi­bhā­va­va­t | ta­to­'­ne­nā­va­dhā­ri­ta­vi­ṣa­ye­ṇa na vya­bhi­cā­raḥ <lb n="26,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,35</span>saṃ­bhā­vya­te | nanv evam a­yu­ta­si­ddhā­nā­m evety a­va­dhā­ra­ṇā­dvya­bhi­cā­rā­bhā­vā­d ā­dhā­rā­dhe­ya­bhū­tā­nā­m iti vacana<span type="hard-break">- </span><lb n="26,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,36</span>m a­na­rtha­kaṃ syāt ā­dhā­rā­dhe­ya­bhū­tā­nā­m evety a­va­dhā­ra­ṇe sa­tya­yu­ta­si­ddhā­nā­m iti va­ca­na­va­t || vi­ṣa­ya­vi­ṣa­yi­bhā­va­sya <lb n="26,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 26,37</span>vā­cya­vā­ca­ka­bhā­va­sya ca yu­ta­si­ddhā­nā­m a­pya­nā­dhā­ryā­dhā­ra­bhū­tā­nā­m iva saṃ­bha­vā­t te­na­vya­bhi­cā­rā­bhā­vā­d iti ca <pb n="27"/><lb n="27,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,01</span>na ma­na­nī­yaṃ | gha­ṭā­dye­ka­dra­vya­sa­ma­vā­yi­nāṃ­rū­pa­sā­dī­nā­m a­yu­ta­si­ddhā­nā­m eva pa­ra­spa­raṃ sa­ma­vā­yā­bhā­vā­de­kā­rtha­sa­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="27,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,02</span>vāyena saṃ­baṃ­dhe­na vya­bhi­cā­rā­t | na hy ayaṃ yu­ta­si­ddhā­nā­ma­pi saṃ­bha­va­ti vi­ṣa­ya­vi­ṣa­yi­bhā­va­va­d vā­cya­vā­ca­ka­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="27,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,03</span>vad vā tato '­yu­ta­si­ddhā­nā­m evety a­va­dhā­ra­ṇe '­pi­vya­bhi­cā­ra­ni­vṛ­tya­rtha­m ā­dhā­ryā­dhā­ra­bhū­tā­nā­m iti vacanaṃ | tathā<span type="hard-break">- </span><lb n="27,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,04</span>'­'­dhā­ryā­dhā­ra­bhū­tā­nā­m eveti vacane '­pyā­dhā­rā­dhe­ya­bhā­ve­na saṃ­yo­ga­vi­śe­ṣe­ṇa­sa­rva­thā­'­nā­dhā­ryā­dhā­ra­bhū­tā­nā­m asaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="27,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,05</span>bha­va­tā­vya­bhi­cā­raḥ saṃ­bhā­vya­ta eva ta­nni­vṛ­tya­rtha­ma­yu­ta­si­ddhā­nā­m eveti va­ca­na­m a­rtha­va­d eveti ni­ra­va­dya­m a­yu­ta­si<span type="hard-break">- </span><lb n="27,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,06</span>ddha­tvā­dhā­ryā­dhā­ra­bhū­ta­tva­la­kṣa­ṇaṃ saṃ­yo­gā­di­bhyo­vya­va­cche­da­kaṃ saṃ­baṃ­dha­sye­he­daṃ pra­tya­ya­liṃ­ge­na­vya­va­sthā­pi­ta­sya sama<span type="hard-break">- </span><lb n="27,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,07</span>vā­ya­sva­bhā­va­tvaṃ sā­dha­ya­ty eva | ataḥ saṃ­baṃ­dha­mā­tre '­pi­sā­dhye na si­ddha­sā­dha­na­m iti vai­śe­ṣi­kāḥ saṃ­ca­kṣa­te <lb n="27,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,08</span>teṣām a­yu­ta­si­ddhā­nā­m iti vacanaṃ tāvad vi­cā­rya­te | ki­mi­da­m a­yu­ta­si­ddha­tvaṃ nā­ma­vi­śe­ṣa­ṇaṃ­, vai­śe­ṣi­ka­śā­strā­pe­kṣa­yā <lb n="27,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,09</span>lo­kā­pe­kṣa­yā vā syāt || u­bha­ya­thā­pi na sādhv ity āha || </p><lg n="ĀP-GL_42-43 a_56" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_42ab"><lb n="27,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 42ab</span>satyām a­yu­ta­si­ddhau cen nedaṃ sā­dhu­vi­śe­ṣa­ṇaṃ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_42cd"><lb n="27,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 42cd</span>śā­strī­yā­yu­ta­si­ddha­tva­vi­ra­hā­t sa­ma­vā­yi­noḥ || 42 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_43ab"><lb n="27,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 43ab</span>dravyaṃ svā­va­ya­vā­ghā­raṃ guṇo dra­vya­śra­yo yataḥ</l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_43cd"><lb n="27,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 43cd</span>lau­ki­kya­yu­ta­si­ddhi­s tu bhaved du­gdhāṃ­bha­so­r api || 43 || </l></lg><p n="a_57" rend="justify"><lb n="27,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,14</span>iha taṃtuṣu paṭa ity ādir ihedaṃ pra­tya­yaḥ­sa­ma­vā­ya­saṃ­baṃ­dha­ni­baṃ­dha­na eva, ni­rbā­dha­tve­sa­tya­yu­ta­si­ddhe­he­daṃ pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="27,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,15</span>yatvāt | yas tu na sa­ma­vā­ya­saṃ­baṃ­dha­ni­baṃ­dha­naḥ sa nai­vaṃ­ya­the­ha­sa­ma­vā­yi­ṣu sa­ma­vā­ya iti vā­dhya­mā­ne­he­daṃ pratyayaḥ | <lb n="27,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,16</span>iha kuṃḍe dadhīti yu­ta­si­ddhe­he­daṃ pra­tya­ya­ś ca | ni­rbā­dha­tve­sa­tya­yu­ta­si­ddhe­he­daṃ pra­tya­ya­ś cāyām iha taṃtuṣu paṭa ity ādiḥ, tasmā<span type="hard-break">- </span><lb n="27,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,17</span>t sa­ma­vā­ya­saṃ­baṃ­dha­ni­baṃ­dha­na iti ke­va­la­vya­ti­re­kī he­tu­ra­si­ddha­tvā­di­do­ṣa­ra­hi­ta­tvā­t svasādhyā vi­nā­bhā­vī sama<span type="hard-break">- </span><lb n="27,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,18</span>vā­ya­sa­baṃ­dhaṃ sā­dha­ya­tī­ti parair a­bhi­dhī­ya­te sa­tyā­ma­yu­ta­si­ddhā­v iti va­ca­na­sā­ma­rthyā­t | ta­tre­da­m a­yu­ta­si­ddha­tvaṃ <lb n="27,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,19</span>yadi śāstrīyaṃ hetor vi­śe­ṣa­ṇaṃ tadā na sādhu pra­ti­bhā­sa­te­sa­ma­vā­yi­no­r a­va­ya­vā­va­ya­vi­no­r gu­ṇa­gu­ṇi­noḥ kriyā <lb n="27,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,20</span>kri­yā­va­toḥ sā­mā­nya­ta­dva­to­r vi­śe­ṣa­ta­dva­to­ś ca­śā­strī­ya­syā­yu­ta­si­ddha­tva­sya vi­ra­hā­t vai­śe­ṣi­ka­śā­stre hi­pra­si­ddha­m <lb n="27,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,21</span>'­a­pṛ­tha­gā­śra­ya­vṛ­tti­tva­m a­yu­ta­si­ddha­tvaṃ­' | tac ceha nāstyeva yataḥ kā­ra­ṇā­d dravyaṃ taṃ­tu­la­kṣa­ṇaṃ svā­va­ya­vāṃ­śe­ṣu va­rta­te­kā­rya­dra­vyaṃ <lb n="27,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,22</span>ca pa­ṭa­la­kṣa­ṇaṃ svā­va­ya­ve­ṣu taṃtuṣu vartata i­ti­svā­va­ya­vā­dhā­rā­m ity a­ne­nā­va­ya­vā­va­ya­vi­noḥ­pṛ­tha­gā­śra­ya­vṛ­tti­tva­si­ddhe­r a<span type="hard-break">- </span><lb n="27,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,23</span>pṛ­tha­gā­śra­ya­vṛ­tti­tva­m asad eveti pra­ti­pā­di­taṃ yataś ca gu­ṇaḥ­kā­rya­dra­vyā­śra­yo rūpādi | kā­rya­dra­vyaṃ tu svā­va­ya­vā­dhā­raṃ <lb n="27,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,24</span>pra­tī­ya­te tena gu­ṇa­gu­ṇi­no­r a­pṛ­tha­gā­śra­ya­vṛ­tti­tva­ma­saṃ­bhā­vya­mā­naṃ ni­ve­di­taṃ | etena kri­yā­yāḥ­kā­rya­dra­vya­va­rta­nā­t kārya <lb n="27,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,25</span>dravyasya ca svā­va­va­ya­ve­ṣu­, kri­yā­kri­yā­va­to­ra­pṛ­tha­gā­śra­ya­vṛ­tti­tvā­bhā­vaḥ kathitaḥ | tathā sā­mā­nya­sya­dra­vya­tvā­de<span type="hard-break">- </span><lb n="27,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,26</span>r dra­vyā­di­ṣu vṛtter dra­vyā­dī­nāṃ ca svā­śra­ye­ṣu­, sā­mā­nya­ta­dva­toḥ pṛ­tha­gā­śra­ya­vṛ­tti­tvaṃ khyā­pi­taṃ­ta­thai­vā­pa­ra­vi­śe­ṣa­sya <lb n="27,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,27</span>kā­rya­dra­vye­ṣu pravṛtteḥ kā­rya­dra­vyā­ṇāṃ ca svā­va­ya­ve­ṣu­vi­śe­ṣa­ta­dva­to­r a­pṛ­tha­gā­śra­ya­vṛ­tti­tvaṃ nirastaṃ ve­di­ta­vyaṃ | tato <lb n="27,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,28</span>na śā­strī­yā­yu­ta­si­ddhiḥ sa­ma­vā­yi­no­r asti yā tu lau­ki­kī­lo­ka­pra­si­ddhai­ka­bhā­ja­na­vṛ­ttiḥ sā du­gdhāṃ­bha­so­r api <lb n="27,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 27,29</span>yu­ta­si­ddha­yo­r astīti tayāpi nā­yu­ta­si­ddha­tvaṃ sa­tyā­sa­ma­vā­yi­noḥ sādhīya iti pra­ti­pa­tta­vyaṃ | </p><lg n="ĀP-GL_44-47 a_58" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_44ab"><lb n="27,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 44ab</span>pṛ­tha­gā­śra­ya­vṛ­tti­tvaṃ yu­ta­si­ddhi­r na cānayoḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_44cd"><lb n="27,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 44cd</span>sā­stī­śa­sya vi­bhu­tve­na pa­ra­dra­vyā­śri­ti­cyu­teḥ || 44 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_45ab"><lb n="27,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 45ab</span>jñā­na­syā­pī­śva­rā­d a­nya­dra­vya­vṛ­tti­tva­hā­ni­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_45cd"><lb n="27,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 45cd</span>iti ye 'pi sa­mā­da­dhyu­s tāṃśca pa­rya­nu­yuṃ­jma­he || 45 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_46ab"><lb n="27,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 46ab</span>vi­bhu­dra­vya­vi­śe­ṣā­ṇā­m a­nyā­śra­ya­vi­ve­ka­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_46cd"><lb n="27,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 46cd</span>yu­ta­si­ddhiḥ kathaṃ tu syād e­ka­dra­vya­gu­ṇā­di­ṣu || 46 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_47ab"><pb n="28"/><lb n="28,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 47ab</span>sa­ma­vā­yaḥ pra­sa­jye­tā­yu­ta­si­ddhau pa­ra­spa­raṃ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_47cd"><lb n="28,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 47cd</span>teṣāṃ ta­ddvi­ta­yā­sa­tve syād vyāghāto du­ru­tta­raḥ || 47 || </l></lg><p n="a_59" rend="justify"><lb n="28,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,03</span>nanu ca pṛ­tha­gā­śra­ya­vṛ­tti­tvaṃ yu­ta­si­ddhiḥ '­pṛ­tha­gā­śra­yā­śra­yi­tvaṃ yu­ta­si­ddhiḥ ' iti va­ca­nā­t | pṛthagā <lb n="28,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,04</span>śra­ya­sa­ma­vā­yo yu­ta­si­ddhi­r iti vadatāṃ sa­ma­vā­ya­sya­vi­vā­dā­dhyā­si­ta­tvā­l la­kṣa­ṇā­si­ddhi­pra­saṃ­gā­t | la­kṣa­ṇa­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="28,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,05</span>kā­ra­ka­tve­na jñā­pa­ka­tve 'pi tena siddhena bha­vi­ta­vyaṃ | a­si­ddha­sya vi­vā­dā­dhyā­si­ta­sya saṃ­di­gdha­tvā­t ta­lla­kṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="28,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,06</span>tvā­yo­gā­t | siddhaṃ hi ka­sya­ci­d bhedakaṃ la­kṣa­ṇa­m u­pa­pa­dya­te­nā­nya­the­ti la­kṣya­la­kṣa­ṇa­bhā­va­vi­do vi­bhā­va­yaṃ­ti | <lb n="28,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,07</span>tatra yu­ta­si­ddha­tva­m ī­śva­ra­jñā­na­yo­r nāsty eva ma­he­śva­ra­sya­vi­bhu­tvā­n ni­tya­tvā­c cā­nya­dra­vya­vṛ­tti­tvā­bhā­vā­n ma­he­śva­rā­d a<span type="hard-break">- </span><lb n="28,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,08</span>nyatra ta­dvi­jñā­na­tva­syā­pra­vṛ­tteḥ pṛ­tha­gā­śra­ya­vṛ­ti­tvā­bhā­vā­t | kuṃḍasya hi kuṃ­ḍā­va­ya­ve­ṣu vṛttir dadhnaś ca da­dhya­va­ya­ve­ṣv i<span type="hard-break">- </span><lb n="28,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,09</span>ti kuṃ­ḍā­va­ya­va­d a­dhya­va­ya­vā­khyau pṛ­tha­gbhu­tā­vā­śra­yau tayośca kuṃḍasya dadhnaś ca vṛttir iti pṛ­tha­gā­śra­ya­vṛ­ti­tvaṃ tayo<span type="hard-break">- </span><lb n="28,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,10</span>r a­bhi­dhī­ya­te | na caivaṃ vidhaṃ pṛ­tha­gā­śca­yā­śra­yi­tvaṃ­sa­ma­vā­yi­noḥ saṃ­bha­va­ti taṃtūnāṃ svā­va­ya­ve­ṣv aṃśuṣu ya­thā­vṛ­ttiḥ <lb n="28,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,11</span>na tathā paṭasya taṃ­tu­vya­ti­ri­kte kvacid āśraye na hy a­tra­ca­tvā­ro 'rthāḥ pra­tī­yaṃ­te | dvāv āśrayau pṛ­tha­gbhū­tau dvau <lb n="28,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,12</span>cā­śrī­ya­ṇā­v iti taṃtor eva svā­va­ya­vā­pe­kṣa­yā­śra­yi­tvā­tpa­ṭā­pe­kṣa­yā vā­śra­ya­tvā­t tra­yā­ṇā­m e­vā­rthā­nāṃ prasiddheḥ pṛtha<span type="hard-break">- </span><lb n="28,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,13</span>gā­śra­yā­śra­yi­tva­sya yu­ta­si­ddhi­la­kṣa­ṇa­syā­bhā­vā­d a­yu­ta­si­ddha­tvaṃ śāstrīyaṃ sa­ma­vā­yi­noḥ siddham eva tato '­yu­ta­si­ddha<span type="hard-break">- </span><lb n="28,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,14</span>tva­vi­śe­ṣa­ṇaṃ sādhv e­vā­si­ddha­tvā­bhā­vā­t | lau­ki­kya­yu­ta­si­ddha­tvaṃ tu pra­tī­ti­bā­dhi­taṃ nā­bhyu­pa­ga­mya­ta e­vaṃ­ta­taḥ savi<span type="hard-break">- </span><lb n="28,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,15</span>śe­ṣa­ṇā­d dhetoḥ sa­ma­vā­ya­si­ddhi­r iti ye 'pi sa­mā­da­dha­te­vi­da­gdha­vai­śe­ṣi­kā­s tāṃś ca pa­rya­nu­yuṃ­jma­he | vi­bhu­dra­vya­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="28,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,16</span>ṣāṇām ā­tmā­kā­śā­dī­nāṃ kathaṃ tu yu­ta­si­ddhiḥ pa­ri­ka­lpa­te­bha­va­dbhi­s teṣām a­nyā­śra­ya­vi­ra­hā­t | pṛ­tha­gā­śra­yā­śra­yi­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="28,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,17</span>saṃ­bha­vā­t | nityānāṃ ca pṛ­tha­gga­ti­ma­tvaṃ yu­ta­si­ddhi­r ity apina vi­bhu­dra­vye­ṣu saṃ­bha­va­ti tad dhi pṛ­tha­gga­ti­ma­tvaṃ <lb n="28,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,18</span>dvi­dhā­bhi­dhī­ya­te kaiścit | a­nya­ta­ra­pṛ­tha­gga­ti­ma­tvaṃ­u­bha­ya­pṛ­tha­gga­ti­ma­tvaṃ ceti | tatra pa­ra­mā­ṇa­vi­bhu­dra­vya­yo­r a<span type="hard-break">- </span><lb n="28,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,19</span>nya­ta­ra­pṛ­tha­gga­ti­ma­tvaṃ pa­ra­mā­ṇo­r eva ga­ti­ma­tvā­t | vi­bhu­dra­vya­sya tu niḥ­kri­ya­tve­na ga­ti­ma­tvā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="28,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,20</span>vāt, pa­ra­bhā­ṇū­nāṃ tu pa­ra­spa­ra­m u­bha­ya­pṛ­tha­gga­ti­ma­tva­mu­bha­yo­r api pa­ra­mā­ṇvoḥ pṛthak pṛ­tha­gga­ti­ma­tva­saṃ­bha­vā­t | <lb n="28,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,21</span>ta­cai­ta­d dvi­ta­ya­m api pa­ra­spa­raṃ vi­bhu­dra­vya­vi­śe­ṣā­ṇāṃ­saṃ­bha­va­ti | ta­thai­ka­dra­vyā­śra­yā­ṇāṃ gu­ṇa­ka­rma­sā­mā­nyā­nāṃ capara<span type="hard-break">- </span><lb n="28,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,22</span>sparaṃ pṛ­tha­gā­śra­ya­vṛ­tte­r a­bhā­vā­t yu­ta­si­ddhiḥ kathaṃ nu syāditi vi­ta­rka­yaṃ­tu bhavaṃtaḥ | teṣāṃ yu­ta­si­dhdya­bhā­ve cāyuta<span type="hard-break">- </span><lb n="28,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,23</span>siddhau satyāṃ sa­ma­vā­yo 'nyonyaṃ pra­sa­jye­ta sa ca ne­ṣṭaḥ­te­ṣā­m ā­śra­yā­śra­yi­bhā­vā­bhā­vā­t | atra kecid vi­bhu­dra­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="28,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,24</span>vi­śe­ṣā­ṇā­m anyonyaṃ ni­tya­saṃ­yo­ga­m ā­saṃ­ca­kṣa­te tasya ku­ta­ści­d a­jā­ta­tvā­t | na hy ayam a­nya­ta­ra­ka­rma­jo yathā sthāṇoḥ <lb n="28,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,25</span>śyenena | vibhūnāṃ ca mūrtaiḥ, nāpy u­bha­ya­ka­rma­jo ya­thā­me­ṣa­yo­r ma­lla­yo­r vā | na ca saṃ­yo­ga­jo yathā dvi­taṃ­tu­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="28,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,26</span>vī­ra­ṇa­yoḥ śa­rī­rā­rā­kā­śa­yo­r vā | svā­va­ya­va­saṃ­yo­ga­pū­rva­ko hya­va­ya­vi­naḥ ke­nā­ci­t saṃyogaḥ prasiddhaḥ | na <lb n="28,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,27</span>cā­kā­śā­dī­nā­m a­va­ya­vāḥ saṃti ni­ra­va­ya­va­tvā­t tato na­ta­tsaṃ­yo­ga­pū­rva­kaḥ pa­ra­spa­raṃ saṃyogo yataḥ saṃ­yo­ga­jaḥ syāt <lb n="28,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,28</span>prāptis tu teṣāṃ sa­rva­dā­'­stī­ti ta­lla­kṣa­ṇa­saṃ­yo­gaḥ­, a­ja­e­vā­bhyu­pa­ga­ta­vyaḥ | ta­tsi­ddhe­ś ca yu­ta­si­ddhi­s teṣāṃ pratijñā<span type="hard-break">- </span><lb n="28,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,29</span>tavyā | yu­ta­si­ddhā­nā­m eva saṃ­yo­ga­sya ni­śca­yā­t | nac caivaṃye ye yu­ta­si­ddhā­s teṣāṃ sa hy a­hi­ma­va­dā­dī­nā­m api <lb n="28,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,30</span>saṃyogaḥ pra­sa­jya­te ta­thā­vyā­pte­r a­bhā­vā­t saṃ­yo­ge­na hi­yu­ta­si­ddha­tvaṃ vyāptaṃ na yu­va­si­ddha­tve­na saṃyogaḥ tato yatra <lb n="28,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,31</span>yatra saṃ­yo­ga­s teṣāṃ tatra tatra yu­ta­si­ddhi­r ity a­nu­mī­ya­te­kuṃ­ḍa­ba­da­rā­di­va­t | evaṃ cai­ka­dra­vyā­śra­yā­ṇāṃ gu­ṇā­dī­nāṃ <lb n="28,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,32</span>saṃ­yo­ga­syā­saṃ­bhra­vā­n na yu­ta­si­ddhiḥ tasya gu­ṇa­tve­na­dra­vyā­śra­ya­tvā­t ta­da­bhā­vā­n na yu­ta­si­ddhiḥ nāpy a­yu­ta­si­ddhi­ra­stī­ti <lb n="28,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,33</span>sa­ma­vā­yaḥ prā­pnu­yā­t ta­sye­he­daṃ pra­tya­ya­liṃ­ga­tvā­dā­dhā­ryā­dhā­ra­bhū­ta­pa­dā­rtha­vi­ṣa­ya­tvā­c ca | na cai­te­pa­ra­spa­ra­m ā­dhā­ryā­dhā<span type="hard-break">- </span><lb n="28,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,34</span>rabhūtāḥ svā­śra­ye­ṇa dravyeṇa sa­hā­dhā­ryā­dhā­ra­bhā­vā­t | na­cai­he­da­m iti pra­tya­ya­s ta­trā­bā­dhi­taḥ saṃ­bha­va­ti yalliṃgaḥ <lb n="28,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,35</span>saṃbaṃdhaḥ sa­ma­vā­yo vya­va­sthā­pya­te | na hīha rase rū­paṃ­ka­rme­ti cā­bā­dhi­taḥ pratyayo 'sti nāpīha sāmānye karma<span type="hard-break">- </span><lb n="28,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,36</span>guṇo veti na tataḥ sa­ma­vā­yaḥ syāt na hi ya­tra­ya­trā­yu­ta­si­ddhi­s tatra tatra sa­ma­vā­ya iti vyāptir asti ya­tra­ya­tra <lb n="28,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,37</span>sa­ma­vā­ya­s tatra ta­trā­yu­ta­si­ddhi­r iti vyāpteḥ saṃ­pra­tya­yā­di­ti sarvaṃ ni­ra­va­dyaṃ pa­ro­kta­dū­ṣa­ṇā­na­va­kā­śā­t iti ta evaṃ <lb n="28,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 28,38</span>vadataḥ śaṃ­ka­rā­da­yo 'pi pa­rya­nu­yo­jyāḥ ka­thaṃ­pṛ­tha­gā­śra­yā­śra­yi­tvaṃ yu­ta­si­ddhiḥ nityānāṃ ca­pṛ­tha­gga­ti­ma­tva­m iti <pb n="29"/><lb n="29,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,01</span>yu­ta­si­ddhe­r la­kṣa­ṇa­dva­ya­m avyāpi na syāt ta­sya­vi­bhu­dra­vye­ṣv a­ja­saṃ­yo­ge­nā­nu­mi­tā­yāṃ yu­ta­si­ddhā­v a­bhā­vā­t | ya­di­pu­na<span type="hard-break">- </span><lb n="29,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,02</span>r e­ta­lla­kṣa­ṇa­dva­ya­vya­ti­kra­me­ṇa saṃ­yo­ga­he­tu­r yu­ta­si­ddhi­r i­ti­la­ṇāṃ­ta­ra­m u­ra­rī­kri­ya­te tadā kuṃ­ḍa­ba­da­rā­di­ṣu pa­ra­mā­ṇvā<span type="hard-break">- </span><lb n="29,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,03</span>kā­śā­di­ṣu pa­ra­mā­ṇu­ṣv ā­tma­ma­na­ssū vi­bhu­dra­vye­ṣu ca pa­ra­spa­raṃ­yu­ta­si­ddhe­r bhāvāl la­kṣa­ṇa­syā­vyā­ptya­ti­vyā­ptva­saṃ­bha­va­do­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="29,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,04</span>pa­ri­hā­re 'pi karmāpi yu­ta­si­ddhiṃ prāpnovi tasyāpi saṃ­yo­ge­he­tu­tvā | da­dṛ­ṣṭe­śva­ra­kā­lā­de­r iveti duḥ­śa­kyā­ti­vyā­ptiḥ <lb n="29,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,05</span>pa­ri­ha­rtuṃ | saṃ­yo­ga­syai­va hetur ity a­va­dhā­ra­ṇā­d adoṣo '­ya­mi­ti cen na | evam api hi­ma­va­dviṃ­dhya­di­nāṃ yu­ta­si­ddheḥ saṃyo<span type="hard-break">- </span><lb n="29,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,06</span>gā­he­to­r api pra­si­ddhe­r la­kṣa­ṇa­syā­vyā­pti­pra­sa­ṅgā­t | hetur e­va­saṃ­yo­ga­sye­ty a­va­dhā­ra­ṇā­d ayam api na doṣa iti cen na | <lb n="29,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,07</span>evam api saṃ­yo­ga­he­to­r yu­tā­si­ddheḥ pra­saṃ­gā­t || saṃ­yo­ga­syai­va hetur yu­ta­si­ddhi­r ity a­va­dhā­ra­ṇe '­pi­vi­bhā­ga­he­tu­r yuta<span type="hard-break">- </span><lb n="29,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,08</span>siddhiḥ katham iva vya­va­sthā­pya­te || na ca yu­ta­si­ddhā­nāṃ­saṃ­yo­ga eva vi­bhā­ga­syā­pi bhāvāt saṃ­yo­go­vi­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="29,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,09</span>ga­he­tu­r ity api vārtaṃ | tasya ta­dvi­ro­dhi­gu­ṇa­tvā­tta­dvi­nā­śa­he­tu­ṇa­tvā­t || saṃ­yu­kta­vi­ṣa­ya­tvā­d vi­bhā­ga­sya­saṃ­yo­go­he­tu­r iti <lb n="29,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,10</span>cen na tarhi vi­bha­kta­vi­ṣa­ya­tvā­t saṃ­yo­ga­sya vibhāgo he­tu­ra­stu | ka­yo­ści­t vi­bha­kta­yo­r apy u­bha­ya­ka­rma­ṇo '­nya­ta­ra­ka­rma<span type="hard-break">- </span><lb n="29,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,11</span>ṇo '­va­ya­va­saṃ­yo­ga­sya cāpāye saṃ­yo­gā­pā­yā­n na vi­bhā­gaḥ­saṃ­yo­ga­he­tu­r iti cet tarhi saṃ­yu­kta­yo­r apy u­bha­ya­ka­rma­ṇo­'­nya<span type="hard-break">- </span><lb n="29,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,12</span>ta­ra­ka­rma­ṇo '­va­ya­va­vi­bhā­ga­sya cāpāye vi­bhā­ga­syā­bhā­vā­tsaṃ­yo­go vi­bhā­ga­syā­pi hetur mā bhūt | kathaṃ ca śa­śva­da­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="29,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,13</span>bhaktānāṃ vi­bhu­dra­vya­vi­śe­ṣā­ṇā­m ajaḥ saṃ­yo­gaḥ­si­dhya­nvi­bhā­ga­he­tu­ko vya­va­sthā­pya­te | tatra yu­ta­si­ddhi­rvi­bhā­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="29,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,14</span>hetur iti katham a­va­sthā­pya­te iti cet sarvasya he­toḥ­kā­ryo­tpā­da­nā­ni­ya­ma­d iti brūmaḥ | samartho hi hetuḥ svakārya<span type="hard-break">- </span><lb n="29,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,15</span>m u­tpā­da­ya­ti nā­sa­ma­rthaḥ sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇā­na­pe­kṣo '­ti­pra­saṃ­gā­t || tena yathā hi­ma­va­dvi<corr>ṃ</corr>dhyādīnāṃ yu­ta­si­ddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="29,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,16</span>r vi­dya­mā­nā­pi na saṃ­yo­ga­m u­pa­ja­na­ya­ti sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇa­sya­ka­rmā­de­r a­bhā­vā­t tathā vi­bhu­dra­vya­vi­śe­ṣā­ṇāṃ <lb n="29,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,17</span>śā­śva­ti­kā yu­ta­si­ddhiḥ saty api na vi­bhā­gaṃ­, sa­ha­ka­ri­kā­ra­ṇa­syā­'­nya­ta­ra­ka­rmā­de­r a­bhā­vā­d iti saṃ­yo­ga­he­tuṃ­yu­ta­si­ddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="29,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,18</span>m a­bhya­nu­jā­naṃ­to vi­bhā­ga­he­tu­m api tām a­bhya­nu­jā­naṃ­tu­sa­rva­thā­vi­śe­ṣā­bhā­vā­t tathā ca saṃ­yo­ga­syai­va hetur yu­ta­si­ddhi­r i<span type="hard-break">- </span><lb n="29,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,19</span>ty api lakṣaṇaṃ na vya­va­ti­ṣṭha­ta eva la­kṣa­ṇa­bhā­ve ca na­yu­ta­si­ddhiḥ nāpi yu­ta­si­ddhya­bhā­va­la­kṣa­ṇā­syā­da­yu­ta­si­ddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="29,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,20</span>r iti yu­ta­si­ddhya­yu­ta­si­ddhi­dvi­ta­yā­pā­ye vyāghāto du­ru­tta­raḥ­syā­t sarvatra saṃ­yo­ga­sa­ma­vā­ya­yo­r a­bhā­vā­t saṃsa<span type="hard-break">- </span><lb n="29,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,21</span>rga­hā­ne­; sa­ka­lā­rtha­hā­niḥ syād ity ā­bhi­prā­yaḥ | saṃ­yo­gā­pā­ye­tā­va­d ātmātaḥ ka­ra­ṇa­saṃ­yo­gā­d bu­ddhyā­di­gu­ṇo­tpa<span type="hard-break">- </span><lb n="29,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,22</span>ttir na bhavet ta­da­bhā­ve ca ātmano vya­va­sthā­pa­no­pā­yā­pā­yā­dā­tma­ta­tva­hā­niḥ || etena bhe­rī­daṃ­ḍā­dyā­kā­śa­saṃ­yo­gā<span type="hard-break">- </span><lb n="29,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,23</span>bhāvāc cha­bda­syā­nu­tpa­tte­r ā­kā­śa­vya­va­sthā­pa­no­pā­yā­sa­tvā­dā­kā­śa­hā­ni­r uktā sa­rva­trā­va­ya­va­saṃ­yo­gā­bhā­vā­t tadvi<span type="hard-break">- </span><lb n="29,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,24</span>bhā­ga­syā­py a­nu­pa­pa­tte­s ta­nni­mi­tta­syā­pi śa­bda­syā­bhā­vā­t | etena pa­ra­mā­ṇu­saṃ­yo­gā­bhā­vā­d vya­ṇu­kā­di­pra­kra­me­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="29,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,25</span>va­ya­vi­no '­nu­tpa­tte­s tatra pa­rā­pa­rā­di­pra­tya­yā­pā­yā­t idam a­taḥ­pū­rve­ṇe­ty ā­di­pra­tya­yā­pā­yā­c ca na kālo dik ca <lb n="29,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,26</span>vya­va­ti­ṣṭha­ta ity uktaṃ | tathā sa­ma­vā­yā­sa­tve­sa­ka­la­sa­ma­vā­yi­nā­m a­bhā­vā­n na ma­naḥ­pa­ra­mā­ṇa­vo 'pi saṃ­bhā­vyaṃ­te <lb n="29,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,27</span>iti sa­ka­la­dra­vya­pa­dā­rtha­hā­ne­sta­dā­śra­ya­gu­ṇa­ka­rma­sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­pa­dā­rtha­hā­ni­r a­pī­ti­sa­ka­la­pa­dā­rtha­vyā­ghā­tā­t <lb n="29,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,28</span>du­ru­tta­ro vai­śe­ṣi­ka­ma­ta­sya vyāghātaḥ syāt taṃ pa­ri­ji­hī­rṣa­tā­yu­ta­si­ddhiḥ ku­ta­ści­d vya­va­sthā­pa­nī­yā || tatra —</p><lg n="ĀP-GL_48 a_60" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_48ab"><lb n="29,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 48ab</span>yu­ta­pra­tya­ya­he­tu­tvā­d a­yu­tī­si­ddhi­r i­tī­ra­ṇe</l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_48cd"><lb n="29,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 48cd</span>vi­bhu­dra­vya­gu­ṇā­dī­nāṃ yu­ta­si­ddhiḥ sa­mā­ga­tā || 48 || </l></lg><p n="a_61" rend="justify"><lb n="29,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,31</span>yathaiva hi kuṃ­ḍa­ba­da­rā­di­ṣu yu­ta­pra­tya­ya u­tpa­dya­te­kuṃ­ḍā­di­bhyo ba­da­rā­da­yo yutā iti tathā vi­bhu­dra­vya­vi­śe­ṣu <lb n="29,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,32</span>pra­kṛ­te­ṣu gu­ṇa­gu­ṇi­ṣu kri­yā­kri­yā­va­tsu sā­mā­nya­ta­dva­tsu­vi­śe­ṣa­ta­dva­tsu cā­va­ya­vā­va­ya­vi­ṣu ca yu­ta­pra­tya­yo bha­va­tye­ve­ti <lb n="29,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,33</span>vu­ta­si­ddhiḥ sa­mā­ga­tā sa­rva­trā­yu­ta­pra­tya­ya­syā­bhā­vā­t | de­śa­bhe­dā­bhā­vā­t tatra na yu­ta­pra­tya­ya iti cen na | vātā'<span type="hard-break">- </span><lb n="29,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,34</span>'­ta­pā­di­ṣu yu­ta­pra­tya­yā­nu­tpa­tti­pra­saṃ­gā­t || te­ṣāṃ­svā­va­ya­ve­ṣu bhinneṣu deśeṣu vṛttes tatra yu­ta­pra­tya­ya i­ti­ce­t ki<span type="hard-break">- </span><lb n="29,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,35</span>m evaṃ taṃ­tu­pa­ṭā­di­ṣu pa­ṭa­ru­pā­di­ṣu ca yu­ta­pra­tya­yaḥ­pra­ti­ṣi­dhya­te svā­śra­ye­ṣu bhinneṣu vṛtter a­vi­śe­ṣā­t tathā ca na <lb n="29,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 29,36</span>teṣām a­yu­ta­si­ddhiḥ | tato na yu­ta­pra­tya­ya­he­tu­tve­na­yu­ta­si­ddhi­r vya­va­ti­ṣṭha­te | ta­da­vya­va­sthā­nā­c ca kiṃ syād ityāha || </p><lg n="ĀP-GL_49-50 a_62" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_49ab"><lb n="29,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 49ab</span>yato nā­yu­ta­si­ddhiḥ syād ity asiddhaṃ vi­śe­ṣa­ṇaṃ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_49cd"><lb n="29,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 49cd</span>hetor vi­pa­kṣa­ta­s tā­va­dvya­va­cche­daṃ na sā­dhe­ya­t || 49 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_50ab"><pb n="30"/><lb n="30,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 50ab</span>siddhe 'pi sa­ma­vā­ya­sya sa­ma­vā­yi­ṣu da­rśa­nā­t | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_50cd"><lb n="30,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 50cd</span>i­he­da­m iti saṃvitteḥ sādhanaṃ vya­bhi­cā­ri tat || 50 || </l></lg><p n="a_63" rend="justify"><lb n="30,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,03</span>tad evam a­yu­ta­si­ddhe­r a­saṃ­bha­ve satyām a­yu­ta­si­ddhā­v i­ti­vi­śe­ṣa­ṇaṃ tāvad a­si­ddha­vi­pa­kṣā­d a­sa­ma­vā­yā­t saṃyogā<span type="hard-break">- </span><lb n="30,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,04</span>der vya­va­cche­daṃ na sā­dha­ye­t saṃ­yo­gā­di­nā­vya­bhi­cā­ra­syā­bā­dhi­te­he­daṃ pra­tya­ya­sya hetor duḥ­pa­ri­hā­ra­tvā­tke­va­la<span type="hard-break">- </span><lb n="30,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,05</span>m a­bhyu­pa­ga­myā­yu­ta­si­ddha­tvaṃ vi­śe­ṣa­ṇaṃ hetor a­nai­kā­ti­ka­tva­mu­cya­te | siddhe 'pi vi­śe­ṣa­ṇe sā­dha­na­sye­ha sa­ma­vā­yi­ṣu <lb n="30,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,06</span>sa­ma­vā­ya ity a­yu­tā­si­ddha­bā­dhi­te­he­daṃ pratyena sā­dha­na­m e­ta­tvya­bhi­cā­ri kathyate | na hy ayam a­yu­ta­si­ddha­bā­dhi­te­he­daṃ <lb n="30,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,07</span>pratyayaḥ sa­ma­vā­ya­he­tu­ka iti | nanv a­bā­dhi­ta­tva­vi­śe­ṣa­ṇa­ma­si­ddha­m iti pa­ra­ma­ta­mā­śaṃ­kyā­ha || </p><lg n="ĀP-GL_51-54 a_64" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_51ab"><lb n="30,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 51ab</span>sa­ma­vā­yāṃ <reg>'</reg>ntarād vṛttau sa­ma­vā­ya­sya tatvataḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_51cd"><lb n="30,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 51cd</span>sa­ma­vā­yi­ṣu tasyāpi pa­ra­smā­d ity a­ni­ṣṭhi­tiḥ || 51 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_52ab"><lb n="30,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 52ab</span>ta­dbā­dhā­'­stī­ty a­bā­dha­tvaṃ nāma neha vi­śe­ṣa­ṇaṃ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_52cd"><lb n="30,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 52cd</span>hetoḥ siddham a­ne­kāṃ­to yato '­ne­ne­ti ye viduḥ || 52 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_53ab"><lb n="30,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 53ab</span>teṣām iheti vi­jñā­nā­d vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­tā | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_53cd"><lb n="30,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 53cd</span>sa­ma­vā­ya­sya tadvatsu tata eva na sidhyati || 53 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_54ab"><lb n="30,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 54ab</span>vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­tva­saṃ­baṃ­dho 'py anyato yadi | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_54cd"><lb n="30,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 54cd</span>sva­saṃ­baṃ­dhi­ṣu varteta tadā bā­dhā­'­na­va­sthi­tiḥ || 54 || </l></lg><p n="a_65" rend="justify"><lb n="30,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,16</span>iha sa­ma­vā­yi­ṣu sa­ma­vā­ya iti sa­ma­vā­ya­sa­ma­vā­yi­no­ra­yu­ta­si­ddha­tve sa­ma­vā­ya­sya pṛ­tha­gā­śra­yā­bhā­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="30,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,17</span>t prasiddhe sa­tī­he­da­m iti saṃ­vi­tte­ra­bā­dhi­ta­tva­vi­śe­ṣa­ṇa­syā­bhā­vā­t na tayā sā­dha­naṃ­vya­bhi­ca­re­t tatrāna<span type="hard-break">- </span><lb n="30,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,18</span>vasthāyā bā­dhi­kā­yāḥ sa­dbhā­vā­t tathā hi sa­ma­vā­yi­ṣu­sa­ma­va­ya­sya vṛttiḥ sa­ma­vā­yāṃ­ta­rā­d ya­dī­ṣya­te tadā <lb n="30,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,19</span>tasyāpi sa­ma­vā­yāṃ­ta­ra­sya sa­ma­vā­ya­sa­ma­vā­yi­ṣu sva­saṃ­baṃ­dhi­ṣu­vṛ­tti­r a­pa­rā­pa­ra­sa­ma­vā­ya­rū­pai­ṣi­ta­vyāṃ <lb n="30,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,20</span>tathā cā­pa­rā­pa­ra­sa­ma­vā­ya­pa­ri­ka­lpa­nā­yā­m a­ni­ṣṭhi­tiḥ­syā­tta­thai­ka eva sa­ma­vā­ya­s tatvaṃ bhāvena vyā­khyā­tā­m iti <lb n="30,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,21</span>si­ddhāṃ­ta­sya cā­ni­ṣṭhi­tiḥ sai­ve­he­da­m iti pra­tya­ya­sya bā­dhā­ta­to nā­bā­dha­tvaṃ nāma vi­śe­ṣa­ṇaṃ hetor ye­nā­'­ne­kāṃ­taḥ syād i<span type="hard-break">- </span><lb n="30,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,22</span>ti ye vaṃdati teṣāṃ vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­tva­saṃ­baṃ­dho­'­pi sa­ma­vā­yi­ṣu sa­ma­vā­ya iti pra­tya­yā­n na sidhyed a­na­va­sthā­yāḥ <lb n="30,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,23</span>sa­dbhā­vā­t vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­vo hi sa­ma­vā­ya­sa­ma­va­yi­nāṃ pa­rai­ri­ṣṭaḥ sa­ma­vā­ya­sya vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­t samavā<span type="hard-break">- </span><lb n="30,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,24</span>yināṃ vi­śe­ṣya­tvā­t anyathā sa­ma­vā­ya­pra­ti­ni­ya­mā­nu­pa­pa­tteḥ || sa ca sa­ma­vā­ya­sa­ma­vā­yi­bhyo '­rthāṃ­ta­ra­m eva na <lb n="30,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,25</span>punar a­na­rthāṃ­ta­raṃ sa­ma­vā­ya­syā­pi sa­ma­vā­yi­bhyo­'­na­rthāṃ­ta­rā­pa­tteḥ sa cā­rthāṃ­ta­ra­bhū­to­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­vaḥ saṃbaṃdhaḥ <lb n="30,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,26</span>sva­saṃ­baṃ­dhi­ṣu pa­ra­smā­d eva vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­vā­tpra­ti­ni­ya­taḥ syāt nānyathā tathā cā­pa­rā­pa­ra­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="30,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,27</span>ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­va­pa­ri­ka­lpa­nā­yā­m a­na­va­sthā vādhā ta­da­va­sthai­va­ta­ta­s tayā sa­bā­dhā­d i­he­da­m iti pra­tya­yā­dvi­śe­ṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="30,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,28</span>vi­śe­ṣya­bhā­vo 'pi na sidhyed iti ku­taḥ­sa­ma­vā­ya­pra­ti­ni­ya­maḥ kvacid eva sa­ma­va­yi­ṣu pareṣāṃ syāt || </p><lg n="ĀP-GL_55 a_66" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_55ab"><lb n="30,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 55ab</span>vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­tva­pra­tyā­yā­d a­va­ga­mya­te | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_55cd"><lb n="30,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 55cd</span>vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­tva­m ity apy etena dūṣitaṃ || 55 || </l></lg><p n="a_67" rend="justify"><lb n="30,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,31</span>yatheha sa­ma­vā­yi­ṣu sa­ma­vā­ya i­tī­he­daṃ pra­tya­yā­d a­na­va­stha­yā bā­dhya­mā­nā­t sa­ma­vā­ya­va­dvi­śe­ṣa­ṇā­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="30,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,32</span>ṣyabhāvo na sidhyed iti ta­thā­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­tva­pra­tya­yā­da­pya­na­va­stha­yā­bā­dhya­mā­na­tvā­vi­śe­ṣā­t tato '<span type="hard-break">- </span><lb n="30,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,33</span>ne­ne­he­daṃ pratyayaṃ dū­ṣa­ṇe­na vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­tva­pra­tya­yo '­pi­dū­ṣi­ta eva tenaiva ca ta­ddū­ṣa­ṇe­na vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="30,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 30,34</span>ṣyatvaṃ sarvatra dū­ṣi­ta­m a­va­ga­mya­tāṃ || a­trā­na­va­sthā­pa­ri­hā­raṃ pa­re­ṣā­m āśaṃkya ni­rā­ca­ṣṭe || </p><lg n="ĀP-GL_56-58 a_68" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_56ab"><pb n="31"/><lb n="31,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 56ab</span>ta­syā­naṃ­tyā­t pra­tṝ­ṇā­m ā­kā­kṣā­kṣa­ya­to 'pi vā | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_56cd"><lb n="31,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 56cd</span>na doṣa iti ced evaṃ sa­ma­vā­yā­di­nā­pi kiṃ || 56 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_57ab"><lb n="31,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 57ab</span>gu­ṇā­di­dra­vya­yo­r bhi­nna­dra­vya­yo­ś ca pa­ra­spa­raṃ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_57cd"><lb n="31,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 57cd</span>vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­tva­saṃ­baṃ­dho 'stu ni­raṃ­ku­śaḥ || 57 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_58ab"><lb n="31,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 58ab</span>saṃyogaḥ sa­ma­vā­yo vā ta­dvi­śe­ṣo 'stv a­ne­ka­dhā | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_58cd"><lb n="31,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 58cd</span>svātaṃtrye sa­ma­vā­ya­sya sa­rva­thai­kye ca doṣataḥ || 58 || </l></lg><p n="a_69" rend="justify"><lb n="31,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,07</span>tasya vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya bhā­va­syā­naṃ­tyā­t sa­ma­vā­ya­va­de­ka­tvā­na­bhyu­pa­ga­mā­t nā­na­va­sthā doṣo yadi paraiḥ <lb n="31,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,08</span>kathyate pra­pa­tṝ­ṇā­m ā­kāṃ­kṣā­kṣa­ya­to 'pi vā yatra ya­sya­pa­ti­pa­ttu­r vya­va­hā­ra­pa­ri­sa­mā­pte­r ā­kāṃ­kṣā­yaḥ syāt <lb n="31,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,09</span>ta­trā­pa­ra­vi­śve­ṣa­ṇā­vi­śe­ṣya­bhā­vā­na­nve­ṣa­ṇā­d a­na­va­sthā­nu­pa­pa­tteḥ­ta­dā sa­ma­vā­yā­di­nā­pi pa­ri­ka­lpi­te­na na <lb n="31,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,10</span>kiṃcit phalam u­pa­la­bhā­mhe sa­ma­vā­yi­no­r a­pi­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­va­syai­vā­bhyu­pa­ga­ma­nī­ya­tvā­tsaṃ­yo­gi­no­r api <lb n="31,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,11</span>vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya bhā­vā­na­ti­kra­mā­t | gu­ṇa­dra­vya­yoḥ­kri­yā­dra­vya­yoḥ dra­vya­tva­dra­vya­yoḥ gu­ṇa­tva­gu­ṇa­yoḥ karma<span type="hard-break">- </span><lb n="31,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,12</span>sva­ka­rma­ṇoḥ gu­ṇa­tva­dra­vya­yoḥ ka­rma­tva­dra­vya­yoḥ­vi­śe­ṣa­dra­vya­yo­ś ca dra­vya­yo­r iva vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­tva­sya <lb n="31,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,13</span>sākṣāt pa­raṃ­pa­ra­yā vā pra­tī­ya­mā­na­sya bā­dha­kā­bhā­vā­t | yathaiva hi gu­ṇi­dra­vyaṃ kri­yā­va­ddra­vyaṃ dra­vya­tva­va­ddra­vyaṃ <lb n="31,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,14</span>vi­śe­ṣa­va­ddra­vyaṃ gu­ṇa­tva­vā­n guṇaḥ ka­rma­tva­va­t karmety a­tra­sā­kṣā­d vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­vaḥ pra­ti­bhā­sa­te daṃ­ḍi­kuṃ­ḍa<span type="hard-break">- </span><lb n="31,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,15</span>livat tathā pa­raṃ­pa­ra­yā gu­ṇa­tva­va­t dravyam ity atra gu­ṇa­sya­dra­vya­vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­t gu­ṇa­tva­sya ca gu­ṇa­vi­śe­ṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="31,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,16</span>tvāt vi­śe­ṣa­ṇā­vi­śe­ṣya­bhā­vo 'pi tathā ka­rma­tva­va­d dravyām i­tya­trā­pi ka­rma­tva­sya ka­rma­vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­t karmaṇo <lb n="31,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,17</span>dra­vya­vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­t vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­va eva ni­raṃ­ku­śo 'stu || nanu ca daṃ­ḍa­pu­ru­ṣā­dī­nā­m a­va­ya­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="31,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,18</span>va­ya­vyā­dī­nāṃ ca saṃyogaḥ sa­ma­vā­ya­ś ca­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­va­he­tuḥ saṃ­pra­tī­ya­te tasya ta­dbhā­va­e­va bhāvād iti <lb n="31,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,19</span>na maṃtavyaṃ | ta­da­bhā­ve 'pi vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya bhā­va­sya­sa­dbhā­vā­t dha­rma­dha­rmi­va­t bhā­vā­bhā­va­va­d vā | na hi dharma<span type="hard-break">- </span><lb n="31,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,20</span>dharmiṇoḥ saṃyogaḥ tasya dra­vya­ni­ṣṭha­tvā­t | nāpi sa­ma­vā­yaḥ­pa­rai­ri­ṣya­te | sa­ma­vā­ya­ta­da­sti­tva­yoḥ samavā<span type="hard-break">- </span><lb n="31,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,21</span>yāṃ­ta­ra­pra­saṃ­gā­t || tathā ca bhā­vā­bhā­va­yoḥ saṃ­yo­gaḥ­sa­ma­vā­yo vā parair iṣṭaḥ si­ddhāṃ­ta­vi­ro­dhā­t tayo<span type="hard-break">- </span><lb n="31,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,22</span>r vi­śe­ṣa­ṇaṃ vi­śe­ṣya­bhā­va­s tu tair iṣṭo duṣṭaś ceti na­saṃ­yo­ga­sa­ma­vā­yā­bhyāṃ vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­vo vyāptaḥ, tena <lb n="31,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,23</span>tayor vyā­pta­tva­si­ddhiḥ na hi vi­śe­ṣa­ṇā­vi­śe­ṣya­bhā­vā­syā­bhā­ve­ka­yo­ści­t saṃyogaḥ sa­ma­vā­yo vā vya­va­ti­ṣṭha<span type="hard-break">- </span><lb n="31,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,24</span>te || kvacid vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­vā­v iva kṣāyāṃ tu­saṃ­yo­ga­sa­ma­vā­ya­vya­va­hā­ro na vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­va­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="31,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,25</span>vyā­pa­ka­tvaṃ vya­va­sthā­pa­yi­tu­m alaṃ | sato 'py a­na­rthi­tvā­de­rvi­va­kṣā­nu­pa­pa­tte­r vyā­pa­ka­tva­pra­si­ddheḥ | tataḥ saṃyogaḥ <lb n="31,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,26</span>sa­ma­vā­yo vā anyo vā­'­vi­nā­bhā­vā­diḥ saṃ­baṃ­dha­s ta­syai­va­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­va­sya vi­śe­ṣo­s tu || nanu ca <lb n="31,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,27</span>sa­ma­vā­ya­sya sva­taṃ­tra­tvā­d e­ka­tvā­c ca katham asau ta­dvi­śe­ṣaḥ­sthā­pya­ta iti cen na sa­ma­vā­ya­sya sva­taṃ­tra­tve sarvathai<span type="hard-break">- </span><lb n="31,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 31,28</span>katve ca doṣa sa­dbhā­vā­t || tathā hi —</p><lg n="ĀP-GL_59-76 a_70" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_59ab"><lb n="31,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 59ab</span>sva­taṃ­tra­sya kathaṃ tāvad ā­śri­ta­tvaṃ svayaṃ mataṃ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_59cd"><lb n="31,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 59cd</span>ta­syā­śri­ta­tve vacane svātaṃtryaṃ pra­ti­ha­nya­te || 59 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_60ab"><lb n="31,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 60ab</span>sa­ma­vā­yi­ṣu satsv eva sa­ma­vā­ya­sya ve­da­nā­t | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_60cd"><lb n="31,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 60cd</span>ā­śri­ta­tve di­gā­dī­nāṃ mū­rta­dra­vyā­śri­ti­r na kiṃ || 60 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_61ab"><lb n="31,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 61ab</span>kathaṃ cā­nā­śri­taḥ sidhyet saṃbaṃdhaḥ sarvathā kvacit | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_61cd"><lb n="31,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 61cd</span>sva­saṃ­bā­dhi­ṣu yenātaḥ saṃ­bha­ve­n ni­ya­ta­sthi­tiḥ || 61 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_62ab"><pb n="32"/><lb n="32,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 62ab</span>eka eva ca sarvatra sa­ma­vā­yo ya­dī­ṣya­te | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_62cd"><lb n="32,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 62cd</span>tadā me­ha­śva­re jñānaṃ sa­ma­vai­ti na khe kathaṃ || 62 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_63ab"><lb n="32,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 63ab</span>iheti pratyayo 'py eṣa śaṃkare na tu khādiṣu | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_63cd"><lb n="32,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 63cd</span>iti bhedaḥ kathaṃ sidhyen ni­yā­ma­ka­m a­pa­śya­taḥ || 63 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_64ab"><lb n="32,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 64ab</span>na cā­ce­ta­na­tā tatra saṃ­bhā­vye­ta ni­yā­mi­kā | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_64cd"><lb n="32,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 64cd</span>śaṃbhāv api ta­dā­sthā­nā­t khādes ta­da­vi­śe­ṣa­taḥ || 64 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_65ab"><lb n="32,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 65ab</span>neśo jñātā na cājñātā svayaṃ jñānasya kevalaṃ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_65cd"><lb n="32,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 65cd</span>sa­ma­vā­yā­t sadā jñātā yady ātmaiva sa kiṃ svataḥ || 65 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_66ab"><lb n="32,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 66ab</span>nāyam ātmā ca cānātmā svā­tma­tva­sa­ma­vā­ya­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_66cd"><lb n="32,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 66cd</span>sa­dā­tmai­ve­ti ced evaṃ dravyam eva svato '­si­dha­t || 66 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_67ab"><lb n="32,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 67ab</span>neśo dravyaṃ na cādravyaṃ dra­vya­tva­sa­ma­vā­ya­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_67cd"><lb n="32,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 67cd</span>sarvadā dravyam eveti yadi sann eva sa svataḥ || 67 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_68ab"><lb n="32,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 68ab</span>na svataḥ sa­nna­sa­n nāpi satvena sa­ma­vā­ya­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_68cd"><lb n="32,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 68cd</span>sann eva śaśvad ity uktau vyāghātaḥ kena vāryate || 68 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_69ab"><lb n="32,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 69ab</span>sva­rū­pe­ṇā­sa­taḥ sa­tva­sa­ma­vā­ye ca khāṃbuje | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_69cd"><lb n="32,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 69cd</span>sa syāt kiṃ na vi­śe­ṣa­syā­bhā­vā­t tasya tato '­ṃ­ja­sā || 69 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_70ab"><lb n="32,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 70ab</span>sva­rū­pe­ṇa sataḥ sa­tva­sa­ma­vā­ye­pi sarvadā | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_70cd"><lb n="32,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 70cd</span>sā­mā­nya­dau bhavet sa­tva­sa­ma­vā­yo '­vi­śe­ṣa­taḥ || 70 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_71ab"><lb n="32,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 71ab</span>svataḥ sato yathā sa­ttva­sa­ma­vā­ya­s tathāstu saḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_71cd"><lb n="32,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 71cd</span>dra­vya­tvā­tma­tva­bo­ddhṛ­tva­sa­ma­vā­yo 'pi tattvataḥ || 71 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_72ab"><lb n="32,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 72ab</span>dra­vya­syai­vā­tma­no boddhuḥ svayaṃ siddhasya sarvadā | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_72cd"><lb n="32,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 72cd</span>na hi svato ta­thā­bhṛ­ta­s ta­thā­tva­sa­ma­vā­ya­bhā­k || 72 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_73ab"><lb n="32,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 73ab</span>svayaṃ jñatve ca siddhe 'sya ma­he­śa­sya ni­ra­rtha­kaṃ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_73cd"><lb n="32,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 73cd</span>jñānasya sa­ma­vā­ye­na jñatvasya pa­ri­ka­lpa­naṃ || 73 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_74ab"><lb n="32,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 74ab</span>ta­tsvā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­jñā­na­tā­dā­tmya­mṛ­ccha­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_74cd"><lb n="32,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 74cd</span>kathaṃ ci­dī­śva­ra­syā­'­sti ji­ne­śa­tva­m a­saṃ­śa­yaṃ || 74 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_75ab"><lb n="32,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 75ab</span>sa eva mo­kṣa­mā­rga­sya praṇetā vya­va­ti­ṣṭha­te | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_75cd"><lb n="32,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 75cd</span>sadehaḥ sa­rva­vi­na­ṣṭa­mo­ho dha­rma­vi­śe­ṣa­bhā­k || 75 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_76ab"><pb n="33"/><lb n="33,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 76ab</span>jñānād anyas tu nirdehaḥ sadeho vā na yujyate | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_76cd"><lb n="33,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 76cd</span>śivaḥ ka­rto­pa­de­śa­sya so 'bhettā ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ || 76 || </l></lg><p n="a_71" rend="justify"><lb n="33,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,03</span>sva­taṃ­tra­tve hi sa­ma­vā­ya­sya ṣa­ṇṇā­mā­śri­ta­tva­m "­a­nya­tra­ni­tya­dra­vye­bhya­" iti katham ā­śri­ta­tvaṃ svayaṃ vai<span type="hard-break">- </span><lb n="33,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,04</span>śe­ṣi­kai­r iṣṭhām iti taṃ­trā­vi­ro­dho doṣaḥ | ta­syā­śri­ta­tva­pra­ti­pā­da­ne sva­taṃ­tra­tva­vi­ro­dhā­t | pa­rā­śri­ta­tvaṃ­hi pāra<span type="hard-break">- </span><lb n="33,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,05</span>taṃtryaṃ tena svātaṃtryaṃ kathaṃ na pra­ti­ha­nya­te | syānmataṃ pa­ra­mā­rtha­taḥ sa­ma­vā­ya­syā­śri­tvaṃ dharmaḥ kathyate <lb n="33,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,06</span>yatas taṃ­tra­vi­ro­dhaḥ syāt kiṃ­tū­pa­cā­rā­t ni­mi­ttaṃ­tū­pa­cā­ra­sya­sa­ma­vā­yi­ṣu satsu sa­ma­vā­ya­jñā­naṃ sa­ma­vā­yi­śū­nye <lb n="33,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,07</span>deśe sa­ma­vā­ya­jñā­nā­saṃ­bha­vā­t pa­ra­mā­rtha­ta­s ta­syā­śri­ta­tve­svā­śra­ya­nā­śā­t vi­nā­śa­pra­saṃ­gā­t gu­ṇā­di­va­d iti | <lb n="33,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,08</span>tad asat | di­gā­dī­nā­m apy evam ā­śri­ta­tva­pra­saṃ­gā­t | mū­rta­dra­vye­ṣu sa­tsū­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pte­ṣu di­gliṃ­ga­sye­da­m ataḥ <lb n="33,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,09</span>pū­rve­ṇai­tyā­di­pra­tya­ya­sya kā­la­liṃ­ga­sya ca­pa­ra­tvā­pa­ra­tvā­di­pra­tya­ya­sya sa­dbhā­vā­tmū­rta­dra­vyā­śri­ta­tvo­pa­cā­ra­pra­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="33,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,10</span>gāt | ta­thā­cā­nya­tra ni­tya­dra­vye­bhya iti vyā­ghā­taḥ­ni­tya­dra­vya­syā­pi di­gā­de­r u­pa­cā­rā­d ā­śri­ta­tva­si­ddheḥ | <lb n="33,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,11</span>sā­mā­nya­syā­pi pa­ra­mā­rtha­to '­nā­śri­ta­tva­m a­nu­ṣa­jya­te­svā­śra­ya­vi­nā­śe 'pi vi­nā­śā­bhā­vā­t sa­ma­vā­ya­va­t tad idaṃ <lb n="33,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,12</span>svā­bhyu­pa­ga­ma­vi­ru­ddhaṃ vai­śe­ṣi­kā­ṇāṃ­, u­pa­cā­ra­to '­pi­sa­ma­vā­ya­syā­śri­ta­tvaṃ svātaṃtryaṃ vā | kiṃ ca sa­ma­vā­yo na <lb n="33,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,13</span>saṃbaṃdhaḥ sa­rva­thā­'­nā­śri­ta­tvā­t yo yaḥ sa­rva­thā­'­nā­śri­taḥ sasa na saṃbaṃdho yathā di­gā­diḥ­, sa­rva­thā­'­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="33,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,14</span>śritaś ca sa­ma­vā­yaḥ tasmān na saṃbaṃdha iti i­he­daṃ­pra­tya­ya­liṃ­go yaḥ sa sa­ma­vā­yo na syāt a­yu­ta­si­ddhā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="33,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,15</span>m ā­dhā­ryā­dhā­ra­bhū­tā­nā­m api saṃ­baṃ­dhāṃ­ta­re­ṇā­śri­te­na­bha­vi­ta­vyaṃ saṃ­yo­gā­de­r a­saṃ­bha­vā­t | sa­ma­vā­ya­syā­py a­nā­śri­ta­sya <lb n="33,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,16</span>saṃ­baṃ­dha­tva­vi­ro­dhā­t | syād ākūtaṃ | sa­ma­vā­ya­sya dha­rmi­ṇo­'­pra­ti­pa­ttau hetor ā­śra­yā­si­ddha­tvaṃ | pra­ti­pa­ttau dharmi<span type="hard-break">- </span><lb n="33,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,17</span>grā­ha­ka­pra­mā­ṇa­bā­dhi­taḥ pakṣo hetuś ca kā­lā­tya­yā­pā­di­ṣṭaḥ­pra­sa­jye­ta | sa­ma­vā­yo hi yataḥ pra­mā­ṇā­t pra­ti­pa­nna<span type="hard-break">- </span><lb n="33,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,18</span>s tata e­vā­yu­ta­si­ddha­saṃ­baṃ­dha­tvaṃ pra­ti­pa­nna­m a­yu­ta­si­ddhā­nā­me­va saṃ­baṃ­dha­sya sa­ma­vā­ya­vya­pa­de­śa­si­ddhe­r iti | tad api na <lb n="33,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,19</span>sādhīyaḥ | sa­ga­vā­yi­grā­hi­ṇā pra­mā­ṇe­nā­śri­ta­syai­va­sa­ma­vā­ya­syā­vi­ṣva­gbhā­va­la­kṣa­ṇa­sya pra­ti­pa­tte­sta­syā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="33,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,20</span>śri­ta­tvā­bhyu­pa­ga­me cā­saṃ­baṃ­dha­tva­sya pra­saṃ­ge­na 4 sā­dha­nā­t | sā­dhya­sā­dha­na­yo­r vyā­pya­vyā­pa­ka­bhā­va­si­ddhau parasya <lb n="33,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,21</span>vyā­pyā­bhyu­pa­ga­me ta­nnāṃ­ta­rī­ya­ka­sya vyā­pa­kā­bhyu­pa­ga­ma­sya­pra­ti­pā­da­nā­t | na hy a­nā­śri­ta­tva­ma­saṃ­baṃ­dha­tve­na vyāptaṃ <lb n="33,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,22</span>di­gā­di­ṣv asiddhaṃ | nāpy a­nai­kāṃ­ti­ka­m a­nā­śri­ta­sya ka­sya­ci­tsaṃ­baṃ­dha­tvā­pra­si­ddheḥ vipakṣe vṛ­tya­bhā­vā­t tata eva <lb n="33,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,23</span>na viruddhaṃ | nāpi sa­tpra­ti­pa­kṣaṃ ta­syā­nā­śri­ta­syā­pi­saṃ­baṃ­dha­tva­vya­va­sthā­pa­kā­nu­mā­nā­bhā­vā­d iti na pareṣāṃ <lb n="33,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,24</span>sa­ma­vā­yaḥ saṃ­baṃ­dho­'­sti yataḥ pra­ti­ni­ya­maḥ ka­sya­ci­t kva­ci­tsa­ma­vā­yi­ni vya­va­sthā­pya­te | bhavatu vā sama<span type="hard-break">- </span><lb n="33,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,25</span>vāyaḥ | kim eko 'neko vā | yadi sa­rva­trai­ka eva sa­ma­vā­yo­'­bhyu­pa­ga­mya­te tadā ma­he­śva­re jñānaṃ sa­ma­vai­ti na <lb n="33,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,26</span>punar evaṃ digādau veti katham a­va­bu­dhya­te | iheti pra­tya­yā­di­ti cen na tasyeha śaṃkare jñānam iti pra­tya­ya­syai­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="33,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,27</span>sa­ma­vā­ya­he­tu­ka­sya khā­di­vya­va­cche­de­na śaṃkara e­va­jñā­na­sa­ma­vā­ya­sā­dha­nā­sa­ma­rtha­tvā­t | ni­ya­ma­kā­da­rśa­nā­d bhe<span type="hard-break">- </span><lb n="33,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,28</span>dasya vya­va­sthā­pa­yi­tu­m aśakteḥ | nanu ca vi­śe­ṣa­ṇa­bhe­da e­va­ni­yā­ma­kaḥ sa­ttā­va­t sattā hi dra­vyā­di­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="33,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,29</span>ṣa­ṇa­bhe­dā­d ekāpi bhi­dya­mā­nā dṛ­ṣṭā­pra­ti­ni­ya­ta­dra­vyā­di­sa­tva­vya­va­sthā­pi­kā dravyaṃ sat guṇaḥ sankarma <lb n="33,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,30</span>sad iti, dra­vyā­di­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śi­ṣṭa­sya sa­tpra­tya­ya­sya­dra­vyā­di­vi­śi­ṣṭa­sa­ttā­vya­va­sthā­pa­ka­tvā­t ta­dva­tsa­ma­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="33,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,31</span>yi­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śi­ṣṭe­he­daṃ ga­tya­yā­dvi­śi­ṣṭa­sa­ma­vā­yi­vi­śe­ṣa­ṇa­sya­sa­ma­vā­ya­sya vya­va­sthi­teḥ | sa­ma­vā­yo hi <lb n="33,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,32</span>yad u­pa­la­kṣi­to vi­śi­ṣṭa­pra­tya­yā­t sidhyate ta­tpra­ti­ni­ya­ma­he­tu­re­vā­bhi­dhī­ya­ta yatheha taṃtuṣu paṭa iti taṃ­tu­pa­ṭa­vi­śi­ṣṭe<span type="hard-break">- </span><lb n="33,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,33</span>hedaṃ pra­tya­yā­t taṃtuṣv eva paṭasya sa­ma­vā­yo ni­ya­mya­te na­vī­ra­ṇā­di­ṣu nacāyaṃ vi­śi­ṣṭe­he­daṃ­pra­tya­yaḥ sarvasya pra­ti­pa­ttuḥ <lb n="33,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,34</span>pra­ti­ni­ya­ta­vi­ṣa­yaḥ sa­ma­nu­bhū­ya­mā­naḥ pa­rya­nu­yo­gā­rhaḥ kim i­ti­bha­va­n tatraiva pra­ti­ni­ya­to '­nu­bhū­ya­te na punar a<span type="hard-break">- </span><lb n="33,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,35</span>nyatreti | tathā tasya pa­rya­nu­yo­ge ka­sya­ci­tsve­ṣṭa­ta­ttva­vya­sthā­nu­pa­pa­tteḥ | ta­dvya­va­sthā­pa­ka­pra­tya­ya­syā­pi paryanu<span type="hard-break">- </span><lb n="33,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,36</span>yo­gya­tvā­ni­vṛ­tteḥ | su­dū­ra­m api gatvā yadi ka­syā­ci­tpra­tya­ya­vi­śe­ṣa­syā­nu­bhū­ya­mā­na­sya pa­rya­nu­yo­gā­vi­ṣa­ya­tvā­t | <lb n="33,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,37</span>tatas ta­tva­vya­va­sthi­ti­r a­bhyu­pa­ga­mya­te tadeha śaṃkare jñā­na­mi­ti vi­śi­ṣṭa­he­daṃ­pra­tya­yā­t pra­mā­ṇo­pa­pa­nnā­t tatraiva jñāna<span type="hard-break">- </span><lb n="33,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 33,38</span>sa­ma­vā­yo vya­va­ti­ṣṭha­te na khādiṣu | vi­śe­ṣa­ṇa­bhe­dā­tsa­ma­vā­ya­sya bhe­da­pra­si­ddhe­r iti kecid vyu­tpa­nna­vai­śe­ṣi­kāḥ <pb n="34"/><lb n="34,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,01</span>sa­ma­nu­ma­nyaṃ­to 'pi na ya­thā­rtha­vā­di­naḥ | sa­ma­vā­ya­sya­sa­rva­thai­ka­tve nā­nā­sa­ma­vā­yi­vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­yau­gā­t <lb n="34,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,02</span>sa­ttā­dṛ­ṣṭāṃ tasyāpi sā­dhya­tvā­t nahi sa­rva­thai­kā sa­ttā­ku­ta­ści­t pra­mā­ṇā­t siddhā | nanu sa­tpra­tya­yā­vi­śe­ṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="34,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,03</span>d vi­śe­ṣa­liṃ­gā­bhā­vā­d ekā sattā pra­si­ddhai­ve­ti cen na | sarvathā sa­tpra­tya­yā­vi­śe­ṣa­syā­si­ddha­tvā­d vi­śi­ṣṭha­liṃ­gā­bhā­va­sya <lb n="34,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,04</span>ca ka­thaṃ­ci­t sa­tpra­tya­ya­yā­vi­śe­ṣa­s tu ka­thaṃ­ci­d e­vai­ka­tvaṃ­sa­ttā­yāḥ sā­dha­ye­t yathaiva hi sa­tsā­mā­nyā­de­śā­t satsa<span type="hard-break">- </span><lb n="34,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,05</span>d iti pra­tya­ya­syā­vi­śe­ṣa­s tathā sa­dvi­śe­ṣā­de­śā­tsa­tpra­tya­ya­vi­śa­ṣo 'pi ghaṭaḥ san paṭaḥ sa­nni­tyā­diḥ samanu<span type="hard-break">- </span><lb n="34,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,06</span>bhūyate | gha­ṭā­di­pa­dā­rtha eva tatra viśiṣṭo na satteti cenna | evaṃ gha­ṭā­dī­nā­m api sa­rva­thai­ka­tva­pra­saṃ­gā­t | <lb n="34,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,07</span>śakyo hi vaktuṃ gha­ṭa­pra­tya­yā­vi­śe­ṣā­d e­ko­gha­ṭaḥ taddharmā e­va­vi­śi­ṣṭa­pra­tya­ya­he­ta­vo viśiṣṭā iti | gha­ṭa­syai­ka­tve <lb n="34,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,08</span>kvacid ghaṭasya vināśe prā­du­rbhā­ve vā sarvatra vi­nā­śaḥ­prā­du­rbhā­vo vā syāt | tathā ca pa­ra­spa­ra­vyā­ghā­taḥ <lb n="34,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,09</span>sa­kṛ­dgha­ṭa­vi­nā­śa­prā­du­rbhā­va­yoḥ pra­sa­jya­te iti cen na | sattāyā api sa­rva­thai­ka­tve ka­sya­ci­t prā­ga­sa­taḥ <lb n="34,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,10</span>sattāyāḥ saṃbaṃdhe sarvasya sa­kṛ­tsa­ttā­saṃ­baṃ­dha­pra­saṃ­gā­t | ta­da­saṃ­baṃ­dhe vā sa­rva­syā­saṃ­baṃ­dha iti pa­ra­spa­ra­vyā­ghā­taḥ <lb n="34,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,11</span>sa­ttā­saṃ­baṃ­dhā­saṃ­baṃ­dha­yoḥ sa­kṛ­tta­dduḥ pa­ri­hā­raḥ syāt | prā­ga­sa­taḥ ka­sya­ci­d u­tpā­da­ka­kā­ra­ṇa­sa­nni­dhā­nā­d u­tpa­dya­mā­na­sya <lb n="34,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,12</span>saṃbaṃdhaḥ parasya ta­da­bhā­vā­t saṃ­baṃ­dhā­bhā­va i­ti­prā­gu­kta­do­ṣā­'­pra­saṃ­ge gha­ṭa­syā­pi kva­ci­du­tpā­da­ka­kā­ra­ṇa­bhā­vā­d u<span type="hard-break">- </span><lb n="34,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,13</span>tpādasya dharmasya sadbhāve ghaṭena saṃbaṃdhaḥ kvacit tu­vi­nā­śa­he­tū­pā­dā­nā­d vi­nā­śa­sya bhāvo ghaṭasya te­nā­saṃ­baṃ­dha <lb n="34,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,14</span>iti kutaḥ pa­ro­kta­do­ṣa­pra­saṃ­gaḥ | sa­rva­thai­ka­tve 'pi gha­ṭa­sya­ta­ddha­rmā­ṇā­m u­tpā­dā­dī­nāṃ sva­kā­ra­ṇa­ni­ya­mā­d deśakā<span type="hard-break">- </span><lb n="34,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,15</span>lā­kā­ra­ni­ya­mo­pa­pa­tteḥ | na hy u­tpā­dā­da­yo dharmā gha­ṭā­da­na­rthāṃ­ta­ra­bhū­tā eva sa­ttā­dha­rmā­ṇā­m a­pi­ta­da­na­rthāṃ­ta­ra­tva­pra­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="34,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,16</span>gāt | teṣāṃ tato '­rthāṃ­ta­ra­tve ghaṭād u­tpā­dā­dī­nā­ma­rthāṃ­ta­ra­tvaṃ pra­ti­pa­tta­vyaṃ | tathā ca ta eva viśiṣṭā naghaṭa <lb n="34,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,17</span>iti kathaṃ na gha­ṭai­ka­tva­m ā­pa­dya­te | nanu ghaṭasya ni­tya­tve­ka­tha­m u­tpā­dā­da­yo dharmā ni­tya­syā­nu­tpā­dā­vi­nā­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="34,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,18</span>dha­rma­ka­tvā­d iti cet tarhi sattāyā nityatve ka­tha­mu­tpa­dya­mā­nai­r arthaiḥ saṃbaṃdhaḥ pra­bha­jya­mā­nai­ś ce­ti­ciṃ­tya­tāṃ | <lb n="34,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,19</span>sva­kā­ra­ṇa­va­śā­d u­tpa­dya­mā­nā bha­jya­mā­nā­ś cā­rthāḥ­śa­śva­da­va­sthi­ta­yā sattayā saṃ­baṃ­dhyaṃ­te | na pu­naḥ­śa­śva­da­va­sthi<span type="hard-break">- </span><lb n="34,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,20</span>tena ghaṭena sva­kā­ra­ṇa­sā­ma­rthyā­d u­tpā­dā­da­yo dha­rmāḥ­saṃ­baṃ­dhyaṃ­ta iti sva­da­rśa­na­pa­kṣa­pā­ta­mā­traṃ | gha­ṭa­sya­sa­rva­ga­ta­tve <lb n="34,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,21</span>pa­dā­rthāṃ­ta­rā­ṇā­m a­bhā­vā­pa­tte­r u­tpā­dā­di­dha­rma­kā­ra­ṇā­nā­m a­pya­saṃ­bha­vā­t katham u­tpā­dā­da­yo dharmāḥ syur iti cet <lb n="34,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,22</span>sattāyāḥ sa­rva­ga­ta­tve 'pi prā­ga­bhā­vā­dī­nāṃ kvacid a­nu­pa­pa­tteḥ­ka­tha­m u­tpā­dya­mā­naiḥ pra­bha­jya­mā­nai­ś cārthaiḥ saṃbaṃdhaḥ <lb n="34,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,23</span>sidhyet | prā­ga­bhā­vā­bhā­ve hi kathaṃ prā­ga­sa­taḥ­prā­du­rbha­va­taḥ sattayā saṃbaṃdhaḥ pra­dhvaṃ­sā­bhā­vā­bhā­ve hikathaṃ <lb n="34,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,24</span>vi­na­śya­taḥ paścād asataḥ sattāyāḥ saṃ­baṃ­dhā­bhā­va iti sa­rve­du­ra­va­bo­dhaṃ | syān mataṃ sattāyāḥ svā­śra­ya­vṛ­tti­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="34,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,25</span>t svā­śra­yā­pe­kṣa­yā sa­rva­ga­ta­tvaṃ na sa­ka­la­pa­dā­rthā­pe­kṣa­yā­sā­mā­nyā­di­ṣu prā­ga­bhā­vā­di­ṣu ca ta­dva­tya­bhā­vā­t tatrā <lb n="34,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,26</span>bā­dhi­ta­sya sa­tpra­tya­ya­syā­bhā­vā­d dra­vyā­di­ṣv eva ta­da­nu­bha­vā­di­ti | tad api sva­gṛ­ha­mā­nyaṃ | gha­ṭa­syā­py evam a­bā­dhi­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="34,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,27</span>gha­ṭa­pra­tya­yo­tpa­tti­he­tu­ṣv eva svā­śra­ye­ṣu bhāvāt na­sa­rva­pa­dā­rtha­vyā­pi­tvaṃ pa­dā­rthāṃ­ta­re­ṣu­gha­ṭa­pra­tya­yo­tpa­ttya­he­tu­ṣu <lb n="34,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,28</span>ta­da­bhā­vā­d iti vaktuṃ śa­kya­tvā­t | nanv eko ghaṭaḥ ka­tha­maṃ­ta­rā­la­va­rti­pa­ṭā­dya­rthā­n pa­ri­hṛ­tya nā­nā­pra­de­śe­ṣu davi<span type="hard-break">- </span><lb n="34,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,29</span>ṣṭeṣu bhinneṣu vartate yu­ga­pa­d iti cet katham ekā sa­ttā­sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­sa­ma­vā­yā­n prā­ga­bhā­vā­dīṃ­ś ca pa­ri­hṛ­tya<span type="hard-break">- </span><lb n="34,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,30</span>dra­vyā­di­pa­dā­rthā­n sa­ka­lā­n sakṛd vyā­pno­tī­ti sa­mā­naḥ­pa­rya­nu­yo­gaḥ tasyāḥ svayam a­mū­rta­tvā­t ke­na­ci­t pratighā<span type="hard-break">- </span><lb n="34,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,31</span>tā­bhā­vā­d adoṣa iti cet tarhi gha­ṭa­syā­py a­na­bhi­vya­kti­mū­rteḥ­ke­na­ci­t pra­ti­baṃ­dhā­bhā­vā­t sa­rva­ga­ta­tve ko doṣaḥ <lb n="34,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,32</span>sarvatra gha­ṭa­pra­tya­ya­pra­saṃ­ga iti cet sattāyāḥ sa­rva­ga­ta­tve­sa­rva­tra sa­tpra­tya­yaḥ kiṃ na syāt | prā­ga­bhā­vā­di­ṣu <lb n="34,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,33</span>tasyās tu ti­ro­dhā­nā­n na sa­tpra­tya­ya­he­tu­tva­m iti ce­tgha­ṭa­syā­pi pa­dā­rthāṃ­ta­re­ṣu­ta­tti­ro­dhā­nā­ddha­ṭa­pra­tya­ya­he­tu­tvaṃ mā <lb n="34,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,34</span>bhūt | na caivaṃ sarvaṃ sarvatra vidyate iti va­da­taḥ­sāṃ­khya­sya kiṃcid viruddhaṃ bā­dha­kā­bhā­vā­t ti­ro­dhā­nā­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="34,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,35</span>rbhāvābhyāṃ sva­pra­tya­yā­vi­dhā­na­sya kva­ci­tsva­pra­tya­ya­vi­dhā­na­syā­vi­ro­dhā­t | kiṃ ca gha­ṭā­di­sā­mā­nya­sya­gha­ṭā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="34,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,36</span>vyaktiṣv a­bhi­vya­kta­sya ta­daṃ­ta­rā­le cā­na­bhi­vya­kta­sya­gha­ṭa­pra­tya­ya­he­tu­tvā­he­tu­tve svayam u­ra­rī­ku­rvā­ṇaḥ kathaṃ na­gha­ṭa­sya <lb n="34,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,37</span>sva­vyaṃ­ja­ka­de­śe '­bhi­vya­kta­syā­nya­tra cā­na­bhi­vya­kta­sya­gha­ṭa­pra­tya­ya­he­tu­tvā­he­tu­tve nā­bhyu­pa­ga­ccha­tī­ti sve­cchā­kā­rī | <lb n="34,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,38</span>syān mataṃ nānā ghaṭaḥ sa­kṛ­dbhi­nna­de­śa­ta­yo­pa­la­bhya­mā­na­tvā­tpa­ṭa­ka­ṭa­mu­ku­ṭā­di­pa­dā­rthāṃ­ta­ra­va­d iti tarhi nānā <lb n="34,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 34,39</span>sattā yu­ga­pa­dbā­dha­kā­bhā­ve sa­ti­bhi­nna­de­śa­dra­vyā­di­ṣū­pa­la­bhya­mā­na­tvā­t tadvad i­ti­da­rśa­nāṃ­ta­ra­m āyātaṃ nyāyasya <pb n="35"/><lb n="35,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,01</span>sa­mā­na­tvā­t | na hi vi­bhi­nna­de­śe­ṣu gha­ṭa­pa­ṭā­di­ṣu­yu­ga­pa­tsa­tvo­pa­laṃ­bho 'siddhaḥ saṃto 'mī gha­ṭā­da­ya iti pratī<span type="hard-break">- </span><lb n="35,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,02</span>ter a­bā­dhi­ta­tvā­t | vyo­mnā­nai­kāṃ­ti­ko 'yaṃ hetur iti cen na | tasya pra­tya­kṣa­to­bhi­nna­de­śa­ta­yā­'­tīṃ­dri­ya­sya yu­ga­pa­du­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="35,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,03</span>laṃ­bhā­bhā­vā­t | pa­re­ṣāṃ­yu­ga­pa­dbhi­nna­de­śā­kā­śa­liṃ­ga­śa­bdo­pa­laṃ­bhā­saṃ­bha­vā­c ca­nā­nu­mā­na­to 'pi bhi­nna­de­śa­ta­yā yuga<span type="hard-break">- </span><lb n="35,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,04</span>pa­du­pa­laṃ­bho 'sti yatas te­nā­nai­kāṃ­ti­ka­tvaṃ hetor a­bhi­dhī­ya­te | nā­nā­de­śā­kā­śa­liṃ­ga­śa­bdā­nāṃ nā­nā­de­śa­stha­pu­ru­ṣaiḥ <lb n="35,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,05</span>śra­va­ṇā­d ā­kā­śa­syā­nu­mā­nā­t yu­ga­pa­dbhi­nna­de­śa­ta­yo­pa­laṃ­bha­sya­pra­si­ddhā­v api na tena vya­bhi­cā­raḥ sā­dha­na­sya tasya <lb n="35,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,06</span>pra­de­śa­bhe­dā­n nā­nā­tva­si­ddheḥ | niḥ­pra­de­śa­sya­yu­ga­pa­dbhi­nna­de­śa­kā­la­sa­ka­la­mū­rti­ma­ddra­vya­saṃ­yo­gā­nā­ma­nu­pa­pa­tte­r e­ka­pa­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="35,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,07</span>mā­ṇu­va­n na ceyaṃ sattā svataṃtraḥ padārthaḥ si­ddhaḥ­pa­dā­rtha­dha­rma­tve­na pra­tī­ya­mā­na­tvā­d a­sa­ttva­va­t | yathaiva hi­gha­ṭa­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="35,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,08</span>sattvaṃ pa­ṭa­syā­sa­ttva­m iti pa­dā­rtha­dha­rma­ta­yā­pra­tī­ya­mā­na­tvā­n nāsattvaṃ svataṃtraḥ padārthaḥ ta­thā­gha­ṭa­sya sattvaṃ paṭasya <lb n="35,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,09</span>sattvam iti pa­dā­rtha­dha­rma­tve­no­pa­la­bhya­mā­na­tvā­t sattvam a­pi­sa­rva­thā vi­śe­ṣā­bhā­vā­t sarvatra ghaṭaḥ san paṭaḥ san iti <lb n="35,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,10</span>pra­tya­ya­syā­vi­śe­ṣā­d ekaṃ sattvaṃ pa­dā­rtha­dha­rma­tve 'pīti cettarhi sa­rva­trā­sa­d iti pra­tya­ya­syā­vi­śe­ṣā­d bhā­va­pa­ra­taṃ­tra­tve <lb n="35,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,11</span>'py ekam a­sa­tva­m a­bhyu­pa­ga­mya­tāṃ prāg asat paścād a­sa­di­ta­ra­tre­ta­ra­d asad a­tyaṃ­ta­m asad iti pra­tya­ya­vi­śe­ṣā­tprā­ga­sa­ttva­pa­ścā<span type="hard-break">- </span><lb n="35,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,12</span>d a­sa­ttve­ta­re­ta­rā­sa­ttvā­tyaṃ­tā­sa­ttva­bhe­da­si­ddhe­r nai­ka­ma­sa­tva­m iti cet | nanv evaṃ vi­nā­śā­t pūrvaṃ sattvaṃ prāksattvaṃ <lb n="35,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,13</span>sva­rū­pa­lā­bhā­d uttaraṃ sattvaṃ paścāt sattvaṃ sa­mā­na­jā­tī­ya­yoḥ­ke­na­ci­d rū­pe­ṇe­ta­re­ta­ra­tra­sa­ttva­m i­ta­re­ta­ra­sa­ttvaṃ kā­la­tra­ye <lb n="35,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,14</span>'py a­nā­dya­naṃ­ta­sya sattvam a­tyaṃ­ta­sa­ttvā­m iti sa­ttva­bhe­daḥ­kiṃ nā­nu­ma­nya­te sa­tpra­tya­ya­syā­pi prā­kkā­lā­di­ta­yā viśeṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="35,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,15</span>siddher bā­dha­kā­bhā­vā­t yathā cā­sa­ttva­sya sa­rva­thai­ka­tve­kva­ci­t kā­ryo­tpa­ttau prā­ga­bhā­va­vi­nā­śe sa­rva­trā­bhā­va­vi­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="35,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,16</span>śa­pra­saṃ­gā­t | na kiṃcit prāg asad iti sa­rva­kā­rya­m anādi syāt | na kiṃcit paścād asad iti ta­da­naṃ­taṃ syāt na <lb n="35,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,17</span>kvacit kiṃcid asad iti sarvaṃ sa­rvā­tma­kaṃ syān na kva­ci­da­tyaṃ­ta­m asad iti sarvaṃ sarvatra sarvadā pra­sa­jye­te­ti bādhaka<span type="hard-break">- </span><lb n="35,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,18</span>m api tathā sa­ttvai­ka­tve sa­mā­na­m u­pa­la­bhā­ma­he ka­sya­ci­tpra­dhvaṃ­se sa­ttvā­bhā­ve sarvatra sa­ttvā­bhā­va­pra­saṃ­gā­t na <lb n="35,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,19</span>kiṃcit ku­ta­ści­t prāk sat paścāt sad vā nā­pī­ta­ra­tre­ta­ra­t satsyāt a­tyaṃ­ta­sa­d veti sa­rva­śū­nya­tā­pa­tti­r duḥśakyā<span type="hard-break">- </span><lb n="35,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,20</span>pa­ri­ha­rtuṃ | tāṃ pa­ri­ji­hī­rṣa­tā sattvasya bhe­do­'­bhyu­pa­gaṃ­ta­vya iti naikā sattā sa­va­rthā­si­dhye­d a­sa­ttā­va­tta­da­naṃ­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="35,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,21</span>pa­ryā­ya­to­pa­pa­tteḥ | syān matir eṣā te ka­sya­ci­t kā­rya­sya­pra­dhvaṃ­se 'pi na sattāyāḥ pra­dhvaṃ­sa­s ta­syā­ni­tya­tvā­t <lb n="35,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,22</span>pa­dā­rthāṃ­ta­re­ṣu sa­tpra­tya­ya­he­tu­tvā­t prā­kkā­lā­di­vi­śe­ṣa­ṇa­bhe­de­'­py a­bhi­nna­tvā­t sarvathā śūnyatāṃ pa­ri­ha­ra­to 'pi <lb n="35,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,23</span>sa­ttā­naṃ­ta­pa­ryā­ya­tā­nu­pa­pa­tti­r iti sāpi na sā­dhī­ya­sī ka­sya­ci­tkā­rya­syo­tpā­de 'pi prā­ga­bhā­va­syā­bhā­vā­nu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="35,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,24</span>pa­tti­pra­saṃ­gā­t tasya ni­tya­tvā­t | pa­dā­rthāṃ­ta­rā­ṇā­m u­tpa­tteḥ­pū­rvaṃ prā­ga­bhā­va­sya sva­pra­tya­ya­he­toḥ sa­dbhā­va­si­ddheḥ <lb n="35,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,25</span>sa­mu­tpa­nnai­ka­kā­rya­vi­śe­ṣa­ṇa­ta­yā vi­nā­śa­vya­va­hā­ro '­pi­prā­ga­bhā­va­syā­vi­nā­śi­no nā­nā­nu­tpa­nna­kā­ryā­pe­kṣa­yā <lb n="35,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,26</span>vi­śe­ṣa­ṇa­bhe­de 'pi bhe­dā­saṃ­bha­vā­d e­ka­tvā­vi­ro­dhā­t | na hyutpatteḥ pūrvaṃ ghaṭasya prā­ga­bhā­vaḥ paṭasya prā­ga­bhā­va <lb n="35,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,27</span>ity ādi vi­śe­ṣa­ṇa­bhe­de 'py abhāvo bhidyate ghaṭasya sa­ttā­pa­ṭa­sya sattety ā­di­vi­śe­ṣa­ṇa­bhe­de 'pi sa­ttā­va­t | nanu <lb n="35,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,28</span>prā­ga­bhā­va­sya nityatve kā­ryo­tpa­tti­r na syāt ta­sya­ta­tpra­ti­baṃ­dha­ka­tvā­t ta­da­pra­ti­baṃ­dha­ka­tve prāg a­pi­kā­ryo­tpa­tteḥ kāryasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="35,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,29</span>nā­di­tva­pra­saṃ­ga iti cet tarhi sattāyā nityatve kā­rya­sya­pra­dhvaṃ­so na syāt tasyās ta­tpra­ti­baṃ­dha­ka­tvā­t <lb n="35,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,30</span>ta­da­pra­ti­baṃ­dha­ka­tve pra­dhvaṃ­sā­t prāg a­pi­pra­dhvaṃ­sa­pra­saṃ­gā­t | kāryasya sthitir eva na syā­tkā­rya­sa­ttā hi pradhvaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="35,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,31</span>sāt prāk pra­dhvaṃ­sa­sya pra­ti­ghā­ti­ke­ti kāryasya sthi­tiḥ­si­dhye­n nānyathā | yadi punar ba­la­va­tpra­dhvaṃ­sa­kā­ra­ṇa­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="35,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,32</span>nnipāte kāryasya satto na pradhvaṃsaṃ pra­ti­ba­dhnā­ti ta­taḥ­pū­rvaṃ tu ba­la­va­dvi­nā­śa­kā­ra­ṇā­bhā­vā­t pradhvaṃsaṃ pra­ti­ba­dhnā<span type="hard-break">- </span><lb n="35,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,33</span>ty eva tato na prāg api pra­dhvaṃ­sa­pra­saṃ­ga iti mataṃ ta­dā­ba­la­va­du­tpā­da­ka­kā­ra­ṇo­pa­dhā­nā­t kā­rya­syo­tpā­daṃ prā­ga­bhā­vaḥ <lb n="35,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,34</span>sann api na vi­ru­ṇa­ddhi kā­ryo­tpā­da­nā­t pū­rvaṃ­ta­du­tpā­da­kā­ra­ṇā­bhā­vā­t taṃ vi­ru­ṇa­ddhi tato na prāg a­pi­kā­ryo­tpa<span type="hard-break">- </span><lb n="35,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,35</span>ttir yena kā­rya­syā­nā­di­tva­pra­saṃ­ga iti prā­ga­bhā­va­sya sa­rva­dā­sa­dbhā­vo manyatāṃ sa­ttā­va­t | tathā caika eva sarvatra <lb n="35,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,36</span>prā­ga­bhā­vo vya­ti­ṣṭha­te | pra­dhvaṃ­sā­bhā­va­ś ca na prā­ga­bhā­vā­da­rthāṃ­ta­ra­bhū­taḥ syāt kā­rya­vi­nā­śa­vi­śi­ṣṭa­sya tasyaiva <lb n="35,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,37</span>pra­dhvaṃ­sā­bhā­va ity a­bhi­dhā­nā­tta­syai­ve­ta­re­ta­ra­vyā­vṛ­tti­vi­śi­ṣṭa­sye­ta­re­ta­rā­bhā­vā­bhi­dhā­na­va­t || nanu ca kāryasya <lb n="35,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,38</span>vināśa eva pra­dhvaṃ­sā­bhā­vo na punas tato 'nyaḥ | ye­na­vi­nā­śa­vi­śi­ṣṭaḥ pra­dhvaṃ­sā­bhā­va ity a­bhi­dhī­ya­te | nāpī<span type="hard-break">- </span><lb n="35,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 35,39</span>ta­re­ta­ra­vyā­vṛ­tti­r i­ta­re­ta­rā­bhā­vā­d anyā yena ta­thā­vi­śi­ṣṭa­sye­ta­re­ta­rā­bhā­vā­bhi­dhā­nā­m iti cet ta­rhī­dā­nīṃ­kā­rya<span type="hard-break">- </span><pb n="36"/><lb n="36,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,01</span>syotpāda eva prā­ga­bhā­vā­bhā­va­s ta­to­'­rthāṃ­ta­ra­syā­saṃ­bha­vā­t kathaṃ tena kāryasya pra­ti­baṃ­dhaḥ­si­dhye­t kā­ryo­tpā­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="36,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,02</span>t prā­ga­bhā­vā­bhā­va­syā­rthāṃ­ta­ra­tve prāg eva kā­ryo­tpā­daḥ syā­tśa­śva­da­bhā­vā­bhā­ve śa­śva­tsa­dbhā­va­va­t | na hy a­nya­dai­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="36,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,03</span>bhā­va­syā­bhā­vo '­nya­dai­va bhāvasya sadbhāva i­ti­a­bhā­vā­bhā­va­sa­dbhā­va­yoḥ kā­la­bhe­do yuktaḥ sa­rva­trā­bhā­vā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="36,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,04</span>vasyaiva bhā­va­sa­dbhā­va­pra­si­ddheḥ­bhā­vā­bhā­va­syā­bhā­va­pra­si­ddhi­va­t tathā ca kā­rya­sa­dbhā­va e­va­ta­da­bhā­vā­bhā­vaḥ <lb n="36,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,05</span>kā­ryā­bhā­va eva na ta­dbhā­va­syā­bhā­va ity a­bhā­va­vi­nā­śa­va­dbhā­va­vi­nā­śa­pra­si­ddheḥ na bhā­vā­bhā­vau pa­ra­spa­ra­m atiśa<span type="hard-break">- </span><lb n="36,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,06</span>yāte yatas tayor a­nya­ta­ra­syai­vai­ka­tva­ni­tya­tve­nā­nā­tvā­ni­tya­tve vā vya­va­ti­ṣṭha­te || ta­da­ne­nā­sa­tva­sya­nā­nā­tva­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="36,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,07</span>nityatvaṃ ca pra­ti­jā­na­tā sa­ttva­syā­pi ta­tpra­ti­jñā­ta­vya­m i­ti­ka­thaṃ­ci­t sattaikā sad iti pra­tya­yā­vi­śe­ṣā­t | <lb n="36,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,08</span>ka­thaṃ­ci­d anekā prā­ksa­di­tyā­di sa­tpra­tya­ya­bhe­dā­t | ka­thaṃ­ci­n nityā saiṃvaṃ ya­sa­tta­ti­pra­tya­bhi­jñā­nā­t ka­thaṃ­ci­d anityā <lb n="36,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,09</span>kā­la­bhe­dā­t pūrvaṃ sattā paścāt satteti sa­tpra­tya­ya­bhe­dā­t sa­ka­la­bā­dha­kā­bhā­vā­d a­nu­maṃ­ta­vyā ta­tpra­ti­pa­kṣa­bhū­tā­'­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="36,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,10</span>ttāvat | tataḥ sa­ma­vā­yi­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śi­ṣṭe­he­daṃ pra­tya­ya­he­tu­tvā­tsa­ma­vā­yaḥ sa­ma­vā­yi­vi­śe­ṣa­pra­ti­ni­ya­ma­he­tu<span type="hard-break">- </span><lb n="36,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,11</span>r dra­vyā­di­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śi­ṣṭa­sa­tpra­tya­he­tu­tvā­ddra­vyā­di­vi­śe­ṣa­pra­ti­ni­ya­ma­he­tuḥ sa­ttā­va­d iti vi­ṣa­mau­pa­nyā­saḥ <lb n="36,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,12</span>sattāyā nā­nā­tva­sā­dhā­nā­t ta­dva­tsa­ma­vā­ya­sya nā­nā­tva­si­ddheḥ so'pi hi ka­thaṃ­ci­d eka eva ihedaṃ pra­pra­tya­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="36,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,13</span>vi­śe­ṣā­t | ka­thaṃ­ci­d aneka eva nā­nā­sa­ma­vā­yi­vi­śi­ṣṭe­he­daṃ­pra­tya­ya­bhe­dā­t | ka­thaṃ­ci­n nitya eva pra­tya­bhi­jñā­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="36,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,14</span>mā­na­tvā­t | ka­thaṃ­ci­d anitya eva kā­la­bhe­de­na pra­tī­ya­mā­na­tvā­t | na cai­ka­trā­dhi­ka­ra­ṇe pa­ra­spa­ra­m e­ka­tvā­ne­ka­tve <lb n="36,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,15</span>ni­tya­tvā­ni­tya­tve vā viruddhe sa­ka­la­bā­dha­ka­ra­hi­ta­tve sa­tyu­pa­la­bhya­mā­na­tvā­t ka­thaṃ­ci­t sa­tvā­sa­tva­va­t | yad apy a<span type="hard-break">- </span><lb n="36,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,16</span>bhyadhāyi sa­ttvā­sa­ttve naikatra vastuni sa­kṛ­tsaṃ­bha­va­ta­sta­yoḥ vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­rū­pa­tvā­t | yayor vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­rū<span type="hard-break">- </span><lb n="36,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,17</span>patvaṃ te naikatra vastuni sa­kṛ­tsaṃ­bha­va­to ya­thā­śī­ta­tvā­śī­ta­tve | vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­rū­pe ca sa­ttvā­sa­ttve­ta­smā­n naikatra <lb n="36,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,18</span>vastuni sa­kṛ­tsaṃ­bha­va­ta iti | tad apy a­nu­pa­pa­nnaṃ va­stu­nye­ka­trā­bhi­dhe­ya­tvā­na­bhi­dhe­ya­tvā­bhyāṃ sa­kṛ­tsaṃ­bha­va­dbhyāṃ <lb n="36,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,19</span>vya­bhi­cā­rā­t ka­syā­ci­t svā­bhi­dhā­ya­kā­bhi­dhā­nā­pe­kṣa­yā­a­bhi­dhe­ya­tva­m a­nyā­bhi­dhā­ya­kā­bhi­dhā­nā­pe­kṣa­yā cānabhi<span type="hard-break">- </span><lb n="36,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,20</span>dheyatvaṃ sa­kṛ­du­pa­la­bhya­mā­na­m a­bā­dhi­ta­me­ka­trā­bhi­dhe­ya­tvā­na­bhi­dhe­ya­tva­yoḥ sa­kṛ­tsaṃ­bha­vaṃ sā­dha­ya­tī­tya­bhya­nu­jñā­ne svarū<span type="hard-break">- </span><lb n="36,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,21</span>pā­dya­pe­kṣa­yā sattvaṃ pa­ra­rū­pā­dya­pe­kṣa­yā cāsatvaṃ ni­rbā­dha­ma­nu­bhū­ya­mā­na­m ekatra vastuni sa­tvā­sa­tva­yoḥ sa­kṛ­tsaṃ­bha­vaṃ <lb n="36,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,22</span>kiṃ na sā­dha­ye­t vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­rū­pa­tvā­vi­śe­ṣā­t | ka­thaṃ­ci­du­pa­la­bhya­mā­na­yo­r vi­ro­dhā­na­va­kā­śā­t yenaiva sva­rū­pe­ṇa <lb n="36,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,23</span>sattraṃ tenaivā satvam iti sa­rva­thā­'­rpi­ta­yo­r e­va­sa­tvā­sa­tva­yo­r yu­ga­pa­d ekatra vi­ro­dha­si­ddheḥ | ka­thaṃ­ci­tsa­tvā­sa­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="36,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,24</span>yor ekatra vastuni sa­kṛ­tpra­si­ddhau ca ta­dva­de­ka­tvā­ne­ka­tva­yo­rni­tya­tvā­ni­tya­tva­yo­ś ca sakṛd ekatra ni­rṇa­yā­n na kiṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="36,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,25</span>cid vi­pra­ti­ṣi­ddhaṃ sa­ma­vā­ya­syā­pi tathā pra­ti­te­r a­bā­dhi­ta­tvā­t | sa­rva­thai­ka­tve ma­he­śva­ra eva jñānasya sa­ma­vā­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="36,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,26</span>d vṛttir na punar ā­kā­śā­di­svi­ti pra­ti­ni­ya­ma­sya ni­yā­ma­ka­ma­pa­śya­to ni­śca­yā­saṃ­bha­vā­t | na cā­kā­śā­dī­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="36,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,27</span>m a­ce­ta­na­tā ni­yā­mi­kā ce­ta­nā­tma­gu­ṇa­sya jñānasya ce­ta­nā­tma­nye­va ma­he­śva­re sa­ma­vā­yo­pa­pa­tte­r a­ce­ta­na­dra­vya­ga­ga­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="36,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,28</span>dau ta­da­yo­gā­t jñānasya ta­dgu­ṇa­tvā­bhā­vā­d iti vaktu yuktaṃ | śaṃbhor api svato '­ce­ta­na­tva­pra­ti­jñā­nā­t svādi<span type="hard-break">- </span><lb n="36,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,29</span>bhyastasya vi­śe­ṣā­si­ddheḥ | syād ākūtaṃ neśvaraḥ sva­ta­śce­ta­no '­ce­ta­no vā ce­ta­na­sa­ma­vā­yā­t tu ce­ta­yi­tā svād<span type="hard-break">- </span><lb n="36,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,30</span>yas tu na ce­ta­nā­sa­ma­vā­yā­c ce­ta­yi­tā­raḥ ka­dā­ci­d ato '­sti­te­bhya­s tasya viśeṣa iti | tad apy asat | svato mahe<span type="hard-break">- </span><lb n="36,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,31</span>śvarasya sva­rū­pā­na­va­dhā­ra­ṇā­n niḥ­sva­rū­pa­tā­pa­tteḥ | sva­yaṃ­ta­syā­tma­rū­pa­tvā­n na sva­rū­pa­hā­ni­r iti cen na | ā­tma­nā­'­py ā<span type="hard-break">- </span><lb n="36,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,32</span>tma­tva­yo­gā­d ā­tma­tve­na vya­va­hā­ro­pa­ga­mā­t svato '­nā­tma­tvā­dā­tma­rū­pa­syā­py asiddheḥ | yadi punaḥ svayaṃ nātmā<span type="hard-break">- </span><lb n="36,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,33</span>maheśo nāpy anātmā ke­va­la­m ā­tma­tva­yo­dā­tme­ti mataṃ | ta­dā­sva­taḥ kim asau syāt ? dravyam iti cen na | dravya<span type="hard-break">- </span><lb n="36,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,34</span>tva­yo­gā­d dra­vya­vya­va­hā­ra­va­ca­nā­t | sato dra­vya­sva­rū­pe­ṇā­pi­ma­he­śva­ra­syā­vya­va­sthi­teḥ | yadi tu na svato 'sau <lb n="36,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,35</span>dravyaṃ nāpy adravyaṃ dra­vya­tva­yo­gā­d dravyam i­ti­pra­ti­pā­dya­te | tadā na svayaṃ dravyaṃ sva­rū­pa­syā­py a­bhā­vā­t kiṃ­sva­rū­paḥ <lb n="36,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,36</span>śaṃbhur bhaved iti vaktavyaṃ | sann eva svayam asāv iti cenna | sa­tva­yo­gā­t sann iti vya­va­hā­ra­sā­dha­nā­t svataḥ <lb n="36,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,37</span>sa­drū­pa­syā­pra­si­ddheḥ | atha na svataḥ sa­nna­cā­sa­n sa­tva­sa­ma­vā­yā­t tu sann ity a­bhi­dhī­ya­te tadā vyāghāto duru<span type="hard-break">- </span><lb n="36,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,38</span>ttaraḥ syāt sa­tvā­sa­tva­yo­r a­nyo­nya­vya­va­cche­da­rū­pa­yo­re­ka­ta­ra­sya pra­ti­ṣe­dhe '­nya­ta­ra­sya vi­dhā­na­pra­saṃ­gā­t ubhaya <lb n="36,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 36,39</span>pra­ti­ṣe­dha­syā­saṃ­bha­vā­t | katham evaṃ sarvathā sa­ttvo­sa­tva­yāḥ­syā­dvā­di­bhiḥ pra­ti­ṣe­dhe teṣāṃ vyaghāto na bhaved iti cen na <pb n="37"/><lb n="37,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,01</span>taiḥ ka­thaṃ­ci­t sa­ttvā­sa­ttva­yo­r vi­dhā­nā­t | sa­rva­thā­sa­ttvā­sa­ttve hi ka­thaṃ­ci­tsa­ttvā­sa­ttva­vya­va­cche­de­nā­bhyu­pa­ga­mye­te <lb n="37,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,02</span>sarvathā sattvasya ka­thaṃ­ci­t sattvasya vya­va­cche­de­na­vya­va­sthā­nā­t | a­sa­ttva­sya ca ka­thaṃ­ci­d a­sa­ttva­vya­va­cche­de­ne<span type="hard-break">- </span><lb n="37,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,03</span>ti sarvathā sattvasya pra­ti­ṣe­dhe ka­thaṃ­ci­t sa­sa­tva­sya­vi­dhā­nā­t | sarvathā cā­sa­tva­sya niṣedhe ka­thaṃ­ci­t sa­tva­sya­vi­dhi<span type="hard-break">- </span><lb n="37,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,04</span>r iti kathaṃ sarvathā sa­ttvā­sa­tva­pra­ti­ṣe­dhe syā­dvā­di­nāṃ­vyā­ghā­to du­ru­tta­raḥ syāt sa­rva­thai­kāṃ­ta­vā­di­nā­m eva tasya <lb n="37,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,05</span>du­ru­tta­ra­tvā­t || etena dra­vya­tvā­dra­vya­tva­yo­rā­tma­tvā­nā­tva­yo­ś ce­ta­na­tvā­ce­ta­na­tva­yo­ś ca­pa­ra­spa­ra­vya­va­cche­da­rū­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="37,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,06</span>yor yu­ga­pa­t pra­ti­ṣe­dhe vyāghāto du­ru­tta­raḥ pra­ti­pā­di­taḥ | ta­de­ka­ta­ra­pra­ti­ṣe­dhe '­nya­ta­ra­sya vidher avaśyaṃ bhāvāt <lb n="37,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,07</span>u­bha­ya­pra­ti­ṣe­dha­syā­saṃ­bha­vā­t | ka­thaṃ­ci­t sa­tvā­sa­tva­yo­rvai­śe­ṣi­kai­r a­na­bhyu­pa­ga­mā­t kiṃ ca sva­rū­pe­ṇā­sa­ti ma­he­śva­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="37,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,08</span>sa­tva­sa­ma­vā­ye pra­ti­jñā­ya­mā­ne khāṃbuje sa­tva­sa­ma­vā­yaḥ­pa­ra­mā­rtha­taḥ kiṃ na bhavet sva­rū­pe­ṇā­sa­tvā­vi­śe­ṣā­t | <lb n="37,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,09</span>khāṃ­bu­ja­syā­bhā­vā­n na tatra sa­ma­vā­yaḥ pā­ra­mā­rthi­ka sa­dva­rge­dra­vya­gu­ṇa­ka­rma­la­kṣa­ṇe sa­tva­sa­ma­vā­ya­si­ddheḥ | ma­he­śva­ra <lb n="37,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,10</span>e­vā­tma­dra­vya­vi­śe­ṣa­sa­tva­sa­ma­vā­ya iti ca sva­ma­no­ra­tha­mā­traṃ­sva­rū­pe­ṇā­sa­taḥ ka­sya­ci­t sa­dva­rga­tvā­si­ddheḥ || <lb n="37,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,11</span>sva­rū­pe­ṇa sati ma­he­śva­re sa­tva­sa­ma­vā­yo­pa­ga­me sā­mā­nyā­dā­v a­pi­sa­tva­sa­ma­vā­ya­pra­saṃ­gaḥ sva­rū­pe­ṇa sa­tvā­vi­śe­ṣā­t | <lb n="37,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,12</span>yathaiva hi ma­he­śva­ra­sya sva­rū­pa­ta satvaṃ vṛ­ddha­vai­śe­ṣi­kai­ri­ṣya­te tadā pṛ­thi­vyā­di­dra­vyā­ṇāṃ rū­pā­di­gu­ṇā­nā­m utkṣe<span type="hard-break">- </span><lb n="37,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,13</span>pa­ṇā­di­ka­rma­ṇāṃ sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­sa­ma­vā­yā­nāṃ ca prā­ga­bhā­vā­dī­nā­ma­pī­ṣya­ta eva tathāpi kvacid eva satvasa<span type="hard-break">- </span><lb n="37,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,14</span>ma­vā­ya­si­ddhau ni­ya­ma­he­tu­r vaktavyaḥ satsad iti jñā­na­ma­bā­dhi­taṃ ni­ya­ma­he­tu­r iti cen na | tasya sā­mā­nyā­di­ṣv api <lb n="37,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,15</span>bhāvāt | yathaiva hi dravyaṃ sat guṇaḥ sat karma sad i­ti­jñā­na­m a­bā­dhi­ta­m u­tpa­dya­te tathā sā­mā­nya­m asti viśeṣo <lb n="37,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,16</span>'sti sa­ma­vā­yo 'sti prā­ga­bhā­vā­da­yaḥ saṃtīti jñānam a­pya­bā­dhi­ta­m eva | sā­mā­nyā­di­prā­ga­bhā­vā­di­ta­ttvā­sti<span type="hard-break">- </span><lb n="37,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,17</span>tvaṃ | anyathā ta­dvā­di­bhiḥ katham a­bhyu­pa­ga­mya­te | ta­trā­sti­tva­dha­rma­sa­dbhā­vā­d astīti jñānaṃ na pu­naḥ­sa­ttā­saṃ­baṃ­dhā<span type="hard-break">- </span><lb n="37,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,18</span>d a­na­va­sthā­pra­saṃ­gā­t || sā­mā­nya­ka­lpa­nā­t | vi­śe­ṣe­ṣu ca­sā­mā­nyo­pa­ga­me sā­mā­nya­jñā­nā­t vi­śe­ṣā­nu­pa­laṃ­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="37,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,19</span>d u­bha­ya­ta­dvi­śe­ṣa­sma­ra­ṇā­c ca ka­sya­ci­d avaśyaṃ bhā­vi­ni­saṃ­śa­ye ta­dvya­va­cche­dā­rtha vi­śe­ṣāṃ­ta­ra­ka­lpa­nā­nu­ṣaṃ­gaḥ | puna<span type="hard-break">- </span><lb n="37,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,20</span>s tatrāpi sā­ma­nya­ka­lpa­ne 'vaśyaṃ bhāvī saśaṃyaḥ sati ta­smiṃ­sta­dvya­va­cche­dā­ya ta­dvi­śe­ṣāṃ­ta­ra­ka­lpa­nā­yā­m ana<span type="hard-break">- </span><lb n="37,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,21</span>va­sthā­pra­saṃ­gā­t | pa­rā­pa­ra­vi­śe­ṣa­sā­mā­nya­ka­lpa­na­syā­ni­vṛ­tteḥ­su­dū­ra­m api gatvā vi­śe­ṣe­ṣu sā­mā­nyā­na­bhyu­pa­ga­me <lb n="37,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,22</span>siddhāḥ sā­mā­nya­ra­hi­tā viśeṣāḥ sa­ma­vā­ye ca­sa­mā­nya­syā­saṃ­bha­vaḥ prasiddha eva ta­sya­ka­tvā­t saṃ­bha­ve­cā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="37,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,23</span>va­sthā­nu­ṣaṃ­gā­t sa­ma­vā­ye sā­mā­nya­sya sa­ma­vā­yāṃ­ta­ra­ka­lpa­nā­d itina sā­mā­nyā­di­ṣu sad iti jñānaṃ sattā<span type="hard-break">- </span><lb n="37,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,24</span>ni­baṃ­dha­naṃ bā­dhya­mā­na­tvā­t | tathā prā­ga­bhā­vā­di­ṣv api sa­ttā­sa­ma­vā­ye prā­ga­bhā­vā­di­tva­vi­ro­dhā­t na sa­ttā­ni­baṃ­dha­na<span type="hard-break">- </span><lb n="37,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,25</span>m astīti jñānaṃ | tato '­sti­tva­dha­rma­vi­śe­ṣa­ṇa­sā­ma­rthyā­d e­va­ta­trā­stī­ti jñānam a­bhyu­pa­gaṃ­ta­vyaṃ | a­nya­thā­'­stī­ti <lb n="37,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,26</span>vya­va­hā­ro­yo­gā­d iti kecid vai­śe­ṣi­kāḥ sa­ma­bhya­maṃ­sa­ta tāṃś capare pra­ti­kṣi­paṃ­ti | sā­mā­nyā­di­ṣū­pa­ca­ri­ta­sa­tvā­bhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="37,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,27</span>pa­ga­mā­t mu­khya­sa­tve bā­dha­ka­sa­dbhā­vā­n na pā­ra­mā­rthi­ka­sa­tvaṃ­, sa­ttā­sa­baṃ­dhā­di vā­'­sti­tva­dha­rma­vi­śe­ṣa­ṇa­ba­lā­d api <lb n="37,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,28</span>saṃ­bhā­vya­te­, sa­ttā­vya­ti­re­ke­ṇā­sti­tva­dha­rma­grā­ha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­t­'­a­nya­thā­sti­tvaṃ dharmeṣv astīti pra­tya­yā­d asti<span type="hard-break">- </span><lb n="37,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,29</span>tvāṃ­ta­ra­pa­ri­ka­lpa­nā­yā­m a­na­va­sthā­nu­ṣaṃ­gā­t | ta­tro­pa­cā­ri­ta­syā­sti­tva­sya pra­ti­jñā­ne sā­mā­nyā­di­ṣv a­pi­ta­du­pa­ca­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="37,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,30</span>tam astu mukhye bā­dha­ka­sa­dbhā­vā­t sa­rva­tro­pa­cā­ra­sya­mu­khya­bā­dha­ka­sa­dbhā­vā­d e­vo­pa­pa­tteḥ | prā­ga­bhā­vā­di­ṣv api <lb n="37,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,31</span>mu­khyā­sti­tva­bā­dha­ko­pa­pa­tte­r u­pa­cā­ra­ta­e­vā­sti­tva­vya­va­hā­ra­si­ddhe­r iti teṣāṃ dra­vyā­di­ṣv api sad i­ti­jñā­naṃ sattā<span type="hard-break">- </span><lb n="37,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,32</span>ni­baṃ­dha­naṃ kutaḥ sidhyet tasyāpi bā­dha­ka­sa­dvā­vā­t | te­ṣāṃ­sva­rū­pa­to 'satve satve vā sa­ttā­saṃ­baṃ­dhā­nu­pa­pa­tteḥ | <lb n="37,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,33</span>sva­rū­pe­ṇā­sa­tsu dra­vyā­di­ṣu sa­ttā­saṃ­baṃ­dhe­ti pra­saṃ­ga­sya­bā­dha­ka­sya pra­ti­pā­da­nā­t | sva­rū­pa­taḥ satsu sa­ttā­saṃ­ba­dhe <lb n="37,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,34</span>a­na­va­sthā tasya bā­dha­ka­syo­pa­ni­pā­ta­t sattā saṃ­baṃ­dhe­nā­pi­sa­tsu satvaṃ punaḥ sa­ttā­saṃ­ba­ndha­pa­ri­ka­lpa­na­pra­saṃ­gā­t <lb n="37,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,35</span>tasya vai­ya­rthyā­t a­pa­ri­ka­lpa­ne sva­rū­pa­taḥ satsv api tata e­va­sa­ttā­saṃ­baṃ­dha­pa­ri­ka­lpa­naṃ mā bhūt sva­rū­pa­taḥ satvā<span type="hard-break">- </span><lb n="37,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,36</span>d a­sā­dhā­ra­ṇā­t satsad ity a­nu­vṛ­tti­pra­tya­ya­syā­nu­pa­pa­tteḥ | dra­vyā­di­ṣu ta­nni­baṃ­dha­na­sya sā­dhā­ra­ṇa­sa­ttā­saṃ­baṃ­dha­sya <lb n="37,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,37</span>pa­ri­ka­lpa­naṃ na vyartham iti cen na | sva­rū­pa­sa­tvā­d e­va­sa­dṛ­śā­t sad iti pra­tya­ya­syo­pa­pa­tteḥ | sa­dṛ­śe­ta­re pa­ri­ṇā­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="37,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,38</span>sā­ma­rthyā­d eva dra­vyā­dī­nāṃ­sā­dhā­ra­ṇā­sā­dhā­ra­ṇa­sa­tva­ni­baṃ­dha­na­sya sa­tpra­tya­ya­sya­gha­ṭa­nā­t | sa­va­rthā­'­rthāṃ­ta­ra­bhū­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="37,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 37,39</span>sa­ttā­saṃ­baṃ­dha­sā­ma­rthyā­t sad iti pra­tya­ya­sya­sā­dhā­ra­ṇa­syā­yo­gā­t | sa­ttā­va­d dravyaṃ sa­ttā­vā­n guṇaḥ sa­ttā­va­t karmeti <pb n="38"/><lb n="38,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,01</span>sa­ttā­saṃ­baṃ­dha­sya pra­tya­ya­sya pra­saṃ­gā­t || na punaḥ saddravyaṃ san guṇaḥ sa­tka­rme­ti pratyayaḥ syāt | na hi ghaṃṭā <lb n="38,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,02</span>saṃ­baṃ­dhā­d gavi ghaṃṭeti jñānam a­nu­bhū­ya­te ghaṃ­ṭā­vā­nn i­ti­jñā­na­sya tatra pratīteḥ | ya­ṣṭi­saṃ­baṃ­dhā­t puruṣo yaṣṭir i­ti­pra­tya­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="38,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,03</span>da­rśa­nā­t tu sa­ttā­saṃ­ba­dhā­d dra­vyā­di­ṣu satteti pratyayaḥ syā­ta­bhe­de bhe­do­pa­cā­rā­t | na punaḥ sad idi pra­tya­ya­s tathā <lb n="38,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,04</span>co­pa­cā­rā­t dra­vyā­dī­nāṃ sa­ttā­vya­pa­de­śo na punaḥ pa­ra­mā­rtha­taḥ­si­dhye­t | syān mataṃ sa­ttā­sā­mā­nya­vā­ca­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="38,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,05</span>syā­sa­ttā­śa­bda­sye­va sa­ccha­bda­syā­pi sa­dbhā­vā­t saṃ­ba­dhaṃ­dhā­tsaṃ­ti dra­vya­gu­ṇa­ka­rmā­ṇī­ti vya­pa­di­śyaṃ­te bhāvasya <lb n="38,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,06</span>bhā­va­va­da­bhi­dhā­yi­nā­pi śa­bde­nā­bhi­dhā­na­pra­si­ddheḥ | vi­ṣā­ṇī­ka­ku­dmā­n prāṃ­te­vā­la­dhi­r iti go­tva­liṃ­ga­m ity ādi<span type="hard-break">- </span><lb n="38,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,07</span>vat vi­ṣā­ṇyā­di­vā­ci­nā śabdena vi­ṣā­ṇi­tvā­de­r bhā­va­syā­bhi­dhā­nā­di­ti | tad apy a­nu­pa­pa­nnaṃ | ta­tho­pa­cā­rā­d eva <lb n="38,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,08</span>sa­tpra­tya­ya­pra­saṃ­gā­t || puruṣe ya­ṣṭi­saṃ­baṃ­dhā­d yaṣṭir i­ti­pra­tya­ya­va­t || yadi punar ya­ṣṭi­pu­ru­ṣa­yoḥ saṃ­yo­gā­t puruṣo <lb n="38,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,09</span>yaṣṭir iti jñānam u­pa­ca­ri­taṃ yuktaṃ | na punar dravyādau saditi jñānaṃ tatra satvasya sa­ma­vā­yā­d iti mataṃ tad 'vaya<span type="hard-break">- </span><lb n="38,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,10</span>veṣv a­va­ya­vi­naḥ sa­ma­vā­yā­d a­va­ya­vi­ṭhya­pa­de­śaḥ syāt na pu­na­ra­va­ya­vi­vya­pa­de­śaḥ | dravye ca guṇasya sa­ma­vā­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="38,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,11</span>d gu­ṇa­vya­pa­de­śo 'stu kri­yā­sa­ma­vā­yā­t kri­yā­vya­pa­de­śa­s tathā cana ka­dā­ci­d a­va­ya­vi­ṣv a­va­ya­va­pra­tya­yaḥ guṇini guṇi<span type="hard-break">- </span><lb n="38,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,12</span>pratyayaḥ kri­yā­va­ti kri­yā­va­tpra­tya­ya­ś co­pa­pa­dye­te­ti ma­hā­nvyā­ghā­taḥ pa­dā­rthāṃ­ta­ra­bhū­ta­sa­ttā­sa­ma­vā­ya­vā­di­nā­m anu<span type="hard-break">- </span><lb n="38,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,13</span>ṣajyeta tad evaṃ svataḥ sata e­ve­śva­ra­sya sva­sa­ma­vā­yo­'­bhyu­pa­gaṃ­ta­vyaḥ ka­thaṃ­ci­t sa­dā­tma­ta­yā pa­ri­ṇa­ta­syai­va satva<span type="hard-break">- </span><lb n="38,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,14</span>sa­ma­vā­ya­syo­pa­pa­tteḥ | anyathā pra­mā­ṇe­na bā­dha­nā­t sva­yaṃ­sa­taḥ sa­tva­sa­ma­vā­ye 'sya ca pra­mā­ṇa­pra­si­ddheḥ | svayaṃ <lb n="38,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,15</span>dra­vyā­tma­nā pa­ri­ṇa­ta­sya dra­vya­tva­sa­ma­vā­yaḥ | sva­yaṃ­jñā­nā­tma­nā pa­ri­ṇa­ta­sya ma­he­śva­ra­sya jñā­na­sa­ma­vā­ya <lb n="38,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,16</span>iti yuktam u­tpa­śyā­maḥ svayaṃ nī­lā­tma­nī­la­sa­ma­vā­ya­va­t || nahi kaścid atathā pa­ri­ṇa­ta­s ta­thā­tva­sa­ma­vā­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="38,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,17</span>bhāg u­pa­la­bhya­te '­ti­pra­saṃ­gā­t | tataḥ pra­mā­ṇa­va­lā­nma­he­śva­ra­sya sa­tva­dra­vya­tvā­tma­tva­va­t svayaṃ jña­tva­pra­si­ddhe<span type="hard-break">- </span><lb n="38,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,18</span>r jñānasya sa­ma­vā­yā­t tasya jña­tva­pa­ri­ka­lpa­naṃ na kaṃ­ci­da­rthaṃ puṣṇāti | jña­vya­va­hā­raṃ pu­ṣṇā­tī­ti cen na | jñe <lb n="38,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,19</span>prasiddhe jña­vya­va­hā­ra­syā­pi svataḥ prasiddheḥ | yasya hi yo'rthaḥ prasiddhaḥ sa tatra ta­dvya­va­hā­raṃ pra­va­rta­ya­nn upa<span type="hard-break">- </span><lb n="38,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,20</span>labdho yathā pra­si­ddhā­kā­śā­tmā | ākāśe ta­dvya­va­hā­ra­pra­si­ddhe­jña­ś caḥ kaścit tasmāt jñe ta­dvya­va­hā­raṃ pravarta<span type="hard-break">- </span><lb n="38,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,21</span>yati | yadi tu prasiddhe 'pi jñe jña­tva­sa­ma­vā­ya­pa­ri­ka­lpa­na­ma­jña­vya­va­cche­dā­rthā­m iṣyate tadā prasiddhe 'py ākā<span type="hard-break">- </span><lb n="38,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,22</span>śe '­nā­kā­śa­vya­va­cche­dā­rtha­m ā­kā­śa­tva­sa­ma­vā­ya­pa­ri­ka­lpa­na­mi­ṣya­tāṃ ta­syai­ka­tvā­d ā­kā­śa­tvā­saṃ­bha­vā­t sva­rū­pā­ni­śca­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="38,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,23</span>d e­vā­kā­śa­vya­va­hā­ra­pra­vṛ­ttau jñe '­pī­śva­re sva­rū­pa­ni­śca­yā­d e­va­jña­vya­va­hā­ro 'stu kiṃ tatra jñā­na­sa­ma­vā­ya­pa­ri­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="38,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,24</span>lpanayā jñā­na­pa­ri­ṇā­ma­pa­ri­ṇa­to hi jñaḥ pra­ti­pā­da­yi­tuṃ śa­kyo­nā­rthāṃ­ta­ra­bhū­taḥ jñā­na­sa­ma­vā­ye­na tato jñāna<span type="hard-break">- </span><lb n="38,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,25</span>sa­ma­vā­ya­vā­n eveha sidhyet na punar jñātā | na hya­rthāṃ­ta­ra­bhū­te jñāne sa­mu­tpa­nne jñātā, smaraṇe smartā, bhoge ca <lb n="38,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,26</span>bhokteti ta­tpra­tī­ti­kaṃ darśanaṃ ta­dā­tma­nā pa­ri­ṇa­ta­syai­va­ta­thā vya­pa­de­śa­pra­si­ddheḥ | pra­tī­ti­ba­lā­d dhi tattvaṃ <lb n="38,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,27</span>vya­va­sthā­pa­yaṃ­to yady athā nirbādhaṃ pra­tī­ti­yaṃ­ti ta­thai­va­vya­va­ha­raṃ­tī­ti pre­kṣā­pū­rva­kā­ri­ṇaḥ syur nānyathā | tato mahe<span type="hard-break">- </span><lb n="38,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,28</span>śvaro 'pi jñātā vya­va­rha­rta­vyo jñā­tṛ­sva­rū­pe­ṇa pra­mā­ṇa­taḥ­pra­tī­ya­mā­na­tvā­t | yad yena sva­rū­pe­ṇa pra­mā­ṇa­taḥ pratī<span type="hard-break">- </span><lb n="38,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,29</span>yamānaṃ tat tathā vya­va­ha­rta­vyaṃ yathā sā­mā­nyā­di­sva­rū­pa­ta­yā­jñā­tṛ­sva­rū­pe­ṇa pra­mā­ṇa­taḥ pra­tī­ya­mā­na­ś ca ma­he­śva­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="38,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,30</span>s tato jñāteti vya­va­ha­rta­vya iti | tad a­rtha­ma­rthāṃ­ta­ra­bhū­ta­jñā­na­sa­ma­vā­ya­pa­ri­ka­lpa­na­m a­na­rtha­ka­m eva tadevaṃ pramāṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="38,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,31</span>balāt svā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­ke jñāne prasiddhe ma­he­śva­ra­sya­ta­to bhe­dai­kāṃ­ta­ni­rā­ka­ra­ṇe ca ka­thaṃ­ci­t svā­rtha­vya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="38,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,32</span>sā­yā­tma­ka­jñā­nā­d abhedo '­bhyu­pa­gaṃ­ta­vyaḥ ka­thaṃ­ci­ttā­dā­tmya­syai­va sa­ma­vā­ya­sya vya­va­sthā­pa­nā­t | tathā ca nāmni <lb n="38,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,33</span>vivādo nārthe ji­ne­śva­ra­syai­va ma­he­śva­ra iti nā­ma­ka­ra­ṇā­tka­thaṃ­ci­t sā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­jñā­naṃ tā­dā­tmya­mṛ­ccha­taḥ <lb n="38,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,34</span>pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣa­sya ji­ne­śva­ra­tva­ni­śca­yā­t | tathā ca sa eva hi­mo­kṣa­mā­rga­sya praṇetā vya­va­ti­ṣṭha­te sa­de­ha­tve <lb n="38,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,35</span>dha­rma­vi­śe­ṣa­tve ca sati sa­rva­vi­nna­ṣṭa­mo­ha­tvā­t yas tu na­mo­kṣa­mā­rga­sya mukhyaḥ praṇetā sa na sadeho yathā muktā<span type="hard-break">- </span><lb n="38,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,36</span>tmā dha­rma­vi­śe­ṣa­bhā­g vā ya­thā­'­ṃ­ta­kṛ­tke­va­lī | nā­pi­sa­rva­vi­nna­ṣṭa­mo­ho yathā ra­thyā­pu­ru­ṣaḥ | sa­de­ha­tve dharmavi<span type="hard-break">- </span><lb n="38,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,37</span>śeṣatve ca sati sa­rva­vi­nna­ṣṭa­mo­ha­ś ca ji­ne­śva­ra­s ta­smā­nmo­kṣa­mā­rga­sya praṇetā vya­va­ti­ṣṭha­ta eva svā­rtha­vya­va­sā­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="38,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,38</span>tma­ka­jñā­nā­t | sa­rva­thā­'­rthāṃ­ta­ra­bhū­ta­s tu śivaḥ sa­de­ho­ni­rde­ho vā na mo­kṣa­mā­rgo­pa­de­śa­sya kartā yujyate <lb n="38,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 38,39</span>ka­rma­bhū­bhṛ­tā­m a­bhe­tṛ­tvā­t | yo yaḥ ka­rma­bhū­bhṛ­tā­m abhettā sasa na sa­rva­vi­nna­ṣṭa­mo­ho ya­thā­'­'­kā­śā­di­r abhavyo <pb n="39"/><lb n="39,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,01</span>vā saṃsārī cātmā, ka­rma­bhū­bhṛ­tā­m abhettā ca śi­vaḥ­pa­rai­r u­pe­ya­te tasmān na sa­rvā­vi­nna­ṣṭa­mo­ha iti sākṣān mo<span type="hard-break">- </span><lb n="39,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,02</span>kṣa­mā­rgo­pa­de­śa­sya kartā na bhavet nirastaṃ ca pū­rvaṃ­vi­sta­ra­ta­s tasya śa­śva­tka­rma­bhi­r a­spṛ­ṣṭa­tvaṃ pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣa­sye­tya­laṃ <lb n="39,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,03</span>vi­sta­re­ṇa prā­gu­ktā­rdha­syai­vā­tro­pa­saṃ­hā­rā­t | yathā ce­śva­ra­sya mo­kṣa­mā­rgo­pa­de­śi­tvaṃ na pra­ti­ṣṭhā­m iyarti tathā <lb n="39,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,04</span>ka­pi­la­syā­pī­ty a­ti­di­śya­te | </p><lg n="ĀP-GL_77-78 a_72" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_77ab"><lb n="39,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 77ab</span>e­te­nai­va pra­ti­vyū­ḍhaḥ kapilo 'py u­pa­de­śa­kaḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_77cd"><lb n="39,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 77cd</span>jñānād a­rthāṃ­ta­ra­tva­syā­'­vi­śe­ṣā­t sarvathā svataḥ || 77 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_78ab"><lb n="39,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 78ab</span>jñā­na­saṃ­sa­rga­to jñatvam a­jña­syā­pi na tattvataḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_78cd"><lb n="39,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 78cd</span>vyo­ma­va­c ce­ta­na­syā­pi no­pa­pa­dye­ta mu­kta­va­t || 78 || </l></lg><p n="a_73" rend="justify"><lb n="39,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,09</span>kapila eva mo­kṣa­mā­rga­syo­pa­de­śa­kaḥ kle­śa­ka­rma­vi­pā­kā­śa­yā­nāṃ­bhe­ttā ra­ja­sta­ma­so­s ti­ra­ska­ra­ṇā­t | sama<span type="hard-break">- </span><lb n="39,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,10</span>s ta­ta­ttva­jñā­na­vai­rā­gya­saṃ­pa­nno dha­rma­vi­śe­ṣai­śva­rya­yo­gī ca­pra­kṛ­ṣṭa­sa­ttva­syā­vi­rbhā­vā­t vi­śi­ṣṭa­de­ha­tvā­c ca | na puna<span type="hard-break">- </span><lb n="39,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,11</span>r ī­śva­ra­s­, ta­syā­kā­śa­sya­vā­'­śa­rī­ra­sya­jñā­ne­cchā­kri­yā­śa­ktya­saṃ­bha­vā­t mu­ktā­tma­va­t | sa­de­ha­syā­pi­sa­dā <lb n="39,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,12</span>kle­śa­ka­rma­vi­pā­kā­śa­yai­r a­pa­rā­mṛ­ṣṭa­tva­vi­ro­dhā­t | dha­rma­vi­śe­ṣa­sa­dbhā­ve ca tasya ta­tsā­dha­na­sa­mā­dhi­vi­śe­ṣa­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="39,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,13</span>va­śyaṃ­bhā­vā­t ta­nni­mi­tta­syā­pi­dhyā­na­dhā­ra­ṇā­pra­tya­yā­hā­ra­prā­ṇā­yā­mā­sa­na­ya­ma­ni­ya­ma­la­kṣa­ṇa­sya yo­gāṃ­ga­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="39,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,14</span>bhyu­pa­ga­ma­nī­ya­tvā­t | anyathā sa­mā­dhi­vi­śe­ṣā­si­ddhe­rdha­rma­vi­śe­ṣā­nu­tpa­tte­r jñā­nā­dya­ti­śa­ya­la­kṣa­ṇai­śva­ryā­yo­gā­d a<span type="hard-break">- </span><lb n="39,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,15</span>nī­śva­ra­tva­pra­saṃ­gā­t | sa­ttva­pra­ka­rṣa­yo­gi­tve ca ka­sya­ci­tsa­dā­mu­kta­syā­nu­pā­ya­si­ddha­sya sā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­d iti <lb n="39,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,16</span>ni­rī­śva­ra­sāṃ­khya­vā­di­naḥ pra­ca­kṣa­te | teṣāṃ kapilo '­pi­tī­rtha­ka­ra­tve­nā­bhi­pre­taḥ pra­kṛ­te­nai­ve­śva­ra­sya mo­kṣa­mā­rgo<span type="hard-break">- </span><lb n="39,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,17</span>pa­de­śi­tva­ni­rā­ka­ra­ṇe­nai­va pra­ti­vyū­ḍhaḥ pra­ti­pa­tta­vyaḥ sva­ta­sta­syā­pi jñānād a­rthāṃ­ta­ra­tvā­vi­śe­ṣā­t sa­rva­jña­tvā­yo­gā­t <lb n="39,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,18</span>sa­rvā­rtha­jñā­na­saṃ­sa­rgā­t tasya sa­rva­jña­tva­pa­ri­ka­lpa­na­m api na­yu­kta­m ā­kā­śā­de­r api sa­rva­jña­tva­pra­saṃ­gā­t | ta­thā­vi­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="39,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,19</span>jñā­na­pa­ri­ṇā­mā­śra­ya­pra­dhā­na­saṃ­sa­rga­syā­vi­śe­ṣā­t | ta­da­vi­śe­ṣe­'­pi kapila eva sa­rva­jña­ś ce­ta­na­tvā­n na punar ākā<span type="hard-break">- </span><lb n="39,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,20</span>śādir ity api na yujyate | teṣāṃ mu­ktā­tma­na­ś ce­ta­na­tve 'pi jñā­na­saṃ­sa­rga­taḥ sa­rva­jña­tvā­na­bhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="39,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,21</span>pa­ga­mā­t | sa­bī­ja­sa­mā­dhi­saṃ­pra­jñā­ta­yo­ga­kā­le '­pi­sa­rva­jña­tva­vi­ro­dhā­t | syān mataṃ, na muktasya jñā­na­saṃ­sa­rgaḥ <lb n="39,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,22</span>saṃ­bha­va­ti tasya saṃ­pra­jñā­ta­yo­ga­kā­le eva vi­nā­śā­t | "­ta­dā­dra­ṣṭuḥ svarūpe '­va­sthā­na­m iti" vaca<span type="hard-break">- </span><lb n="39,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,23</span>nāt | muktasya tu saṃ­skā­ra­vi­śe­ṣa­syā­pi vi­nā­śā­t | a­saṃ­pra­jñā­ta­syai­va saṃ­skā­ra­vi­śe­ṣa­tā­va­ca­nā­t | caritā<span type="hard-break">- </span><lb n="39,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,24</span>rthena jñā­nā­di­pa­ri­ṇā­ma­śū­nye­na pra­dhā­ne­na saṃ­sa­rga­mā­tre '­pi­ta­nmu­ktā­tmā­naṃ prati tasya na­ṣṭa­tvā­t | saṃ­sā­ryā­tmā<span type="hard-break">- </span><lb n="39,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,25</span>nam eva pra­tya­na­ṣṭa­tva­va­ca­nā­t na ka­pi­la­sya ce­ta­na­sya­sva­rū­pa­sya jñā­na­saṃ­sa­rgā­t sa­rva­jña­tvā­bhā­va­sā­dha­ne muktātmo<span type="hard-break">- </span><lb n="39,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,26</span>dā­ha­ra­ṇaṃ tatra jñā­na­saṃ­sa­rga­syā­saṃ­bha­vā­d iti | tad a­pya­sā­raṃ | pra­dhā­na­sya sa­rva­ga­ta­syā­naṃ­ta­sya saṃ­sa­rga­vi­śe­ṣā­nu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="39,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,27</span>patteḥ | ka­pi­le­na saha tasya saṃsarge sa­rvā­tma­nā­saṃ­sa­rga­pra­saṃ­gā­t | ka­sya­ci­n mu­kti­vi­ro­dhā­n mu­ktā­tma­no vā <lb n="39,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,28</span>pra­dhā­ne­nā­saṃ­sa­rge ka­pi­la­syā­pi te­nā­saṃ­sa­rga­pra­sa­kteḥ | anyathā vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sā­t pra­dhā­na­bhe­do­pa­pa­tteḥ | nanu <lb n="39,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,29</span>ca pra­dhā­na­m ekaṃ ni­ra­va­ya­vaṃ sa­rva­ga­taṃ na ke­na­ci­d ā­tma­nā­saṃ­spṛ­ṣṭa­m a­pa­re­ṇā­saṃ­spṛ­ṣṭa­m iti vi­ru­ddha­dha­rmā­'­dhyā­sī­ṣya­te <lb n="39,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,30</span>yena ta­dbhe­do­pa­pa­tteḥ | kiṃ tarhi ? sarvadā sa­rvā­tma­saṃ­sa­rgi­ke­va­laṃ mu­ktā­tmā­naṃ pra­ti­na­ṣṭa­m a­pī­ta­rā­tmā­naṃ pra­tya­na­ṣṭaṃ <lb n="39,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,31</span>ni­vṛ­ttā­dhi­kā­ra­tvā­t pra­vṛ­ttā­dhi­kā­ra­tvā­c ceti cen na­vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sa­sya ta­da­va­stha­tvā­t | pra­dhā­na­sya­bhe­dā­ni­vṛ­tteḥ <lb n="39,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,32</span>na hy ekam eva ni­vṛ­ttā­dhi­kā­ri­tva­pra­vṛ­ttā­di­kā­ra­tva­yo­ryu­ga­pa­dā­dhi­ka­ra­ṇaṃ yuktaṃ na­ṣṭa­tvā­na­ṣṭa­tva­yo­r iva vi­ro­dhā­t | <lb n="39,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,33</span>vi­ṣa­ya­bhe­dā­n na tayor virodhaḥ kaścit kva­ci­tpi­tṛ­tva­pu­tra­tva­dha­rma­va­t tayor e­ka­vi­ṣa­ya­yo­r eva vi­ro­dhā­t | ni­vṛ­ttā­dhi<span type="hard-break">- </span><lb n="39,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,34</span>kāratvaṃ hi mu­kta­pu­ru­ṣa­vi­ṣa­yaṃ pra­vṛ­ttā­di­kā­ra­tvaṃ pu­na­ra­mu­kta­pu­ru­ṣa­vi­ṣa­ya­m iti | bhinna pu­ru­ṣā­pe­kṣa­yā bhi­nna­vi­ṣa­ya­tvaṃ | <lb n="39,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,35</span>na­ṣṭa­tvā­na­ṣṭa­tva­dha­rma­yo­r api mu­ktā­tmā­na­m eva pra­ti­vi­ro­dhaḥ­syā­d a­mu­ktā­tmā­naṃ pratyeva vā | na caivaṃ mu­ktā­tmā­pe­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="39,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,36</span>yā pra­dhā­na­sya na­ṣṭa­dha­rma­tva­va­ca­nā­t a­mu­ktā­pe­kṣa­yā­cā­na­ṣṭa­tva­pra­ti­jñā­nā­d iti kaścit so 'pi na vi­ru­ddha­dha­rmā<span type="hard-break">- </span><lb n="39,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 39,37</span>yāsān mucyate pra­dhā­na­syai­ka­rū­pa­tvā­t yenaiva hi rū­pe­ṇa­pra­dhā­naṃ mu­ktā­tmā­naṃ pra­ti­ca­ri­tā­dhi­kā­raṃ naṣṭaṃ ca <pb n="40"/><lb n="40,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,01</span>pra­ti­jñā­ya­te te­nai­vā­na­va­si­tā­dhi­kā­ra­m a­na­ṣṭa­ma­mu­ktā­tmā­naṃ pratīti kathaṃ na virodhaḥ pra­si­dhye­t | yadi punā <lb n="40,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,02</span>rū­pāṃ­ta­re­ṇa ta­the­ṣya­te tadā na pra­dhā­na­m e­ka­rū­paṃ syā­trū­pa­dva­ya­sya siddheḥ | tathā caikam a­nai­ka­rū­paṃ pra­dhā­naṃ­si­dhye­t <lb n="40,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,03</span>sarvam a­ne­kāṃ­tā­tma­kaṃ vastu sā­dha­ye­t | syād ākūtaṃ na­pa­ra­mā­rtha­taḥ pradhānaṃ vi­ru­ddha­yo­r dha­rma­yo­r a­dhi­ka­ra­ṇaṃ­ta­yoḥ <lb n="40,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,04</span>śa­bda­jñā­nā­nu­pā­ti­nā va­stu­śū­nye­na vi­ka­lpe­nā­dhyā­ro­pi­ta­tvā­tpā­ra­mā­rthi­ka­tve dha­rma­yo­r api dha­rmāṃ­ta­ra­pa­ri­ka­lpa<span type="hard-break">- </span><lb n="40,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,05</span>nāyām a­na­va­sthā­nā­t | su­dū­ra­m api gatvā ka­sya­ci­dā­ro­pi­ta­dha­rmā­bhyu­pa­ga­me pra­dhā­na­syā­py ā­ro­pi­tā­ve­va naṣṭatvā<span type="hard-break">- </span><lb n="40,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,06</span>na­ṣṭa­tva­dha­rmau syātām a­va­si­tā­na­va­si­tā­dhi­kā­ra­tva­dha­rmau ca­ta­da­pe­kṣā­ni­mi­ttaṃ sva­rū­pa­dva­yaṃ ca tato naikam a­ne­ka­rū­paṃ <lb n="40,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,07</span>pradhānaṃ sidhyet | yataḥ sarvaṃ va­stve­kā­ne­kā­tma­kaṃ sā­dha­ye­di­ti | tad api na vi­cā­ra­sa­haṃ | mu­ktā­mu­kta­tva­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="40,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,08</span>r api puṃsām a­pā­ra­mā­rthi­ka­tva­pra­saṃ­gā­t | satyam e­ta­ta­t | na­ta­ttva­taḥ pu­ru­ṣa­sya muktatvaṃ saṃ­sā­ri­tvaṃ vā dharmo 'sti <lb n="40,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,09</span>pra­dhā­na­syai­va saṃ­sā­ri­tva­pra­si­ddheḥ | tasyaiva ca­mu­kti­kā­ra­ṇa­ta­ttva­jñā­na­vai­rā­gya­pa­ri­ṇā­mā­n mu­kti­tvo­pa­pa­tteḥ | <lb n="40,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,10</span>tad evaṃ mukteḥ pūrvaṃ niḥ­śre­ya­sa­mā­rga­syo­pa­de­śa­kaṃ pra­dhā­na­mi­ti pa­ra­ma­ta­m anūdya dū­ṣa­ya­nn āha | </p><lg n="ĀP-GL_79-82 a_74" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_79ab"><lb n="40,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 79ab</span>pradhānaṃ jñatvato mo­kṣa­mā­rga­syā­'­stū­pa­de­śa­kaṃ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_79cd"><lb n="40,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 79cd</span>tasyaiva vi­śva­ve­di­tvā­dbhe­tṛ­tvā­t ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ || 79 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_80ab"><lb n="40,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 80ab</span>ity a­saṃ­bhā­vya­m e­vā­syā­'­ce­ta­na­tvā­t pa­ṭā­di­va­t | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_80cd"><lb n="40,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 80cd</span>ta­da­saṃ­bha­va­to nūnam anyathā niṣphalaḥ pumān || 80 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_81ab"><lb n="40,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 81ab</span>bho­ktā­'­'­tmā cet sa evāstu kartā ta­da­vi­ro­dha­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_81cd"><lb n="40,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 81cd</span>virodhe tu tayor bhoktuḥ syād bhujau kartṛtā kathaṃ || 81 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_82ab"><lb n="40,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 82ab</span>pradhānaṃ mo­kṣa­mā­rga­sya praṇetṛ stūyate pumān | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_82cd"><lb n="40,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 82cd</span>mu­mu­kṣu­bhi­r iti brūyāt ko 'nyo '­kiṃ­ci­tka­rā­tma­naḥ || 82 || </l></lg><p n="a_75" rend="justify"><lb n="40,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,19</span>pra­dhā­na­m evāstu mo­kṣa­mā­rga­syo­pa­de­śa­kaṃ jñatvāt | yas tuna mo­kṣa­mā­rga­syo­pa­de­śa­kaḥ sa na jño dṛṣṭo <lb n="40,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,20</span>yathā ghaṭādiḥ muktātmā ca, jñaṃ ca pradhānaṃ ta­smā­nmo­kṣa­mā­rga­syo­pa­de­śa­kaṃ | na ca ka­pi­lā­di­pu­ru­ṣa­saṃ­sa­rgga­bhā­jaḥ <lb n="40,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,21</span>pra­dhā­na­sya jñatvam asiddhaṃ vi­śva­ve­di­tvā­t | yas tu na jñaḥsa na vi­śva­ve­dī yathā ghaṭādiḥ | vi­śva­ve­di ca <lb n="40,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,22</span>pradhānaṃ tato jñam eva ca vi­śva­ve­di ca ta­tsi­ddhaṃ­sa­ka­la­ka­rma­bhū­bhṛ­dbhe­tṛ­tvā­t | tathā hi<span type="hard-break">-</span>ka­pi­lā­tma­nā saṃspṛṣṭaṃ <lb n="40,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,23</span>pradhānaṃ vi­śva­ve­di ka­rma­rā­śi­vi­nā­śi­tvā­t | yat tu na­vi­śva­ve­di tan na ka­rma­rā­śi­vi­nā­śī­ṣṭaṃ dṛṣṭaṃ vā <lb n="40,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,24</span>yathā vyomādi | ka­rma­rā­śi­vi­nā­śi ca pradhānaṃ ta­smā­dvi­śva­ve­di | na vā'sya ka­rma­rā­śi­vi­nā­śi­tva­m asiddhaṃ <lb n="40,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,25</span>ra­ja­sta­mo­vi­va­rtā­śu­ddha­ka­rma­ni­ka­ra­sya saṃ­pra­jñā­ta­yo­ga­ba­lā­tpra­dhvaṃ­sa­si­ddheḥ sa­ttva­pra­ka­rṣā­c ca saṃ­pra­jñā­ta­yo­ga­gha­ṭa­nā­t | <lb n="40,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,26</span>tatra sa­rva­jña­vā­di­nāṃ vi­vā­dā­bhā­vā­t iti sāṃkhyānāṃ darśanaṃ | tad apy a­saṃ­bhā­vya­m eva | svayam eva pra­dhā­na­syā­ce­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="40,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,27</span>na­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t | tathā hi na pradhānaṃ ka­rma­rā­śi­vi­nā­śi­sva­ya­m a­ce­ta­na­tvā­t | yat svayam a­ce­ta­naṃ tan na karma<span type="hard-break">- </span><lb n="40,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,28</span>rā­śi­vi­nā­śi dṛṣṭaṃ yathā vastrādi | svayam a­ce­ta­naṃ ca­pra­dhā­naṃ tasmān na ka­rma­rā­śi­vi­nā­śi | ce­ta­na­saṃ­sa­rgā<span type="hard-break">- </span><lb n="40,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,29</span>t pra­dhā­na­sya ce­ta­na­tvo­pa­ga­mā­d a­si­ddha­sā­dha­na­m iti cen na | svayam iti vi­śe­ṣa­ṇā­t | svayaṃ hi pra­dhā­na­m a­ce­ta­na­m eva <lb n="40,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,30</span>ce­ta­na­saṃ­sa­rgā­t tū­pa­cā­rā­d eva ta­cce­ta­na­m ucyate sva­rū­pa­taḥ­pu­ru­ṣa­syai­va ce­ta­na­tvo­pa­ga­mā­t "­cai­ta­nyaṃ pu­ru­ṣa­sya sva<span type="hard-break">- </span><lb n="40,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,31</span>rūpam iti" va­ca­nā­t | tataḥ siddham evedaṃ sā­dha­naṃ­ka­rma­rā­śi­vi­nā­śi­tvā­bhā­vaṃ sā­dha­ya­ti tasmāc ca vi­śva­ve­di<span type="hard-break">- </span><lb n="40,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,32</span>tvābhāvaḥ ka­rma­rā­śi­vi­nā­śi­tvā­bhā­ve ka­sya­ci­dvi­śva­ve­di­tva­vi­ro­dhā­t | tataś ca na pra­dhā­na­sya jñatvaṃ sva­ya­ma­ce<span type="hard-break">- </span><lb n="40,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,33</span>tanasya jña­tvā­nu­pa­la­bdheḥ | na cā­jña­sya­mo­kṣa­mā­rga­syo­pa­de­śa­ka­tvaṃ saṃ­bhā­vya­ta iti | pra­dhā­na­sya­sa­rva­m a­saṃ­bhā­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="40,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,34</span>m eva svayam a­ce­ta­na­sya saṃ­pra­jñā­ta­sa­mā­dhe­r api du­rgha­ṭa­tvā­t | bu­ddhi­sa­ttva­pra­ka­rṣa­syā­saṃ­bha­vā­d ra­ja­sta­mo­ma­lā­va­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="40,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 40,35</span>vi­ga­ma­syā­pi du­ru­pa­pā­da­tvā­t | yadi punar a­ce­ta­na­syā­pi­pra­dhā­na­sya vi­pa­rya­yā­d baṃ­dha­si­ddheḥ saṃ­sā­ri­tvaṃ tattva<span type="hard-break">- </span><pb n="41"/><lb n="41,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,01</span>jñānāt ka­rma­ma­lā­va­ra­ṇa­vi­ga­me sati sa­mā­dhi­vi­śe­ṣā­dvi­ve­ka­khyā­teḥ sa­rva­jña­tvaṃ mo­kṣa­mā­rgo­pa­de­śi­tvaṃ jī­va­nmu­kta<span type="hard-break">- </span><lb n="41,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,02</span>daśāyāṃ vi­ve­ka­khyā­te­r api nirodhe ni­rbī­ja­sa­mā­dhe­r mu­kta­tvā­mi­ti kāpilā manyaṃte ta­dā­'­yaṃ puruṣaḥ parika<span type="hard-break">- </span><lb n="41,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,03</span>lpyamāno niṣphala eva syāt pra­dhā­ne­nai­vaṃ­saṃ­sā­ra­mo­kṣa­ta­tkā­ra­ṇa­pa­ri­ṇā­ma­tā­pa­ryā­pta­tvā­t | nanu casiddhe <lb n="41,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,04</span>'pi pradhāne saṃ­sā­rā­di­pa­ri­ṇā­mā­nāṃ kartari bhogye, bho­ktā­pu­ru­ṣaḥ ka­lpa­nī­ya eva bhogyasya bho­ktā­ra­m aṃ­ta­re­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="41,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,05</span>nu­pa­pa­tte­r iti na maṃtavyaṃ | tasyaiva bhoktur ā­tma­naḥ­ka­rtṛ­tva­si­ddheḥ pra­dhā­na­sya kartuḥ pa­ri­ka­lpa­nā­na­rtha­kyā­t | <lb n="41,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,06</span>nahi ka­rtṛ­tva­bho­ktṛ­tva­yoḥ kaścid virodho 'sti bho­ktu­rbhu­ji­kri­yā­yā­m api ka­rtṛ­tva­vi­ro­dhā­nu­ṣaṃ­gā­t | tathā ca <lb n="41,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,07</span>kartari bho­ktṛ­tvā­nu­pa­pa­tte­r bhokteti na vya­pa­di­śya­te | syānmataṃ bhokteti kartari śa­bda­yo­gā­t pu­ru­ṣa­sya na vāstavaṃ <lb n="41,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,08</span>kartṛtvaṃ śa­bda­jñā­nā­nu­pā­ti­naḥ ka­rtṛ­tva­vi­ka­lpa­sya­va­stu­śū­nya­tvā­d iti | tad apy a­saṃ­baṃ­ddhaṃ | bho­ktṛ­tvā­di­dha­rmā­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="41,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,09</span>m api pu­ru­ṣa­syā­vā­sta­va­tvā­pa­tteḥ | ta­tho­pa­ga­mā­c ce­ta­ya­ta i­ti­ce­ta­naḥ puruṣo na vastutaḥ siddhyet | cetana<span type="hard-break">- </span><lb n="41,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,10</span>śa­bda­jñā­nā­nu­pā­ti­no vi­ka­lpa­sya va­stu­śū­nya­tvā­tka­rtṛ­tva­bho­ktṛ­tvā­di­śa­bda­jñā­nā­nu­pā­ti­vi­ka­lpa­va­t | sakala<span type="hard-break">- </span><lb n="41,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,11</span>śa­bda­vi­ka­lpa­go­ca­rā­ti­krāṃ­ta­tvā­c ci­ti­śa­kteḥ­pu­ru­ṣa­syā­va­kta­vya­tva­m iti cen na | ta­syā­va­kta­vya­śa­bde­nā­pi­va­ca<span type="hard-break">- </span><lb n="41,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,12</span>na­vi­ro­dhā­t | tathāpy a­va­ca­ne kathaṃ pa­ra­pra­tyā­ya­na­m i­ti­saṃ­pra­dhā­ryaṃ kā­ya­pra­jña­pte­r api śa­bdā­vi­ṣa­ya­tve­na pravṛttya<span type="hard-break">- </span><lb n="41,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,13</span>yogāt | svayaṃ ca ta­thā­vi­dhaṃ puruṣaṃ sa­ka­la­vā­ggo­ca­rā­tī­ta­ma­kiṃ­ci­tka­raṃ kutaḥ pra­ti­pa­dye­ta | sva­saṃ­ve­da­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="41,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,14</span>d iti cen na | tasya jñā­na­śū­nye puṃ­sya­saṃ­bha­vā­t sva­rū­pa­sya­ca svayaṃ saṃ­ce­ta­nā­yāṃ pu­ru­ṣe­ṇa pra­ti­jñā­ya­mā­nā­yāṃ <lb n="41,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,15</span>bu­ddhya­va­si­ta­m arthaṃ pu­ru­ṣa­ś ce­ta­ya­te iti vyā­ha­nya­te­sva­rū­pa­sya bu­ddhya­na­va­si­ta­syā­pi tena saṃ­ve­da­nā­t | yathā <lb n="41,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,16</span>ca bu­ddhya­na­va­si­ta­m ā­tmā­na­m ātmā saṃ­ce­ta­ya­te tathā ba­hi­ra­rtha­m api saṃ­ce­ta­ya­tāṃ kim anayā buddhyā ni­ṣkā­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="41,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,17</span>m u­pa­ka­lpi­ta­yā | svā­rtha­saṃ­ve­da­ke­na pu­ru­ṣe­ṇa ta­tkṛ­tya­sya­kṛ­ta­tvā­t | yadi punar a­rtha­saṃ­ve­da­na­sya kā­dā­ci­tka­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="41,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,18</span>d bu­ddhya­va­sā­ya­s ta­trā­pe­kṣya­te ta­sya­sva­kā­ra­ṇa­bu­ddhi­kā­dā­ci­tka­ta­yā kā­dā­ci­tka­syā­rtha­saṃ­ve­da­na­sya­kā­dā­ci­tka<span type="hard-break">- </span><lb n="41,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,19</span>tā­he­tu­tva­si­ddheḥ | bu­ddhya­dhya­va­sā­yā­na­pe­kṣā­yāṃ puṃ­so­'­rtha­saṃ­ve­da­ne śaśvad a­rtha­saṃ­ve­da­na­pra­saṃ­gā­d iti ma­nya­dhvaṃ­ta­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="41,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,20</span>rtha­saṃ­ve­di­naḥ pu­ru­ṣa­syā­pi saṃ­ce­ta­nā kā­dā­ci­tkā kim a­pe­kṣā­syā­t a­rtha­saṃ­ve­da­nā­pe­kṣa­ye­ti cet kim i­dā­nī­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="41,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,21</span>rtha­saṃ­ve­da­naṃ pu­ru­ṣā­d anyad a­bhi­dhī­ya­te ? ta­thā­bhi­dhā­ne­sva­rū­pa­saṃ­ve­da­na­m api puṃso '­nya­tprā­ptaṃ tasya kā­dā­ci­tka­ta­yā <lb n="41,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,22</span>śā­śva­ti­ka­tvā­bhā­vā­t tā­dṛ­śa­sva­r<corr>ū</corr>pa­saṃ­ve­da­nā­d ā­tma­no­'­na­nya­tve jñānād e­vā­na­nya­tva­m iṣyatāṃ | jñā­nā­syā­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="41,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,23</span>tyatvāt tato '­na­nya­tve pu­ru­ṣa­syā­ni­tya­tva­pra­saṃ­ga iti cet | svar<corr>ū</corr>pa­saṃ­ve­da­nā­d apy a­ni­tya­tvā­d ātmano '­na­nya­tve <lb n="41,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,24</span>ka­thaṃ­ci­d a­ni­tya­tva­pra­saṃ­go duḥ­pa­ri­hā­ra eva | svar<corr>ū</corr>pa­saṃ­ve­da­na­sya nityatve '­rtha­saṃ­ve­da­na­syā­pi nityatā syādeva <lb n="41,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,25</span>pa­rā­pe­kṣā­ta­s ta­syā­ni­tya­tve svar<corr>ū</corr>pa­saṃ­ve­da­na­syā­pya­ni­tya­tva­m astu na cātmanaḥ ka­thaṃ­ci­d a­ni­tya­tva­m ayuktaṃ | <lb n="41,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,26</span>sarvathā nityatve pra­mā­ṇa­vi­ro­dhā­t so <reg>'</reg>yaṃ sāṃ­khyaḥ­pu­ru­ṣaṃ kā­dā­ci­t kā­rtha­saṃ­ce­ta­nā­t makam api ni­ra­ti­śa­yaṃ nitya<span type="hard-break">- </span><lb n="41,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,27</span>m ā­ca­kṣā­ṇo jñānāt kā­dā­ci­tkā­d a­na­nya­tva­m a­ni­tya­tva­bha­yā­n na­pra­ti­pa­dya­ta iti kim api ma­hā­dbhu­taṃ | pradhā<span type="hard-break">- </span><lb n="41,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,28</span>nasya cā­ni­tya­tvā­d vyaktād a­na­rthāṃ­ta­ra­bhū­ta­sya ni­tya­tāṃ­pra­tī­ya­n pu­ru­ṣa­syā­pi jñānād a­śā­śva­tā­d a­na­rthāṃ­ta­ra­bhū­ta­sya <lb n="41,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,29</span>ni­tya­tva­m upaitu sarvathā vi­śe­ṣā­bhā­vā­t ke­va­laṃ­jñā­na­pa­ri­ṇā­mā­śra­ya­sya pra­dhā­na­syā­dṛ­ṣṭa­syā­pi­pa­ri­ka­lpa­nā­yāṃ <lb n="41,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,30</span>jñā­nā­tma­ka­sya ca pu­ru­ṣa­sya svā­rtha­vya­va­sā­yi­no dṛṣṭasya hā­niḥ­pā­pī­ya­sī syāt | dṛ­ṣṭa­hā­ni­r a­dṛ­ṣṭa­pa­ri­ka­lpa­nā <lb n="41,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,31</span>ca pā­pī­ya­sī­ti sa­ka­la­pre­kṣā­va­tā­m a­bhyu­pa­ga­ma­nī­ya­tvā­t | tatastāṃ pa­ri­ji­hī­rṣa­tā puruṣa eva jñā­na­rda­śa­no<span type="hard-break">- </span><lb n="41,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,32</span>pa­yo­ga­la­kṣa­ṇaḥ kaścit pra­kṣī­ṇa­ka­rmā sa­ka­la­ta­ttva­sā­kṣā­tkā­rī­mo­kṣa­mā­rga­sya praṇetā pu­ṇya­śa­rī­raḥ puṇyāti <lb n="41,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,33</span>śa­yo­da­ye sati sa­nni­hi­to­kta­pa­ri­grā­ha­ka­vi­ne­ya­mu­khyaḥ­pra­ti­pa­tta­vya­s tasyaiva mu­mu­kṣu­bhiḥ pre­kṣā­va­dbhiḥ stutya<span type="hard-break">- </span><lb n="41,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,34</span>to­pa­pa­tteḥ | pradhānaṃ tu mo­kṣa­mā­rga­sya praṇetṛ ta­to­'­rthāṃ­ta­ra­bhū­ta evātmā mu­mu­kṣu­bhiḥ stūyate ity a­kiṃ­ci­tka­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="41,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,35</span>tmavādy eva brūyān na tato 'nya ity alaṃ pra­saṃ­ge­na | yo 'py āha mā bhūt kapilo ni­rvā­ṇa­sya praṇetā ma­he­śva­ra­va­t <lb n="41,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,36</span>tasya vi­cā­rya­mā­ṇa­sya tathā vya­va­sthā­pa­yi­tu­m aśakteḥ su­ga­ta­s tu ni­rvā­ṇa­bhā­go­pa­de­śa­ko 'stu sa­ka­la­bā­dha­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="41,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 41,37</span>pra­mā­ṇā­bhā­vā­d iti tam api ni­rā­ka­rtu­m u­pa­kra­ma­te || </p><lg n="ĀP-GL_74 a_76" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_74ab"><pb n="42"/><lb n="42,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 74ab</span>sugato 'pi na ni­rvā­ṇa­mā­rga­sya pra­ti­pā­da­kaḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_74cd"><lb n="42,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 74cd</span>vi­śva­ta­ttva­jña­tā­pā­yā­t tattvataḥ ka­pi­lā­di­va­t || 74 || </l></lg><p n="a_77" rend="justify"><lb n="42,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,03</span>yo yas tatvato vi­śva­ta­ttva­jña­tā­'­pe­taḥ sa sa na­ni­rvā­ṇa­mā­rga­sya pra­ti­pā­da­ko ya­thā­ka­pi­lā­di­sta­thā ca <lb n="42,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,04</span>sugata ity evaṃ nāsiddhaṃ sādhanaṃ ta­ttva­to­vi­śva­ta­ttva­jña­tā­pe­ta­tva­sya sugate dharmiṇi sa­dbhā­vā­t | sa hi­vi­śva­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="42,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,05</span>ttvā­nya­tī­tā­nā­ga­ta­va­rta­mā­nā­ni sākṣāt kurvaṃs ta­ddhe­tu­ko­'­bhyu­pa­gaṃ­ta­vyaḥ teṣāṃ su­ga­ta­jñā­na­he­tu­tvā­bhā­ve su­ga­ta­jñā­na <lb n="42,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,06</span>vi­ṣa­ya­tva­vi­ro­dhā­t | nā­kā­ra­ṇaṃ viṣaya iti svayam a­bhi­dhā­nā­t | ta­thā­'­tī­tā­nāṃ ta­tkā­ra­ṇa­tve 'pi na varta<span type="hard-break">- </span><lb n="42,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,07</span>mā­nā­nā­m arthānāṃ su­ga­ta­jñā­na­kā­ra­ṇa­tvaṃ sa­ma­sa­ma­ya­bhā­vi­nāṃ­kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­bhā­vā­d a­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="42,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,08</span>yogāt | na hy a­na­nu­kṛ­tā­nva­ya­vya­ti­re­ko 'rthaḥ ka­sya­ci­tkā­ra­ṇa­m iti yuktaṃ vaktuṃ | nā­na­nu­kṛ­tā­nva­ya­vya­ti­re­kaṃ <lb n="42,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,09</span>kā­ra­ṇa­m iti pratīteḥ | tathā bha­vi­ṣya­tāṃ cārthānāṃ na­su­ga­ta­jñā­na­ka­ra­ṇa­tā yuktā yatas ta­dvi­ṣa­yaṃ su­ga­ta­jñā­naṃ <lb n="42,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,10</span>syād iti vi­śva­ta­ttva­jña­tā­pe­ta­tvaṃ su­ga­ta­sya siddham e­va­ta­thā pa­ra­mā­rtha­taḥ sva­rū­pa­mā­trā­va­laṃ­bi­tvā­t sa­rva­vi­jñā<span type="hard-break">- </span><lb n="42,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,11</span>nānāṃ su­ga­ta­jñā­na­syā­pi sva­rū­pa­mā­tra­vi­ṣa­ya­tva­me­vo­ra­rī­ka­rta­vyaṃ tasya bahir a­rtha­vi­ṣa­ya­tve­svā­rtha­saṃ­ve­da­ka­tvā­t <lb n="42,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,12</span>sa­rvā­ci­tta­cai­ttānām ā­tma­saṃ­ve­da­naṃ pra­tya­kṣa­m iti va­ca­naṃ­vi­ro­dha­m a­dhyā­sī­ta | bahir a­rthā­kā­ra­ta­yo­tpa­dya­mā­na­tvā­t <lb n="42,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,13</span>su­ga­ta­jñā­na­sya bahir a­rtha­vi­ṣa­ya­tvo­pa­cā­ra­ka­lpa­nā­yāṃ na­pa­ra­mā­rtha­to bahir a­rtha­vi­ṣa­yaṃ su­ga­ta­jñā­na­ma­ta­s tattvata <lb n="42,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,14</span>iti vi­śe­ṣa­ṇa­m api nāsiddhaṃ sā­dha­na­sya | nāpi vi­ru­ddhaṃ­vi­pa­kṣa eva vṛtter a­bhā­vā­t ka­pi­lā­dau sapakṣe 'pi <lb n="42,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,15</span>sa­dbhā­vā­t | nanu tattvato vi­śva­ta­ttva­jña­tā­pe­te­na­mo­kṣa­mā­rga­sya pra­ti­pā­da­ke­na di­gnā­gā­cā­ryā­di­nā sā­dha­na­sya <lb n="42,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,16</span>vya­bhi­cā­ra iti cen na | tasyāpi pa­kṣī­kṛ­ta­tvā­t | su­ga­ta­gra­ha­ṇe­na su­ga­ta­ma­tā­nu­sā­ri­ṇāṃ sarveṣāṃ gṛhīta<span type="hard-break">- </span><lb n="42,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,17</span>tvāt | tarhi syā­dvā­di­nā­'­nu­tpa­nna­ke­va­la­jñā­ne­na ta­ttva­to­vi­śva­ta­ttva­jña­tā­pe­te­na sū­tra­kā­rā­di­nā ni­rvā­ṇa­mā­rga­syo<span type="hard-break">- </span><lb n="42,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,18</span>pa­de­śa­ke­nā­nai­kāṃ­ti­kaṃ sā­dha­na­m iti cen na | tasyāpi sa­rvaṃ­jña­pra­ti­pā­di­ta­ni­rvā­ṇa­mā­rgo­pa­de­śi­tve­na ta­da­nu­vā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="42,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,19</span>katvāt pra­ti­pā­da­ka­tva­si­ddheḥ | sākṣāt ta­ttva­to­vi­śva­ta­ttva­jña eva hi ni­rvā­ṇa­mā­rga­sya pra­va­ktā­, ga­ṇa­dha­ra­de­vā­d aya<span type="hard-break">- </span><lb n="42,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,20</span>s tu sū­tra­kā­ra­pa­ryaṃ­tā­s ta­da­nu­va­ktā­ra e­va­gu­ru­pa­rva­kra­mā­vi­cche­dā­d iti syā­dvā­di­nāṃ darśanaṃ tato na tai­ra­ne­kāṃ­ti­ko <lb n="42,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,21</span>hetur yataḥ su­ga­ta­sya ni­rvā­ṇa­mā­rga­syo­pa­de­śi­tvā­bhā­vaṃ na­sā­dha­ye­t | syān mataṃ na su­ga­ta­jñā­naṃ vi­śva­ta­ttve­bhyaḥ <lb n="42,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,22</span>sa­mu­tpa­nnaṃ ta­dā­kā­ra­tāṃ cāpannaṃ ta­da­dhya­va­sā­yi ca ta­tsa­kṣā­t kāri sau­ga­tai­r a­bhi­dhī­ya­te | "­bhi­nna­kā­laṃ kathaṃ <lb n="42,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,23</span>grāhyam iti ced grāhyatāṃ viduḥ | he­tu­tva­m eva yu­kti­jñā­sta­dā­kā­rā­rpa­ṇa­kṣa­ma­m­" ity anena ta­du­tpa­tti­tā­d rūpyayo<span type="hard-break">- </span><lb n="42,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,24</span>grā­hya­tva­la­kṣa­ṇa­tve­na vya­va­hā­ri­ṇaḥ pra­tya­bhi­dhā­nā­t "­ya­trai­va­ja­na­ye­de­nāṃ ta­trai­vā­sya pra­mā­ṇa­te­" ty a­ne­na­ca tadadhya<span type="hard-break">- </span><lb n="42,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,25</span>va­sā­yi­tva­sya pra­tya­kṣa­la­kṣa­ṇa­tve­na va­ca­na­m api na­su­ga­ta­pra­tya­kṣā­pe­kṣa­yā vya­va­hā­ra­ja­nā­pe­kṣa­yai­va tasya vyā­khyā­nā­t <lb n="42,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,26</span>su­ga­ta­pra­tya­kṣe sva­saṃ­ve­da­na­pra­tya­kṣa i­va­ta­lla­kṣa­ṇa­syā­saṃ­bha­vā­t | yathaiva hi­sva­saṃ­ve­da­na­pra­tya­kṣaṃ svasmād a­nu­tpa­dya<span type="hard-break">- </span><lb n="42,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,27</span>mānam api svā­kā­ra­ma na­nu­ku­rvā­ṇaṃ svasmin vya­va­sā­ya­m a­ja­na­ya­tpra­tya­kṣa­m iṣyate ka­lpa­nā­po­ḍhā­bhrāṃ­ta­tva­la­kṣa­ṇa­sa­dbhā<span type="hard-break">- </span><lb n="42,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,28</span>vāt tathā yo­gi­pra­tya­kṣa­m api va­rta­mā­nā­tī­tā­nā­ga­ta­ta­ttve­bhyaḥ­sva­ya­m a­nu­tpa­dya­mā­naṃ ta­dā­kā­ra­m a­na­nu­ku­rva­t tadavya<span type="hard-break">- </span><lb n="42,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,29</span>va­sā­ya­m a­ja­na­ya­t pratyakṣaṃ ta­lla­kṣa­ṇa­yo­gi­tvā­t pra­ti­pa­dya­te | katham anyathā sa­ka­lā­rtha­vi­ṣa­yaṃ vi­dhū­ta­ka­lpa­nā­jā­laṃ ca <lb n="42,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,30</span>su­ga­ta­pra­tya­kṣaṃ siddhyet tasya bhā­va­nā­pra­ka­rṣa­pa­ryaṃ­ta­ja­tvā­c ca | na sa­ma­stā­rtha­ja­tvaṃ yu­ktaṃ­'­bhā­va­nā pra­ka­rṣa­pa­ryaṃ­ta­jaṃ <lb n="42,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,31</span>ca yo­gi­jñā­na­m­' iti va­ca­nā­t | bhāvanā hi dvividhā śru­ta­ma­yī­ciṃ­tā­ma­yī ca | tatra śru­ta­ma­yī śrūyamā<span type="hard-break">- </span><lb n="42,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,32</span>ṇebhyaḥ pa­rā­rthā­nu­mā­na­vā­kye­bhyaḥ sa­mu­tpa­dya­mā­ne­na­śru­ta­śa­bda­vā­cya­tā­m ā­skaṃ­da­tā ni­rvṛ­ttā­, paraṃ prakarṣa prati<span type="hard-break">- </span><lb n="42,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,33</span>pa­dya­mā­nā svā­rthā­nu­mā­na­la­kṣa­ṇa­yā ciṃtayā ni­rvṛ­ttāṃ­ciṃ­tā­ma­yīṃ bhā­va­nā­mā­ra­bhe­ta sā ca pra­kṛ­ṣya­mā­ṇā paraṃ <lb n="42,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,34</span>pra­ka­rṣa­pa­ryaṃ­taṃ saṃprāptā yo­gi­pra­tya­kṣaṃ ja­na­ya­ti ta­ta­sta­tva­to vi­śva­ta­tva­jña­tā­si­ddheḥ su­ga­ta­sya na ta­da­pe­ta­tvaṃ­si­ddhya­ti <lb n="42,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,35</span>yato ni­rvā­ṇa­mā­rga­sya pra­ti­pā­da­kaḥ sugato na bhaved iti | tadapi na vi­cā­ra­kṣa­maṃ | bhā­va­nā­yā vi­ka­lpā­tmi<span type="hard-break">- </span><lb n="42,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 42,36</span>kāyāḥ śru­ta­ma­yyā­ś ciṃ­tā­ma­yyā­ś cā­va­stu­vi­ṣa­yā­yā va­stu­vi­ṣa­ya­sya­yo­gi­jñā­na­sya ja­nma­vi­ro­dhā­t ku­ta­ści­d atattva<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="43"/><lb n="43,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,01</span>vi­ṣa­yā­d a­vi­ka­lpa­jñā­nā­tta­ttva­vi­ṣa­ya­sya­jñā­na­syā­nu­pa­la­bdheḥ | kā­ma­śo­ka­bha­yo­nmā­da­co­ra­sva­pnā­dyu­pa­plu­ta­jñā­ne­bhyaḥ <lb n="43,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,02</span>kā­mi­nī­m ṛ­te­ṣṭa­ja­na­śa­tru­saṃ­ghā­tā­ni­ya­tā­rtha­go­ca­rā­ṇāṃ pu­ra­to­'­va­sthi­tā­nā­m iva da­rśa­na­syā­py a­bhū­tā­rtha­vi­ṣa­ya­ta­yā <lb n="43,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,03</span>ta­ttva­vi­ṣa­ya­tvā­bhā­vā­t | tathā cā­bhya­dhā­yi­"­kā­ma­śo­ka­bha­yo­nmā­da­co­ra­sva­pnā­dyu­pa­plu­tāḥ | a­bhū­tā­n api <lb n="43,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,04</span>paśyaṃti purato '­va­sthi­tā­ni ve" ti || nanu ca­kā­mā­di­bhā­va­nā­jñā­nā­d a­bhū­tā­nā­m api kā­mi­nyā­dī­nāṃ purato <lb n="43,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,05</span>'­va­sthi­ta­nā­m iva spaṣṭaṃ sākṣād da­rśa­na­m u­pa­la­bhya­te kimaṃga punaḥ śru­tā­nu­mā­na­bhā­va­nā­jñā­nā­t pa­ra­ma­pra­ka­rṣa­prā­ptā<span type="hard-break">- </span><lb n="43,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,06</span>c catu­rā­rya­sa­tyā­nāṃ pa­ra­mā­rtha­sa­tāṃ­duḥ­kha­sa­mu­da­ya­ni­ro­dha­mā­rgā­ṇāṃ yoginaḥ sākṣād darśanaṃ na­bha­va­tī­ty ayam artho 'sya <lb n="43,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,07</span>ślokasya sau­ga­tai­r vi­va­kṣi­taḥ | spa­ṣṭa­jñā­na­sya bhā­va­nā­pra­ka­rṣo­tpa­ttau kā­mi­nyā­di­ṣu bhā­va­nā­pra­ka­rṣa­sya ta­dvi­ṣa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="43,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,08</span>spa­ṣṭa­jñā­na­ja­na­ka­sya dṛ­ṣṭāṃ­ta­ta­yā pra­ti­pā­da­nā­t | na ca­śru­tā­nu­mā­na­bhā­va­nā jñātam a­ta­ttva­vi­ṣa­yaṃ tatas tatvasya <lb n="43,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,09</span>prā­pya­tvā­t | śrutaṃ hi pa­rā­rthā­nu­mā­naṃ­tri­rū­pa­liṃ­ga­pra­kā­śa­kaṃ vacanaṃ ciṃtā ca svā­rthā­nu­mā­naṃ sā­dhyā­vi­nā­bhā­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="43,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,10</span>tri­rū­pa­liṃ­ga­jñā­naṃ tasya viṣayo dvedhā prāpyaś cā­laṃ­ba­ni­ya­śca ta­trā­laṃ­bya­mā­na­sya sā­dhya­sā­mā­nya­sya ta­dvi­ṣa­ya­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="43,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,11</span>va­stu­tvā­d a­ta­tva­vi­ṣa­ya­tve 'pi prā­pya­sva­la­kṣa­ṇā­pe­kṣa­yā­ta­tva­vi­ṣa­ya­tvaṃ vya­va­va­sthā­pya­te va­stu­vi­ṣa­yaṃ prāmāṇyaṃ <lb n="43,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,12</span>dvayor 'pi pra­tya­kṣā­nu­mā­na­yo­r iti va­ca­nā­t | yathaiva hi­pra­tya­kṣā­d arthaṃ pa­ri­cchi­dya pra­va­rta­mā­no '­rtha­kri­yā­yāṃ na <lb n="43,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,13</span>vi­saṃ­vā­dya­ta ity a­rtha­kri­yā­kā­ri sva­la­kṣa­ṇa­va­stu­vi­ṣa­yaṃ­pra­tya­kṣaṃ pra­tī­ya­te tathā pa­rā­rthā­nu­mā­nā­t svā­rthā­nu­mā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="43,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,14</span>c cārthaṃ pa­ri­cchi­dya pra­va­rta­mā­no '­rtha­kri­yā­yāṃ na­vi­saṃ­vā­dya­ta ity a­rthā­kri­yā­kā­ri ca­tu­rā­rya­sa­tya­va­stu­vi­ṣa­ya­ma­nu­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="43,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,15</span>m ā­sthī­ya­ta ity ubhayoḥ prā­pya­va­stu­vi­ṣa­yaṃ pramāṇyaṃ si­ddhaṃ­prā­tya­kṣa­sye­vā­nu­mā­na­syā­rthā­saṃ­bha­ve saṃ­bha­vā­bhā­va <lb n="43,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,16</span>sā­dha­nā­t | tad uktaṃ | "­a­rtha­syā­saṃ­bha­ve '­bhā­vā­t pra­tya­kṣe­'­pi pra­mā­ṇa­tā | pra­ti­ba­ddha­sva­bhā­va­sya ta­ddhe­tu­tve <lb n="43,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,17</span>samaṃ dva­ya­m­" iti || tad evaṃ śru­tā­nu­mā­na­bhā­va­nā­jñā­nā­tpra­ka­rṣa­pa­ryaṃ­ta­prā­ptā­c ca­tu­rā­rya­sa­tya­jñā­na­sya spa­ṣṭa­ta­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="43,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,18</span>syo­tpa­tte­r a­vi­ro­dhā­t | su­ga­ta­sya vi­śva­ta­tva­jña­tā­pra­si­ddhai­va pa­ra­ma­vai­tṛ­ṣṇya­va­t | saṃpūrṇaṃ gataḥ sugata itini<span type="hard-break">- </span><lb n="43,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,19</span>rva­ca­nā­t su­ka­la­śa­va­t | su­śa­bda­sya saṃ­pū­rṇa­vā­ci­tvā­t saṃ­pū­rṇaṃ­hi sākṣāc ca­tu­rā­rya­sa­tya­jñā­naṃ saṃprāptaḥ sugata <lb n="43,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,20</span>iṣyate | tathā śobhanaṃ gataḥ sugata iti su­śa­bda­sya­śo­bha­nā­rtha­tvā­t su­rū­pa­ka­nyā­va­t ni­ru­cya­te | śobhano <lb n="43,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,21</span>hy a­vi­dyā­tṛ­ṣṇā­śū­nyo jñā­na­saṃ­tā­na­sta­syā­śo­bha­nā­bhyā­ma­vi­dyā­tṛ­ṣṇā­bhyāṃ vyā­vṛ­ta­tvā­t saṃprāptaḥ sugata iti <lb n="43,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,22</span>ni­rā­śra­va­ci­tta­saṃ­tā­na­sya su­ga­ta­tva­va­rṇa­nā­t | tathā su­ṣṭhu­ga­taḥ sugata iti punar a­nā­vṛ­tyā­ga­ta ity ucyate | <lb n="43,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,23</span>su­śa­bda­sya punar a­nā­vṛ­tya­rtha­tvā­t su­na­ṣṭa­jva­ra­va­t | pu­na­ra­vi­dyā­tṛ­ṣṇā­krāṃ­ta­ci­tta­saṃ­tā­nā­vṛ­tte­r a­bhā­vā­t ni­rā­śra­va <lb n="43,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,24</span>ci­tta­saṃ­tā­na­sa­dbhā­vā­c ca "­ti­ṣṭhaṃ­ty eva pa­rā­dhī­nā yeṣāṃ tu mahatī kṛ­pe­ti­" va­ca­nā­t || kṛpā hi trividhā <lb n="43,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,25</span>sa­ttvā­laṃ­ba­nā pu­tra­ka­la­trā­di­ṣu | dha­rmā­la­ba­nā saṃ­ghā­di­ṣu | ni­rā­laṃ­ba­nā saṃ­pu­ṭa­saṃ­da­ṣṭa­maṃ­ḍū­ko­ddha­ra­ṇā­di­ṣu | <lb n="43,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,26</span>tatra mahatī ni­rā­laṃ­ba­nā kṛpā su­ga­tā­nāṃ­sa­ttva­dha­rmā­na­pe­kṣa­tvā­d iti te tiṣṭhaṃty eva na ka­dā­ci­nni­rvāṃ­ti dha­rma­de­śa­na­yā <lb n="43,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,27</span>jagad u­pa­kā­ra­ni­ra­ta­tvā­j ja­ga­ta­ś cā­naṃ­ta­tvā­t 'buddho bha­ve­yaṃ­ja­ga­te hi­tā­ye­' ti bhā­va­na­yā buddhatva saṃ­va­rta­ka­sya dharma<span type="hard-break">- </span><lb n="43,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,28</span>vi­śe­ṣa­syo­tpa­tte­r dha­rma­de­śa­nā­vi­ro­dhā­bhā­vā­d vi­va­kṣā­maṃ­ta­re­ṇā­pi vi­dhū­ta­ka­lpa­nā­jā­la­sya bu­ddha­sya­mo­kṣa­mā­rgo­pa­de­śi­nyā <lb n="43,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,29</span>vāco dha­rma­vi­śe­ṣā­d eva pravṛtteḥ sa eva ni­rvā­ṇa­mā­rga­sya­pra­ti­pā­da­kaḥ sa­ma­va­ti­ṣṭha­te vi­śva­ta­ttva­jña­ttvā­t kārtsnyato <lb n="43,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,30</span>vi­tṛ­ṣṇa­tvā­c ceti | kecid ā­ca­kṣa­te sau­trāṃ­ti­ka­ma­tā­nu­sā­ri­ṇaḥ­sau­ga­tā­s teṣāṃ ta­ttva­vya­va­sthā­m eva na saṃ­bhā­va­yā­maḥ | <lb n="43,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,31</span>kiṃ punar vi­śva­ta­ttva­jñaḥ sugataḥ sa ca ni­rvā­ṇa­mā­rga­sya­pra­ti­pā­da­ka ity a­saṃ­bhā­vya­mā­naṃ pra­mā­ṇa­vi­ru­ddhaṃ pra­ti­pa­dye­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="43,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,32</span>hi | tathāhi pra­ti­kṣa­ṇa­vi­na­śva­rā va­hi­ra­rthāḥ pa­ra­mā­ṇa­vaḥ pra­tya­kṣa­to nānu bhūtā nānu bhūyaṃte sthir a­sthū­la­sā­dhā­ra­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="43,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,33</span>kārasya pra­tya­kṣa­bu­ddhau gha­ṭā­de­r arthasya pra­ti­bhā­sa­nā­tya­di punar a­syā­sa­nnā­'­saṃ­spṛ­ṣṭa­rū­pāṃ pa­ra­mā­ṇa­vaḥ­pra­tya­kṣa­bu­ddhau <lb n="43,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,34</span>pra­ti­bhā­saṃ­te pra­tya­kṣa­pṛ­ṣṭa­bhā­vi­nī tu kalpanā saṃ­vṛ­ttiḥ­sthi­r a­sthū­la­sā­dhā­ra­ṇā­kā­ra­m ātmany a­vi­dya­mā­na­m ā­ro­pa­ya­tī­ti <lb n="43,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,35</span>sāṃ­vṛ­tā­laṃ­ba­nāḥ paṃ­ca­vi­jñā­1­na­kā­yā iti ni­ga­dyaṃ­te | ta­dā­ni­raṃ­śā­nāṃ kṣa­ṇi­ka­pa­ra­mā­ṇū­nāṃ kā nā­mā­'­tyā<span type="hard-break">- </span><lb n="43,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,36</span>sa­nna­te­ti vicāryaṃ | vya­va­dhā­nā­bhā­va iti cet ta­rhi­sa­jā­tī­ya­sya vi­jā­tī­ya­sya ca vya­va­dhā­ya­ka­syā­bhā­vā­t teṣāṃ <lb n="43,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 43,37</span>vya­va­dhā­nā­bhā­vaḥ saṃsarga evoktaḥ syāt sa ca sa­rvā­tma­nā na­saṃ­bha­va­ty e­vai­ka­pa­ra­mā­ṇu­mā­tra­pra­ca­ya­pra­saṃ­gā­t | <pb n="44"/><lb n="44,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,01</span>nāpy e­ka­de­śe­ne di­gbhā­ga­bhe­de­na ṣaḍbhi pa­ra­mā­ṇu­bhi­re­ka­sya pa­ra­mā­ṇoḥ saṃ­sṛ­ṣṭa­mā­na­sya ṣa­ḍaṃ­śa­tā­pa­tteḥ tata evā <lb n="44,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,02</span>saṃsṛṣṭāḥ pa­ra­mā­ṇa­vaḥ pra­tya­kṣe­ṇā­laṃ­byaṃ­ta iti cet ka­tha­ma­tyā­sa­nnā­s te vi­ro­dhā­d da­vi­ṣṭa­de­śa­vya­va­dhā­nā­bhā­vā­d a<span type="hard-break">- </span><lb n="44,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,03</span>tyā­sa­nnā­sta iti cen na | sa­mī­pa­de­śa­vya­va­dhā­no­pa­ga­ma­pra­saṃ­gā­t | tathā ca sa­mī­pa­de­śa­vya­va­dhā­ya­kaṃ vastu vyavadhī<span type="hard-break">- </span><lb n="44,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,04</span>ya­mā­na­pa­ra­mā­ṇu­bhyāṃ saṃsṛṣṭaṃ vya­va­hi­taṃ vā syā­tga­tyaṃ­ta­rā­bhā­vā­t | na tāvat saṃsṛṣṭaṃ ta­tsaṃ­sa­rga­sya­sa­rvā­tma­nai<span type="hard-break">- </span><lb n="44,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,05</span>ka­de­śe­na vā vi­ro­dhā­t | nāpi vya­va­hi­taṃ­vya­va­dhā­ya­kāṃ­ta­ra­pa­ri­ka­lpa­nā­nu­ṣaṃ­gā­t vya­va­dhā­ya­kāṃ­ta­ra­m api <lb n="44,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,06</span>vya­va­dhī­ya­mā­nā­bhyāṃ saṃsṛṣṭaṃ vya­va­hi­taṃ ceti pu­naḥ­pa­rya­nu­yo­ge '­na­va­sthā­nā­d iti kvā­tyā­sa­nnā­'­saṃ­sṛ­ṣṭa­rū­pāḥ <lb n="44,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,07</span>pa­ra­mā­ṇa­vo bahiḥ saṃ­bha­ve­yuḥ | ye pra­tya­kṣa­vi­ṣa­yāḥ syusteṣāṃ pra­tya­kṣā­vi­ṣa­ya­tve na kā­rya­liṃ­gaṃ sva­bhā­va­liṃ­gaṃ vā <lb n="44,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,08</span>pa­ra­mā­ṇvā­tma­kaṃ pra­tya­kṣa­taḥ sidhyet pa­ra­mā­ṇvā­tma­ka­sā­dhya­va­tkva­ci­t ta­da­si­ddhau ca na kā­rya­kā­ra­ṇa­yo­r vyāpya<span type="hard-break">- </span><lb n="44,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,09</span>vyā­pa­ka­yo­r vā tadbhāvaḥ si­dhye­tpra­tya­kṣā­nu­pa­laṃ­bha­vya­ti­re­ke­ṇa ta­tsā­dha­nā­saṃ­bha­vā­tta­da­si­ddhau ca na svā­rthā­nu­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="44,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,10</span>mu­di­yā­t | tasya liṃ­ga­da­rśa­na­saṃ­baṃ­dha­sma­ra­ṇā­bhyā­me­vo­da­ya­pra­si­ddhaiḥ | ta­da­bhā­ve ta­da­nu­pa­pa­tteḥ | svā­rthā­nu­mā­nā­nu­pa­pa­ttau <lb n="44,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,11</span>ca na pa­rā­rthā­nu­mā­na­rū­paṃ śrutam iti kva śru­ta­ma­yī ciṃ­tā­ma­yī­ca bhāvanā syāt yatas ta­tpra­ka­rṣa­pa­ryaṃ­ta­jaṃ yo­gi­pra­tya­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="44,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,12</span>m u­ra­rī­kri­ya­te tato na vi­śva­ta­ttva­jña­tā su­ga­ta­sya ta­ttva­to­'­sti yena saṃpūrṇaṃ gataḥ sugataḥ śobhanaṃ gataḥ sugataḥ <lb n="44,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,13</span>suṣṭhu gata iti su­śa­bda­sya saṃ­pū­rṇā­dya­rtha­tra­ya­m u­dā­hṛ­tya­su­ga­ta­śa­bda­sya ni­rva­ca­na­tra­ya­m u­pa­va­rṇya­te | sa­ka­lā­vi­dyā­tṛ­ṣṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="44,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,14</span>pra­hā­ṇā­c ca sa­rvā­rtha­jñā­na­vai­tṛ­ṣṇya­si­ddheḥ su­ga­ta­sya­ja­ga­ddhi­tai­ṣi­ṇaḥ pra­mā­ṇa­bhū­ta­sya sa­rva­dā­va­sthi­ta­sya vidhūta<span type="hard-break">- </span><lb n="44,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,15</span>ka­lpa­nā­jā­la­syā­pi dha­rma­vi­śe­ṣā­dvi­ne­ya­ja­na­saṃ­ma­ta­ta­ttvo­pa­de­śa­pra­ṇa­ya­naṃ saṃ­bhā­vya­te­sau­trāṃ­ti­ka­ma­te vicārya <lb n="44,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,16</span>māṇasya pa­ra­mā­rtha­to 'rthasya vya­va­sthā­pa­nā­yo­gā­d iti sū­ktaṃ­su­ga­to 'pi ni­rvā­ṇa­mā­rga­sya na pra­ti­pā­da­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="44,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,17</span>stattvato vi­śva­ta­ttva­jña­tā­pā­yā­t ka­pi­lā­di­va­d iti | ye '­pi­jñā­na­pa­ra­mā­ṇa­va eva pra­ti­kṣa­ṇa­vi­śa­rā­ra­vaḥ pa­ra­mā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="44,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,18</span>saṃto na ba­hi­ra­rttha­pa­ra­mā­ṇa­vaḥ pra­mā­ṇā­bhā­vā­d a­va­ya­vyā­di­va­di­ti yo­gā­cā­ra­ma­tā­nu­sā­ri­ṇaḥ pra­ti­pa­dyaṃ­te teṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="44,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,19</span>m api na saṃ­vi­tpa­ra­mā­ṇa­vaḥ sva­saṃ­ve­da­na­pra­tya­kṣa­taḥ­pra­si­ddhā­s tatra teṣām a­na­va­bhā­sa­nā­d aṃ­ta­rā­tma­na eva sukha <lb n="44,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,20</span>duḥ­khā­dya­ne­ka­vi­va­rta­vyā­pi­naḥ pra­ti­bhā­sa­nā­t ta­thā­pa­ra­pra­ti­bhā­so '­nā­dya­vi­dyā­vā­sa­nā­ba­lā­t sa­mu­pa­jā­ya­mā­no <lb n="44,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,21</span>bhrāṃta eveti cen na | bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­bhā­vā­t | nanv e­kaḥ­pu­ru­ṣaḥ kra­ma­bhu­vaḥ su­khā­di­pa­ryā­yā­n sa­ha­bhu­va­ś ca guṇān <lb n="44,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,22</span>kim ekena sva­bhā­ve­na vyāpnoty a­ne­ke­na vā | na tāvad ekena teṣām e­ka­rū­pa­tā­pa­tteḥ | nāpy a­ne­ke­na tasyāpy aneka<span type="hard-break">- </span><lb n="44,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,23</span>sva­bhā­va­tvā­t bhe­da­pra­saṃ­gā­d e­ka­tva­vi­ro­dhā­d ity api na vādhakaṃ ve­dya­ve­da­kā­kā­rai­ka­jñā­ne­na ta­syā­pa­sā­ri­ta­tvā­t <lb n="44,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,24</span>saṃ­ve­da­naṃ hy ekaṃ ve­dya­ve­da­kā­kā­rau sva­saṃ­vi­tsva­bhā­ve­nai­ke­na vyāpnoti na ca tayor e­ka­rū­pa­tā­, saṃ­vi­drū­pe­ṇai­ka­rū­pa­tai<span type="hard-break">- </span><lb n="44,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,25</span>veti cet tarhy ātmā su­kha­duḥ­kha­jñā­nā­dī­nsva­bhā­ve­nai­ke­nā­tma­tve­na vyāpnoti te­ṣā­mā­tma­rū­pa­ta­yai­ka­tvā­vi­ro­dhā­t <lb n="44,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,26</span>katham evaṃ su­khā­di­bhi­nnā­kā­raḥ pra­ti­bhā­sa iti ced ve­dyā­di­bhi­nnā­kā­raḥ pra­ti­bhā­saḥ katham ekatra saṃ­ve­da­ne syād iti <lb n="44,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,27</span>samaḥ pa­rya­nu­yo­gaḥ | ve­dyā­di­vā­sa­nā­bhe­dā­d iti ce­tsu­khā­di­pa­ryā­ya­pa­ri­ṇā­ma­bhe­dā­d e­ka­trā­tma­ni su­khā­di­bhi­nnā<span type="hard-break">- </span><lb n="44,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,28</span>kāraḥ pra­ti­bhā­saḥ kiṃ na bhavet | ve­dyā­dyā­kā­ra­pra­ti­bhā­sa­bhe­de 'py ekaṃ saṃ­ve­da­na­ma­śa­kya­viṃ­va­ca­na­tvā­d iti vadann a<span type="hard-break">- </span><lb n="44,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,29</span>pi su­khā­dya­ne­kā­kā­ra­pra­ti­bhā­se 'py eka e­vā­tmā­śa­śva­da­śa­kya­vi­ve­ca­nā­tvā­d iti vadaṃtaṃ kathaṃ pra­tyā­ca­kṣī­ta <lb n="44,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,30</span>yathaiva hi saṃ­ve­da­na­syai­ka­sya ve­dyā­dyā­kā­rāḥ saṃ­ve­da­nāṃ­ta­raṃ­ne­tu­m a­śa­kya­tvā­d a­śa­kya­vi­ve­ca­nāḥ saṃ­ve­da­na­m ekaṃ tathā<span type="hard-break">- </span><lb n="44,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,31</span>tmanaḥ su­khā­dyā­kā­rāḥ śa­śva­dā­tmāṃ­ta­raṃ netum a­śa­kya­tvā­da­śa­kya­vi­ve­ca­nāḥ katham eka evātmā na bhavet | yady athā<span type="hard-break">- </span><lb n="44,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,32</span>pra­ti­bhā­sa­te ta­tta­thai­va vya­va­ha­rta­vyaṃ ya­thā­ve­dyā­dyā­kā­rā­tma­kai­ka­saṃ­ve­da­na­rū­pa­ta­yā pra­ti­bhā­sa­mā­naṃ­saṃ­ve­da­naṃ <lb n="44,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,33</span>tathā ca su­kha­jñā­nā­dya­ne­kā­kā­rai­kā­tma­rū­pa­ta­yā pra­ti­bhā­sa­mā­na­ścā­tmā tasmāt tathā vya­va­ha­rta­vya iti nātaḥ <lb n="44,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,34</span>su­khā­dya­ne­kā­kā­rā­tmā pra­ti­bhā­sa­mā­no ni­rā­ka­rtuṃ śakyate | yaditu ve­dya­ve­da­kā­kā­ra­yo­r bhrāṃ­ta­tvā­t ta­dvi­vi­kta<span type="hard-break">- </span><lb n="44,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,35</span>m eva saṃ­ve­da­na­mā­traṃ pa­ra­mā­rtha­sa­d iti ni­ga­dya­te ta­dā­ta­tpra­ca­ya­rū­pa­m e­ka­pa­ra­mā­ṇu­rū­paṃ vā | na tāvat pracaya<span type="hard-break">- </span><lb n="44,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,36</span>rūpaṃ bahir a­rtha­pa­ra­mā­ṇū­nā­m iva saṃ­ve­da­na­pa­ra­mā­ṇū­nā­m a­pi­pra­ca­ya­sya vi­cā­rya­mā­ṇa­syā­saṃ­bha­vā­t || nāpy eka<span type="hard-break">- </span><lb n="44,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,37</span>pa­ra­mā­ṇu­rū­paṃ sakṛd api tasya pra­ti­bhā­sā­bhā­vā­dba­hi­ra­rthai­ka­pa­ra­mā­ṇu­va­t | tato 'pi na saṃvit pa­ra­mā­ṇu­rū­po 'pi <lb n="44,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,38</span>sugataḥ sa­ka­la­saṃ­tā­na­saṃ­vi­tpa­ra­mā­ṇu­rū­pā­ṇi ca­tu­rā­rya­sa­tyā­ni­duḥ­khā­dī­ni pa­ra­mā­rtha­taḥ saṃ­ve­da­ya­te vedya<span type="hard-break">- </span><lb n="44,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 44,39</span>ve­da­ka­bhā­va­pra­saṃ­gā­d iti na tattvato vi­śva­ta­ttva­jñaḥ syāt, yenāsau ni­rvā­ṇa­mā­rga­sya pra­ti­pā­da­kaḥ sa­ma­nu­ma<span type="hard-break">- </span><pb n="45"/><lb n="45,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,01</span>nyate || syān mataṃ saṃvṛttyā ve­dya­ve­da­ka­bhā­va­sya­sa­dbhā­vā­t sugato vi­śva­ta­ttvā­nāṃ jñātā śre­yo­mā­rga­sya <lb n="45,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,02</span>co­pa­de­ṣṭā stūyate ta­ttva­ta­s ta­da­saṃ­bha­vā­d iti tad a­pya­jña­ce­ṣṭi­ta­m iti ni­ve­da­ya­ti­ —</p><lg n="ĀP-GL_75 a_78" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_75ab"><lb n="45,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 75ab</span>"­saṃ­vṛ­ttyā vi­śva­ta­ttva­jñaḥ śre­yo­mā­rgo­pa­de­śy api | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_75cd"><lb n="45,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 75cd</span>buddho vandyo na tu svapnas tādṛg ity a­jña­ce­ṣṭi­taṃ­" || 75 || </l></lg><p n="a_79" rend="justify"><lb n="45,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,05</span>nanu ca saṃ­vṛ­ta­tvā­vi­śe­ṣe 'pi su­ga­ta­sva­pna­saṃ­ve­da­na­yoḥ­su­ga­ta eva vaṃdyas tasya bhū­ta­sva­bhā­va­tvā­d vi­pa­rya­yai­r a<span type="hard-break">- </span><lb n="45,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,06</span>bā­dhya­mā­na­tvā­d a­rtha­kri­yā­he­tu­tvā­c ca | na tu­sva­pna­saṃ­ve­da­naṃ vaṃdyaṃ tasya saṃ­vṛ­ttyā­pi bā­dhya­mā­na­tvā­tbhū­tā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="45,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,07</span>tvā­bhā­vā­d a­rtha­kri­yā­he­tu­tvā­bhā­vā­c ceti cen na­bhū­ta­tva­sāṃ­vṛ­ta­tva­yo­r vi­pra­ti­ṣe­dhā­t | bhūtaṃ hi sa­tyaṃ­sāṃ­vṛ­ta­m asatyaṃ <lb n="45,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,08</span>tayoḥ katham ekatra sa­kṛ­tsaṃ­bha­vaḥ | saṃvṛtiḥ satyaṃ bhū­ta­mi­ti cen na | tasya vi­pa­rya­yai­r a­bā­dhya­mā­na­tvā­yo­gā­t <lb n="45,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,09</span>sva­pna­saṃ­ve­da­nā­d a­vi­śe­ṣā­t | nanu ca saṃ­vṛ­ti­r api dve­dhā­sā­di­r a­nā­di­ś ca | sādiḥ sva­pna­saṃ­ve­da­nā­diḥ | <lb n="45,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,10</span>sā vādhyate su­ga­ta­saṃ­ve­da­nā­'­nā­diḥ sā na bā­dhya­te­saṃ­vṛ­ti­tvā­vi­śe­ṣe 'pīti cen na | saṃ­sā­ra­syā­bā­dhya­tva­pra­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="45,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,11</span>ṅgāt sa hy a­nā­di­r e­vā­nā­dya­vi­dyā­vā­sa­nā­he­tu­tvā­t pra­vā­dhya­te­mu­kti­kā­ra­ṇa­sā­ma­rthyā­t | anyathā ka­sya­ci­t <lb n="45,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,12</span>saṃ­sā­rā­bhā­vā­pra­si­ddheḥ | saṃvṛtyā su­ga­ta­sya baṃdyatve ca­pa­ra­mā­rtha­taḥ kiṃ nāma vaṃdyaṃ syāt saṃ­ve­da­nā­dvai­ta­m iti <lb n="45,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,13</span>cen na tasya svato 'nyato vā pra­ti­pa­ttya­bhā­vā­d ity āha —</p><lg n="ĀP-GL_86 a_80" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_86ab"><lb n="45,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 86ab</span>yat tu saṃ­ve­da­nā­dvai­taṃ pu­ru­ṣā­dvai­ta­va­n na tat | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_86cd"><lb n="45,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 86cd</span>siddhyet svato 'nyato vāpi pra­mā­ṇā­t sve­ṣṭa­hā­ni­taḥ || 86 || </l></lg><p n="a_81" rend="justify"><lb n="45,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,16</span>tad dhi saṃ­ve­da­nā­dvai­taṃ na tā­va­tsva­taḥ si­dhya­ti­pu­ru­ṣā­dvai­ta­va­t | sva­rū­pa­sya sva­to­ga­te­r a­bhā­vā­t | anya<span type="hard-break">- </span><lb n="45,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,17</span>thā ka­sya­ci­t tatra vi­pra­ti­pa­tte­r a­yo­gā­t pu­ru­ṣā­dvai­ta­syā­pi­pra­si­ddhe­r i­ṣṭa­hā­ni­pra­saṃ­gā­c ca | nanu ca pu­ru­ṣā­dvai­taṃ <lb n="45,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,18</span>na svato '­va­sī­ya­te tasya nityasya sa­ka­la­kā­la­ka­lā­pa­vyā­pi­ta­yā­sa­rva­ga­ta­sya ca sa­ka­la­de­śa­pra­ti­ṣṭi­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="45,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,19</span>tayā vā­'­nu­bha­vā­bhā­vā­d iti cen na | saṃ­ve­da­nā­dvai­ta­syā­pi­kṣa­ṇi­ka­syai­ka­kṣa­ṇa­sthā­yi­ta­yā ni­raṃ­śa­syai­ka­pa­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="45,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,20</span>mā­ṇu­rū­pa­ta­yā sakṛd apy a­nu­bha­vā­bhā­vā­vi­śe­ṣā­t | yadi pu­na­ra­nya­taḥ pra­mā­ṇā­t saṃ­ve­da­nā­dvai­ta­si­ddhiḥ syāt <lb n="45,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,21</span>tadāpi sve­ṣṭa­hā­ni­r a­va­śyaṃ­bhā­vi­nī sā­dhya­sā­dha­na­yo­ra­bhyu­pa­ga­me dvai­ta­si­ddhi­pra­saṃ­gā­t | yathā cā­nu­mā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="45,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,22</span>t saṃ­ve­da­nā­dvai­taṃ sādhyate | yat saṃ­ve­dya­te tat saṃ­ve­da­na­me­va | yathā saṃ­ve­da­na­sva­rū­paṃ saṃ­ve­dya­nte ca nī­la­su­khā­dī­ni | <lb n="45,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,23</span>tathā pu­ru­ṣā­dvai­ta­m api ve­dāṃ­ta­vā­di­bhiḥ sādhyate | pra­ti­bhā­sa evedaṃ sarvaṃ pra­ti­bhā­sa­mā­na­tvā­t­, yad yat pra<span type="hard-break">- </span><lb n="45,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,24</span>ti­bhā­sa­mā­naṃ tat tat pra­ti­bhā­sa eva yathā pra­ti­bhā­sa­sva­rū­paṃ­pra­ti­bhā­sa­mā­naṃ cedaṃ jagat tasmāt pra­ti­bhā­sa eve<span type="hard-break">- </span><lb n="45,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,25</span>ty a­nu­mā­nā­t | na hy atra jagataḥ pra­ti­bhā­sa­mā­na­tva­m a­si­ddhaṃ­sā­kṣā­d a­sā­kṣā­c ca ta­syā­'­pra­ti­bhā­sa­mā­na­tve sakala<span type="hard-break">- </span><lb n="45,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,26</span>śa­bda­vi­ka­lpa­vā­ggo­ca­rā­ti­krāṃ­ta­ta­yā vaktum aśakteḥ pra­ti­bhā­sa­śca cidrūpa eva a­ci­drū­pa­sya pra­ti­bhā­sa­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="45,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,27</span>vi­ro­dhā­t | cinmātraṃ ca pu­ru­ṣā­dvai­taṃ tasya ca­de­śa­kā­lā­kā­ra­to vi­cche­dā­nu­pa­la­kṣa­ṇa­tvā­t | nityatvaṃ <lb n="45,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,28</span>sa­rva­ga­ta­tvaṃ ni­rā­kā­ra­tvaṃ ca vya­va­ti­ṣṭha­te | na hi sa­ka­ści­t kālo 'sti yaś ci­nmā­tra­pra­ti­bhā­sa­śū­nyaḥ­pra­ti­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="45,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,29</span>vi­śe­ṣa­syai­va vi­cche­dā­n nī­la­su­khā­di­pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣa­va­t | sahy ekadā pra­ti­bhā­sa­mā­no 'nyadā na pra­ti­bhā­sa­te <lb n="45,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,30</span>pra­ti­bhā­sāṃ­ta­re­ṇa vi­cche­dā­t pra­ti­bhā­sa­mā­traṃ tu­sa­ka­la­pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣa­kā­le 'py astīti na kālato vicchinnaṃ <lb n="45,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,31</span>nāpi deśataḥ kvacid deśe pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣa­sya­de­śāṃ­ta­ra­pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣe­ṇa vicchede '­pi­pra­ti­bhā­sa­mā­tra­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="45,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,32</span>vi­cche­dā­d iti na de­śa­vi­ccha­nnaṃ pra­ti­bhā­sa­mā­traṃ nā­pyā­kā­ra­vi­cchi­nnaṃ ke­na­ci­d ā­kā­re­ṇa pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣa­syai<span type="hard-break">- </span><lb n="45,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,33</span>vā­kā­rāṃ­ta­ra­pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣe­ṇa vi­cche­do­pa­la­bdheḥ­pra­ti­bhā­sa­mā­tra­sya sa­rvā­kā­ra­pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣe­ṣu sa­dbhā­vā­d ā<span type="hard-break">- </span><lb n="45,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,34</span>kā­re­ṇā­py a­vi­cchi­nnaṃ tat, pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣā­ś ca­de­śa­kā­lā­kā­rai­r vi­cchi­dya­mā­nāḥ yadi na pra­ti­bhā­saṃ­te tadā na <lb n="45,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,35</span>ta­dvya­va­sthā­'­ti­pra­saṃ­gā­t pra­ti­bhā­sa­nte ce­tpra­ti­bhā­sa­mā­trāṃ­taḥ praviṣṭā eva pra­ti­bhā­sa­sva­rū­pa­va­t | nahi <lb n="45,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,36</span>pra­ti­bhā­sa­mā­naṃ kiṃcit pra­ti­bhā­sa­mā­trāṃ­taḥ pra­vi­ṣṭaṃ­no­pa­la­bdhaṃ ye­nā­nai­kāṃ­ti­kaṃ pra­ti­bhā­sa­mā­na­tvaṃ syāt <lb n="45,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 45,37</span>tathā de­śa­kā­lā­kā­ra­bhe­dā­ś ca parair a­bhyu­pa­ga­mya­mā­nā yadi na­pra­ti­bhā­saṃ­te katham a­bhyu­pa­ga­mā­rhāḥ svayam aprati<span type="hard-break">- </span><pb n="46"/><lb n="46,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,01</span>bhā­sa­mā­na­syā­pi ka­sya­ci­d a­bhyu­pa­ga­me­'­ti­pra­saṃ­gā­ni­vṛ­tteḥ pra­ti­bhā­sa­mā­nā­s tu te '­pi­pra­ti­bhā­sa­mā­trāṃ­taḥ praviṣṭā <lb n="46,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,02</span>eveti kathaṃ taiḥ pra­ti­bhā­sa­mā­tra­sya vi­cche­daḥ­sva­ru­pe­ṇā­sva­ru­pe­ṇa svasya vi­cche­dā­nu­pa­pa­tteḥ sann a­pi­de­śa­kā­lā<span type="hard-break">- </span><lb n="46,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,03</span>kārair vicchedaḥ pra­ti­bhā­sa­mā­tra­sya pra­ti­bhā­sa­te na vā ? pra­ti­bhā­sa­te cet pra­ti­bhā­sa­sva­rū­pa­m eva tasya ca <lb n="46,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,04</span>viccheda iti nā­ma­ka­ra­ṇe na kiṃcid aniṣṭhaṃ | na pra­ti­bhā­sa­te­ce­t katham asti na pra­ti­bhā­sa­te cāsti veti vi<span type="hard-break">- </span><lb n="46,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,05</span>pra­ti­ṣe­dhā­t | nanu ca de­śa­kā­la­sva­bhā­va­vi­pra­kṛ­ṣṭāḥ ka­chaṃ­ci­da­pra­ti­bhā­sa­mā­nā api saṃtaḥ sadbhir bādhakā<span type="hard-break">- </span><lb n="46,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,06</span>bhāvād iṣyaṃta eveti cen na | teṣām a­pi­śa­bda­jñā­ne­nā­nu­mā­na­jñā­ne­na vā pra­ti­bhā­sa­mā­na­tvā­t | tatrāpy aprati <lb n="46,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,07</span>bhā­sa­mā­nā­nāṃ sa­rva­thā­'­sti­tva­vya­va­sthā­nu­pa­pa­tteḥ || nanvevaṃ śa­bda­vi­ka­lpa­jñā­ne pra­ti­bhā­sa­mā­nāḥ pa­ra­spa­ra­vi­ru<span type="hard-break">- </span><lb n="46,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,08</span>ddhā­rtha­pra­vā­dāḥ śa­śa­vi­ṣā­ṇā­da­ya­ś ca na­ṣṭā­nu­tpa­nā­ś ca rā­va­ṇa­śaṃ­kha­ca­kra­va­rtyā­da­yaḥ katham a­pā­kri­yaṃ­to te­ṣā­ma­na­pā­ka­ra­ṇe <lb n="46,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,09</span>kathaṃ pu­ru­ṣā­dvai­ta­si­ddhi­r iti cen na | teṣām a­pi­pra­ti­bhā­sa­mā­trāṃ­taḥ pra­vi­ṣṭa­tva­sā­dha­nā­t | etena yad ucyate <lb n="46,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,10</span>kaiścit "­a­dvai­tai­kāṃ­ta­pa­kṣe 'pi dṛṣṭo bhedo vi­ru­dhya­te | kā­ra­kā­ṇāṃ kri­yā­yā­ś ca naikaṃ svasmāt pra­jā­ya­te | ka­rma­dvai­taṃ <lb n="46,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,11</span>pha­la­dvai­taṃ lo­ka­dvai­taṃ ca no bhaveta | vi­dyā­vi­dyā­dva­yaṃ nasyād vaṃ­dha­mo­kṣa­dva­yaṃ ta­the­ti­" | tad api pra­tyā­khyā­taṃ <lb n="46,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,12</span>kriyāṇāṃ kā­ra­kā­ṇāṃ ca dṛṣṭasya bhedasya pra­ti­bhā­sa­mā­na­sya­pu­ṇya­pā­pa­ka­rma­dvai­ta­sya ta­tpha­la­dvai­ta­sya ca su­kha­duḥ­kha<span type="hard-break">- </span><lb n="46,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,13</span>la­kṣa­ṇa­sya lo­ka­dvai­ta­syai­ha pa­ra­lo­ka­vi­ka­lpa­sya­vi­dyā­vi­dyā­dvai­ta­sya ca sa­tye­ta­ra­jñā­na­bhe­da­sya­baṃ­dha­mo­kṣa­dva­ya­sya <lb n="46,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,14</span>ca pā­ra­taṃ­trya­sva­bhā­va­sya pra­ti­bhā­sa­mā­trāṃ­taḥ pra­vi­ṣṭa­tvā­dvi­ro­dha­ka­tvā­si­ddheḥ svayam a­pra­ti­bhā­sa­mā­na­sya ca <lb n="46,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,15</span>vi­ro­dha­ka­tvaṃ du­ru­pa­pā­daṃ sve­ṣṭa­ta­ttva­syā­pi sa­rve­ṣā­ma­pra­ti­bhā­sa­mā­ne­na vi­ro­dha­ke­na vi­ro­dhā­pa­tte­r na kiṃcit ta<span type="hard-break">- </span><lb n="46,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,16</span>ttvam a­vi­ru­ddhaṃ syāt | yad apy a­bhya­dhā­yi "­he­to­ra­dvai­ta­si­ddhi­ś caiddvaitaṃ syād dhe­tu­sā­dhya­yoḥ | hetunā cedvinā <lb n="46,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,17</span>siddhir dvaitaṃ vā­ṅmā­tra­to na kiṃ" iti | tad api na­pu­ru­ṣā­dvai­ta­vā­di­naḥ pra­ti­kṣe­pa­kaṃ pra­ti­bhā­sa­mā­na­tva­sya­he­toḥ <lb n="46,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,18</span>sarvasya pra­ti­bhā­sa­mā­trāṃ­taḥ pra­vi­ṣṭa­tva­sā­dha­na­sya sva­yaṃ­pra­ti­bhā­sa­pra­ti­bhā­sa­mā­trāṃ­taḥ pra­vi­ṣṭa­tva­si­ddhe­r dvai­ta­si­ddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="46,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,19</span>ni­baṃ­dha­na­tvā­bhā­vā­t | hetunā vinā co­pa­ni­ṣa­dvā­kya­mā­trā­tpu­ru­ṣā­dvai­ta­si­ddhau na vā­ṅmā­trā­d a­dvai­ta­si­ddhiḥ <lb n="46,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,20</span>pra­sa­jya­te na co­pa­ni­ṣa­dvā­kya­m api pa­ra­ma­pu­ru­ṣā­d anyad e­va­ta­sya pra­ti­bhā­sa­mā­na­sya pa­ra­ma­pu­ru­ṣa­sva­bhā­va­tva­si­ddhaiḥ <lb n="46,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,21</span>yad api kaiścin ni­ga­dya­te pu­ru­ṣā­dvai­ta­syā­nu­mā­nā­t pra­si­ddhau­pa­kṣa­he­tu­dṛ­ṣṭāṃ­tā­nā­m avaśyaṃ bhāvāt tair vi­nā­'­nu­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="46,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,22</span>syā­nu­da­yā­t kutaḥ pu­ru­ṣā­dvai­taṃ sidhyet ? pa­kṣā­di­bhe­da­sya­si­ddhe­r iti tad api na yu­kti­ma­t | pa­kṣā­dī­nā­m api <lb n="46,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,23</span>pra­ti­bhā­sa­mā­nā­nāṃ pra­ti­bhā­sāṃ­taḥ­pra­ti­ṣṭā­nāṃ­pra­ti­bhā­sa­mā­trā­bā­dha­ka­tvā­d a­nu­mā­na­va­t | teṣām a­pra­ti­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="46,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,24</span>mānānāṃ tu sa­dbhā­vā­pra­si­ddheḥ kutaḥ pu­ru­ṣā­dvai­ta­vi­ro­dhi­tvaṃ | yad apy ucyate kaiścit pu­ru­ṣā­dvai­taṃ tattvaṃ pareṇa pramā<span type="hard-break">- </span><lb n="46,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,25</span>ṇena pra­tī­ya­mā­naṃ prameyaṃ tattvaṃ ta­tpa­ri­cchi­tti­ś ca­pra­mi­tiḥ pramātā ca yadi vidyate tadā kathaṃ pu­ru­ṣā­dvai­taṃ <lb n="46,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,26</span>pra­mā­ṇa­pra­me­ya­pra­mā­tṛ­pra­mi­tī­nāṃ tā­ttvi­kī­nāṃ sa­dbhā­vā­tta­ttva­ca­tu­ṣṭa­ya­pra­si­ddhi­r iti | tad api na vi­cā­ra­kṣa­maṃ | <lb n="46,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,27</span>pra­mā­ṇā­di­ca­tu­ṣṭa­ya­syā­pi pra­ti­bhā­sa­mā­na­sya­pra­ti­bhā­sa­mā­trā­tma­naḥ pa­ra­ma­bra­hma­ṇo ba­hi­rbhā­vā­bhā­vā­t | <lb n="46,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,28</span>ta­dba­hi­rbhū­rta­sya dvi­tī­ya­tvā­yo­gā­t | e­te­na­ṣo­ḍa­śa­pa­dā­rtha­pra­tī­tyā prā­ga­bhā­vā­di­pra­tī­tyā ca puruṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="46,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,29</span>dvaitaṃ vādhyata iti vadann i­vā­ri­taḥ | tair a­pi­pra­ti­bhā­sa­mā­nai­r dra­vyā­di­pa­dā­rthai­r iva pra­ti­bhā­sa­mā­trā­dba­hi­rbhū­taiḥ <lb n="46,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,30</span>pu­ru­ṣā­dvai­ta­sya bā­dha­nā­yo­gā­t | svayam a­pra­ti­bhā­sa­mā­nai­s tu­sa­dbhā­va­vya­va­sthā­m a­pra­ti­pa­dya­mā­nai­s tasya bādhane <lb n="46,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,31</span>śa­śa­vi­ṣā­ṇā­di­bhi­r api sve­ṣṭa­pa­dā­rtha­ni­ya­ma­sya­bā­dha­na­pra­saṃ­gā­t || etena sāṃ­khyā­di­pa­ri­ka­lpi­tai­r api <lb n="46,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,32</span>pra­kṛ­tyā­di­ta­ttvaiḥ pu­ru­ṣā­dvai­taṃ na bādhyate iti ni­ga­di­taṃ boddhavyaṃ | na cātraṃ pu­ru­ṣa­dvai­te ya­ma­ni­ya­mā­sa­na­prā­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="46,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,33</span>yām a­pra­tyā­hā­ra­dhā­ra­ṇā­dhyā­na­sa­mā­dha­yo 'ṣṭau yo­gāṃ­gā­ni yogo vā saṃ­pra­jñā­to '­saṃ­pra­jñā­ta­ś ca yo­ga­pha­laṃ ca <lb n="46,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,34</span>vi­bhū­ti­kai­va­lya­la­kṣa­ṇaṃ vi­ru­dhya­te pra­ti­bhā­sa­mā­trā­t ta­dba­hi­rbhā­vā­bhā­vā­t pra­ti­bhā­sa­mā­na­tve­na tathā bhāva<span type="hard-break">- </span><lb n="46,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,35</span>prasiddheḥ | ye 'py āhuḥ pra­ti­bhā­sa­mā­na­syā­pi va­stu­naḥ­pra­ti­bhā­sā­d bhe­da­pra­si­ddheḥ na pra­ti­bhā­sāṃ­taḥ­pra­vi­ṣṭa­tvaṃ <lb n="46,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,36</span>pra­ti­bhā­so hi jñānaṃ svayaṃ na pra­ti­bhā­sa­te svā­tma­ni­kri­yā­vi­ro­dhā­t tasya jñā­nāṃ­ta­ra­ve­dya­tva­si­ddhe­r nāpi <lb n="46,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,37</span>ta­dvi­ṣa­ya­bhū­taṃ vastu svayaṃ pra­ti­bhā­sa­mā­naṃ tasya jñe­ya­tvā­t | jñā­ne­nai­va pra­ti­bhā­sa­tva­si­ddhe­r iti svayaṃ pra­ti­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="46,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,38</span>mānatvaṃ sā­dha­na­m asiddhaṃ na ka­sya­ci­tpra­ti­bhā­sāṃ­taḥ­pra­vi­ṣṭa­tvaṃ sā­dha­ye­t | pa­ra­taḥ­pra­ti­bhā­sa­mā­na­tvaṃ tu viruddhaṃ <lb n="46,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 46,39</span>pra­ti­bhā­sa­ba­hi­rbhā­va­sā­dha­na­tvā­d iti te '­pi­sva­da­rśa­na­pa­kṣa­pā­ti­na eva jñānasya svayam a­pra­ti­bhā­sa­ne­jñā­nāṃ­ta<span type="hard-break">- </span><pb n="47"/><lb n="47,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,01</span>rād api pra­ti­bhā­sa­na­vi­ro­dhā­t pra­ti­bhā­sa­ta i­ti­pra­ti­bhā­sai­ka­ta­yā svā­taṃ­tre­ṇa pra­tī­ti­vi­ro­dhā­t pra­ti­bhā­sya­ta <lb n="47,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,02</span>ity evaṃ pra­tya­ya­pra­saṃ­gā­t || tasya pareṇa jñā­ne­na­pra­ti­bhā­sa­mā­na­tvā­t parasya jñānasya ca jñā­nāṃ­ta­rā­pra­ti­bhā­sa­ne <lb n="47,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,03</span>pra­ti­bhā­sa­ta iti saṃ­pra­tya­yo na syāt || saṃ­ve­da­nāṃ­ta­re­ṇa­pra­ti­bhā­sya­tvā­t | tathā cā­na­va­sthā­nā­n na kiṃcitsaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="47,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,04</span>vedanaṃ vya­va­ti­ṣṭha­te || na ca jñānaṃ pra­ti­bhā­sa­ta i­ti­pra­tī­ti­r bhrāṃtā bā­dha­kā­bhā­vā­t | svātmani kriyā virodho <lb n="47,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,05</span>bādhaka iti cet kā punaḥ svātmani kriyā vi­ru­dhya­te jña­pti­ru­tpa­tti­r vā ? na tāvat pra­tha­ma­ka­lpa­nā svātmani <lb n="47,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,06</span>jñapter vi­ro­dhā­bhā­vā­t svayaṃ pra­kā­śa­naṃ hi jñaptiḥ | tac ca­sū­ryyā­lo­ka­nā­dau svātmani pra­tī­ya­ta eva, sū­ryā­lo­kaḥ <lb n="47,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,07</span>pra­kā­śa­te­' '­pra­dī­paḥ pra­kā­śa­te­' iti pratīteḥ | dvi­tī­ya­ka­lpa­nā tu na vā­dha­kā­ri­ṇī­, svātmany u­tpa­tti­la­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="47,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,08</span>ṇāyāḥ kriyāyāḥ parair a­na­bhyu­pa­ga­mā­t | na hi kiṃcit sva­smā­du­tpa­dya­te iti pre­kṣā­vaṃ­to '­nu­ma­nyaṃ­te | saṃ­ve­da­naṃ <lb n="47,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,09</span>svasmād u­tpa­dya­ta iti tu dūrāt sā­ri­ta­m eva | tataḥ ka­thaṃ­svā­tma­ni kri­yā­vi­ro­dho bādhakaḥ syāt ? na ca sarvā <lb n="47,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,10</span>kriyā vastunaḥ svātmani vi­ru­dhya­ta iti pra­tī­ti­r a­sti­ti­ṣṭha­ty ā­ste­bha­va­tī­ti dhā­tva­rtha­la­kṣa­ṇā­yāḥ kriyāyāḥ <lb n="47,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,11</span>svātmany eva pratīteḥ | ti­ṣṭha­tyā­de­r dhātor a­ka­rma­ka­tvā­tka­rma­ṇi kri­yā­nu­tpa­tteḥ | svātmany eva kartari sthānādi<span type="hard-break">- </span><lb n="47,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,12</span>kriyeti cet tarhi bhāsate ta­ddhā­to­r a­ka­rma­ka­tvā­t ka­rma­ṇi­kri­yā­vi­ro­dhā­t kartary eva pra­ti­bhā­sa­na­kri­yā­'­stu <lb n="47,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,13</span>jñānaṃ pra­ti­bhā­sa­ta iti pratīteḥ | siddhe ca jñānasya sva­yaṃ­pra­ti­bhā­sa­mā­na­tve sa­ka­la­sya vastunaḥ svataḥ <lb n="47,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,14</span>pra­ti­bhā­sa­mā­na­tvaṃ siddham eva | sukhaṃ pra­ti­bhā­sa­te rū­paṃ­pra­ti­bhā­sa­ta ity aṃ­ta­rba­hi­rva­stu­naḥ svā­taṃ­trye­ṇa ka­rtṛ­tā­m anu<span type="hard-break">- </span><lb n="47,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,15</span>bhavataḥ pra­ti­bhā­sa­na­kri­yā­dhi­ka­ra­ṇa­sya pra­ti­bhā­sa­mā­na­sya­ni­rā­ka­rtu­m aśakteḥ || tato nāsiddhaṃ sādhanaṃ yataḥ <lb n="47,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,16</span>pu­ru­ṣā­dvai­taṃ na sā­dha­ye­t | nāpi viruddhaṃ pa­ra­taḥ­pra­ti­bhā­sa­mā­na­tvā­pra­tī­teḥ­, ka­sya­ci­t pra­ti­bhā­sā­d ba­rhi­rbhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="47,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,17</span>sā­dha­nā­t | etena pa­ro­kṣa­jñā­na­vā­di­naḥ saṃ­ve­da­na­sya svaya pra­ti­bhā­sa­mā­na­tva­m a­si­ddha­m ā­ca­kṣā­ṇāḥ sakala<span type="hard-break">- </span><lb n="47,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,18</span>jñeyasya jñānasya ca jñānāt pra­ti­bhā­sa­mā­na­tvā­t sā­dha­na­sya­vi­ru­ddha­tā­m a­bhi­da­dhā­nāḥ pra­ti­dhva­stāḥ jñānaṃ pra­kā­śa­te <lb n="47,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,19</span>bahir vastu pra­kā­śa­ta iti pratītyā sva­yaṃ­pra­ti­bhā­sa­mā­na­tva­sya sā­dha­na­sya vya­va­sthā­pa­nā­t | ye tv ā­tmā­sva­yaṃ <lb n="47,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,20</span>pra­kā­śa­ta pha­la­jñā­na cety ā­ve­da­yaṃ­ti teṣām ātmani pha­la­jñā­ne­vā svayaṃ pra­ti­bhā­sa­mā­na­tvaṃ siddhaṃ sarvasya <lb n="47,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,21</span>vastunaḥ pra­ti­bhā­sa­mā­na­tvaṃ sā­dha­ya­ty eva | tathā hi­vi­vā­dā­dhyā­si­taṃ vastu svayaṃ pra­ti­bhā­sa­te pra­ti­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="47,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,22</span>mā­na­tvā­t | yad yat pra­ti­bhā­sa­mā­naṃ tat tat sva­yaṃ­pra­ti­bhā­sa­te yathā bha­ṭṭa­ma­tā­nu­sā­ri­ṇā­m ātmā pra­bhā­ka­ra­ma­tā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="47,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,23</span>sāriṇāṃ vā pha­la­jñā­naṃ | pra­ti­bhā­sa­mā­naṃ cāṃ­ta­rba­hi­rva­stu­jñā­na­jñe­ya­rū­paṃ vi­vā­dā­dhyā­si­taṃ tasmāt svayaṃ pratibhā<span type="hard-break">- </span><lb n="47,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,24</span>sate | na tāvad atra pra­ti­bhā­sa­mā­na­tva­m asiddhaṃ sa­rva­sya­va­stu­naḥ sa­rva­thā­'­py a­pra­ti­bhā­sa­mā­na­sya sa­dbhā­va­vi­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="47,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,25</span>dhāt | sākṣād a­sā­kṣā­c ca pra­ti­bhā­sa­mā­na­sya tu si­ddhaṃ­pra­ti­bhā­sa­mā­na­tvaṃ tato bhavaty eva sā­dhya­si­ddhiḥ | <lb n="47,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,26</span>sā­dhyā­vi­nā­bhā­va­ni­ya­ma­ni­śca­yā­d iti ni­ra­va­dyaṃ­pu­ru­ṣā­dvai­ta­sā­dha­naṃ saṃ­ve­da­nā­dvai­ta­vā­di­no '­bhī­ṣṭa­hā­na­ye <lb n="47,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,27</span>bhavaty eva na hi­kā­rya­kā­ra­ṇa­grā­hya­grā­ha­ka­vā­cya­vā­ca­ka­sā­dhya­sā­dha­ka­bā­dhya­bā­dha­ka­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="47,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,28</span>ni­rā­ka­ra­ṇā­t saṃ­ve­da­nā­dvai­taṃ vya­va­sthā­pa­yi­tuṃ śa­kyaṃ­kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­dī­nāṃ pra­ti­bhā­sa­mā­na­tvā­t | <lb n="47,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,29</span>pra­ti­bhā­sa­mā­trāṃ­taḥ­pra­vi­ṣṭā­nāṃ ni­rā­ka­rtu­m aśakteḥ sva­ya­ma­pra­ti­bhā­sa­mā­nā­nāṃ tu saṃ­bha­vā­bhā­vā­t saṃ­vṛ­tyā­pi <lb n="47,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,30</span>vya­hā­ra­vi­ro­dhā­t sa­ka­la­vi­ka­lpa­vā­ggo­ca­rā­ti­krāṃ­ta­tā­pa­tteḥ | saṃ­ve­da­na­mā­traṃ cai­ka­kṣa­ṇa­sthā­yi yadi <lb n="47,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,31</span>kiṃcit kāryaṃ na kuryāt tadā vastv eva na syāt | va­stu­no­'­rtha­kri­yā­kā­ri­tva­la­kṣa­ṇa­tvā­t | karoti cet kārya<span type="hard-break">- </span><lb n="47,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,32</span>kā­ra­ṇa­bhā­vaḥ sidhyet | tasya he­tu­ma­tve ca sa­e­vā­kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaḥ kā­ra­ṇa­ra­hi­ta­tve tu ni­tya­tā­pa­ttiḥ | <lb n="47,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,33</span>saṃ­ve­da­na­sya sato '­kā­ra­ṇa­va­to ni­tya­tva­pra­si­ddhe­r i­ti­pra­ti­bhā­sa­mā­nā­tma­naḥ pu­ru­ṣa­tva­syai­va siddhiḥ syāt || <lb n="47,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,34</span>kiṃ ca kṣa­ṇi­ka­saṃ­ve­da­na­mā­tra­sya grā­hya­grā­hya­ka­vai­dhu­ryaṃ­ya­di ke­na­ci­t pra­mā­ṇe­na gṛhyate | tadā grā­hya­grā­ha­ka­bhā­vaḥ <lb n="47,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,35</span>kathaṃ ni­rā­kri­ye­ta | na gṛhyate cet ku­to­grā­hya­grā­ha­ka­vai­dhu­rya­si­ddhiḥ ? sva­rū­pa­pa­saṃ­ve­da­nā­d eveti cettarhi saṃve<span type="hard-break">- </span><lb n="47,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,36</span>da­nā­dvai­ta­sya sva­rū­pa­saṃ­ve­da­naṃ grā­ha­kaṃ­grā­hya­grā­ha­ka­vai­dhu­ryaṃ tu grāhyam iti sa e­va­grā­hya­grā­ha­ka­bhā­vaḥ || syā<span type="hard-break">- </span><lb n="47,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,37</span>n mataṃ "nānyo '­nu­bhā­vyo bu­dhdyā­'­sti ta­syā­nā­nu­bha­vo '­pa­raḥ­grā­hya­grā­ha­ka­vai­dhu­ryā­t svayaṃ saiva pra­kā­śa­ta­" <lb n="47,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,38</span>iti va­ca­nā­n na buddheḥ kiṃc<corr resp="HT">i</corr>d grāhyam asti nāpi bu­ddhiḥ­ka­sya­ci­d grāhyā svarūpe 'pi grā­hya­grā­ha­ka­bhā­vā­bhā­vā­t <lb n="47,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 47,39</span>'­sva­rū­pa­sya svato ga­ti­r­' ity e­ta­syā­pi saṃ­vṛ­tyā­bhi­dhā­nā­tpa­ra­mā­rtha­ta­s tu buddhiḥ svayaṃ pra­kā­śa­te cakāstī<span type="hard-break">- </span><pb n="48"/><lb n="48,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,01</span>ty e­vo­cya­te na punaḥ svarūpaṃ gṛ­hṇā­ti­grā­hya­grā­ha­ka­vai­dhu­ryaṃ ca sva­rū­pā­d a­vya­ti­ri­ktaṃ gṛ­hṇā­ti­jā­nā­tī­ty a<span type="hard-break">- </span><lb n="48,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,02</span>bhi­dhī­ya­te | ni­raṃ­śa­saṃ­ve­da­nā­dvai­te ta­thā­bhi­dhā­na­vi­ro­dhā­di­ti | tad api na pu­ru­ṣā­dvai­ta­vā­di­naḥ pra­ti­kū­laṃ <lb n="48,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,03</span>svayaṃ pra­kā­śa­mā­na­sya saṃ­ve­da­na­syai­va pa­ra­ma­pu­ru­ṣa­tvā­t || na hi ta­tsaṃ­ve­da­naṃ pū­rvā­pa­ra­kā­la­vya­va­cchi­nnaṃ saṃtā<span type="hard-break">- </span><lb n="48,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,04</span>nāṃ­ta­ra­ba­hi­ra­rtha­vyā­vṛ­ttaṃ ca pra­ti­bhā­sa­te ya­taḥ­pū­rvā­pa­ra­kṣa­ṇa­saṃ­tā­nāṃ­ta­ra­ba­hi­ra­rthā­nā­m abhāvaḥ si­ddhye­tte­ṣāṃ <lb n="48,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,05</span>saṃ­ve­da­ne­nā­gra­ha­ṇā­d abhāva iti cet sva­saṃ­ve­da­na­syā­pi­saṃ­ve­da­nāṃ­ta­re­ṇā­gra­ha­ṇā­d abhāvo 'stu tasya svayaṃ prakāśa<span type="hard-break">- </span><lb n="48,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,06</span>nān nābhāva iti cet pū­rvo­tta­ra­sva­saṃ­vi­tkṣa­ṇā­nāṃ­saṃ­tā­nāṃ­ta­ra­saṃ­ve­da­nā­nāṃ ca ba­hi­ra­rthā­nā­m iva sva­yaṃ­pra­kā­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="48,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,07</span>mānānāṃ katham abhāvaḥ sādhyate kathaṃ teṣāṃ sva­yaṃ­pra­kā­śa­mā­na­tvaṃ jñāyata iti cet svayam a­pra­kā­śa­mā­na­tvaṃ­te­ṣāṃ <lb n="48,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,08</span>kathaṃ sādhyata iti samānaḥ pa­rya­nu­yo­gaḥ || sva­saṃ­de­na­sva­rū­pa­sya pra­kā­śa­mā­na­tva­m eva te­ṣā­ma­pra­kā­śa­mā­na­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="48,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,09</span>m iti cet tarhi teṣāṃ pra­kā­śa­mā­na­tva­m e­va­sva­saṃ­ve­da­na­syai­vā­pra­kā­śa­mā­na­tvaṃ kiṃ na syāt ? sva­saṃ­ve­da­na­sya svaya<span type="hard-break">- </span><lb n="48,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,10</span>m a­pra­kā­śa­mā­na­tve paraiḥ pra­kā­śa­mā­na­tvā­bhā­vaḥ sā­dha­yi­tu­ma­śa­kyaḥ pra­ti­ṣe­dha­sya vidher vi­ṣa­ya­tvā­t sarvatra sarvadā <lb n="48,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,11</span>sa­rva­thā­'­py asataḥ pra­ti­ṣe­dha­vi­ro­dhā­t iti cet ta­rhi­sva­saṃ­ve­da­nā­t pareṣāṃ pra­kā­śa­mā­na­tvā­bhā­ve kathaṃ tatprati<span type="hard-break">- </span><lb n="48,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,12</span>ṣedhaḥ sādhyata iti sa­mā­na­ś carcaḥ | vi­ka­lpa­pra­ti­bhā­ṣi­ṇāṃ­te­ṣāṃ sva­saṃ­ve­da­nā­va­bhā­si­tvaṃ pra­ti­ṣi­dhya­ta iti cen na <lb n="48,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,13</span>vi­ka­lpā­va­bhā­si­tvā­d eva svayaṃ pra­kā­śa­mā­na­tvā­si­ddheḥ | tathāhi yady a­dvi­ka­lpa­pra­ti­bhā­si tat tat svayaṃ pra­kā­śa­te <lb n="48,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,14</span>yathā vi­ka­lpa­sva­rū­paṃ tathā ca sva­saṃ­ve­da­na­pū­rvo­tta­ra­kṣa­ṇāḥ­saṃ­tā­nāṃ­ta­ra­saṃ­ve­da­nā­ni ba­hi­ra­rthā­ś ceti svayaṃ prakāśa<span type="hard-break">- </span><lb n="48,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,15</span>mā­na­tva­si­ddhiḥ śa­śa­vi­ṣā­ṇā­di­bhi­r vi­na­ṣṭā­nu­tpa­nnai­ś ca bhā­vai­rvi­ka­lpā­va­bhā­si­bhi­r vya­bhi­cā­ra iti cen na teṣām api <lb n="48,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,16</span>pra­ti­bhā­sa­mā­trāṃ­ta­rbhū­tā­nāṃ svayaṃ pra­kā­śa­mā­na­tva­si­ddheḥ­a­nya­thā vi­ka­lpā­va­bhā­si­tvā­yo­gā­t | so 'yaṃ <lb n="48,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,17</span>saugataḥ sa­ka­la­de­śa­kā­la­vi­pra­kṛ­ṣṭā­n apy arthān vi­ka­lpa­bu­ddhau­pra­ti­bhā­sa­mā­nā­t svayam a­bhyu­pa­ga­ma­ya­n svayaṃ <lb n="48,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,18</span>pra­kā­śa­mā­na­tvaṃ nā­bhyu­pai­tī­ti kim api ma­hā­dbhu­taṃ ? ta­thā­bhyu­pa­ga­me ca sarvasya pra­ti­bhā­sa­mā­trāṃ­taḥ pra­vi­ṣṭa­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="48,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,19</span>siddheḥ pu­ru­ṣā­dvai­ta­si­ddhi­r eva syāt na pu­na­sta­dba­hi­rbhū­ta­saṃ­ve­da­nā­dvai­ta­si­ddhiḥ | mā bhū­nni­raṃ­śa­saṃ­ve­da­nā­dvai­taṃ ci­trā­dvai­taṃ <lb n="48,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,20</span>ci­trā­dvai­ta­sya vya­va­sthā­pa­nā­t | kā­la­tra­ya­tri­lo­ka­va­rti­pa­dā­rthā­kā­rā­saṃ­vi­cci­trā­py ekā śa­śva­da­śa­kya­vi­ve­ca<span type="hard-break">- </span><lb n="48,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,21</span>natvāt sarvasya vā­di­na­s tata eva kvacid e­ka­tva­vya­va­sthā­pa­nā­ta­nya­thā ka­sya­ci­d e­ka­tve­nā­bhi­ma­ta­syā­py ekatvā<span type="hard-break">- </span><lb n="48,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,22</span>siddhir iti cen na evam api pa­ra­ma­bra­hma­ṇa eva pra­si­ddheḥ­sa­ka­la­de­śa­kā­lā­kā­ra­vyā­pi­naḥ saṃvin mā­tra­syai­va parama<span type="hard-break">- </span><lb n="48,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,23</span>bra­hma­tva­va­ca­nā­t | na cai­ka­kṣa­ṇa­sthā­yi­nī citrā saṃ­vi­tci­trā­dvai­ta­m iti sā­dha­yi­tuṃ śakyate tasyāḥ kāryakā<span type="hard-break">- </span><lb n="48,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,24</span>ra­ṇa­bhū­ta­ci­tra­saṃ­vi­n nāṃ­ta­rī­ya­tva­cci­trā­dvai­ta­pra­saṃ­gā­t<span type="hard-break">-</span>ta­tkā­rya­kā­ra­ṇa­ci­tra­saṃ­vi­do '­na­bhyu­pa­ga­me sa­da­he­tu­ka­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="48,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,25</span>n ni­tya­tva­si­ddheḥ kathaṃ na ci­trā­dvai­ta­ta­mai­va bra­hmā­dvai­ta­mi­ti na saṃ­ve­da­nā­dvai­ta­va­c ci­trā­dvai­ta­m api sau­ga­ta­sya­vya­va­ti­ṣṭha­te <lb n="48,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,26</span>sarvathā śūnyaṃ tu tatvam a­saṃ­ve­dya­mā­naṃ na vya­va­ti­ṣṭha­te || saṃ­ve­dya­mā­naṃ tu sarvatra sarvathā sarvadā pa­ra­ma­bra­hma­ṇo <lb n="48,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,27</span>nā­ti­ri­cya­te ta­trā­kṣe­pa­sa­mā­dhā­nā­nāṃ­pa­ra­ma­bra­hma­sā­dha­nā­nu­kū­la­tvā­t | tato na su­ga­ta­s ta­tva­taḥ­saṃ­vṛ­tyā vā <lb n="48,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,28</span>vi­śva­ta­tva­jñaḥ saṃ­bha­va­tī­ti na ni­rvā­ṇa­mā­rga­sya pra­ti­pā­da­kaḥ­syā­t || </p><p n="a_82" rend="justify"><lb n="48,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,29</span>pa­ra­ma­pu­ru­ṣa eva vi­śva­ta­tva­jñaḥ śre­yo­mā­rga­sya pra­ṇe­tā­vva­va­ti­ṣṭha­tāṃ ta­syo­kta­nyā yena sā­dha­nā­t ity a<span type="hard-break">- </span><lb n="48,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,30</span>paraḥ so 'pi na vi­cā­ra­sa­haḥ | pu­ru­ṣo­tta­ma­syā­pi ya­thā­pra­ti­pā­da­naṃ vi­cā­rya­mā­ṇa­syā­yo­gā­t | pra­ti­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="48,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,31</span>mātraṃ cidrūpaṃ pa­ra­ma­bra­hmo­ktaṃ taś ca yathā pa­ra­mā­rthi­kaṃ­de­śa­kā­lā­kā­rā­ṇāṃ bhede 'pi vya­bhi­cā­rā­bhā­vā­t tatpra<span type="hard-break">- </span><lb n="48,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,32</span>ti­bhā­sa­vi­śe­ṣā­ṇā­m eva vya­bhi­cā­rā­d a­vya­bhi­cā­ri­tva­la­kṣa­ṇa­tvā­tta­sye­ti tac ca vi­cā­rya­te | yad e­ta­tpra­ti­bhā­sa­mā­traṃ <lb n="48,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,33</span>tat sa­ka­la­pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣa­ra­hi­taṃ tat sahitaṃ vā syāt ? pra­tha­ma­pa­kṣe tad a­si­ddha­m eva sa­ka­la­pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="48,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,34</span>ra­hi­ta­sya pra­ti­bhā­sa­mā­tra­syā­nu­bha­vā­bhā­vā­t | ke­na­ci­tpra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣe­ṇa sa­hi­ta­syai­va tasya pra­ti­bhā­sa­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="48,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,35</span>t kvacit pra­ci­bhā­sa­vi­śe­ṣa­syā­bhā­ve 'pi punar anyatra bhā­vā­tka­dā­ci­d abhāve 'pi cānyadā sa­dbhā­vā­t ke­na­ci­d ākāra<span type="hard-break">- </span><lb n="48,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,36</span>vi­śe­ṣe­ṇa ta­da­saṃ­bha­ve 'pi cā­kā­rāṃ­ta­re­ṇa saṃ­bha­vā­d de­śa­kā­lā­kā­ra­vi­śe­ṣā­pe­kṣa­tvā­t ta­tpra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣā­ṇāṃ tathā <lb n="48,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,37</span>vya­bhi­cā­rā­bhā­vā­d a­vya­bhi­cā­ri­tvā­si­ddheḥ­ta­tva­la­kṣa­ṇā­na­ti­kra­mā­n na ta­tva­ba­hi­rbhā­vo yuktaḥ | tathāhi yady a<span type="hard-break">- </span><lb n="48,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,38</span>thai­vā­vya­bhi­cā­ri ta­tta­thai­va tatvaṃ yathā pra­ti­bhā­sa­mā­traṃ­pra­ti­bhā­sa­mā­tra­ta­yai­va vya­bhi­cā­ri tathaiva tatvaṃ | <lb n="48,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 48,39</span>a­ni­ya­ta­de­śa­kā­lā­kā­ra­ta­yai­vā­vya­bhi­cā­rī ca pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣa i­ti­pra­ri­ā­bhā­sa­mā­tra­va­t pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣa<span type="hard-break">- </span><pb n="49"/><lb n="49,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,01</span>syāpi va­stu­tva­si­ddheḥ | na hi yo ya­dde­śa­ta­yā­pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣaḥ sa ta­dde­śa­tāṃ vya­bhi­ca­ra­ti | anyathā <lb n="49,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,02</span>bhrāṃ­ta­tva­pra­saṃ­gā­t | śā­khā­de­śa­ta­yā caṃ­dra­pra­ti­bhā­sa­va­t || nāpi yo ya­tkā­la­ta­yā pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣaḥ sa <lb n="49,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,03</span>ta­tkā­la­tāṃ vya­bhi­ca­ra­ti | ta­vdya­bhi­cā­ri­ṇo­'­sa­tya­tva­vya­va­sthā­nā­n niśi ma­dhyaṃ­di­na­ta­yā­sva­pna­pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="49,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,04</span>vat || nāpi yo ya­dā­kā­ra­ta­yā pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣaḥ sa­ta­dā­kā­ra­tāṃ vi­saṃ­va­da­ti ta­dvi­saṃ­vā­di­no mi­thyā­jñā­na­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="49,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,05</span>siddheḥ | kā­ma­lā­dyu­pa­ha­ta­ca­kṣu­ṣaḥ śukle śaṃ­khe­pī­tā­kā­ra­tā­pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣa­va­t || na ca vi­ta­thai­r de­śa­kā­lā<span type="hard-break">- </span><lb n="49,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,06</span>kā­ra­vya­bhi­cā­ri­bhiḥ pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣaiḥ sadṛśā e­va­de­śa­kā­lā­kā­rā­vya­bhi­cā­ri­ṇaḥ pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣāḥ <lb n="49,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,07</span>pra­ti­la­kṣa­yi­tuṃ yujyaṃte yata idaṃ ve­dāṃ­ta­vā­di­nāṃ va­ca­naṃ­śo­bhe­ta "­ā­dā­vaṃ­te ca yan nāsti va­rta­mā­ne 'pi tat tathā | <lb n="49,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,08</span>vitathaiḥ sadṛśāḥ saṃto '­vi­ta­thā eva la­kṣi­tāḥ­" iti te­ṣā­ma­vi­ta­thā­nā­m ā­dā­vaṃ­te cāsatve 'pi va­rta­mā­ne <lb n="49,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,09</span>sa­ttva­pra­si­ddhe­r bā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­t || na hi ya­thā­sva­pnā­di­bhrāṃ­ta­pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣe­ṣu tatkāle 'pi bādhakaṃ <lb n="49,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,10</span>pra­mā­ṇa­mu­de­ti tathā jā­gra­dda­śā­yā­m a­bhrāṃ­ta­pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣe­ṣu­ta­tra sā­dha­ka­pra­mā­ṇa­syai­va sa­dbhā­vā­t | samya<span type="hard-break">- </span><lb n="49,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,11</span>ṅmayā tadā dṛṣṭo 'rtho '­rtha­kri­yā­kā­ri­tvā­t tasya mi­thyā­tve­'­rtha­kri­yā­kā­ri­tva­vi­ro­dhā­t iṃ­dra­jā­lā­di­pa­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="49,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,12</span>dṛ­ṣṭā­rtha­va­d iti na ca bhrāṃ­te­ta­ra­vya­va­sthā­yāṃ cāṃ­ḍā­lā­da­yo­'­pi vi­pra­ti­pa­dyaṃ­te tathā coktam a­ka­laṃ­ka­de­vaiḥ "iṃdra<span type="hard-break">- </span><lb n="49,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,13</span>jā­lā­di­ṣu bhrāṃtam ī­ra­yaṃ­ti na cāparaṃ | a­pi­cāṃ­ḍā­la­go­pā­la­bā­la­lo­la­vi­lo­ca­nā­" iti || kiṃca <lb n="49,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,14</span>ta­tpra­ti­bhā­sa­mā­traṃ sā­mā­nya­rū­paṃ dra­vya­rū­paṃ vā ? pra­tha­ma­pa­kṣe sa­ttā­mā­tra­m eva syāt tasyaiva pa­ra­sā­mā­nya­rū­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="49,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,15</span>tayā pra­ti­ṣṭhā­nā­t tasya svayaṃ pra­ti­bhā­sa­mā­na­tve­pra­ti­bhā­sa­mā­tra­m eva tattvam anyathā ta­da­vya­va­sthi­te­r iti cenna <lb n="49,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,16</span>sat sad ity a­nva­ya­jñā­nā­vi­ṣa­ya­tvā­t sa­ttā­sā­mā­nya­sya­vya­va­sthi­teḥ svayaṃ pra­ti­bhā­sa­mā­na­tvā­si­ddheḥ | sattā <lb n="49,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,17</span>pra­ti­bhā­sa­ta iti tu viṣaye vi­ṣa­yi­dha­rma­syo­pa­cā­rā­tpra­ti­bhā­sa­mā­naṃ hi vi­ṣa­yi­ṇo jñānasya dharmaḥ sa viṣaye <lb n="49,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,18</span>sa­ttā­sā­mā­nye '­dhyā­ro­pya­te ta­da­dhyā­ro­pa­ni­mi­ttaṃ tu­pra­ti­bhā­sa­mā­naṃ kri­yā­dhi­ka­ra­ṇa­tvaṃ | yathaiva hi saṃvi<span type="hard-break">- </span><lb n="49,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,19</span>tpra­ti­bhā­sa­te iti kartṛsthā pra­ti­bhā­sa­na­kri­yā ta­thā­ta­dvi­ṣa­ya­sthā­py u­pa­ca­ryya­te sa­ka­rma­ka­sya ghā­toḥ­ka­rtṛ­ka­rma­stha<span type="hard-break">- </span><lb n="49,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,20</span>kri­yā­rtha­tvā­t ya­thau­da­naṃ pa­ca­tī­ti pa­ca­na­kri­yā pā­ca­ka­sthā­pā­cya­mā­na­sthā ca pra­tī­ya­te ta­dva­da­ka­rma­ka­sya dhātoḥ <lb n="49,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,21</span>ka­rtṛ­stha­kri­yā­mā­trā­rtha­tvā­t pa­ra­mā­rtha­taḥ­ka­rma­stha­kri­yā­'­saṃ­bha­vā­t kartṛsthā kriyā karmaṇy u­pa­ca­ryya­te || nanu ca <lb n="49,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,22</span>sati mukhye svayaṃ pra­ti­bhā­sa­mā­ne ka­sya­ci­t pra­mā­ṇa­taḥ si­ddhe­pa­ra­tra ta­dvi­ṣa­ye ta­du­pa­cā­ra­ka­lpa­nā yuktā yathā<span type="hard-break">- </span><lb n="49,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,23</span>'gnau dā­ha­pā­kā­dya­rtha­kri­yā­kā­ri­ṇi ta­ddha­rma­da­rśa­nā­n mā­ṇa­va­ke­ta­du­pa­cā­ra­ka­lpa­nā­'­gni­r mā­ṇa­va­ka iti | na ca <lb n="49,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,24</span>kiṃcit saṃ­ve­da­naṃ svayaṃ pra­ti­bhā­sa­naṃ si­ddhaṃ­saṃ­ve­da­nāṃ­ta­ra­saṃ­ve­dya­tvā­t | saṃ­ve­da­na­sya kva­ci­da­va­sthā­nā­bhā­vā­t | <lb n="49,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,25</span>su­dū­ra­m api gatvā ka­sya­ci­t saṃ­ve­da­na­sya sva­yaṃ­pra­ti­bhā­sa­mā­na­syā­na­bhyu­pa­ga­mā­t kathaṃ ta­ddha­rma­syo­pa­cā­ra­sta­dvi­ṣa­ye <lb n="49,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,26</span>gha­ṭe­te­ti kaścit | so 'pi jñā­nāṃ­ta­ra­ve­dya­jñā­na­vā­di­na­mu­pā­la­bha­tāṃ pa­ro­kṣa­jñā­na­vā­di­naṃ vā || nanu ca parokṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="49,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,27</span>jñā­na­vā­dī bhaṭṭas tāvan no­pa­laṃ­bhā­rhaḥ sva­yaṃ­pra­ti­bhā­sa­nā­na­syā­tma­na­s te­nā­bhyu­pa­ga­mā­t ta­ddha­rma­sya­pra­ti­bhā­sa­mā­na­sya <lb n="49,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,28</span>vi­ṣa­ye­ṣū­pa­cā­ra­gha­ṭa­nā­t || ghaṭaḥ pra­ti­bhā­sa­te­, gha­ṭā­da­yaḥ­pra­ti­bhāṃ­sa­ta iti gha­ṭa­pa­ṭā­di­pra­ti­bhā­sa­nā­n ya­thā­nu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="49,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,29</span>patyā ca ka­ra­ṇa­bhū­ta­sya pa­ro­kṣa­syā­pi jñānasya pra­ti­pa­tte­ra­vi­ro­dhā­t rū­pa­pra­ti­bhā­sa­nā­c cakṣuḥ pra­ti­pa­tti­va­t || <lb n="49,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,30</span>tathā ka­ra­ṇa­jñā­na­m ātmānaṃ cā­pra­tya­kṣaṃ vadan prā­bhā­ka­ro '­pi­no­pā­laṃ­bha­m arhati pha­la­jñā­na­sya svayaṃ pra­ti­bhā­sa­mā­na­sya <lb n="49,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,31</span>tena pra­ti­jñā­nā­t ta­ddha­rma­sya vi­ṣa­ye­ṣū­pa­cā­ra­sya siddheḥ | pha­la­jñā­naṃ ca ka­rtṛ­ka­ra­ṇā­bhyāṃ vinā no­pa­pa­dya­ta iti | <lb n="49,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,32</span>tad eva kartāraṃ ka­ra­ṇa­jñā­naṃ cā­pra­tya­kṣa­m api vya­va­sthā­pa­ya­ti yathā rūpe pra­ti­bhā­sa­na­kri­yā pha­la­rū­pā­ca­kṣu­ṣmaṃ­taṃ <lb n="49,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,33</span>cakṣuś ca pra­tyā­pa­ya­tī­ti kecin manyaṃte teṣām a­pi­bha­ṭṭa­ma­tā­nu­sā­ri­ṇā­m ātmanaḥ sva­rū­pa­pa­ri­cche­de­'­rtha­pa­ri­cche­da<span type="hard-break">- </span><lb n="49,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,34</span>syāpi siddheḥ | svā­rtha­pa­ri­cche­da­ka­pu­ru­ṣa­pra­si­ddhau ta­to­'­nya­sya pa­ro­kṣa­jñā­na­sya kalpanā na kiṃcid arthaṃ puṣṇāti | <lb n="49,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,35</span>pra­bhā­ka­ra­ma­tā­nu­sā­ri­ṇāṃ pha­la­jñā­na­sya­svā­rtha­pa­ri­cchi­tti­rū­pa­sya prasiddhau ka­ra­ṇa­jñā­na­ka­lpa­nā­va­t | kartuḥ ka­ra­ṇa­m aṃta<span type="hard-break">- </span><lb n="49,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,36</span>reṇa kriyāyāṃ vyā­pā­rā­nu­pa­pa­tteḥ pa­ro­kṣa­jñā­na­sya ka­ra­ṇa­sya­ka­lpa­nā­nā­nā­rthi­ke­ti cen na ma­na­sa­ś ca­kṣu­rā­de­ś cāṃ­ta­rba­hiḥ<span type="hard-break">- </span><lb n="49,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,37</span>pa­ri­cchi­ttau ka­ra­ṇa­sya sa­dbhā­vā­t tato ba­hi­rbhū­ta­sya­ka­ra­ṇāṃ­ta­ra­sya ka­lpa­nā­yā­m a­na­va­sthā­pra­saṃ­gā­t ta­taḥ­svā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="49,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,38</span>pa­ri­cche­da­ka­sya puṃsaḥ pha­la­jñā­na­sya vā­svā­rtha­pa­ri­cchi­tti­sva­bhā­va­sya prasiddhau syā­dvā­di­da­rśa­na­syai­va­pra­si­ddhaiḥ | <lb n="49,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 49,39</span>svayaṃ pra­ti­bhā­sa­mā­na­syā­tma­no jñānasya vā dharmaḥ kva­ci­tta­dvi­ṣa­ye ka­thaṃ­ci­d u­pa­ca­ryya­ta iti sa­ttā­sā­mā­nyaṃ prati<span type="hard-break">- </span><pb n="50"/><lb n="50,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,01</span>bhāsate pra­ti­bhā­sa­vi­ṣa­yo bha­va­tī­ty ucyate na cai­vaṃ­pra­ti­bhā­sa­mā­tre ta­syā­nu­pra­ve­śaḥ sidhyet pa­ra­mā­rtha­taḥ saṃve<span type="hard-break">- </span><lb n="50,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,02</span>da­na­syai­va svayaṃ pra­ti­bhā­sa­mā­na­tvā­t || syān mataṃ na­sa­ttā­sā­mā­nyaṃ pra­ti­bhā­sa­mā­traṃ tasya dra­vyā­di­mā­tra­vyā­pa­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="50,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,03</span>tvāt sā­mā­nyā­di­ṣu prā­ga­bhā­vā­di­ṣu cā­bhā­vā­t kiṃ ta­rhi­sa­ka­la­bhā­vā­bhā­va­vyā­pa­kaṃ pra­ti­bhā­sa­sā­mā­nyaṃ prati<span type="hard-break">- </span><lb n="50,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,04</span>bhā­sa­mā­tra­ma­bhi­dhī­ya­te iti | tad api na sa­mya­kpra­ti­bhā­sa­sā­mā­nya­sya pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣa­nāṃ­ta­rī­ya­ka­tvā­tpra­ti­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="50,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,05</span>sā­dvai­ta­vi­ro­dhā­t saṃto 'pi pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣāḥ satyatāṃ na­pra­ti­pa­dyaṃ­te saṃ­vā­da­ka­tvā­bhā­vā­t sva­pnā­di­pra­ti­bhā­sa­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="50,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,06</span>ṣavad iti cen na pra­ti­bhā­sa­sā­mā­nya­syā­py a­sa­tya­tva­pra­saṃ­gā­tśa­kyaṃ hi vaktuṃ pra­ti­bhā­sa­sā­mā­nya­m asatyaṃ vi­saṃ­vā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="50,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,07</span>katvāt sva­pnā­di­pra­ti­bhā­sa­sā­mā­nya­va­d iti || na hi­sva­pnā­di­pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣā eva vi­saṃ­vā­di­no na punaḥ prati<span type="hard-break">- </span><lb n="50,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,08</span>bhā­sa­sā­mā­nyaṃ ta­dvyā­pa­ka­m iti vaktuṃ yu­ktaṃ­śa­śa­vi­ṣā­ṇa­ga­ga­na­ku­su­ma­kū­rma­ro­mā­dī­nā­m asatve '­pi­ta­dvyā­pa­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="50,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,09</span>sā­mā­nya­sya sa­ttva­pra­saṃ­gā­t | katham asatāṃ vyā­pa­kaṃ­kiṃ­ci­t sat syād iti cet katham a­sa­tyā­nāṃ pra­ti­bhā­sa­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="50,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,10</span>ṣāṇāṃ vyāpakaṃ pra­ti­bhā­sa­sā­mā­nyaṃ satyam iti samo vitarkaḥ | tasya sarvatra sarvadā vā vi­cche­dā­t <lb n="50,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,11</span>satyaṃ tad iti cen na evaṃ de­śa­kā­lā­kā­ra­vi­śi­ṣṭa­syai­va ta­sya­sa­tya­tva­si­ddheḥ | sa­rva­de­śa­vi­śe­ṣa­ra­hi­ta­sya sa­rva­kā­la<span type="hard-break">- </span><lb n="50,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,12</span>vi­śe­ṣa­ra­hi­ta­sya ca sa­rvā­kā­ra­vi­śe­ṣa­ra­hi­ta­syai­va sa­rva­tra­sa­rva­thā sa­rva­de­ti vi­śe­ṣa­yi­tu­m aśakteḥ | tathā ca <lb n="50,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,13</span>pra­ti­bhā­sa­sā­mā­nyaṃ sa­ka­la­de­śa­kā­lā­kā­ra­vi­śe­ṣa­vi­śi­ṣṭa­ma­bhyu­pa­ga­ccha­nn eva ve­dāṃ­ta­vā­dī svayam e­ka­dra­vya­m anaṃta<span type="hard-break">- </span><lb n="50,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,14</span>paryāyaṃ pā­ra­mā­rthi­ka­m iti pra­ti­pa­ttu­m a­rha­ti­pra­mā­ṇa­ba­lā­yā­ta­tvā­t tad evāstu pa­ra­ma­pu­ru­ṣa­syai­va­bo­dha­ma­ya­pra­kā­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="50,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,15</span>vi­śa­da­sya mo­hā­ndha­kā­rā­pa­ha­syāṃ­ryā­mi­naḥ su­ni­rṇī­ta­tvā­t ta­tra­saṃ­śa­yā­nāṃ pra­ti­ghā­tā­t sa­ka­la­lo­ko­dyo­ta­na­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="50,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,16</span>martthasya te­jo­ni­dhe­r aṃ­śu­mā­li­no 'pi tasmin sa­tye­va­pra­ti­bhā­sa­nā­t­, asati cā­pra­ti­bhā­sa­nā­di­ti kaścit <lb n="50,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,17</span>tad uktaṃ "yo lokān jva­la­ya­ty a­na­lpa­ma­hi­mā so'py eṣa te­jo­ni­dhi­r yasmin saty a­va­bhā­ti nāsati punar devo 'ṃśu<span type="hard-break">- </span><lb n="50,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,18</span>mālī svayaṃ | tasmin bo­dha­ma­ya­pra­kā­śa­vi­śa­de mo­hāṃ­dha­kā­rā­pa­he­ye '­ṃ­ta­ryā­mi­ni pūruṣe pra­tiṃ­ha­tāḥ saṃ­śe­ra­te te <lb n="50,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,19</span>hatāḥ" iti | tad api na­pu­ru­ṣā­dvai­ta­vya­va­sthā­pa­na­pa­ra­mā­bhā­sa­te ta­syā­'­ṃ­ta­ryā­mi­naḥ­pu­ru­ṣa­sya bo­dha­ma­ya­pra­kā­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="50,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,20</span>vi­śa­da­syai­va bo­dhya­ma­ya­pra­kā­śya­syā­saṃ­bha­vā­nu­pa­pa­tteḥ | ya­di­pu­naḥ sarvaṃ bodhyaṃ bo­dha­ma­ya­m eva pra­kā­śa­mā­na­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="50,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,21</span>d bodhas vā­tma­va­d iti manyate tadā bo­dha­syā­pi­bo­dhya­ma­ya­tvā­pa­tti­r iti pu­ru­ṣā­dvai­ta­m i­ccha­to­bo­dhyā­dvai­ta­si­ddhiḥ | <lb n="50,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,22</span>bo­dhā­bhā­ve kathaṃ bo­dhya­si­ddhi­r iti ced bo­dhyā­bhā­ve '­pi­bo­dha­si­ddhiḥ kathaṃ ? bo­dhya­nāṃ­ta­rī­ya­ka­tvā­d bodhasya | <lb n="50,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,23</span>sva­pne­dra­jā­lā­di­ṣu bo­dhyā­bhā­ve 'pi bo­dha­si­ddhe­r na­bo­dhya­nāṃ­ta­rī­ya­ko­bo­dha iti cen na ta­trā­pi­bo­dhya­sā­mā­nya­sa­dbhā­va <lb n="50,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,24</span>eva bo­dho­pa­pa­tteḥ | na hi saṃ­śa­ya­sva­pnā­di­bo­dho '­pi­bo­dhya­sā­ma­nyaṃ vya­bhi­ca­ra­ti bo­dhya­vi­śe­ṣe­sv eva tasya <lb n="50,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,25</span>vya­bhi­cā­rā­d bhrāṃ­ta­tva­si­ddheḥ || na ca sarvasya bo­dhya­sya­sva­yaṃ pra­kā­śa­mā­traṃ siddhaṃ svayaṃ pra­kā­śa­mā­na­bo­dha­vi­ṣa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="50,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,26</span>tayā tasya ta­tho­pa­cā­rā­t sva­yaṃ­pra­kā­śa­mā­nāṃ­śu­mā­li­pra­bhā­bhā­ra­vi­ṣa­ya­bhū­tā­nāṃ lo­kā­nāṃ­pra­kā­śa­mā­no­pa­cā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="50,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,27</span>vat tato yathā lokānāṃ pra­kā­śyā­nā­m abhāve na tān aṃ­śu­mā­lī­jva­la­yi­tu­m alaṃ tathā bodhyānāṃ nī­la­su­khā­dī­nā­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="50,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,28</span>bhāve na bo­dha­ma­ya­pra­kā­śa­vi­śa­do '­ṃ­ta­ryā­mī tān pra­kā­śa­yi­tu­mī­śa iti pra­ti­pa­tta­vyaṃ | tathā cāṃtaḥ prakāśa<span type="hard-break">- </span><lb n="50,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,29</span>mānān aṃ­ta­pa­ryā­yai­ka­pu­ru­ṣa­dra­vya­va­t­, ba­hiḥ­pra­kā­śyā­naṃ­ta­pa­ryā­yai­kā­ce­ta­na­dra­vya­m a­pi­pra­ti­jñā­ta­vya­m iti ce­ta­nā­ce­ta­na<span type="hard-break">- </span><lb n="50,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,30</span>dra­vya­dvai­ta­si­ddhiḥ | na pu­ru­ṣā­dvai­ta­si­ddhiḥ­saṃ­ve­da­nā­dvai­ta­si­ddhi­va­t | ce­ta­na­dra­vya­sya ca sā­mā­nyā­de­śā­de­ka­tve 'pi <lb n="50,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,31</span>vi­śe­ṣā­de­śā­d a­ne­ka­tvaṃ saṃ­sā­ri­mu­kta­vi­ka­lpā­t | sa­rva­thai­ka­tve­sa­kṛ­tta­dvi­ro­dhā­t | a­ce­ta­na­dra­vya­sya sa­rva­thai­ka­tve <lb n="50,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,32</span>mū­rtā­mū­rta­dra­vya­vi­ro­dha­va­t | mū­rti­ma­da­ce­ta­na­dra­vyaṃ hi­pu­dga­la­dra­vya­m a­ne­ka­bhe­daṃ pa­ra­mā­ṇu­skaṃ­dha­vi­ka­lpā­t pṛthivyā<span type="hard-break">- </span><lb n="50,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,33</span>di­vi­ka­lpā­c ca dha­rmā­dha­rmā­kā­śa­kā­la­vi­ka­lpa­m a­mū­rti­m a­ddra­vyaṃ­ca­tu­rdhā ca­tu­rvi­dha­kā­rya­vi­śe­ṣā­nu­me­ya­m iti dravyasya <lb n="50,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,34</span>ṣa­ṅvi­dha­sya pra­mā­ṇa­ba­lā­t ta­tvā­rthā­laṃ­kā­raiḥ sa­ma­rtha­nā­t | ta­tpa­ryā­yā­ṇāṃ cā­tī­tā­n ā­ga­ta­va­rta­mā­nā­n aṃ­tā­rtha­vyaṃ­ja­na<span type="hard-break">- </span><lb n="50,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,35</span>vi­ka­lpā­nāṃ sā­mā­nya­taḥ su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇā­tpa­ra­mā­ga­mā­t prasiddheḥ | sākṣāt ke­va­la­jñā­na­vi­ṣa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="50,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,36</span>tvāc ca na dra­vyai­kāṃ­ta­si­ddhiḥ pa­ryā­yai­kāṃ­ta­si­ddhi­r vā | na­cai­te­ṣāṃ sa­rva­dra­vya­pa­ryā­yā­ṇāṃ ke­va­la­jñā­ne pra­ti­bhā­sa­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="50,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,37</span>nānām api pra­ti­bhā­sa­mā­trāṃ­taḥ praveśaḥ si­dhye­tvi­ṣa­ya­vi­ṣa­yi­bhe­dā­bhā­ve sa­rvā­bhā­va­pra­saṃ­gā­t ni­rvi­ṣa­ya­sya <lb n="50,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,38</span>pra­ti­bhā­sa­syā­saṃ­bha­vā­n niḥ­pra­ti­bhā­sa­sya vi­ṣa­ya­sya­vā­'­vya­va­sthā­nā­t | tataś cā­dvai­tai­kāṃ­te kā­ra­kā­ṇāṃ ka­rmā­dī­nāṃ <lb n="50,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 50,39</span>kriyāṇāṃ pa­ri­spaṃ­da­la­kṣa­ṇā­nāṃ dhā­tva­rtha­la­kṣa­ṇā­nāṃ ca dṛ­ṣṭo­bhe­do vi­ru­dhya­ta eva tasya pra­ti­bhā­sa­mā­na­syā­pi <pb n="51"/><lb n="51,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,01</span>pra­ti­bhā­sa­mā­trāṃ­taḥ pra­ve­śā­bhā­va­t | sva­yaṃ­pra­ti­bhā­sa­mā­na­jñā­na­vi­ṣa­ya­ta­yā pra­ti­bhā­sa­mā­na­to­pa­cā­rā­t svayaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="51,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,02</span>pra­ti­bhā­sya­mā­na­tve­na vya­va­sthā­nā­t | na ca pra­ti­bhā­sa­mā­tra­me­va tadbhedaṃ pra­ti­bhā­saṃ ja­na­ya­ti tasya tadaṃtaḥ <lb n="51,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,03</span>pra­vi­ṣṭa­sya ja­nya­tva­vi­ro­dhā­t | pra­ti­bhā­sa­mā­tra­sya ca­ja­na­ka­tvā­yo­gā­t | naikaṃ svasmāt pra­jā­ya­ta ity api <lb n="51,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,04</span>sūktaṃ | tathā ka­rma­dvai­ta­sya pha­la­dvai­ta­sya lo­ka­dvai­ta­sya­ca vi­dyā­vi­dyā­dva­ya­va­d baṃ­dha­mo­kṣa­dva­ya­va­c ca pra­ti­bhā­sa­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="51,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,05</span>pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­ta­yā vya­va­sthi­teḥ pra­ti­bhā­sa­mā­na­syā­pi­pra­me­ya­ta­yā vya­va­sthi­teḥ pra­ti­bhā­sa­mā­trāṃ­taḥ pra­ve­śā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="51,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,06</span>pa­pa­tte­r a­bhā­vā­pā­da­naṃ ve­dāṃ­ta­vā­di­nā­m aniṣṭaṃ | sūktam e­va­sa­maṃ­ta­bha­dra­svā­mi­bhiḥ tathā, hetor a­dvai­ta­si­ddhiḥ yadi <lb n="51,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,07</span>pra­ti­bhā­sa­mā­tra­vya­ti­re­ki­ṇaḥ pra­ti­bhā­sa­mā­nā­d api ya­dī­ṣya­te­ta­dā he­tu­sā­dhya­yo­r dvaitaṃ syād ity api sūktam eva <lb n="51,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,08</span>pa­kṣa­he­tu­dṛ­ṣṭāṃ­tā­nāṃ ku­ta­ści­t pra­ti­bhā­sa­mā­nā­nā­m a­pi­pra­ti­bhā­sa­mā­trā­nu­pra­ve­śā­saṃ­bha­vā­t | etena hetunā vino<span type="hard-break">- </span><lb n="51,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,09</span>pa­ni­ṣa­dvā­kya­vi­śe­ṣā­t pu­ru­ṣā­dvai­ta­si­ddhau vā­ṅmā­trā­tka­rma­kāṃ­ḍa­pra­ti­pā­da­ka­vā­kyā­dvai­ta­si­ddhi­r api kiṃ na bhavet | <lb n="51,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,10</span>ta­syo­pa­ni­ṣa­dvā­kya­sya pa­ra­ma­bra­hma­ṇo '­ṃ­taḥ­pra­ve­śā­si­ddheḥ | etena vai­śe­ṣi­kā­di­bhiḥ pra­ti­jñā­ta­pa­dā­rtha­bhe­da­pra­tī­tyā <lb n="51,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,11</span>pu­ru­ṣā­dvai­taṃ bādhyata eva ta­dbhe­da­sya pra­tya­ya­vi­śe­ṣā­tpra­ti­bhā­sa­mā­na­syā­pi pra­ti­bhā­sa­mā­trā­tma­ka­tvā­si­ddheḥ | kutaḥ <lb n="51,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,12</span>pa­ra­ma­pu­ru­ṣa eva vi­śva­ta­ttvā­nāṃ jñānā mo­kṣa­mā­rga­sya pra­ṇe­tā­vya­va­ti­ṣṭha­te | tad evam ī­śva­ra­ka­pi­la­su­ga­ta­bra­hma­ṇāṃ <lb n="51,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,13</span>vi­śva­ta­tva­jña­tā­pā­yā­n ni­rvā­ṇa­mā­rga­pra­ṇa­ya­nā­nu­pa­pa­tte­r ya­sya­vi­śva­ta­ttva­jña­tā ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ bhettṛtā mo­kṣa­mā­rga­pra­ṇe­tṛ­tā <lb n="51,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,14</span>ca pra­mā­ṇa­ba­lā­t siddhā | </p><lg n="ĀP-GL_87 a_83" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_87ab"><lb n="51,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 87ab</span>so 'rhann eva mu­nīṃ­drā­ṇāṃ vaṃdyaḥ sa­ma­va­ti­ṣṭha­te | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_87cd"><lb n="51,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 87cd</span>ta­tsa­dbhā­ve pra­mā­ṇa­sya ni­rbā­dhya­sya vi­ni­śca­yā­t || 87 || </l></lg><p n="a_84" rend="justify"><lb n="51,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,17</span>kiṃ punas ta­tpra­mā­ṇa­m ity āha —</p><lg n="ĀP-GL_88 a_85" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_88ab"><lb n="51,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 88ab</span>tato '­ṃ­ta­ri­ta­ta­ttvā­ni pra­tya­kṣā­ṇy arhato '­ṃ­ja­sā | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_88cd"><lb n="51,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 88cd</span>pra­me­ya­tvā­d ya­thā­smā­dṛ­k pra­tya­kṣā­rthāḥ su­ni­ści­tāḥ || 88 || </l></lg><p n="a_86" rend="justify"><lb n="51,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,20</span>kāni pu­na­raṃ­ta­ri­ta­ta­ttvā­ni de­śā­dyaṃ­ta­ri­ta­ta­ttvā­nāṃ sa­ttve­pra­mā­ṇā­bhā­vā­n || na hy a­sma­dā­di­pra­tya­kṣaṃ tatra <lb n="51,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,21</span>pramāṇaṃ de­śa­kā­la­sva­bhā­vā­vya­ba­hi­ta­va­stu­vi­ṣa­ya­tvā­t | sa­tsaṃ­pra­yo­ge pu­ru­ṣa­syeṃ­dri­yā­ṇāṃ yad bu­ddhi­ja­nma tat pra<span type="hard-break">- </span><lb n="51,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,22</span>tyakṣam iti va­ca­nā­t || nāpy a­nu­mā­naṃ tatra pra­mā­ṇaṃ­ta­da­vi­nā­bhā­vi­no liṃ­ga­syā­bhā­vā­t || nāpy ā­ga­ma­s tadasti<span type="hard-break">- </span><lb n="51,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,23</span>tve pramāṇaṃ ta­syā­pau­ru­ṣe­ya­sya svarūpe prā­mā­ṇya­saṃ­bha­vā­t | pau­ru­ṣe­ya­syā­sa­rva­jña­pra­ṇī­ta­sya prā­mā­ṇyā­saṃ­bha­vā­t | <lb n="51,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,24</span>pau­ru­ṣe­ya­sya sa­rva­jña­pra­ṇī­ta­sya tu sa­rva­jña­sā­dha­nā­t pū­rva­ma­si­ddheḥ || nāpy a­rthā­pa­ttiḥ de­śā­dyaṃ­ta­ri­ta­ta­tvai­rvi­nā­'­nu­pa­pa­dya­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="51,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,25</span>nasya ka­sya­ci­d arthasya pra­mā­ṇa­ṣa­ṭka­pra­si­ddha­syā­saṃ­bha­vā­t || na co­pa­mā­na­m aṃ­ta­ri­ta­ta­ttvā­sti­tve pramāṇaṃ ta­tsa­dṛ­śa­sya <lb n="51,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,26</span>ka­sya­ci­d u­pa­mā­na­bhū­ta­syā­rtha­syā­si­ddhe­ru­pa­me­ya­bhū­tāṃ­ta­ri­ta­ta­ttva­va­t | ta­du­pa­laṃ­bha­ka­pra­mā­ṇa­paṃ­ca­kā­bhā­ve ca kuto 'ṃta<span type="hard-break">- </span><lb n="51,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,27</span>ri­ta­ta­ttvā­ni si­dhye­yu­r yato dha­rmya­si­ddhi­r na bhavet ? dha­rmi­ṇa­ś cāsiddhau hetur ā­śra­yā­si­ddha iti kecit te 'tra na <lb n="51,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,28</span>pa­rī­kṣa­kāḥ | ke­ṣāṃ­ci­t spha­ṭi­kā­dyaṃ­ta­ri­tā­rthā­nā­ma­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­to '­sti­tva­si­ddheḥ pareṣāṃ ku­ḍyā­di­de­śa­vya­va­hi<span type="hard-break">- </span><lb n="51,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,29</span>tānām a­gnyā­dī­nāṃ ta­da­vi­nā­bhā­vi­no dhū­mā­di­liṃ­gā­d a­nu­mā­nā­tkā­lāṃ­ta­ri­tā­nā­m api bha­vi­ṣya­tāṃ vṛ­ṣṭyā­dī­nāṃ <lb n="51,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,30</span>vi­śi­ṣṭa­me­gho­nna­ti­da­rśa­nā­d a­sti­tva­si­ddheḥ | a­tī­tā­nāṃ­pā­va­kā­dī­nāṃ bha­smā­di­vi­śe­ṣa­da­rśa­nā­t prasiddheḥ | svabhā<span type="hard-break">- </span><lb n="51,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,31</span>vāṃ­ta­ri­tā­nāṃ tu ka­ra­ṇa­śa­ktya­dī­nā­m a­rthā­pa­ttyā­sti­tva­si­ddheḥ | dha­rmi­ṇā­m aṃ­ta­ri­ta­ta­ttvā­nāṃ pra­si­ddha­tvā­d dheto<span type="hard-break">- </span><lb n="51,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,32</span>ś cā­śra­yā­si­ddha­tvā­nu­pa­pa­tteḥ || nanv evaṃ dha­rmi­si­ddhā­v a­pi­he­to­ś cā­śra­yā­si­ddha­tvā­bhā­ve 'pi pakṣo '­pra­si­ddha­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="51,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,33</span>ṣaṇaḥ syāt || a­rha­pra­tya­kṣa­tva­sya sā­dhya­dha­rma­sya kva­ci­da­pra­si­ddhe­r iti na maṃtavyaṃ pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣa­syā­rha­taḥ saṃ­ba­ddha­va<span type="hard-break">- </span><lb n="51,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,34</span>rta­mā­nā­rthe­ṣu pra­tya­kṣa­tva­pra­vṛ­tte­r a­vi­ro­dhā­da­rha­tpra­tya­kṣa­sya vi­śe­ṣa­ṇa­sya siddhau vi­ro­dhā­bhā­vā­t | ta­dvi­ro­dhe kvaci<span type="hard-break">- </span><lb n="51,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,35</span>j jai­mi­nyā­di­pra­tya­kṣa­vi­ro­dhā­pa­tteḥ || nanu ca­saṃ­vṛ­ttyāṃ­ta­ri­ta­ta­tvā­ny arhataḥ pra­tya­kṣā­ṇī­ti sā­dha­ne­si­ddha­sā­dha­na<span type="hard-break">- </span><lb n="51,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 51,36</span>m eva ni­pu­ṇa­pra­jñe ta­tho­pa­cā­ra­pra­vṛ­tte­r a­ni­vā­ra­ṇā­d ity a­pi­nā­śaṃ­ka­nī­ya­m aṃ­ja­se­ti va­ca­nā­t | pa­ra­mā­rtha­to hy aṃ­ta­ri­ta<span type="hard-break">- </span><pb n="52"/><lb n="52,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,01</span>tattvāni pra­tya­kṣā­ṇy arhataḥ sādhyaṃte na pu­na­ru­pa­cā­ra­to yataḥ si­ddha­sā­dha­na­m a­nu­ma­nya­te || tathāpi ha­to­rvi­pa­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="52,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,02</span>vṛtter a­nai­kāṃ­ti­ka­tva­m ity ā­śaṃ­kā­yā­m idam āha —</p><lg n="ĀP-GL_89 a_87" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_89ab"><lb n="52,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 89ab</span>hetor na vya­bhi­cā­ro 'tra dū­rā­rthai­r maṃ­da­rā­di­bhiḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_89cd"><lb n="52,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 89cd</span>sūkṣmair vā pa­ra­mā­ṇvā­dyai­s teṣāṃ pa­kṣī­kṛ­ta­tva­taḥ || 89 || </l></lg><p n="a_88" rend="justify"><lb n="52,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,05</span>na hi kā­ni­ci­d de­śāṃ­ta­ri­tā­ni kā­lāṃ­ta­ri­tā­ni vā ta­tvā­ni­pa­kṣa­ba­hi­rbhū­tā­ni saṃti yatas tatra va­rta­mā­naḥ <lb n="52,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,06</span>pra­me­ya­tvā­d iti hetur vya­bhi­cā­rī syāt tādṛśāṃ sa­rve­ṣāṃ­pa­kṣī­ka­ra­ṇā­t | tathā hi —</p><lg n="ĀP-GL_90 a_89" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_90ab"><lb n="52,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 90ab</span>ta­ttvā­nyaṃ­ta­ri­tā­nī­ha de­śa­kā­la­sva­bhā­va­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_90cd"><lb n="52,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 90cd</span>dha­rmā­dī­ni hi sādhyaṃte pra­tya­kṣā­ṇi ji­ne­śi­naḥ || 90 || </l></lg><p n="a_90" rend="justify"><lb n="52,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,09</span>yathaiva hi dha­rmā­dha­rma­ta­ttvā­ni kā­ni­ci­d de­śāṃ­ta­ri­tā­ni­de­śāṃ­ta­ri­ta­pu­ru­ṣā­śra­ya­tvā­t | kā­ni­ci­t kālāṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="52,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,10</span>ta­ri­tā­ni kā­lāṃ­ta­ri­ta­prā­ṇi­ga­ṇā­di­ka­ra­ṇa­tvā­t | kā­ni­ci­tsva­bhā­vāṃ­tā­ni de­śa­kā­lā­vya­va­hi­tā­nā­m api <lb n="52,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,11</span>teṣāṃ sva­bhā­va­to '­tīṃ­dri­ya­tvā­t | ta­thā­hi­ma­va­nmaṃ­da­ra­ma­ka­rā­ka­rā­dī­ny api de­śāṃ­ta­ri­tā­ni­na­ṣṭā­nu­tpa­nnā­naṃ­ta­pa­ryā­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="52,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,12</span>tattvāni ca kā­lāṃ­ta­ri­tā­ni­, sva­bhā­vāṃ­ta­ri­tā­ni ca­pa­ra­mā­ṇvā­dī­ni­, ji­ne­śva­ra­sya pra­tya­kṣā­ṇi sādhyaṃte na ca <lb n="52,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,13</span>pa­kṣī­kṛ­tai­r eva vya­bhi­cā­ro­dbhā­va­naṃ yuktaṃ sa­rva­syā­nu­mā­na­sya­vya­bhi­cā­ri­tva­pra­saṃ­gā­t || nanu mā bhūd vya­bhi­cā­rī <lb n="52,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,14</span>hetuḥ dṛ­ṣṭāṃ­ta­s tu sā­dhya­vi­ka­la ity ā­śaṃ­kā­m a­pa­ha­rtu­mā­ha­ —</p><lg n="ĀP-GL_91 a_91" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_91ab"><lb n="52,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 91ab</span>na cā­smā­dṛ­ksa­ma­kṣā­ṇā­m evam a­rha­tsa­ma­kṣa­tā | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_91cd"><lb n="52,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 91cd</span>na sidhyed iti maṃ­ta­vya­m a­vi­vā­dā­d dvayor api || 91 || </l></lg><p n="a_92" rend="justify"><lb n="52,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,17</span>ye hy a­smā­dṛ­śāṃ pratyakṣāḥ saṃbaddhāṃ va­rta­mā­nā­ś cārthāste katham arhataḥ pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣa­sya pratyakṣāḥ na syus taddeśa<span type="hard-break">- </span><lb n="52,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,18</span>kā­la­va­rti­naḥ pu­ru­ṣāṃ­ta­ra­syā­pi ta­da­pra­tya­kṣa­tva­pra­saṃ­gā­t tato na syā­dvā­di­na iva sa­rva­jñā­bhā­va­vā­di­no 'py atra vi<span type="hard-break">- </span><lb n="52,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,19</span>vadaṃte | vā­di­pra­ti­vā­di­no­r a­vi­vā­dā­c ca­sā­dhya­sā­dha­na­dha­rma­yo­r dṛ­ṣṭāṃ­te­na ca na sā­dhya­vai­ka­lyaṃ­sā­dha­na­vai­ka­lyaṃ <lb n="52,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,20</span>vā yato '­na­nva­ya­he­tuḥ syāt || nanv a­tīṃ­dri­ya­pra­tya­kṣa­to­'­ṃ­ta­ri­ta­ta­ttvā­ni pra­tya­kṣā­ṇya­rha­taḥ sādhyateṃ kiṃ­ceṃ­dri­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="52,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,21</span>pra­tya­kṣa­ta iti saṃ­pra­dhā­ryaṃ | pra­tha­ma­pa­kṣe sā­dhya­vi­ka­lo­dṛ­ṣṭāṃ­taḥ syāt | a­smā­dṛ­kpra­tya­kṣā­ṇā­m a­rthā­nā­m a­tīṃ­dri­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="52,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,22</span>pra­tya­kṣa­to '­rha­tpra­tya­kṣa­tvā­si­ddheḥ | dvi­tī­ya­pa­kṣe­pra­mā­ṇa­bā­dhi­taḥ pakṣaḥ iṃ­dri­ya­pra­tya­kṣa­to dha­rmā­dha­rmā­dī­nā­maṃ­ta­ri­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="52,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,23</span>ta­ttvā­nā­m a­rha­tpra­tya­kṣa­tva­sya pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta­tvā­t | tathā hi­nā­rha­diṃ­dri­ya­pra­tya­kṣaṃ dha­rmā­dī­ny aṃ­ta­ri­ta­ta­tvā­ni <lb n="52,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,24</span>sākṣāt kartuṃ sa­ma­rtha­m iṃ­dri­ya­pra­tya­kṣa­tvā­da­sma­dā­dīṃ­dri­ya­pra­tya­kṣa­va­t ity a­nu­mā­naṃ pakṣasya bā­dha­kaṃ­na cātra hetoḥ <lb n="52,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,25</span>sāṃ­ja­na­ca­kṣuḥ­pra­tya­kṣe­ṇā­nai­kāṃ­ti­ka­tvaṃ | ta­syā­pi­dha­rmā­dha­rmā­di­sā­kṣā­tkā­ri­tvā­bhā­vā­t nā­pī­śva­reṃ­dri­ya­pra­tya­kṣe­ṇa <lb n="52,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,26</span>ta­syā­si­ddha­tvā­t syā­dvā­di­nā­m iva mī­māṃ­sa­kā­nā­m a­pi­ta­da­pra­si­ddhe­r iti ca na codyaṃ | pra­tya­kṣa­sā­mā­nya­to 'rhat pra<span type="hard-break">- </span><lb n="52,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,27</span>ya­kṣa­tva­sā­dha­nā­t | siddhe vāṃ­ta­ri­ta­tvā­nāṃ sā­mā­nya­to <reg>'</reg>rha­tpra­tya­kṣa­tve dha­rmā­di­sā­kṣā­tkā­ri­ṇaḥ pra­tya­kṣa­sya sāma<span type="hard-break">- </span><lb n="52,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,28</span>rthyād a­tīṃ­dri­ya­pra­tya­kṣa­tva­si­ddheḥ | tathā dṛ­ṣṭāṃ­ta­sya­sā­dhya­vai­ka­lya­do­ṣā­na­va­kā­śā­t katham a­nya­thā­bhi­pre­tā­nu­mā­ne­' <lb n="52,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,29</span>py ayaṃ doṣo na bhavet | tathā hi nityaḥ śa­bdaḥ­pra­tya­bhi­jñā­ya­mā­na­tvā­t pu­ru­ṣa­va­d iti | atra kū­ṭa­stha­ni­tya­tvaṃ­sā­dhya­te <lb n="52,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,30</span>kā­lāṃ­ta­ra­sthā­yi­ni­tya­tvaṃ vā ? pra­tha­ma­ka­lpa­nā­yā­ma­pra­si­ddha­vi­śe­ṣa­ṇaḥ pakṣaḥ kū­ṭa­stha­ni­tya­tva­sya kva­ci­da­nya­trā­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="52,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,31</span>siddhes tatra pra­tya­bhi­jñā­na­syai­vā­saṃ­bha­vā­tpū­rvā­pa­ra­pa­ri­ṇā­ma­śū­nya­tvā­pra­tya­bhi­jñā­na­sya­pū­rvo­tta­ra­pa­ri­ṇā­ma­vyā­pi­ny eka<span type="hard-break">- </span><lb n="52,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,32</span>tra vastuni sa­dbhā­vā­t | puruṣe ca kū­ṭa­stha­ni­tya­tva­sya­sā­dhya­syā­bhā­vā­t tasya sā­ti­śa­ya­tvā­t sā­dhya­śū­nyo dṛṣṭāṃtaḥ <lb n="52,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,33</span>dvi­tī­ya­ka­lpa­nā­yāṃ tu sva­ma­ta­vi­ro­dhaḥ | śa­bde­kā­lāṃ­ta­ra­sthā­yi­ni­tya­tva­syā­na­bhyu­pa­ga­mā­t | yadi pu­na­rni­tya­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="52,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,34</span>sāmānyaṃ sādhyate sā­ti­śa­ye­ta­ra­ni­tya­tva­vi­śe­ṣa­sya sā­dha­yi­tu­ma­nu­pa­krāṃ­ta­tvā­d iti mataṃ ta­dāṃ­ta­ri­ta­ta­ttvā­nāṃ <lb n="52,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,35</span>pra­tya­kṣa­sā­mā­nya­to 'rhat pra­tya­kṣa­tā­yāṃ sādhyāyāṃ na kiṃ­ci­ddo­ṣa­m u­tpa­śyā­maḥ iti nā­pra­si­ddha­vi­śe­ṣa­ṇaḥ pakṣaḥ <lb n="52,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 52,36</span>sā­dhya­śū­nyo vā dṛṣṭāṃtaḥ pra­sa­jya­te | sāṃprataṃ he­toḥ­sva­rū­pā­si­ddha­tvaṃ pra­ti­ṣe­dha­ya­nn āha —</p><lg n="ĀP-GL_92-94 a_93" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_92ab"><pb n="53"/><lb n="53,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 92ab</span>na cāsiddhaṃ pra­me­ya­tvaṃ kārtsnyato bhāgato 'pivā | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_92cd"><lb n="53,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 92cd</span>sa­rva­thā­py a­pra­me­ya­sya pa­dā­rtha­syā­vya­va­sthi­teḥ || 92 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_93ab"><lb n="53,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 93ab</span>yadi ṣaṅbhiḥ pramāṇaḥ syāt sarvajñaḥ kena vāryate | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_93cd"><lb n="53,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 93cd</span>iti bruvann a­śe­ṣā­rtha­pra­me­ya­tva­m i­he­ccha­ti || 93 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_94ab"><lb n="53,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 94ab</span>co­da­nā­ta­ś ca niḥ­śe­ṣa­pa­dā­rtha­jñā­na­saṃ­bha­ve | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_94cd"><lb n="53,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 94cd</span>siddham aṃ­ta­ri­tā­rthā­nāṃ pra­me­ya­tvaṃ sa­ma­kṣa­va­t || 94 || </l></lg><p n="a_94" rend="justify"><lb n="53,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,07</span>so 'yaṃ mī­māṃ­sa­kaḥ pra­mā­ṇa­va­lā­t sa­rva­syā­rtha­sya­vya­va­sthā­m a­bhyu­pa­ya­n ṣaṅbhi pramāṇaiḥ sa­ma­stā­rtha­jñā­naṃ <lb n="53,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,08</span>vā ni­vā­ra­ya­n co­da­nā­to hi bhūtaṃ bhavaṃtaṃ bha­vi­ṣyaṃ­taṃ­sū­kṣmaṃ vya­va­hi­taṃ vi­pra­kṛ­ṣṭa­m ity evaṃ jā­tī­ya­ka­m a­rtha­ma­va­ga­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="53,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,09</span>yitum alam iti svayaṃ pra­ti­pā­dya­mā­naḥ­sū­kṣmāṃ­ta­ri­ta­dū­rā­rthā­nāṃ pra­me­ya­tva­ma­sma­tpra­tya­kṣā­rthā­nā­m iva katham a­pa­hnu­vī­ta <lb n="53,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,10</span>yataḥ sā­ka­lye­na pra­me­ya­tvaṃ pa­kṣa­vyā­pa­ka­m asiddhaṃ brūyāt | nanu ca pra­mā­ta­ry ā­tma­ni­, karaṇe ca jñāne, phale ca <lb n="53,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,11</span>pra­mi­ti­kri­yā­la­kṣa­ṇe­, pra­me­ya­tvā­saṃ­bha­vā­t ka­rma­tā­mā­pa­nne­ṣve­vā­rthe­ṣu pra­me­ye­ṣu bhāvād bhā­gā­si­ddhaṃ sādhanaṃ pakṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="53,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,12</span>vyā­pa­ka­tvā­d iti cen naitad eva pra­mā­tu­r ātmanaḥ sa­rva­thā­pya­pra­me­ya­tve pra­tya­kṣa­ta i­vā­nu­mā­nā­d api pra­mī­ya­mā­ṇa­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="53,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,13</span>bhā­va­pra­saṃ­gā­t pra­tya­kṣe­ṇa hi ka­rma­ta­yā­'­'­tmā na pra­tī­ya­te­i­ti pra­bhā­ka­ra­da­rśa­naṃ | na punaḥ sa­rve­ṇā­pi pra­mā­ṇe­na­, <lb n="53,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,14</span>ta­dvya­va­sthā­pa­na­vi­ro­dhā­t | ka­ra­ṇa­jñā­naṃ ca pra­tya­kṣa­taḥ­ka­rma­tve­nā­pra­tī­ya­mā­na­m api gha­ṭā­dya­rtha­pa­ri­cchi­ttya­nya­thā<span type="hard-break">- </span><lb n="53,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,15</span>nu­pa­pa­tyā­nu­mī­ya­mā­naṃ na sa­rva­thā­py a­pra­me­yaṃ jñā­te­tya­nu­mā­nā­d a­va­ga­ccha­ti buddhim i­ti­bhā­ṣya­kā­ra­saṃ­va­ra­va­ca­na­vi­ro­dhā­t <lb n="53,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,16</span>pha­la­jñā­naṃ ca pra­mi­ti­la­kṣa­ṇaṃ sva­saṃ­ve­da­na­pra­tya­kṣa­mi­ccha­taḥ kā­ryā­nu­me­yaṃ ca katham a­pra­me­yaṃ si­ddha­ye­t | etena <lb n="53,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,17</span>ka­ra­ṇa­jñā­na­sya pha­la­jñā­na­sya ca pa­ro­kṣa­tva­m icchato '­pi­bha­ṭṭha­syā­nu­me­ya­tvaṃ siddhaṃ boddhavyaṃ | gha­ṭā­dya­rtha­prā­ka­ṭye<span type="hard-break">- </span><lb n="53,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,18</span>nā­nu­mī­ya­mā­na­sya sarvasya jñānasya ka­thaṃ­ci­tpra­me­ya­tva­si­ddheḥ | tato nāṃ­ta­ri­ta­ta­ttve­ṣu dha­rmi­ṣu­pra­me­ya­tvaṃ sādha<span type="hard-break">- </span><lb n="53,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,19</span>nam asiddhaṃ | vādina iva pra­ti­vā­di­no 'pi ka­thaṃ­ci­t ta­tra­pra­me­ya­tva­pra­si­ddheḥ saṃ­di­gdha­vya­ti­re­ka­m apy etan na bha­va­tī­tyā­ha<span type="hard-break">-</span></p><lg n="ĀP-GL_95 a_95" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_95ab"><lb n="53,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 95ab</span>yan nārhataḥ samakṣaṃ tan na­pra­me­yaṃ ba­hi­rga­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_95cd"><lb n="53,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 95cd</span>mi­thyai­kāṃ­to yathety evaṃ vya­ti­re­ko 'pi niścitaḥ || 95 || </l></lg><p n="a_96" rend="justify"><lb n="53,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,22</span>mi­thyai­kāṃ­ta­jñā­nā­ni hi niḥ­śe­ṣā­ṇy a­pi­pa­ra­mā­ga­mā­nu­mā­nā­bhyā­m a­sma­dā­dī­nāṃ pra­me­yā­ṇi ca pra­tya­kṣā­ṇi <lb n="53,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,23</span>cārhata iti na vi­pa­kṣa­tāṃ bhajaṃte ta­dvi­ṣa­yā­s tu pa­rai­ra­bhi­ma­nya­mā­nāḥ sa­rva­thai­kāṃ­tā ni­ra­nva­ya­kṣa­ṇi­ka­tvā­da­yo <lb n="53,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,24</span>nā­rha­tpra­tya­kṣā iti te vipakṣā eva na ca te ku­ta­ści­tpra­mā­ṇā­t pra­mī­yaṃ­ta iti na pra­me­yā­s teṣām a­sa­ttvā­t | tato <lb n="53,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,25</span>ye nārhataḥ pra­tya­kṣā­s te na prameyā ya­thā­sa­rva­thai­kāṃ­ta­jñā­na­vi­ṣa­yā iti sā­dhya­vyā­vṛ­ttau­sā­dha­na­vyā­vṛ­tti­ni­śca­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="53,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,26</span>n ni­ści­ta­vya­ti­re­kaṃ pra­me­ya­tvaṃ sādhanaṃ ni­ści­tā­nva­yaṃ ca­pra­me­ya­tvaṃ sa­ma­rthi­taṃ tato bhavaty eva sā­dhya­si­ddhi­r i­tyā­ha­ —</p><lg n="ĀP-GL_96 a_97" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_96ab"><lb n="53,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 96ab</span>su­ni­ści­tā­nva­yā­d dhetoḥ pra­si­ddha­vya­ti­re­ka­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_96cd"><lb n="53,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 96cd</span>jñā­tā­rha­n vi­śva­ta­ttvā­nā­m evaṃ sidhyed a­bā­dhi­taḥ || 96 || </l></lg><p n="a_98" rend="justify"><lb n="53,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,29</span>nanu ca sū­kṣmāṃ­ta­ri­ta­dū­rā­rthā­nāṃ vi­śva­ta­ttvā­nāṃ­sā­kṣā­tka­rtā­'­rha­n na siddhyaty e­vā­smā­d a­nu­mā­nā­t pakṣasya <lb n="53,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,30</span>pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta­tvā­d dhetoś ca bā­dhi­ta­vi­ṣa­ya­tvā­t | tathā hi de­śa­kā­la­sva­bhā­vāṃ­ta­ri­tā­rthā dha­rmā­dha­rmā­da­yo '­rha­taḥ­pra­tya­kṣā <lb n="53,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,31</span>iti pakṣaḥ sa cā­nu­mā­ne­na bādhyate dha­rmā­da­yo na ka­sya­ci­tpra­tya­kṣāḥ śa­śva­da­tyaṃ­ta­pa­ro­kṣa­tvā­t ye tu kasyaci<span type="hard-break">- </span><lb n="53,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,32</span>t pra­tya­kṣā­s te nā­tyaṃ­ta­pa­ro­kṣāḥ yathā gha­ṭā­da­yo '­rthāḥ­a­tyaṃ­ta­pa­ro­kṣā­ś ca dha­rmā­da­ya­s ta­ra­smā­n na ka­sya­ci­t pratyakṣā <lb n="53,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,33</span>iti | na tāvad a­tyaṃ­ta­pa­ro­kṣa­tvaṃ dha­rmā­dī­nā­m a­si­ddhaṃ­ka­dā­ci­t kvacit ka­tha­ñci­t ka­sya­ci­t pra­tya­kṣa­tvā­si­ddheḥ sarva<span type="hard-break">- </span><lb n="53,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 53,34</span>sya pra­tya­kṣa­sya ta­dvi­ṣa­ya­tvā­bhā­vā­t | tathā hi­vi­vā­dā­dhyā­si­taṃ pratyakṣaṃ na dha­rmā­dya­rtha­vi­ṣa­yaṃ­pra­tya­kṣa­śa­bda­vā­cya<span type="hard-break">- </span><pb n="54"/><lb n="54,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,01</span>tvād yad itthaṃ tad itthaṃ ya­thā­sma­dā­di­pra­tya­kṣaṃ­pra­tya­kṣa­śa­bda­vā­cyaṃ ca vi­va­dā­dhyā­si­taṃ ta­tpra­tya­kṣaṃ tasmān na­dha­rmā­dya­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="54,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,02</span>viṣayaṃ ity a­nu­mā­ne­na dha­rmā­dya­rtha­vi­ṣa­ya­sya pra­tya­kṣa­sya­ni­rā­ka­ra­ṇā­t na cedam a­sma­dā­di­pra­tya­kṣā­go­ca­ra­vi­pra­kṛ­ṣṭā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="54,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,03</span>grāhi gṛ­ddhra­va­rā­ha­pi­pī­li­kā­di­ca­kṣuḥ­śro­tra­ghrā­ṇa­pra­tya­kṣai­rvya­bhi­cā­ri sādhanaṃ teṣām api dha­rmā­di­sū­kṣmā­dya­rthā­vi­ṣa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="54,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,04</span>tvād a­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­vi­ṣa­ya­sa­jā­tī­yā­rtha­gra­ha­ṇā­na­ti­kra­mā­tsva­vi­ṣa­ya­syai­veṃ­dri­ye­ṇa gra­ha­ṇā­d iṃ­dri­yāṃ­ta­ra­vi­ṣa­ya­syā­pa­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="54,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,05</span>cchitteḥ | nanu ca­pra­jñā­me­ghā­smṛ­ti­śru­tyū­hā­po­ha­pra­bo­dha­śa­ktī­nāṃ­pra­ti­pu­ru­ṣa­m a­ti­śa­ya­da­rśa­nā­t ka­syā­ci­t sā­ti­śa­yaṃ <lb n="54,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,06</span>pratyakṣaṃ si­dhya­tpa­rāṃ kāṣṭhām ā­pa­dya­mā­naṃ­dha­rmā­di­sū­kṣmā­dya­rtha­sā­kṣā­tkā­ri saṃ­bhā­vya­ta eva | ity apina maṃtavyaṃ | <lb n="54,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,07</span>pra­jñā­me­dhā­di­bhiḥ pu­ru­ṣā­ṇāṃ sto­ka­sto­kāṃ­ta­ra­tve­na­sā­ti­śa­ya­tva­da­rśa­nā­t | ka­sya­ci­da­tīṃ­dri­yā­rtha­da­rśa­nā­nu­pa­la­bdheḥ | <lb n="54,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,08</span>tad uktaṃ bhaṭṭena "ye 'pi sā­ti­śa­yā dṛṣṭāḥ pra­jñā­me­ghā­di­bhi­rna­rāḥ | sto­ka­sto­kāṃ­ta­ra­tve­na na tv a­tīṃ­dri­ya­da­rśa­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,09</span>d iti" | nanu ca kaścit pra­jñā­vā­n puruṣaḥ śā­stra­vi­ṣa­yā­nsū­kṣmā­na­rthā­nu­pa­la­bdhuṃ prabhur u­pa­la­bhya­te ta­dva­tpra­tya­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="54,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,10</span>to 'pi dha­rmā­di­sū­kṣmā­na­rthā­n sākṣāt kartuṃ kṣamaḥ kim iti na­saṃ­bhā­vya­te ? jñā­nā­ti­śa­yā­nāṃ ni­ya­ma­yi­tu­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="54,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,11</span>śakter ity api na cetasi nidheyaṃ | ta­sya­sva­jā­tya­na­ti­kra­me­ṇai­va ni­ra­ti­śa­yo­pa­pa­tteḥ | na hi sā­ti­śa­yaṃ­vyā­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="54,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,12</span>raṇam a­ti­dū­ra­m api jā­nā­no­na­kṣa­tra­gra­ha­ca­krā­ti­cā­rā­di­ni­rṇa­ye­na jyo­tiḥ­śā­stra­vi­do­'­ti­śe­te tadbuddheḥ śabdāpa<span type="hard-break">- </span><lb n="54,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,13</span>śa­bda­yo­r eva pra­ka­rṣo­pa­pa­tteḥ | vai­yā­ka­ra­ṇāṃ­ta­rā­ti­śā­ya­na­syai­va saṃ­bha­vā­t | jyo­ti­rvi­do­'­pi caṃ­drā­rka­gra­ha­ṇā­di­ṣu <lb n="54,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,14</span>ni­rṇa­ye­na prakarṣaṃ pra­ti­pa­dya­mā­na­syā­pi na bha­va­tyā­di­śa­bda­sā­dhu­tva­jñā­nā­ti­śa­ye­na vai­yā­ka­ra­ṇā­ti­śā­yi­tva­mu­tpre­kṣa­te <lb n="54,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,15</span>tathā ve­de­ti­hā­sā­di­jñā­nā­ti­śa­ya­va­to 'pi ka­sya­ci­n na­sva­rga­de­va­tā­dha­rmā­dha­rma­sā­kṣā­tka­ra­ṇa­m u­pa­pa­dya­te e­ta­da­bhya<span type="hard-break">- </span><lb n="54,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,16</span>dhāyi "­e­ka­śā­stra­pa­ri­jñā­ne dṛśyate '­ti­śa­yo mahān | na­nu­śā­strāṃ­ta­ra­jñā­naṃ ta­nmā­tre­ṇai­va labhyate | jñātvā <lb n="54,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,17</span>vyā­ka­ra­ṇaṃ dūraṃ buddhiḥ śa­bdā­pa­śa­bda­yoḥ | pra­kṛ­ṣya­te na­na­kṣa­tra­ti­thi­gra­ha­ṇa­ni­rṇa­ye | jyo­rti­vi­c ca prakṛṣṭo 'pi <lb n="54,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,18</span>caṃ­drā­rka­gra­ha­ṇā­di­ṣu | na bhavaty ā­di­śa­bdā­nāṃ sā­dhu­tvaṃ­jñā­tu­m arhati | tathā ve­de­ti­hā­sā­di­jñā­nā­ti­śa­ya­vā­n api | <lb n="54,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,19</span>na sva­rga­de­va­tā­'­pū­rva­pra­tya­kṣī­ka­ra­ṇe kṣama" iti | etena yaduktaṃ sa­rva­jña­vā­di­nā jñānaṃ kvacit pararaṃ kāṣṭhāṃ prati<span type="hard-break">- </span><lb n="54,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,20</span>padyate pra­kṛ­ṣya­mā­ṇa­tvā­t yad yat pra­kṛ­ṣya­mā­ṇaṃ tat ta­tkva­ci­t pa­rāṃ­kā­ṣṭāṃ pra­ti­pa­dya­mā­naṃ dṛṣṭaṃ yathā pa­ri­mā­ṇa­mā­pa­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="54,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,21</span>māṇoḥ pra­kṛ­ṣya­mā­ṇaṃ na­bha­si­, pra­kṛ­ṣya­mā­ṇaṃ ca jñānaṃ ta­smā­tkva­ci­t parāṃ kāṣṭhāṃ pra­ti­pa­dya­ta iti | tad api pratyā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,22</span>khyātaṃ jñānaṃ hi dha­rmi­tve­no­pā­dī­ya­mā­naṃ pra­tya­kṣa­jñā­naṃ­, śā­strā­rtha­jñā­na­m a­nu­mā­nā­di­jñā­naṃ­, vā bhaved ga­tyaṃ­ta­rā­bhā­vā­t <lb n="54,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,23</span>ta­treṃ­dri­ya­pra­tya­kṣaṃ pra­ti­prā­ṇi­vi­śe­ṣaṃ pra­kṛ­ṣya­mā­ṇa­m a­pi­sva­vi­ṣa­yā­na­ti­kra­me­ṇai­va parāṃ kāṣṭā pra­ti­pa­dya­te gṛ­ddhra­va­rā­hā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,24</span>dīṃ­dri­ya­pra­tya­kṣa­jñā­na­va­t | na pu­na­ra­tīṃ­dri­yā­rtha­vi­ṣa­ya­tve­ne­ti pra­ti­pā­da­nā­t | śā­strā­rtha­jñā­na­m api vyā­ka­ra­ṇā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="54,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,25</span>viṣayaṃ pra­kṛ­ṣya­mā­ṇaṃ parāṃ kāṣṭhām u­pa­vra­ja­n na­śā­strāṃ­ta­ra­vi­ṣa­ya­ta­yā dha­rmā­di­sā­kṣā­tkā­ri­ta­yā vā­tā­mā­sti­dhnu­te <lb n="54,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,26</span>ta­thā­'­nu­mā­nā­di­jñā­na­m api pra­kṛ­ṣya­mā­ṇa­m a­nu­me­yā­di­vi­ṣa­ya­ta­yā­pa­rāṃ kāṣṭhām ā­skaṃ­de­t | na punas ta­dvi­ṣa­ya­sa­kṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,27</span>tkā­ri­ta­yā | etena jñā­na­sā­mā­nyaṃ dharmi kvacit pa­ra­ma­pra­ka­rṣa­m iyarti pra­kṛ­ṣya­mā­ṇa­tvā­t pa­ra­mā­ṇu­va­d iti <lb n="54,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,28</span>vadann api nirastaḥ | pra­tya­kṣā­di­jñā­na­vya­kti­ṣva­nya­ta­ma­jñā­na­vya­kte­r eva pa­ra­ma­pra­ka­rṣa­ga­ma­na­si­ddhe­sta­dvya­ti­re­ke­ṇa jñāna<span type="hard-break">- </span><lb n="54,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,29</span>sā­mā­nya­sya pra­ka­rṣa­ga­ma­nā­nu­pa­pa­tte­s tasya ni­ra­ti­śa­ya­tvā­t | yady api ke­na­ci­d a­bhi­dhī­ya­te śru­ta­jñā­na­m a­nu­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="54,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,30</span>jñānaṃ vā­'­bhya­sya­mā­na­m a­bhyā­sa­s ā­tmī­bhā­ve­ta­da­rtha­sā­kṣā­tkā­ri­ta­yā parāṃ daśām ā­sa­da­ya­ti tad a­pi­sva­kī­ya­ma­no­ra­tha<span type="hard-break">- </span><lb n="54,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,31</span>mātraṃ kvacid a­bhyā­sa­sa­ha­sre­ṇā­pi jñā­na­sya­sva­vi­ṣa­ya­pa­ri­cchi­ttau vi­ṣa­yāṃ­ta­ra­pa­ra­cchi­tte­r a­nu­pa­pa­tte­rnā­hi gagana<span type="hard-break">- </span><lb n="54,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,32</span>ta­lo­tpla­va­na­m a­bhya­sya­to 'pi ka­sya­ci­t pu­ru­ṣa­sya­yo­ja­na­śa­ta­sa­ha­sro­tpla­va­naṃ lo­kāṃ­to­tpla­va­naṃ vā saṃ­bhā­vya­te­ta­sya <lb n="54,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,33</span>da­śa­ha­stāṃ­ta­ro­tpla­va­na­mā­tra­da­rśa­nā­t tad apy uktaṃ "­da­śa­ha­stāṃ­ta­raṃ vyomni yo­nā­mo­slu­tya gacchati na yo­ja­na­ma­sau <lb n="54,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,34</span>gantuṃ śakto '­bhyā­sa­śa­tai­r api" ity a­trā­bhi­dhī­ya­te yat tā­va­du­ktaṃ vi­vā­dā­dhyā­si­taṃ ca pratyakṣaṃ na dharmmādi<span type="hard-break">- </span><lb n="54,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,35</span>sū­kṣmā­dya­rtha­vi­ṣa­yaṃ pra­tya­kṣa­śa­bda­vā­cya­tvā­da­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­va­d iti tatra kim idaṃ pra­tya­kṣaṃ­, sa­tsaṃ­pra­yo­ge puruṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="54,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,36</span>syeṃ­dri­yā­ṇāṃ bu­ddhi­ja­nma­pra­tya­kṣa­m iti cet ta­rhi­vi­vā­dā­dhyā­si­ta­sya pra­tya­kṣa­syai­ta­tpra­tya­kṣa­vi­la­kṣa­ṇa­tvā­tpra­tya­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="54,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,37</span>śa­bda­vā­cya­tve 'pi na dha­rmā­di­sū­kṣmā­dya­rtha­vi­ṣa­ya­tvā­bhā­vaḥ­si­dhya­ti yādṛśaṃ hīṃ­dri­ya­pra­tya­kṣaṃ pra­tya­kṣa­śa­bda­vā­cyaṃ <lb n="54,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,38</span>dha­rmā­dya­rthā­sā­kṣā­tkā­ri dṛṣṭaṃ tā­dṛ­śa­m eva de­śāṃ­ta­re­kā­lāṃ­ta­re ca vi­vā­dā­dhyā­si­taṃ pratyakṣaṃ tathā sā­dha­yi­tuṃ­yu­ktaṃ <lb n="54,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 54,39</span>ta­thā­vi­dha­pra­tya­kṣa­syai­va dha­rmā­dya­vi­ṣa­ya­tva­sya sā­dha­ne­pra­tya­kṣa­śa­bda­vā­cya­sya hetor ga­ma­ka­tvo­pa­pa­tteḥ || tasya <pb n="55"/><lb n="55,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,01</span>te­nā­vi­nā­bhā­va­ni­ya­m a­ni­śca­yā­t na pu­na­sta­dvi­la­kṣa­ṇa­syā­rha­tpra­tya­kṣa­sya­dha­rmā­di­sū­kṣmā­dya­rthā­vi­ṣa­ya­tvā­bhā­vaḥ <lb n="55,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,02</span>sā­dha­yi­tuṃ śakyas tasya ta­da­ga­ma­ka­tvā­d a­vi­nā­bhā­va­ni­ya­ma­ni­śca­yā­nu­pa­pa­tteḥ śa­bda­sā­mye 'py a­rtha­bhe­dā­t katham a<span type="hard-break">- </span><lb n="55,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,03</span>nyathā vi­ṣā­ṇi­nī vāg go­śa­bda­vā­cya­tvā­t pa­śu­va­d ity a­nu­mā­naṃ­ga­ma­kaṃ na syāt | yadi punar go­śa­bda­vā­cya­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="55,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,04</span>syā­vi­śe­ṣo 'pi paśor eva vi­ṣā­ṇi­svaṃ tataḥ sidhyati ta­trai­va­ta­tsā­dha­ne tasya ga­ma­ka­tvā­n na punar vāgādau tasya <lb n="55,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,05</span>ta­dvi­la­kṣa­ṇa­tvā­d iti mataṃ tadā pra­tya­kṣa­śa­bda­vā­cya­tvā­vi­śe­ṣe­'­pi nā­rha­tpra­tya­kṣa­sya sū­kṣmā­dya­rtha­vi­ṣa­ya­tvā­si­ddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="55,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,06</span>r a­rtha­bhe­dā­t | akṣṇoti vyāpnoti jā­nā­tī­ty akṣaḥ ātmā tam e­va­pra­ti­ga­taṃ pra­tya­kṣa­m iti hi bhi­nnā­rtha­m e­veṃ­dri­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="55,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,07</span>pra­tya­kṣā­t ta­syā­śe­ṣā­rtha­go­ca­ra­tvā­t mu­khya­pra­tya­kṣa­tva­si­ddheḥ | tathā hi vi­vā­dā­dhya­si­ta­m a­rha­tpra­tya­kṣaṃ mukhyaṃ <lb n="55,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,08</span>niḥ­śe­ṣa­dra­vya­pa­ryā­ya­vi­ṣa­ya­tvā­t yat tu na mukhyaṃ tan natathā ya­thā­'­sma­dā­di­pra­tya­kṣaṃ­, sa­rva­dra­vya­pa­ryā­ya­vi­ṣa­yaṃ <lb n="55,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,09</span>cā­rha­tpra­tya­kṣaṃ tasmān mukhyaṃ | na cedam asiddhaṃ sādhanaṃ | tathā hi sa­rva­dra­vya­pa­ryā­ya­vi­ṣa­ya­m a­rha­tpra­tya­kṣaṃ­kra­mā­ti­krāṃ­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="55,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,10</span>tvāt kra­mā­ti­krāṃ­taṃ ta­nma­no­kṣā­na­pe­kṣa­tvā­n ma­no­kṣā­na­pe­kṣaṃ­ta­tsa­ka­la­ka­laṃ ka­vi­ka­la­tvā­t sa­ka­lā­pra­śa­mā­jñā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="55,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,11</span>da­rśa­nā­vī­rya­la­kṣa­ṇa­ka­laṃ ka­vi­ka­laṃ tat, pra­kṣī­ṇa­kā­ra­ṇa­mo­ha­jñā­nā­da­rśa­nā­va­ra­ṇa­vī­ryāṃ­ta­rā­ya­tvā­t | yan netthaṃ tan naivaṃ <lb n="55,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,12</span>ya­thā­'­sma­dā­di­pra­tya­kṣaṃ | itthaṃ ca tat tasmād evam i­ti­he­tu­si­ddhiḥ | nanu ca pra­kṣī­ṇa­mo­hā­di­ca­tu­ṣṭa­ya­tvaṃ kuto <lb n="55,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,13</span>'rhataḥ siddhaṃ ? ta­tkā­ra­ṇa­pra­ti­pa­kṣa­pra­ka­rṣa­da­rśa­nā­t | tathā hi mo­hā­di­ca­tu­ṣṭa­yaṃ kvacid atyaṃtaṃ pra­kṣī­ya­te tatkā<span type="hard-break">- </span><lb n="55,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,14</span>ra­ṇa­pra­ti­pa­kṣa­pra­ka­rṣa­sa­dbhā­vā­t | yatra ya­tkā­ra­ṇa­pra­ti­pa­kṣa­pra­ka­rṣa­sa­dbhā­va­s tatra tad a­tyaṃ­taṃ­pra­kṣī­ya­mā­ṇaṃ dṛṣṭaṃ yathā <lb n="55,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,15</span>cakṣuṣi timiraṃ tathā ca ke­va­li­ni mo­hā­di­ca­tu­ṣṭa­ya­sya­kā­ra­ṇa­pra­ti­pa­kṣa­pra­ka­rṣa­sa­dbhā­vaḥ tasmād atyaṃtaṃ pra­kṣī­ya­te | <lb n="55,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,16</span>kiṃ punaḥ kāraṇaṃ mo­hā­di­ca­tu­ṣṭa­ya­sye­ti ced ucyate | mi­thyā­da­rśa­na­mi­thyā­jñā­na­mi­thyā­cā­ri­tra­tra­yaṃ tasya <lb n="55,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,17</span>tadbhāva eva bhāvāt yasya yadbhāva eva bhā­va­sta­sya­ta­tkā­ra­ṇaṃ yathā śle­ṣma­vi­śe­ṣa­s ti­mi­ra­sya­, mi­thyā­da­rśa­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="55,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,18</span>di­tra­ya­sa­dbhā­va eva bhāvaś ca mo­hā­di­ca­tu­ṣṭa­ya­sya ta­smā­tta­tkā­ra­ṇaṃ | kaḥ punas tasya pra­ti­pa­kṣa iti cet samya<span type="hard-break">- </span><lb n="55,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,19</span>gda­rśa­nā­di­tra­yaṃ ta­ttpra­ka­rṣe ta­da­pa­ka­rṣa­da­rśa­nā­ta | ya­sya­pra­ka­rṣe yad a­pa­ka­rṣa­s tasya sa pra­ti­pa­kṣo yathā śī­ta­syā­gniḥ | <lb n="55,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,20</span>sa­mya­gda­rśa­nā­di­tra­ya­pra­ka­rṣe '­pa­ka­rṣa­ś ca­mi­thyā­da­rśa­nā­di­tra­ya­sya tasmāt tasya pra­ti­pa­kṣaḥ | ku­taḥ­pu­na­s ta­tpra­ti­pa­kṣa­sya <lb n="55,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,21</span>sa­mya­gda­rśa­nā­di­tra­ya­sya pra­ka­rṣa­pa­ryaṃ­ta­ga­ma­naṃ­pra­kṛ­ṣya­mā­ṇa­tvā­t yat pra­kṛ­ṣya­mā­ṇaṃ tat kva­ci­tpra­ka­rṣa­pa­ryaṃ­taṃ gacchati <lb n="55,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,22</span>yathā pa­ri­mā­ṇa­m ā­pa­ra­mā­ṇoḥ pra­kṛ­ṣya­mā­ṇaṃ na­bha­si­, pra­kṛ­ṣya­mā­ṇaṃ ca sa­mya­gda­rśa­nā­di­tra­yaṃ ta­smā­tkva­ci­tpra­ka­rṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="55,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,23</span>paryaṃtaṃ gacchati yatra yat pra­ka­rṣa­ga­ma­naṃ tatra ta­tpra­ti­pa­kṣa­mi­thyā­da­rśa­nā­di­tra­ya­m atyaṃtaṃ pra­kṣī­ya­te yatra ya­tpra­kṣa­yaḥ­, <lb n="55,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,24</span>tatra ta­tkā­rya­sya mo­hā­di­ka­rma­ca­tu­ṣṭa­yā­tyaṃ­ti­kaḥ kṣaya i­ti­ta­t kā­ryā­pra­śa­mā­di­ka­laṃ­ka­ca­tu­ṣṭa­ya­vai­ka­lyā­t siddhaṃ <lb n="55,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,25</span>sa­ka­la­ka­laṃ­ka­vi­ka­la­tva­m a­rha­tpra­tya­kṣa­sya­ma­no­kṣa­ni­ra­pe­kṣa­tvaṃ sā­dha­ya­ti | tac cā­kra­ma­va­tvaṃ tad a­pi­sa­rva­dra­vya­pa­ryā­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="55,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,26</span>vi­ṣa­ya­tvaṃ tato mukhyaṃ ta­tpra­tya­kṣaṃ prasiddhaṃ | sāṃ­vya­va­hā­ri­kaṃ tu ma­no­kṣā­pe­kṣaṃ vai­śa­dya­sya de­śa­taḥ­sa­dbhā­vā­t iti <lb n="55,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,27</span>na pra­tya­kṣa­śa­bda­vā­cya­tva­sā­dha­rmya­mā­trā­tdha­rmā­di­sū­kṣmā­dya­rthā­vi­ṣa­ya­tvaṃ vi­vā­dā­dhyā­si­ta­sya­pra­tya­kṣa­sya <lb n="55,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,28</span>sidhyati yataḥ pa­kṣa­syā­nu­mā­na­bā­dhi­ta­tvā­t kā­lā­tya­yā­pā­di­śa­ṣṭo­he­tuḥ syāt tad evaṃ ni­ra­va­dyā­d dhetor vi­śva­ta­ttvā­nāṃ <lb n="55,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 55,29</span>jñā­tā­'­rha­nn e­vā­va­ti­ṣṭha­te sa­ka­la­bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­ra­hi­ta­tvā­c catathā hi | </p><lg n="ĀP-GL_97-110 a_99" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_97ab"><lb n="55,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 97ab</span>pra­tya­kṣa­m a­pa­ri­cchiṃ­da­tttri­kā­laṃ bhu­va­na­tra­yaṃ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_97cd"><lb n="55,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 97cd</span>rahitaṃ vi­śva­tva­jñai­r na hi ta­dbā­dha­kaṃ bhavet || 97 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_98ab"><lb n="55,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 98ab</span>nā­nu­mā­no­pa­mā­nā­rthā­pa­ttyā­ga­ma­ba­lā­d api | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_98cd"><lb n="55,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 98cd</span>vi­śva­jñā­bhā­va­saṃ­si­ddhi­s teṣāṃ sa­dvi­ṣa­ya­tva­taḥ || 98 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_99ab"><lb n="55,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 99ab</span>nārhan niḥ­śe­ṣa­ta­tva­jño va­ktṛ­tva­pu­ru­ṣa­tva­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_99cd"><lb n="55,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 99cd</span>bra­hmā­di­va­d iti proktam a­nu­mā­naṃ na bādhakaṃ || 99 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_100ab"><pb n="56"/><lb n="56,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 100ab</span>hetor asya vi­pa­kṣe­ṇa vi­ro­dhā­bhā­va­ni­śca­yā­t | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_100cd"><lb n="56,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 100cd</span>va­ktṛ­tvā­deḥ prakarṣe 'pi jñā­nā­ni­rhrā­sa­si­ddhi­taḥ || 100 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_101ab"><lb n="56,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 101ab</span>no­pa­mā­na­m a­śe­ṣā­ṇāṃ nṛṇām a­nu­pa­laṃ­bha­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_101cd"><lb n="56,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 101cd</span>u­pa­mā­no­pa­me­yā­nāṃ ta­dbā­dha­ka­m a­saṃ­bha­vā­t || 101 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_102ab"><lb n="56,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 102ab</span>nā­rthā­pa­tti­r a­sa­rva­jñaṃ jagat sā­dha­yi­tuṃ kṣamā | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_102cd"><lb n="56,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 102cd</span>kṣī­ṇa­tvā­d a­nya­thā­bhā­vā­bhā­vā­t tat tad a­bā­dhi­kā || 102 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_103ab"><lb n="56,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 103ab</span>nāgamo '­pau­ru­ṣe­yo 'sti sa­rva­jñā­bhā­va­sā­dha­naḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_103cd"><lb n="56,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 103cd</span>tasya kārye pra­mā­ṇa­tvā­d a­nya­thā­'­ni­ṣṭa­si­ddhi­taḥ || 103 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_104ab"><lb n="56,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 104ab</span>pau­ru­ṣe­yo 'py a­sa­rva­jña­pra­ṇī­to nāsya bādhakaḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_104cd"><lb n="56,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 104cd</span>tatra ta­syā­pra­mā­ṇa­tvā­d dha­rmā­dā­v iva tattvataḥ || 104 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_105ab"><lb n="56,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 105ab</span>abhāvo 'pi pramāṇaṃ te ni­ṣe­dhyā­dhā­ra­ve­da­ne | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_105cd"><lb n="56,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 105cd</span>ni­ṣe­dhya­sma­ra­ṇe ca syān nāstitā jñānam aṃjasā || 105 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_106ab"><lb n="56,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 106ab</span>na­cā­śe­ṣa­ja­ga­jjñā­naṃ ku­ta­ści­d u­pa­pa­dya­te | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_106cd"><lb n="56,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 106cd</span>nāpi sa­rva­jña­saṃ­vi­ttiḥ pūrvaṃ ta­tsma­ra­ṇaṃ kutaḥ || 106 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_107ab"><lb n="56,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 107ab</span>ye­nā­śe­ṣa­ja­ga­t yasya sa­rva­jña­sya ni­ṣe­dha­naṃ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_107cd"><lb n="56,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 107cd</span>pa­ro­pa­ga­ma­ta­s tasya niṣedhe sve­ṣṭa­bā­dha­naṃ || 107 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_108ab"><lb n="56,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 108ab</span>mi­thyai­kāṃ­ta­ni­ṣe­dha­s tu yukto '­ne­kāṃ­ta­si­ddhi­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_108cd"><lb n="56,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 108cd</span>nā­sa­rva­jña­ja­ga­tsi­ddheḥ sa­rva­jña­pra­ti­ṣe­dha­naṃ || 108 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_109ab"><lb n="56,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 109ab</span>evaṃ siddhaḥ su­ni­rṇe­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­tva­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_109cd"><lb n="56,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 109cd</span>su­kha­va­dvi­śva­ta­ttva­jñaḥ so 'rhann eva bhavān iha || 109 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_110ab"><lb n="56,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 110ab</span>sa ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ bhettā ta­dvi­pa­kṣa­pra­ka­rṣa­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_110cd"><lb n="56,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 110cd</span>yathā śītasya bhetteha kaścid u­ṣṇa­pra­ka­rṣa­taḥ || 110 || </l></lg><p n="a_100" rend="justify"><lb n="56,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 56,23</span>yasya dha­rmā­di­sū­kṣmā­dya­rthāḥ pratyakṣā bha­ga­va­to '­rha­taḥ­sa­rva­jña­syā­nu­mā­na­sā­ma­rthyā­t tasya bādhakaṃ pramāṇaṃ <lb n="56,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 56,24</span>pra­tya­kṣā­dī­nā­m a­nya­ta­maṃ bhavet ga­tyaṃ­ta­rā­bhā­vā­t tatra na­tā­va­d a­sma­dā­di­bhiḥ pratyakṣaṃ sarvatra sarvadā sa­rva­jña­sya <lb n="56,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 56,25</span>bādhakaṃ tena tri­kā­la­bhu­va­na­tra­ya­sya­sa­rva­jña­ra­hi­ta­syā­pa­ri­cche­dā­t ta­tpa­ri­cche­de­ta­syā­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­tva­vi­ro­dhā­t <lb n="56,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 56,26</span>nāpi yo­gi­pra­tya­kṣaṃ ta­dbā­dha­kaṃ tasya ta­tsā­dha­ka­tvā­tsa­rva­ta­jña­bhā­va­vā­di­nāṃ ta­da­na­bhyu­pa­ga­mā­c ca | nāpy a­nu­mā­no<span type="hard-break">- </span><lb n="56,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 56,27</span>pa­mā­nā­rthā­pa­ttyā­ga­mā­nāṃ sā­ma­rthyā­tsa­rva­jña­syā­bhā­va­si­ddhiḥ­te­ṣāṃ sa­dvi­ṣa­ya­tvā­t pra­tya­kṣa­va­t | syān mataṃ nārhanniḥ<span type="hard-break">- </span><lb n="56,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 56,28</span>śe­ṣa­ta­ttva­ve­dī va­ktṛ­tvā­t pu­ru­ṣa­tvā­tbra­hmā­di­va­di­tyā­dya­nu­mā­nā­t sa­rva­jña­tva­ni­rā­kṛ­tiḥ sidhyaty e­va­sa­rva­jña­vi­ru<span type="hard-break">- </span><lb n="56,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 56,29</span>ddha­syā­sa­rva­jña­sya kāryaṃ vacana hi ta­da­bhyu­pa­ga­mya­mā­naṃ­sva­kā­ra­ṇaṃ kiṃcij jñatvaṃ sā­dha­ya­ti tac ca si­dhya­tsva­vi­ru­ddhaṃ <lb n="56,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 56,30</span>niḥ­śe­ṣa­jñā­naṃ ni­va­rta­ya­tī­ti vi­ru­ddha­kā­ryo­pa­la­bdhiḥ śī­tā­bhā­ve­sā­dhye dhū­ma­va­dvi­ru­ddha­vyā­pto­pa­la­bdhi­r vā sarva<span type="hard-break">- </span><pb n="57"/><lb n="57,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,01</span>jñatvena hi vi­ru­ddha­ma­sa­rva­jña­tvaṃ tena ca vyā­ptaṃ­va­ktṛ­tva­m iti | etena pu­ru­ṣa­tvo­pa­la­bdhi­rvi­ru­ddha­vyā­pto­pa­la­bdhi<span type="hard-break">- </span><lb n="57,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,02</span>r uktā sa­rva­jña­tve­na hi vi­ru­ddha­m a­sa­rva­jña­tvaṃ tena cavyāptaṃ pu­ru­ṣa­tva­m iti | tathā ca sarvajño yadi va­ktā­'­bhyu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="57,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,03</span>gamyate yadi vā pu­ru­ṣa­s tathāpi va­ktṛ­tva­pu­ru­ṣa­tvā­bhyāṃ­ta­da­bhā­vaḥ si­dhya­tī­ti kecid ā­ca­kṣa­te ? tad etad apy anumā<span type="hard-break">- </span><lb n="57,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,04</span>na­dvi­ta­yaṃ tritayaṃ vā paraiḥ proktaṃ na sa­rva­jña­sya­bā­dha­ka­m a­vi­nā­bhā­va­ni­ya­ma­ni­śca­ya­syā­saṃ­bha­vā­t | hetor vipakṣe <lb n="57,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,05</span>bā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­d a­sa­rva­jñe hi sādhye ta­dvi­pa­kṣaḥ­sa­rva­jña eva tatra ca pra­kṛ­ta­sya hetor na bā­dha­ka­m asti | <lb n="57,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,06</span>virodho bādhaka iti cen na sa­rva­jña­sya va­ktṛ­tve­na­vi­ro­dhā­si­ddheḥ | tasya tena virodho hi sā­mā­nya­to viśe<span type="hard-break">- </span><lb n="57,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,07</span>ṣato vā syāt | na tāvat sā­mā­nya­to va­ktṛ­tve­na sa­rva­jña­tvaṃ­vi­ru­dhya­te­, jñā­na­pra­ka­rṣe va­ktṛ­tva­syā­pa­ka­rṣa­pra­saṃ­gā­t | <lb n="57,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,08</span>yad dhi yena viruddhaṃ ta­tpra­ka­rṣe ta­syā­pa­ka­rṣo dṛṣṭo ya­thā­pā­va­ka­sya prakarṣe ta­dvi­ro­dhi­no himasya | na ca jñāna<span type="hard-break">- </span><lb n="57,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,09</span>prakarṣe va­ktṛ­tva­syā­pa­ka­rṣo dṛṣṭas tasmān na tat ta­dvi­ru­ddhaṃ vaktā ca syāt sa­rva­jña­ś ca syād i­ti­saṃ­di­gdha­vi­pa­kṣa­vyā<span type="hard-break">- </span><lb n="57,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,10</span>vṛttiko hetur na sa­rva­jñā­bhā­vaṃ sā­dha­ye­t | yadi pu­na­rva­ktṛ­tva­vi­śe­ṣe­ṇa sa­rva­jña­sya virodho '­bhi­dhī­ya­te­, tadā <lb n="57,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,11</span>hetur asiddha eva na hi pa­ra­mā­ttma­no yu­kti­śā­stra­vi­ru­ddho­va­ktṛ­tva­vi­śe­ṣaḥ saṃ­bha­va­ti yaḥ sa­rva­jña­vi­ro­dhī tasya <lb n="57,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,12</span>yu­kti­śā­strā­vi­ru­ddhā­rtha­va­ktṛ­tva­ni­śca­yā­t | na ca­yu­kti­śā­strā­vi­ro­dhi vaktṛtvaṃ jñā­nā­ti­śa­ya­m aṃ­ta­re­ṇa dṛ­ṣṭaṃ­ta­taḥ <lb n="57,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,13</span>sa­ka­lā­rtha­vi­ṣa­yaṃ vaktṛtvaṃ yu­kti­śā­strā­vi­ro­dhi­si­ddhya­tsa­ka­lā­rtha­ve­di­tva­m eva sā­dha­ye­t iti va­ktṛ­tva­vi­śe­ṣo <lb n="57,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,14</span>viruddho hetuḥ sā­dhya­vi­pa­rī­ta­sā­dha­nā­t | tathā pu­ru­ṣa­tva­m a­pi­sā­mā­nya­taḥ sa­rva­jñā­bhā­va­sā­dha­nā­yo­pā­dī­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="57,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,15</span>mānaṃ saṃ­di­gdha­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­ka­m eva sādhyaṃ na sā­dha­ye­tvi­pa­kṣe­ṇa vi­ro­dhā­si­ddheḥ pu­ru­ṣa­ś ca syāt kāścit sa<span type="hard-break">- </span><lb n="57,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,16</span>rvajñaś ceti | nahi jñā­nā­ti­śa­ye­na ta­ttpu­ru­ṣa­tvaṃ vi­ru­dhya­te­ka­sya­ci­t sā­ti­śa­ya­jñā­na­sya ma­hā­pu­ru­ṣa­tva­si­ddheḥ | pu­ru­ṣa­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="57,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,17</span>viśeṣo hetuś cet sa yady a­jñā­nā­di­do­ṣa­dū­ṣi­ta­pu­ru­ṣa­tva­m u­cya­te­ta­dā hetur asiddhaḥ pa­ra­me­ṣṭhi­ni ta­thā­vi­dha­pu­ru­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="57,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,18</span>tvā­saṃ­bha­vā­t | atha ni­rdo­ṣa­pu­ru­ṣa­tva­vi­śe­ṣo hetus ta­dā­vi­ru­ddhaḥ sā­dhya­vi­pa­rya­ya­sā­dha­nā­t sa­ka­lā­jñā­nā­di­do­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="57,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,19</span>vi­ka­la­pu­ru­ṣa­tvaṃ hi pa­ra­mā­tma­ni si­dhya­tsa­ka­la­jñā­nā­di­gu­ṇa­pra­ka­rṣa­pa­ryaṃ­ta­ga­ma­na­m eva sā­dha­ye­tta­sya tena <lb n="57,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,20</span>vyā­pta­tvā­d iti nā­nu­mā­naṃ sa­rva­jña­sya bādhakaṃ bu­dhyā­ma­he | nāpy u­pa­mā­naṃ ta­syo­pa­mā­no­pa­me­ya­gra­ha­ṇa­pū­rva­ka­tvā­t <lb n="57,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,21</span>prasiddhe hi go­ga­va­ya­yo­r u­pa­mā­no­pa­me­ya­bhū­ta­yoḥ sā­dṛ­śye­dṛ­śya­mā­nā­d gor gavaye vi­jñā­nā­m u­pa­mā­naṃ sā­dṛ­śyo­pā<span type="hard-break">- </span><lb n="57,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,22</span>dhyu­pa­me­ya­vi­ṣa­ya­tvā­t | ta­tho­kta­m | "­dṛ­śya­mā­nā­d yad a­nya­tra­vi­jñā­na­m u­pa­jā­ya­te | sā­dṛ­śyo­pā­dhi­taḥ kaiści<span type="hard-break">- </span><lb n="57,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,23</span>d u­pa­mā­na­m iti smṛtaṃ" | na co­pa­mā­na­bhū­tā­nā­m a­sma­dā­dī­nā­mu­pa­me­ya­bhū­tā­nāṃ cā­sa­rva­jña­tve­na sādhyānāṃ puruṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="57,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,24</span>vi­śe­ṣā­ṇāṃ sā­kṣā­tka­ra­ṇaṃ saṃ­bha­va­ti | na ca te­ṣva­sā­kṣā­tka­ra­ṇe­ṣu ta­tsā­dṛ­śyaṃ pra­si­dhya­ti | na­cā­pra­si­ddha­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="57,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,25</span>tsādṛśyaḥ sa­rva­jñā­bhā­va­vā­di sarve 'py a­sa­rva­jñāḥ pu­ru­ṣāḥ­kā­lāṃ­ta­ra­de­śāṃ­ta­ra­va­rti­no ya­thā­sma­d ādaya ity u­pa­mā­naṃ <lb n="57,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,26</span>kartum u­tsa­ha­te jātyaṃdha iva dugdhasya ba­ko­pa­mā­naṃ ta­tsā­kṣā­tka­ra­ṇe vā sa eva sarvajña iti | katham u­pa­mā­naṃ <lb n="57,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,27</span>ta­da­bhā­va­sā­dha­nā­yā­laṃ | ta­thā­rthā­pa­tti­r api na­sa­rva­jña­ra­hi­taṃ jagat sarvadā sā­dha­yi­tuṃ kṣamā kṣī­ṇa­tvā­tta­syāḥ <lb n="57,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,28</span>sā­dhyā­vi­nā­bhā­va­ni­ya­mā­bhā­vā­t sa­rva­jñe­na rahitaṃ ja­ga­tta­tkṛ­ta­dha­rmā­dyu­pa­de­śā­saṃ­bha­vā­nya­thā­nu­pa­pa­tte­r i­tya­rthā­pa­tti­r api <lb n="57,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,29</span>na sā­dhī­ya­sī­sa­rva­jña­kṛ­ta­dha­rmā­dyu­pa­de­śā­saṃ­bha­va­syā­rthā­pa­ttyu­tthā­pa­ka­syā­rtha­sya­pra­tya­kṣā­dya­nya­ta­ma­pra­mā­ṇe­na vi­jñā­tu­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="57,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,30</span>śakteḥ | nanv a­pau­ru­ṣā­d vedād eva dha­rmā­dyu­pa­de­śa­si­ddheḥ | dharme co­da­nai­va pra­mā­ṇā­m iti va­ca­nā­n na dha­rmā­di­sā­kṣā­tka­rī <lb n="57,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,31</span>kaścit puruṣaḥ saṃ­bha­va­ti yato 'sau dha­rmā­dyu­pa­de­śa­kā­rī syāt | tataḥ siddha eva sa­rva­jña­kṛ­ta­dha­rmā­dyu­pa­de­śā­saṃ­bha­va iti <lb n="57,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,32</span>cen na | vedād a­pau­ru­ṣe­yā­d dha­rmā­dyu­pa­de­śa­ni­śca­yā­yo­gā­t sa­hi­ve­daḥ ke­na­ci­d vyākhyāto dharmasya pra­ti­pā­da­kaḥ <lb n="57,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,33</span>syād a­vyā­khyā­to vā ? pra­tha­ma­pa­kṣe ta­dvyā­khyā­tā rā­gā­di­mā­nvi­ro­gā vā ? rā­gā­di­māṃ­ś cen na ta­dvyā­khyā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="57,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,34</span>d ve­dā­rtha­ni­śca­ya­s ta­da­sa­tya­tva­sya saṃ­bha­vā­t | vyākhyātā hi­rā­gā­d dveṣād a­jñā­nā­d vā vi­ta­thā­rtha­m api vyā­ca­kṣā­ṇo <lb n="57,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,35</span>dṛṣṭa iti vedārthaṃ vi­ta­tha­m api vyā­ca­kṣī­ta­, a­vi­ta­tha­m a­pi­vyā­ca­kṣī­ta ni­yā­ma­kā­bhā­vā­t | gu­ru­pa­rva­krā­mā­yā­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="57,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,36</span>ve­dā­rtha­ve­dī ma­hā­ja­no ni­yā­ma­ka iti cen na ta­syā­pi­rā­gā­di­ma­tve ya­thā­rtha­ve­di­tvā­ni­rṇa­yā­nu­pa­pa­tteḥ gu­ru­pa­rva­kra<span type="hard-break">- </span><lb n="57,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,37</span>māyāt asya vi­ta­thā­rtha­syā­pi vede saṃ­bhā­vya­mā­na­tvā­d u­pa­ni­ṣa­dvā­kyā­rtha­va­d ī­śva­rā­dya­rtha­va­d vā na hi sa­gu­ru­pa­rva­kra­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="57,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,38</span>yāto na bhavati vedārtho vā na cā­vi­ta­thaḥ pra­ti­pa­dya­te­mī­māṃ­sa­kai­s ta­dva­da­gni­ṣṭo­me­na yajeta sva­rga­kā­ma ity ādi <lb n="57,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 57,39</span>ve­da­vā­kya­syā­py arthaḥ kathaṃ vitathaḥ pu­ru­ṣa­vyā­khyā­nā­n na­śa­kye­ta vaktuṃ | yadi punar vī­ta­rā­ga­dve­ṣa­mo­ho vedasya vyā<span type="hard-break">- </span><pb n="58"/><lb n="58,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,01</span>khyātā pra­ti­jñā­ya­te tadā sa eva pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣaḥ­sa­rva­jñaḥ kim iti na kṣamyate ve­dā­rthā­nu­ṣṭhā­na­pa­rā­ya­ṇa eva <lb n="58,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,02</span>vī­ta­rā­ga­dve­ṣaḥ puruṣo '­bhyu­pa­ga­mya­te ve­dā­rtha­vyā­khyā­na­vi­ṣa­ya­e­va rā­ga­dve­ṣā­bhā­vā­t na punar vī­ta­sa­ka­la­vi­ṣa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="58,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,03</span>rā­ga­dve­ṣaḥ kaścit ka­sya­ci­t kvacid vi­ṣa­ya­vī­ta­rā­ga­dve­ṣa­syā­pi­vi­ṣa­yāṃ­ta­re rā­ga­dve­ṣa­da­rśa­nā­t ta­thā­ve­dā­rtha­vi­ṣa­ya eva <lb n="58,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,04</span>vī­ta­mo­ha­pu­ra­ṣa­s ta­dvyā­khyā­tā­'­bhya­nu­jñā­ya­te na sa­ka­la­vi­ṣa­ye­ka­sya­ci­t kvacit sā­ti­śa­ya­jñā­na­sa­dbhā­ve 'pi viṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="58,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,05</span>yāṃ­tu­re­ṣu a­jñā­na­da­rśa­nā­t na ca sa­ka­la­vi­ṣa­ya­rā­ga­dve­ṣa­pra­kṣa­yo­jñā­na­pra­ka­rṣo vā vedārthaṃ vyā­ca­kṣā­ṇa­syo­pa­yo­gī <lb n="58,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,06</span>yo hi ya­dvyā­ca­ṣṭe tasya ta­dvi­ṣa­ya­rā­ga­dve­ṣā­jñā­nā­bhā­vaḥ­pre­kṣā­va­dbhi­r a­nvi­ṣya­te rā­gā­di­ma­to vi­pra­laṃ­bha­saṃ­bha­vā­t na <lb n="58,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,07</span>punaḥ sa­rva­vi­ṣa­ye ka­sya­ci­c chā­strāṃ­ta­re­ya­thā­rtha­vyā­khyā­na­ni­rṇa­ya­vi­ge­dhā­t tathāpi ta­da­nve­ṣa­ṇe ca­sa­rva­jña­vī­ta­rā­ga <lb n="58,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,08</span>eva sarvasya śāstrasya vyā­khyā­tā­bhyu­pa­gaṃ­ta­vya i­tya­sa­rva­jña­śā­stra­vyā­khyā­na­vya­va­hā­ro ni­khi­la­ja­na­pra­si­ddho 'pi <lb n="58,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,09</span>na bhavet | na caidaṃ yu­gī­na­śā­stra­vyā­khyā­tā ka­ści­tpra­kṣī­ṇā­śe­ṣa­rā­ga­dve­ṣaḥ sarvajñaḥ pra­tī­ya­te i­ti­ni­ya­ta­vi­ṣa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="58,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,10</span>śā­strā­rtha­pa­ri­jñā­naṃ ta­dvi­ṣa­ya­rā­ga­dve­ṣa­ra­hi­ta­tvaṃ ca­ya­thā­rtha­vyā­khyā­na­ni­baṃ­dha­naṃ ta­dvyā­khyā­tu­r a­bhyu­pa­gaṃ­ta­vyaṃ­ta­c ca <lb n="58,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,11</span>ve­dā­rtha­vyā­ca­kṣā­ṇa­syā­pi­bra­hma­pra­jā­pa­ti­ma­nu­pra­mu­kha­jai­ni­nyā­de­r vidyate eva ta­sya­ve­dā­rtha­vi­ṣa­yā­jñā­na­rā­ga­dve­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="58,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,12</span>vi­ka­la­tvā­d anyathā ta­dvyā­khyā­na­sya śi­ṣṭa­pa­ra­mpa­ra­yā­pa­ri­gra­ha­vi­ro­dhā­t tato vedasya vyākhyātā ta­da­rtha­jña eva <lb n="58,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,13</span>na punaḥ sarvajñaḥ ta­dvi­ṣa­ya­rā­ga­dve­ṣa­ra­hi­ta eva na pu­naḥ­sa­ka­la­vi­ṣa­ya­rā­ga­dve­ṣa­śū­nyo yataḥ sarvajño vī­ta­rā­ga­ś ca <lb n="58,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,14</span>pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣaḥ kṣamyate iti kecit te 'pi na mī­māṃ­sa­kā­, sa­ka­la­sa­ma­ya­vyā­khyā­na­sya ya­thā­rtha­bhā­vā­nu­ṣaṃ­gā­t | <lb n="58,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,15</span>syān mataṃ sa­ma­yāṃ­ta­rā­ṇāṃ vyākhyānaṃ na ya­thā­rthaṃ­bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­sa­dbhā­vā­t pra­si­ddha­mi­thyo­pa­de­śa­vyā­khyā­na­va­t <lb n="58,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,16</span>iti tad api na vi­cā­ra­kṣa­maṃ ve­da­vyā­khyā­na­syā­pi­bā­dha­ka­sa­dbhā­vā­t yathaiva hi su­ga­ta­ka­pi­lā­di­sa­ma­yāṃ­ta­rā­ṇāṃ <lb n="58,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,17</span>pa­ra­spa­ra­vi­ru­ddhā­rthā­bhi­dhā­yi­tvaṃ bādhakaṃ tathā bhāvanāniyogavi­dhi­dhā­tva­rthā­di­ve­da­vā­kyā­rtha­vyā­khyā­nā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="58,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,18</span>m api ta­tpra­si­ddha­m eva | na caiceṣāṃ madhye bhā­va­nā­mā­tra­sya­ni­yo­ga­mā­tra­sya vā ve­da­vā­kyā­rtha­syā­nya­yo­ga­vya­va­cche<span type="hard-break">- </span><lb n="58,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,19</span>dena nirṇayaḥ kartuṃ śakyate sarvathā vi­śe­ṣā­bhā­vā­tta­trā­kṣe­pa­sa­mā­dhā­nā­nāṃ sa­mā­na­tvā­d iti de­vā­ga­mā­laṃ­kṛ­tau <lb n="58,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,20</span>ta­ttvā­rthā­laṃ­kā­re vi­dyā­na­nda­ma­ho­da­ye ca vi­sta­ra­to ni­rṇī­taṃ­pra­ti­pa­tta­vyaṃ tato na ke­na­ci­t pu­ru­ṣe­ṇa vyākhyātā<span type="hard-break">- </span><lb n="58,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,21</span>d vedād dha­rmā­dyu­pa­de­śaḥ sa­ma­va­ti­ṣṭha­te­, nāpy a­vyā­khyā­tā­t­, tasya svayaṃ svā­rtha­pra­ti­pā­da­ka­tve­na­ta­da­rtha­vi­pra­ti­pa­ttya­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="58,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,22</span>praṃ­sa­gā­t | dṛśyate ca ta­da­rtha­vi­pra­ti­pa­tti­r ve­da­vā­di­nā­m itina vedād dha­rmā­dyu­pa­de­śa­sya saṃbhavaḥ | pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣā­d eva <lb n="58,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,23</span>sa­rva­jña­vī­ta­rā­gā­t tasya saṃ­bha­vā­t tato na­dha­rmā­dyu­pa­de­śā­saṃ­bha­vaḥ pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣa­sya siddheḥ yaḥ­sa­rva­jña­ra­hi­taṃ jaga<span type="hard-break">- </span><lb n="58,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,24</span>t sā­dha­ye­d iti kuto '­rthā­pa­ttiḥ sa­rva­jña­sya bādhikā | ya­di­pu­na­r āgamaḥ sa­rva­jña­sya bādhakaḥ tadāpy a­sā­va­pau­ru­ṣe­yaḥ <lb n="58,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,25</span>pau­ru­ṣe­yo vā, na tāvad a­pau­ru­ṣe­ya­s tasya kāryād a­rthā­da­nya­tra paraiḥ pra­mā­ṇyā­ni­ṣṭe­r a­nya­thā­ni­ṣṭā­si­ddhi­pra­saṃ­gā­t­, nāpi <lb n="58,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,26</span>pau­ru­ṣe­ya­s ta­syā­sa­rva­jña­pu­ru­ṣa­pra­ṇī­ta­sya pra­mā­ṇyā­nu­pa­pa­tteḥ­sa­rva­jña­pra­ṇī­ta­sya tu pa­re­ṣā­m a­si­ddhe­r anyathā sa­rva­jña­si­ddheḥ <lb n="58,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,27</span>tatas ta­da­bhā­vā­yo­gā­d iti na pra­bhā­ka­ra­ma­tā­nu­sā­ri­ṇāṃ­pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇā­nā­m a­nya­ta­ma­m api pramāṇaṃ sa­rva­jñā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="58,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,28</span>vā­sā­dha­nā­yā­laṃ yataḥ sa­rva­jña­bā­dha­ka­m a­bhi­dhī­ya­te | bha­ṭṭa­ma­tā­nu­sā­ri­ṇā­m api sa­rva­jña­syā­bhā­va­sā­dha­na­m abhāva<span type="hard-break">- </span><lb n="58,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,29</span>pramāṇaṃ no­pa­pa­dya­ta eva tad dhi­sa­du­pa­laṃ­bha­pra­mā­ṇa­paṃ­ca­ka­ni­vṛ­tti­rū­paṃ sā ca­sa­rva­jña­vi­ṣa­ya­sa­du­pa­laṃ­bha­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="58,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,30</span>pra­mā­ṇa­paṃ­ca­ka­ni­vṛ­tti­r ātmanaḥ pa­ri­ṇā­mo vā vi­jñā­naṃ­vā­nya­va­stu­ni syād ga­tyaṃ­ta­rā­bhā­vā­t | na tāva<span type="hard-break">- </span><lb n="58,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,31</span>t sa­rva­jña­vi­ṣa­ya­pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇa­rū­pe­ṇā­tma­naḥ pa­ri­ṇā­maḥ­sa­rva­jña­syā­bhā­va­sā­dha­kaḥ saty api sarvajñe ta­tsaṃ­bha­vā­t <lb n="58,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,32</span>ta­dvi­ṣa­ya­sya jñā­na­syā­saṃ­bha­vā­t ta­syā­tīṃ­dri­ya­tvā­tpa­ra­ce­to­vṛ­tti­vi­śe­ṣa­va­t | nāpi ni­ṣe­dhyā­t sa­rva­jñā­d a­nya­va­stu­ni <lb n="58,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,33</span>vi­jñā­naṃ­, ta­de­ka­jñā­na­saṃ­sa­rgi­ṇaḥ ka­sya­ci­d vastuno '­bhā­vā­tgha­ṭai­ka­jñā­na­saṃ­sa­rgi­bhū­ta­la­va­t na hi yathā ghaṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="58,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,34</span>bhū­ta­la­yo­ś cā­kṣu­ṣai­ka­jñā­na­saṃ­sa­rgā­t ke­va­la­bhū­ta­le­pra­ti­ṣe­dhyā­d ghaṭād anyatra vastuni vi­jñā­naṃ­gha­ṭā­bhā­va­vya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="58,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,35</span>hāraṃ sā­dha­ya­ti tathā pra­ti­ṣe­dhyā­t sa­rva­jñā­d anyatra va­stu­ni­vi­jñā­naṃ na ta­da­bhā­va­sā­dha­na­sa­ma­rthaṃ saṃ­bha­va­ti <lb n="58,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,36</span>sa­rva­jña­syā­tīṃ­dri­ya­tvā­t ta­dvi­ṣa­ya­jñā­na­syā­saṃ­bha­vā­tta­de­ka­jñā­na­saṃ­sa­rgi­ṇo '­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­sya ka­sya­ci­d va­stu­no­'­bhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="58,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 58,37</span>pa­ga­mā­d a­nu­mā­nā­dye­ka­jñā­ne­na sa­rva­jña­ta­da­nya­va­stu­noḥ­saṃ­sa­rgā­t sa­rva­jñai­ka­jñā­na­saṃ­sa­rgi­ṇi kvacid a­nu­me­ye '­rthe­'­nu<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="59"/><lb n="59,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,01</span>mā­na­jñā­naṃ saṃ­bha­va­ty eveti cetra tathā kva­ci­tsa­rva­jña­sya si­ddhi­pra­saṃ­gā­t sarvatra sarvadā sa­rva­sya­sa­rva­jña­syā­bhā­ve <lb n="59,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,02</span>ka­sya­ci­d va­stu­na­s te­nai­ka­jñā­na­saṃ­sa­rgā­yo­gā­tta­da­nya­va­stu­vi­jñā­na­la­kṣa­ṇā­d a­bhā­va­pra­mā­ṇā­tsa­rva­jñā­bhā­va­sā­dha­na­vi­ro­dhā­t | <lb n="59,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,03</span>kiṃ ca gṛhītvā ni­ṣe­dhyā­dhā­ra­va­stu­sa­dbhā­vaṃ smṛtvā ca­ta­tpra­ti­yo­gi­naṃ ni­ṣe­dhya­m arthaṃ nāstīti jñānaṃ <lb n="59,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,04</span>mā­na­sa­m a­kṣā­na­pe­kṣaṃ jāyata iti yeṣāṃ darśanaṃ te­ṣāṃ­ni­ṣe­dhya­sa­rva­jñā­dhā­ra­bhū­taṃ trikālaṃ bhu­va­na­tra­yaṃ ca <lb n="59,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,05</span>ku­ta­ści­t pra­mā­ṇā­d grāhyaṃ ta­tpra­ti­yo­gī ca pra­ti­ṣe­dhyaḥ­sa­rva­jñaḥ smarttavya e­vā­nya­thā tatra nā­sti­tā­jñā­na­sya <lb n="59,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,06</span>mā­na­sa­syā­nu­pa­pa­tte­r na ca­ni­ṣe­dhyā­dhā­ra­tri­kā­la­ja­ga­tra­ya­sa­dbhā­va­gra­ha­ṇaṃ ku­ta­ści­tpra­mā­ṇā­n mī­māṃ­sa­ka­syā­sti <lb n="59,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,07</span>nāpi pra­ti­ṣe­dhya­sa­rva­jña­sya smaraṇaṃ ta­sya­prā­ga­na­nu­bhū­ta­tvā­t pūrvaṃ ta­da­nu­bha­ve vā kvacit sa­rva­tra­sa­rva­dā sarvajñā<span type="hard-break">- </span><lb n="59,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,08</span>bhā­va­sā­dha­na­vi­ro­dhā­t­, nanu ca pa­rā­bhyu­pa­ga­mā­t sa­rva­jñaḥ­si­ddha­s ta­dā­dhā­ra­bhū­taṃ ca trikālaṃ bhu­va­na­tra­yaṃ siddhaṃ, tatra <lb n="59,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,09</span>śru­ta­sa­rva­jña­sma­ra­ṇa­ni­mi­ttaṃ ta­dā­dhā­ra­va­stu­gra­ha­ṇa­ni­mi­ttaṃ­ca sarvajñe nā­sti­tā­jñā­naṃ mā­na­sa­m a­kṣā­na­pe­kṣaṃ yukta<span type="hard-break">- </span><lb n="59,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,10</span>m eveti cen na | sve­ṣṭa­bā­dha­na­pra­saṃ­gā­t pa­rā­bhyu­pa­ga­ma­sya hi­pra­mā­ṇa­si­ddha­tve tena siddhaṃ sarvajñaṃ pra­ti­ṣe­dha­to 'bhāva<span type="hard-break">- </span><lb n="59,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,11</span>pra­mā­ṇa­sya ta­dbā­dha­na­pra­saṃ­gā­t ta­syā­pra­mā­ṇa­tve na ta­to­ni­ṣe­dhyā­dhā­ra­va­stu­gra­ha­ṇaṃ ni­ṣe­dhya­sa­rva­jña­sma­ra­ṇaṃ vā <lb n="59,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,12</span>tathyaṃ syāt ta­da­bhā­ve tatra sarvajñe '­bhā­va­pra­mā­ṇaṃ na­prā­du­r bhaved iti tad eva sve­ṣṭa­bā­dha­naṃ du­rvā­ra­m āyātaṃ | nanvekaṃ <lb n="59,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,13</span>mi­thyai­kāṃ­ta­sya pra­ti­ṣe­dhaḥ syā­dvā­di­bhiḥ kathaṃ vi­dhī­ya­te­ta­sya kvacit ka­thaṃ­ci­t ka­dā­ci­d a­nu­bha­vā­bhā­ve smaraṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="59,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,14</span>saṃ­bha­vā­t ta­syā­na­nu­sma­rya­mā­ṇa­sya pra­ti­ṣe­dhā­yo­gā­t kva­ci­dā­ci­tta­da­nu­bha­ve vā sarvathā ta­tpra­ti­ṣe­dha­vi­ro­dhā­t <lb n="59,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,15</span>pa­rā­bhyu­pa­ga­mā­t pra­si­ddha­sya mi­thyai­kāṃ­ta­sya sma­rya­mā­ṇa­sya­pra­ti­ṣe­dhe 'pi sa pa­rā­bhyu­pa­ga­maḥ pra­mā­ṇa­m a­pra­mā­ṇaṃ vā, <lb n="59,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,16</span>yadi pramāṇaṃ tadā tenaiva mi­thyai­kāṃ­ta­syā­bhā­va­sā­dha­nā­ya­pra­va­rta­mā­naṃ pramāṇaṃ bādhyate iti syā­dvā­di­nā­m api <lb n="59,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,17</span>sve­ṣṭa­bā­dha­naṃ­, yadi punar a­pra­mā­ṇaṃ pa­rā­bhyu­pa­ga­ma­s ta­dā­pi­ta­taḥ siddhasya mi­thyai­kāṃ­ta­sya sma­rya­mā­ṇa­sya nāstīti jñānaṃ <lb n="59,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,18</span>pra­jā­ya­mā­naṃ mithyaiva syād iti tad eva sve­ṣṭa­bā­dha­naṃ­pa­re­ṣā­m iveti na maṃtavya syā­dvā­di­nā­m a­ne­kāṃ­ta­si­ddhe­r eva <lb n="59,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,19</span>mi­thyai­kāṃ­ta­ni­ṣe­dha­na­sya vya­va­sthā­nā­t pra­mā­ṇa­taḥ pra­si­ddhe­hi ba­hi­raṃ­ta­r vā vastuny a­ne­kāṃ­tā­tma­ni ta­trā­dhyā­ro­pya<span type="hard-break">- </span><lb n="59,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,20</span>māṇasya mi­thyai­kāṃ­ta­sya da­rśa­na­mo­ho­da­yā­ku­li­ta­ce­ta­sāṃ bu­ddhau­vi­pa­rī­tā­bhi­ni­ve­śa­sya pra­ti­bhā­sa­mā­na­sya prati<span type="hard-break">- </span><lb n="59,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,21</span>bedhaḥ kriyate pra­ti­ṣe­dha­vya­va­hā­ro vā pra­va­rta­te­vi­pra­ti­pa­nna­pra­tyā­ya­nā­ya sa­nna­yo­pa­nyā­sā­t | na caivam a­sa­rva­jña<span type="hard-break">- </span><lb n="59,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,22</span>ja­ga­tsi­ddhe­r eva sa­rva­jña­pra­ti­ṣe­dho yujyate tasyāḥ ku­ta­ści­tpra­mā­ṇā­d a­saṃ­bha­va­sya sa­ma­rtha­nā­t tad evam a­bhā­va­pra­mā­ṇa­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="59,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,23</span>pi sa­rva­jña­bā­dha­ka­sya­sa­du­pa­laṃ­bha­ka­pra­mā­ṇa­paṃ­ca­ka­va­da­saṃ­bha­vā­de­śāṃ­ta­ra­kā­lāṃ­ta­ra­pu­ru­ṣāṃ­ta­rā­pe­kṣa­yā­'­pi ta­dbā­dha­ka­śaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="59,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,24</span>kā­na­va­kā­śā­t siddhaḥ su­ni­rṇī­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇaḥ­sa­rva­jñaḥ sva­su­khā­di­va­t sarvatra va­stu­si­ddhau su­ni­rṇī­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="59,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,25</span>saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tva­m aṃ­ta­re­ṇā­śvā­sa­ni­baṃ­dha­na­sya­ka­sya­ci­d a­bhā­vā­t | sa ca vi­śva­ta­tvā­nāṃ jñā­tā­rha­nn eva parame<span type="hard-break">- </span><lb n="59,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,26</span>śva­rā­de­r vi­śva­ta­tva­jña­tā­niṃ­rā­ka­ra­ṇā­d e­vā­va­sī­ya­te | sa e­va­ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ bhettā ni­ścī­ya­te 'nyathā tasya vi­śva­ta­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="59,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,27</span>jña­tā­nu­pa­pa­tteḥ | syād ākūtaṃ karmaṇāṃ kā­rya­kā­ra­ṇa­saṃ­tā­ne­na­pra­rva­ta­mā­nā­nā­m a­nā­di­tvā­d vi­nā­śa­he­to­r a­bhā­vā­t kathaṃ <lb n="59,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,28</span>ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ bhettā vi­śva­ta­ttva­jño 'pi ka­ści­dvya­va­sthā­pya­te iti tad apy asat vi­pa­kṣa­pra­ka­rṣa­pa­ryaṃ­ta­ga­ma­nā­tka­rma­ṇāṃ <lb n="59,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,29</span>saṃ­tā­na­rū­pa­ta­yā­nā­di­tve 'pi pra­kṣa­ya­pra­si­ddheḥ na hya­nā­di­saṃ­ta­ti­r api śī­ta­spa­rśaḥ kvacid vi­pa­kṣa­syo­ṣṇa­spa­rśa­sya­pra­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="59,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,30</span>rṣa­pa­ryaṃ­ta­ga­ma­nā­n nirmūlaṃ pra­la­ya­m u­pa­bra­ja­nno­pa­la­bdho nāpi kā­rya­kā­ra­ṇa­rū­pa­ta­yā bī­jāṃ­ku­ra­saṃ­tā­no vā­nā­di­ra­pi prati<span type="hard-break">- </span><lb n="59,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,31</span>pa­kṣa­bhū­ta­da­ha­nā­n ni­rda­gdha­kī­jo ni­rda­gdhāṃ­ku­ro vā na­pra­tī­ya­ta iti vaktuṃ śakyaṃ, yataḥ ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ saṃ­tā­no­nā­di­ra­pi <lb n="59,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,32</span>kvacit pra­ti­pa­kṣa­s ā­tmī­bhā­vā­n na pra­kṣī­ya­te tato ya­thā­śī­ta­syo­ṣṇa­spa­rśa­pra­ka­rṣa­vi­śe­ṣe­ṇa kaścid bhettā ta­thā­ka­rma­bhū<span type="hard-break">- </span><lb n="59,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,33</span>bhṛtāṃ ta­dvi­pa­kṣa­pra­ka­rṣa­vi­śe­ṣe­ṇa bhettā bha­ga­vā­nvi­śva­ta­tva­jña iti su­ni­ści­taṃ naścetaḥ kaḥ punaḥ ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ <lb n="59,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,34</span>vipakṣa iti ced ucyate | </p><lg n="ĀP-GL_111 a_101" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_111ab"><lb n="59,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 111ab</span>teṣām ā­gā­mi­nāṃ tāvad vipakṣaḥ saṃ­va­ro­ma­taḥ</l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_111cd"><lb n="59,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 111cd</span>tapasā saṃ­ci­tā­nāṃ tu nirjarā ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ || 111 || </l></lg><p n="a_102" rend="justify"><lb n="59,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,37</span>dvividhā hi ka­rma­bhū­bhṛ­taḥ kecid ā­gā­mi­naḥ pa­re­pū­rva­bha­va­saṃ­tā­na­saṃ­ci­tā­s ta­trā­gā­mi­nāṃ ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ vipakṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="59,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 59,38</span>s tāvat saṃ­va­ra­s tasmin sati teṣām a­nu­tpa­tteḥ saṃvaro hi­ka­rma­ṇā­mā­śra­va­ni­ro­dhaḥ sa­cā­śra­vo mi­thyā­da­rśa­nā­vi­ra­ti<span type="hard-break">- </span><pb n="60"/><lb n="60,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,01</span>pra­mā­da­ka­ṣā­ya­yo­ga­vi­ka­lpā­t paṃ­ca­vi­dha­s tasmin sa­ti­ka­rma­ṇā­mā­sra­vā­t ka­rmā­ga­ma­na­he­to­r āsrava iti vyapa<span type="hard-break">- </span><lb n="60,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,02</span>deśāt karmāṇy ā­sra­vaṃ­ty ā­ga­cchaṃ­ti yasmād ātmani sa­ā­sra­va iti ni­rva­ca­nā­t sa eva hi vaṃ­dha­he­tu­r vi­ni­ści­taḥ <lb n="60,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,03</span>prā­gvi­śe­ṣe­ṇa | mi­thyā­jñā­na­sya mi­thyā­da­rśa­ne '­ṃ­ta­rbhā­vā­tta­nni­ro­dhaḥ punaḥ kārtsnyato deśato vā tatra kā<span type="hard-break">- </span><lb n="60,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,04</span>rtsnyato guptibhiḥ sa­mya­gyo­ga­ni­gra­ha­la­kṣa­ṇā­bhi­r vi­dhī­ya­te | sa­mi­ti­dha­rmā­nu­pre­kṣā­pa­rī­ṣa­ha­ja­ya­cā­ri­trai­s tu deśata<span type="hard-break">- </span><lb n="60,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,05</span>s ta­nni­ro­dhaḥ siddhaḥ sa­mya­gyo­ga­ni­gra­ha­s tu sā­kṣā­da­yo­ga­ke­va­li­na­śca­ra­m a­kṣa­ṇa­prā­pta­sya procyate ta­syai­va­sa­ka­la­ka­rma<span type="hard-break">- </span><lb n="60,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,06</span>bhū­bhṛ­nni­ro­dha­ni­vaṃ­dha­na­tva­si­ddheḥ sa­mya­gda­rśa­nā­di­tra­ya­sya­ca­ra­ma­kṣa­ṇa­pa­ri­prā­pta­sya sākṣān mo­kṣa­he­to­s ta­thā­bhi­dhā­nā­t <lb n="60,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,07</span>pūrvatra gu­ṇa­sthā­ne ta­da­bhā­vā­d yo­ga­sa­dbhā­vā­tsa­yo­ga­ke­va­li­kṣī­ṇa­ka­ṣā­yo­pa­śāṃ­ta­ka­ṣā­ya­gu­ṇa­sthā­ne tato <reg>'</reg>pi pūrvatra <lb n="60,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,08</span>sū­kṣma­sāṃ­pa­rā­yā­ni­vṛ­tti­vā­da­ra­sāṃ parāye cā­pū­rva­ka­ra­ṇe­cā­pra­ma­tte ca ka­ṣā­ya­yo­ga­vi­śi­ṣṭa­sa­dbhā­vā­t tato <reg>'</reg>pi pū<span type="hard-break">- </span><lb n="60,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,09</span>rvatra pra­ma­tta­gu­ṇa­sthā­ne pra­mā­da­ka­ṣā­ya­yo­ga­ni­rṇī­te­saṃ­ya­tā­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭī­gu­ṇa­sthā­ne pra­mā­da­ka­ṣā­ya­vi­śi­ṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="60,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,10</span>yogānāṃ tato <reg>'</reg>pi pū­rva­smi­n gu­ṇa­sthā­na­tra­ye­ka­ṣā­ya­pra­mā­dā­vi­ra­ta­mi­thyā­da­rśa­na­vi­śi­ṣṭa­yo­ga­sa­dbhā­va­ni­śca­yā­t | <lb n="60,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,11</span>yogo hi trividhaḥ kā­yā­di­bhe­dā­t ' kā­ya­vā­ṅma­naḥ­ka­rma yogaḥ, iti sū­tra­kā­ra­va­ca­nā­t kā­ya­va­rga­ṇā­laṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="60,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,12</span>bano hy ā­tma­pra­de­śa­pa­ri­spaṃ­daḥ kā­ya­yo­go vā­gva­rga­ṇā­laṃ­ba­no­vā­gyo­go ma­no­va­rga­ṇā­laṃ­ba­no ma­no­yo­gaḥ 'sa ā­sra­va­, <lb n="60,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,13</span>iti va­ca­nā­t mi­thyā­da­rśa­nā­vi­ra­ti­pra­mā­da­ka­ṣā­yā­ṇā­m ā­sra­va­tvaṃ­na syād iti na maṃtavyaṃ yogasya sa­ka­lā­śra­va<span type="hard-break">- </span><lb n="60,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,14</span>vyā­pa­ka­tvā­t ta­dgra­ha­ṇā­d eva teṣāṃ pa­ri­gra­hā­t ta­nni­gra­he­te­ṣā­n ni­gra­hā­pra­si­ddheḥ yo­ga­ni­gra­he mi­thyā­da­rśa­nā­dī­nāṃ­ni­gra<span type="hard-break">- </span><lb n="60,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,15</span>haḥ siddha e­vā­yo­ga­ke­va­li­ni­, ta­da­bhā­vā­t ka­ṣā­ya­ni­gra­he­ta­tpū­rvā­sra­va­ni­ro­dha­va­t kṣī­ṇa­ka­ṣā­ye­, pra­mā­da­ni­gra­he <lb n="60,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,16</span>pū­rvā­sra­va­ni­ro­dha­va­da­pra­ma­ttā­dau | sa­rvā­vi­ra­ti­ni­ro­dhe­ta­tpū­rvā­sra­va­mi­thyā­da­rśa­na­ni­ro­dha­va­c ca, pra­ma­tte­saṃ­ya­tā­saṃ­ya­te <lb n="60,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,17</span>ca | mi­thyā­da­rśa­na­ni­ro­dhe ta­tpū­rvā­sra­va­ni­ro­dha­va­c ca­sā­sā­da­nā­dau | pū­rva­pū­rvā­sra­va­ni­ro­dhe hy u­tta­rā­sra­va­ni­ro­dhaḥ <lb n="60,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,18</span>sādhya eva na punar u­tta­rā­sra­va­ni­ro­dhe pū­rvā­sra­va­ni­ro­dha­sta­tra tasya si­ddha­tvā­t kā­yā­di­yo­ga­ni­ro­dhe 'py evaṃ vakta<span type="hard-break">- </span><lb n="60,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,19</span>vyaṃ tatrāpy u­tta­ra­yo­ga­ni­ro­dhe­pū­rva­yo­ga­ni­ro­dha­syā­va­śyaṃ­bhā­vā­t kā­ya­yo­ga­ni­ro­dhe hi­ta­tpū­rva­vā­ṅmā­na­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="60,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,20</span>nirodhaḥ siddha eva vā­gyo­ga­ni­ro­dhe ca ma­no­yo­ga­ni­ro­dhaḥ­pū­rva­yo­ga­ni­ro­dhe tū­tta­ra­yo­ga­ni­ro­dho bhājyata <lb n="60,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,21</span>iti sa­ka­la­yo­ga­ni­ro­dha­la­kṣa­ṇa­yā pa­ra­ma­gu­ptyā­sa­ka­lā­sra­va­ni­ro­dhaḥ pa­ra­ma­saṃ­va­raḥ siddhaḥ | sa­mi­tyā­di­bhiḥ puna<span type="hard-break">- </span><lb n="60,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,22</span>r aparaḥ saṃvaro deśata e­vā­sra­va­ni­ro­dha­sa­dbhā­vā­t tatra hi yo­ya­dā­sra­va­pra­ti­pa­kṣaḥ sa tasya saṃvara iti yathāyo<span type="hard-break">- </span><lb n="60,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,23</span>gam ā­ga­mā­vi­ro­dhe­nā­bhi­dhā­nī­yaṃ ka­rmā­ga­ma­na­kā­ra­ṇa­syā­sra­va­sya­ni­ro­dhe ka­rma­bhū­bhṛ­tā­m ā­gā­mi­nā­m a­nu­tpa­tti­si­ddhe<span type="hard-break">- </span><lb n="60,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,24</span>r anyathā teṣām a­he­tu­ka­tvā­pa­tteḥ sarvasya saṃ­sā­ri­ṇaḥ­sa­rva­ka­rmā­ga­ma­na­pra­sa­kte­ś ca tataḥ saṃvaro vi­pa­kṣaḥ­ka­rma­bhū­bhṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="60,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,25</span>tām ā­gā­mi­nā­m iti sthitaṃ saṃ­ci­tā­nāṃ tu nirjjarā vipakṣaḥ sāca dvi­vi­dhā­nu­pa­kra­mo­pa­kra­mi­kī ca tatra pūrvā <lb n="60,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,26</span>ya­thā­kā­laṃ saṃ­sā­ri­ṇaḥ syāt u­pa­kra­ma­kī tu ta­pa­sā­dvā­da­śa­vi­dhe­na sādhyate saṃ­va­ra­va­t­, ya­thai­va­hi tapasā saṃci<span type="hard-break">- </span><lb n="60,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,27</span>tānāṃ ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ nirjjarā vi­dhī­ya­te ya­thā­'­'­gā­mi­nāṃ­saṃ­va­ro­pī­ti saṃ­ci­tā­nāṃ karmaṇāṃ nirjarā vipakṣaḥ <lb n="60,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,28</span>pra­ti­pā­dya­te | a­thai­ta­sya karmaṇāṃ vi­pa­kṣa­sya­pa­ra­ma­pra­ka­rṣaḥ kutaḥ prasiddho yatas teṣām ā­tyaṃ­ti­kaḥ­kṣa­yaḥ syād ity āha</p><lg n="ĀP-GL_112 a_103" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_112ab"><lb n="60,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 112ab</span>"­ta­tpra­ka­rṣaḥ punaḥ siddhaḥ paramaḥ pa­ra­mā­tma­ni | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_112cd"><lb n="60,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 112cd</span>tā­ra­ta­mya­vi­śe­ṣa­sya siddher u­ṣṇa­pra­ka­rṣa­va­t || 112 || </l></lg><p n="a_104" rend="justify"><lb n="60,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,31</span>yasya tā­ra­ta­mya­pra­ka­rṣa­s tasya kvacit paramaḥ pra­ka­rṣaḥ­si­ddhya­ti ya­tho­ṣṇa­sya­, tā­ra­ta­mya­pra­ka­rṣa­ś ca karmaṇāṃ <lb n="60,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,32</span>vi­pa­kṣa­sya­saṃ­va­ra­ni­rja­rā­la­kṣa­ṇa­syā­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭyā­di­gu­ṇa­sthā­na­vi­śe­ṣe­ṣu­pra­mā­ṇa­to ni­ścī­ya­te tasmā<span type="hard-break">- </span><lb n="60,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,33</span>t pa­ra­mā­tma­ni tasya paramaḥ prakarṣaḥ si­ddhya­tī­ty a­va­ga­mya­te | duḥ­khā­di­pra­ka­rṣe­ṇa vya­bhi­cā­ra iti cen na duḥkhasya <lb n="60,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,34</span>sa­pta­ma­na­ra­ka­bhū­mau na­ra­kā­ṇāṃ pa­ra­ma­pra­ka­rṣā­si­ddheḥ­sa­rvā­rtha­si­ddhau devānāṃ sāṃ­sā­ri­ka­su­kha­pa­ra­ma­pra­ka­rṣa­va­t | etena <lb n="60,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,35</span>kro­dha­mā­na­mā­yā­lo­bhā­nāṃ tā­ra­ta­mye­na vya­bhi­cā­ra­śaṃ­kā ni­ra­stā­te­ṣā­m a­bha­vye­ṣu mi­thyā­dṛ­ṣṭi­ṣu ca pa­ra­ma­pra­ka­rṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="60,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,36</span>siddhes ta­tpra­ka­rṣo hi paramo '­naṃ­tā­nu­baṃ­dhi­tva­la­kṣa­ṇa­ssa ca tatra prasiddhaḥ kro­dhā­dī­nā­m a­naṃ­tā­nu­baṃ­dhi­nāṃ tatrasa<span type="hard-break">- </span><lb n="60,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 60,37</span>dbhāvāt | jñā­na­hā­ni­pra­ka­rṣe­ṇa vya­bhi­cā­ra iti cen na ta­syā­pi­kṣā­yo­pa­śa­mi­ka­sya hī­ya­mā­na­ta­yā pra­kṛ­ṣya­mā­ṇa<span type="hard-break">- </span><pb n="61"/><lb n="61,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,01</span>sya pra­si­ddha­sya ke­va­li­ni pa­ra­ma­pra­ka­rṣa­si­ddheḥ­kṣā­yi­ka­sya tu hāner e­vā­nu­pa­la­bdheḥ kutas ta­tpra­ka­rṣo ye­na­vya­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="61,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,02</span>cāraḥ śakyate | ke punaḥ ka­rma­bhū­bhṛ­to eṣāṃ vi­pa­kṣaḥ­pa­ra­ma­pra­ka­rṣa­bhā­k sādhyata ity ā­re­kā­yā­m idam āha</p><lg n="ĀP-GL_113-115 a_105" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_113ab"><lb n="61,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 113ab</span>karmāṇi dvi­vi­dhā­nya­tra dra­vya­bhā­va­vi­ka­lpa­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_113cd"><lb n="61,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 113cd</span>dra­vya­ka­rmā­ṇi jīvasya pu­dga­lā­tmā­nya­ne­ka­dhā || 113 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_114ab"><lb n="61,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 114ab</span>bhā­va­ka­rmā­ṇi cai­ta­nya­vi­va­rttā­tmā­ni bhāṃti nuḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_114cd"><lb n="61,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 114cd</span>kro­dhā­dī­ni sva­ve­dyā­ni ka­thaṃ­ci­c ci­da­bhe­da­taḥ || 114 || </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_115ab"><lb n="61,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 115ab</span>ta­tskaṃ­dha­rā­śa­yaḥ proktā bhūbhṛto 'tra sa­mā­dhi­taḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_115cd"><lb n="61,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 115cd</span>jīvād vi­śle­ṣa­ṇaṃ bhedaḥ saṃ­tā­nā­tyaṃ­ta­saṃ­kṣa­yaḥ || 115 || </l></lg><p n="a_106" rend="justify"><lb n="61,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,09</span>jīvaṃ pa­ra­taṃ­trī­ku­rvaṃ­ti sa pa­ra­taṃ­trī­kri­ya­te vā yaistāni ka­rmā­ṇi­, jīvena vā mi­thyā­da­rśa­nā­di­pa­ri­ṇā­maiḥ kriyaṃta <lb n="61,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,10</span>iti karmāṇi tāni dvi­pra­kā­rā­ṇi dra­vya­ka­rmā­ṇi bhā­va­ka­rmā­ṇi catatra dra­vya­ka­rmā­ṇi jñā­nā­va­ra­ṇā­dī­n yaṣṭau mūla<span type="hard-break">- </span><lb n="61,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,11</span>pra­kṛ­ti­bhe­dā­t ta­thā­'­ṣṭa­ca­tvā­riṃ­śa­du­tta­ra­śa­ta­mu­tta­ra­pra­kṛ­ti­vi­ka­lpā­t ta­tho­tta­ro­pra­kṛ­ti­bhe­dā­d a­ne­ka­pra­kā­rā­ṇi­tā­ni <lb n="61,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,12</span>ca pu­dga­la­pa­ri­ṇā­mā­tma­kā­ni jīvasya pā­ra­taṃ­trya­ni­mi­tta­tvā­nni­ga­ḍā­di­va­t­, kro­dhā­di­bhi­r vya­bhi­cā­ra iti cen na <lb n="61,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,13</span>teṣāṃ jī­va­pa­ri­ṇā­mā­nāṃ pā­ra­taṃ­trya­sva­rū­pā­t­, pā­raṃ­ta­tryaṃ hi­jī­va­sya kro­dhā­di­pa­ri­ṇā­mo na punaḥ pā­ra­taṃ­trya­ni­mi<span type="hard-break">- </span><lb n="61,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,14</span>ttaṃ | nanu ca jñā­nā­va­ra­ṇa­da­rśa­nā­va­ra­ṇa­mo­ha­nī­yāṃ­ta­rā­yā­ṇā­me­vā­naṃ­ta­jñā­na­da­rśa­na­su­kha­vī­ryya­la­kṣa­ṇa­jī­va­sva­rū­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="61,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,15</span>ghā­ti­tvā­t pā­raṃ­ta­trya­ni­mi­tta­tvaṃ pu­na­rnā­ma­go­tra­sa­dve­dyā­yu­ṣāṃ teṣām ā­tma­sva­rū­pā­ghā­ti­tvā­tpā­ra­taṃ­trya­ni­mi­tta­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="61,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,16</span>siddher iti pa­kṣā­vyā­pa­ko hetur va­na­spa­ti­cai­ta­nye svā­pa­va­di­ti cen na teṣām api jī­va­sva­rū­pa­si­ddha­tva­pra­ti­baṃ­dhi<span type="hard-break">- </span><lb n="61,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,17</span>tvāt pā­ra­taṃ­trya­ni­mi­tta­tvo­pa­pa­tteḥ katham evaṃ te­ṣā­ma­ghā­ti­ka­rma­tva­m iti cej jī­va­nmu­kti­la­kṣa­ṇa­pa­ra­mā­rhaṃ­tya­la­kṣmī<span type="hard-break">- </span><lb n="61,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,18</span>ghā­ti­ka­tvā­bhā­vā­d iti brūmahe tato na pa­kṣā­vyā­pa­ko hetuḥ, nāpy a­nya­thā­nu­pa­tti­ni­ya­ma­ni­śca­ya­vi­ka­laḥ pudgala<span type="hard-break">- </span><lb n="61,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,19</span>pa­ri­ṇā­mā­tma­ka­sā­dhya­m aṃ­ta­re­ṇa pā­ra­taṃ­trya­ti­mi­tta­tva­sya­sā­dha­na­syā­nu­pa­pa­tti­ni­ya­ma­ni­rṇa­yā­t tāni ca sva­kā­rye­ṇa <lb n="61,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,20</span>ya­thā­nā­ma pra­tī­ya­mā­ne­nā­nu­mī­yaṃ­te­dṛ­ṣṭa­kā­ra­ṇa­vya­bhi­cā­ra­da­dṛ­ṣṭa­kā­ra­ṇa­si­ddheḥ | bhā­va­ka­rmā­ṇi punaś caitanya<span type="hard-break">- </span><lb n="61,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,21</span>pa­ri­ṇā­mā­tma­kā­ni kro­dhā­dyā­tma­pa­ri­ṇā­mā­nāṃ­kro­dhā­di­ka­rmo­da­ya­ni­mi­ttā­nā­m au­da­yi­ka­tve 'pi ka­thaṃ­ci­d ātma<span type="hard-break">- </span><lb n="61,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,22</span>no '­na­rthāṃ­ta­ra­tvā­c ci­drū­pa­tvā­vi­ro­dhā­t jñā­na­rū­pa­tvaṃ tuteṣāṃ vi­pra­ti­ṣi­ddhaṃ jñā­na­syau­da­yi­ka­tvā­bhā­vā­ddha­rmā­dha­rma­yoḥ <lb n="61,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,23</span>ka­rma­rū­pa­yo­r ā­tma­gu­ṇa­tvā­n nau­da­yi­ka­tvaṃ nā­pi­pu­dga­la­pa­ri­ṇā­mā­tma­ka­tva­m iti kecit te <reg>'</reg>pi na­yu­kti­vā­di­naḥ karma<span type="hard-break">- </span><lb n="61,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,24</span>ṇām ā­tma­gu­ṇa­tve ta­tpā­ra­taṃ­trya­ni­mi­ta­tvā­yo­gā­t sa­rva­dā­'­'­tma­no­vaṃ­dhā­nu­pa­pa­tte­r mu­kti­pra­saṃ­gā­t | na hi yo yasya <lb n="61,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,25</span>guṇaḥ sa tasya pā­raṃ­ta­trya­ni­mi­ttaṃ yathā pṛ­thi­vyā­deḥ­rū­pā­diḥ­, ā­tma­gu­ṇa­ś ca dha­rmā­dha­rma­saṃ­jña­kaṃ karma pa­rai­ra­bhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="61,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,26</span>pa­ga­mya­ta iti na ta­dā­tma­naḥ pā­raṃ­ta­trya­ni­mi­ttaṃ syāt ta­ta­e­va ca '­pra­dhā­na­vi­va­rttaḥ śuklaṃ kṛṣṇaṃ ca karma, ity api <lb n="61,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,27</span>mithyā ta­syā­tma­pā­ra­taṃ­trya­ni­mi­tta­tvā­bhā­ve ka­rma­tvā­yo­gā­da­nya­thā­vi­pra­saṃ­gā­t | pra­dhā­na­pā­raṃ­ta­trya­ni­mi­tta­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="61,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,28</span>t tasya ka­rma­tva­m iti cen na pra­dhā­na­sya tena vaṃ­dho­pa­ga­me­mo­kṣo­pa­ga­me ca pu­ru­ṣa­ka­lpa­nā­vai­ya­rthyā­t | vaṃ­dha­mo­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="61,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,29</span>pha­lā­nu­bha­va­na­sya puruṣe pra­ti­ṣṭhā­nā­n na­pu­ru­ṣa­ka­lpa­nā­vai­ya­rthyā­m iti cetad e­ta­da­saṃ­va­ddhā­bhi­dhā­naṃ­pra­dhā­na­sya vaṃ­dha­mo­kṣau­, <lb n="61,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,30</span>pu­ru­ṣa­s ta­tpha­la­m a­nu­bha­va­tī­ti­kṛ­ta­nā­śā­kṛ­tā­bhyā­ga­ma­pra­saṃ­gā­t­, pra­dhā­ne­na hi kṛ­tau­vaṃ­dha­mo­kṣau na ca tasya tatpha<span type="hard-break">- </span><lb n="61,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,31</span>lā­nu­bha­va­na­m iti kṛ­ta­nā­śaḥ pu­ru­ṣe­ṇa tu tau na kṛ­tau­ta­tpha­lā­nu­bha­va­naṃ ca tasyety a­kṛ­tā­bhyā­ga­maḥ kathaṃ pa­ri­ha­rtuṃ <lb n="61,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,32</span>śakyaḥ | pu­ru­ṣa­sya ce­ta­na­tvā­t pha­lā­nu­bha­va­naṃ­, na­pra­dhā­na­syā­ce­ta­na­tvā­d iti cen na mu­ktā­tma­no '­pi­pra­dhā­na­kṛ­ta­ka­rma­pha<span type="hard-break">- </span><lb n="61,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,33</span>lā­nu­bha­va­nā­nu­ṣaṃ­gā­t | muktasya pra­dhā­na­saṃ­sa­rgā­bhā­vā­n na­ta­tpha­lā­nu­bha­va­na­m iti cet tarhi saṃ­sā­ri­ṇaḥ pra­dhā­na­saṃ­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="61,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,34</span>rgād vaṃ­dha­pha­lā­nu­bha­va­naṃ siddhaṃ tathā ca pu­ru­ṣa­syai­va­vaṃ­dhaḥ siddhaḥ pra­dhā­ne­na saṃ­sa­rga­sya­vaṃ­dha­pha­lā­nu­bha­va­na­ni­mi­tta<span type="hard-break">- </span><lb n="61,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,35</span>sya baṃ­dha­rū­pa­tvā­d baṃ­dha­syai­va saṃsargga iti nā­ma­ka­ra­ṇā­t sa­cā­tma­naḥ pra­dhā­na­saṃ­sa­rga­kā­ra­ṇa­m aṃ­ta­re­ṇa na saṃbhava<span type="hard-break">- </span><lb n="61,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 61,36</span>tīti pu­ru­ṣa­sya mi­thyā­da­rśa­nā­di­pa­ri­ṇā­ma­s ta­tkā­ra­ṇa­m i­ti­pra­tye­ta­vyaṃ | pra­dhā­na­pa­ri­ṇā­ma­syai­va ta­tsaṃ­sa­rga­kā­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><pb n="62"/><lb n="62,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,01</span>tve mu­ktā­tma­no <reg>'</reg>pi ta­tsaṃ­sa­rga­kā­ra­ṇa­tva­pra­sa­kte­ri­ti mi­thyā­da­rśa­nā­dī­ni bhā­va­ka­rmā­ṇi pu­ru­ṣa­pa­ri­ṇā­mā­tma­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="62,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,02</span>ny eva pu­ru­ṣa­sya pa­ri­ṇā­mi­tvo­pa­pa­tte­s ta­syā­pa­ri­ṇā­mi­tve­va­stu­tva­vi­ro­dhā­n ni­ra­nva­ya­vi­na­śva­ra­kṣa­ṇi­ka­ci­tta­va­t | <lb n="62,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,03</span>dra­vya­ka­rmā­ṇi tu pu­dga­la­pa­ri­ṇā­mā­tma­kā­ny eva pra­dhā­na­sya­pu­dga­la­pa­ryā­ya­tvā­t pu­dga­la­sye­va pra­dhā­na­m iti nāma <lb n="62,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,04</span>ka­ra­ṇā­t­, na ca pra­dhā­na­sya pu­dga­la­pa­ri­ṇā­mā­tma­ka­tva­m a­si­ddhaṃ­pṛ­thi­vyā­di­pa­ri­ṇā­mā­tma­ka­tvā­t pu­ru­ṣa­syā­pu­dga­la­dra­vya­sya <lb n="62,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,05</span>ta­da­nu­pa­la­bdhi­r bu­ddhya­haṃ­kā­rā­di­pa­ri­ṇā­mā­tma­ka­tvā­t na hi­pra­dhā­ne bu­ddhyā­di­pa­ri­ṇā­mo gha­ṭa­te­, tathā hi na pradhānaṃ <lb n="62,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,06</span>bu­ddhyā­di­pa­ri­ṇā­mā­tma­kaṃ pṛ­thi­vyā­di­pa­ri­ṇā­mā­tma­ka­tvā­d yat tu­bu­ddhyā­di­pa­ri­ṇā­mā­tma­kaṃ tan na pṛ­thi­vyā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="62,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,07</span>pa­ri­ṇā­mā­tma­kaṃ dṛṣṭaṃ yathā pu­ru­ṣa­dra­vyaṃ tathā ca pra­dhā­naṃ­ta­smā­n na bu­ddhyā­di­pa­ri­ṇā­mā­tma­kaṃ | pu­ru­ṣa­sya <lb n="62,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,08</span>bu­ddhyā­di­pa­ri­ṇā­mā­tma­ka­tvā­si­ddhe­r na vai­dha­rmya­dṛ­ṣṭāṃ­ta­te­ti­ce­n na tasya ta­tsā­dha­nā­t tathā hi bu­ddhyā­di­pa­ri­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="62,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,09</span>mātmakaḥ pu­ru­ṣa­ś ce­ta­na­tvā­d yas tu na­bu­ddha­yā­di­pa­ri­ṇā­mā­tma­kaḥ sa na cetano dṛṣṭo yathā gha­ṭā­di­śce­ta­na­ś ca puruṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="62,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,10</span>s tasmād bu­ddhyā­di­pa­ri­ṇā­mā­tma­ka iti sa­mya­ga­nu­mā­nā­t­, ta­thā­kā­śa­pa­ri­ṇā­mā­tma­ka­tva­m api pra­dhā­na­sya na <lb n="62,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,11</span>gha­ṭa­te­mū­rti­ma­tpṛ­thi­vyā­di­pa­ri­ṇā­mā­tma­ka­syā­mū­rtā­kā­śa­pa­ri­ṇā­mā­tma­ka­tva­vi­ro­dhā­dgha­ṭā­di­va­t | śabdādi<span type="hard-break">- </span><lb n="62,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,12</span>ta­nmā­trā­ṇāṃ tu pu­dga­la­dra­vya­pa­ri­ṇā­mā­tma­ka­tva­m e­va­ka­rmeṃ­dri­ya­dra­vya­ma­no­va­t bhā­va­ma­no­bu­ddhīṃ­dri­yā­ṇāṃ tu­pu­ru­ṣa­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="62,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,13</span>ri­ṇā­mā­tma­ka­tva­sā­dha­nā­n na jī­va­pu­dga­la­dra­vya­vya­ti­ri­ktaṃ­dra­vyāṃ­ta­ra­m anyatra dha­rmā­dha­rmā­kā­śa­kā­la­dra­vye­bhya iti <lb n="62,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,14</span>na pradhānaṃ nāma ta­ttvāṃ­ta­ra­m asti sa­ttva­ra­ja­sta­ma­sā­m a­pi­dra­vya­bhā­va­rū­pā­ṇāṃ pu­dga­la­dra­vya­pu­ru­ṣa­dra­vya­pa­ri­ṇā­ma­tvo<span type="hard-break">- </span><lb n="62,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,15</span>pa­pa­tte­r anyathā ta­da­gha­ṭa­nā­d iti dra­vya­ka­rmā­ṇi­pu­dga­lā­tma­kā­ny eva siddhāni bhā­va­ka­rma­ṇāṃ­jī­va­pa­ri­ṇā­ma­tva­si­ddhe<span type="hard-break">- </span><lb n="62,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,16</span>s tāni ca dra­vya­ka­rmā­ṇi pu­dga­la­skaṃ­dha­rū­pā­ṇi pa­ra­mā­ṇū­nāṃ­ka­rma­tvā­nu­pa­tte­s teṣāṃ jī­va­sva­rū­pa­pra­ti­baṃ­dha­ka­tvā­bhā­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="62,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,17</span>d iti ka­rma­skaṃ­dha­si­ddhi­s te ca ka­rma­skaṃ­dhā bahava i­ti­ka­rma­skaṃ­dha­rā­śa­yaḥ siddhās te ca bhūbhṛta iva bhūbhṛta iti <lb n="62,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,18</span>vya­pa­di­śyaṃ­te sa­mā­dhi­va­ca­nā­t teṣāṃ ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ bhe­do­vi­śle­ṣa­ṇa­m eva na punar a­tyaṃ­ta­saṃ­kṣa­yaḥ sa­to­dra­vya­syāṃ­tyaṃ­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="62,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,19</span>vi­nā­śā­nu­pa­pa­tteḥ pra­si­ddha­tvā­t tata eva ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ­bhe­ttā bha­ga­vā­n prokto na punar vi­nā­śa­yi­te­ti ni­ra­va­dyā­m idaṃ <lb n="62,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,20</span>bhettāraṃ ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ jñātāraṃ vi­śva­ta­ttvā­nā­m i­ti­vi­śe­ṣa­ṇā­dvi­ta­yaṃ mo­kṣa­mā­rga­sya ne­tā­ra­m iti vi­śe­ṣa­ṇa­va­t || <lb n="62,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,21</span>kaḥ­pu­na­rmo­kṣa ity āha | </p><lg n="ĀP-GL_116 a_107" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_116ab"><lb n="62,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 116ab</span>svā­tma­lā­bha­s tato mokṣaḥ kṛ­tsna­ka­rma­kṣa­yā­tma­taḥ</l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_116cd"><lb n="62,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 116cd</span>ni­rjja­rā­saṃ­va­rā­bhyāṃ tu sa­rva­sa­dvā­di­nā­m iha || 116 || </l></lg><p n="a_108" rend="justify"><lb n="62,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,24</span>yata evaṃ tataḥ svā­tma­lā­bho jīvatya mokṣaḥ kṛ­tsnāṃ­nāṃ­ka­rma­ṇā­m ā­gā­mi­nāṃ saṃ­ci­tā­nāṃ ca saṃ­va­ra­ni­rjja­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="62,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,25</span>bhyāṃ kṣayād vi­śle­ṣā­t sa­rva­sa­dvā­di­nāṃ mata iti sa­rve­ṣā­mā­sti­kā­nāṃ mo­kṣa­sva­rū­pe vi­vā­dā­bhā­vaṃ da­rśa­ya­ti teṣām ātmasva<span type="hard-break">- </span><lb n="62,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,26</span>rūpe ka­rma­sva­rū­pe ca vi­vā­dā­t sa ca prāg eva nirasto <reg>'</reg>naṃ­ta­jñā­nā­di­ca­tu­ṣṭa­ya­sya si­ddha­tva­sya cātmanaḥ sva­rū­pa­sya­pra­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="62,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,27</span>ṇa­pra­si­ddha­tvā­n na hy a­ce­ta­na­tva­m ātmanaḥ svarūpaṃ ta­sya­jñā­na­sa­ma­va­yi­tva­vi­ro­dhā­d ā­kā­śā­di­ta­tkā­ra­ṇā­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="62,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,28</span>saṃ­bha­vā­c ca tadvat ta­syāṃ­taḥ­ka­ra­ṇa­saṃ­yo­ga­syā­pi du­rgha­ṭa­tvā­tpra­tī­ya­te ca jñānam ātmani tatas tasya nā­cai­ta­nyaṃ svarūpaṃ | <lb n="62,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,29</span>jñānasya cai­ta­nya­syā­ni­tya­tvā­t katham ātmano ni­tya­sya­ta­tsva­rū­pa­m iti cen nā­naṃ­ta­sya jñā­na­syā­nā­de­ś cā­ni­tya­tvai­kāṃ­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="62,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,30</span>bhāvāt | jñānasya nityatve na ka­dā­ci­d jñānam ātmanaḥ syāditi cen na ta­dā­va­ra­ṇo­da­ye ta­da­vi­ro­dhā­t etena sama<span type="hard-break">- </span><lb n="62,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,31</span>sta­va­stu­vi­ṣa­ya­jñā­na­pra­saṃ­go 'pi vi­ni­vā­ri­ta­sta­dghā­ti­ka­rmo­da­ye sati saṃ­sā­ri­ṇa­s ta­da­saṃ­bha­vā­t tatkṣaye tukeva<span type="hard-break">- </span><lb n="62,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,32</span>linaḥ sa­rva­dra­vya­pa­ryā­ya­vi­ṣa­ya­sya jñānasya pra­mā­ṇa­taḥ­pra­si­ddheḥ sa­rva­jña­tva­sya sā­dha­nā­t | cai­ta­nya­mā­tra­m e­vā­tma­naḥ <lb n="62,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,33</span>sva­rū­pa­m ity anena nirastaṃ jñā­na­sva­bhā­va­ra­hi­ta­sya­ce­ta­na­tva­vi­ro­dhā­d ga­nā­di­va­t | pra­bhā­sva­ra­m idaṃ cittam iti sva<span type="hard-break">- </span><lb n="62,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,34</span>saṃ­ve­da­na­mā­traṃ cittasya svarūpaṃ vadann a­pi­sa­ka­lā­rtha­vi­ṣa­ya­jñā­na­sā­dha­nā­n nirastaḥ sva­saṃ­vi­nmā­tre­ṇa­ve­da­ne­na sarvārya<span type="hard-break">- </span><lb n="62,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,35</span>sā­kṣā­tkā­ra­ṇa­vi­ro­dhā­t | tad e­vaṃ­pra­ti­vā­di­pa­ri­ka­lpi­tā­tma­sva­rū­pa­sya pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta­tvā­tsyā­dvā­di­ni­ga­di­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="62,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,36</span>m e­vā­naṃ­ta­jñā­nā­di­sva­rū­pa­m ātmano vya­va­ti­ṣṭha­te ta­ta­sta­syai­va lābho mokṣaḥ siddhyen na punaḥ svā­tma­pra­hā­ṇa­m iti <lb n="62,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,37</span>pra­ti­pa­dye­ma­hi pra­mā­ṇa­si­ddha­tvā­t tathā ka­rma­sva­rū­pe ca­vi­pra­ti­pa­tiḥ ka­rma­vā­di­nāṃ ka­lpa­nā­bhe­dā­t sā ca pūrvaṃ nira<span type="hard-break">- </span><lb n="62,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 62,38</span>stety alaṃ vi­vā­de­na | nanu ca saṃ­va­ra­ni­rja­rā­mo­kṣā­ṇāṃ­bhe­dā­bhā­vaḥ ka­rmā­bhā­va­sva­rū­pa­tvā­vi­śe­ṣā­d iti cen na saṃvara<span type="hard-break">- </span><pb n="63"/><lb n="63,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,01</span>syā­gā­mi­ka­rmā­nu­tpa­tti­la­kṣa­ṇa­tvā­d ā­stra­va­ni­ro­dhaḥ­saṃ­va­ra iti va­ca­nā­t ni­rja­rā­yā­s tu saṃ­ci­ta­ka­rma­vi­pra­mo­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="63,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,02</span>la­kṣa­ṇa­tvā­d deśataḥ ka­rma­vi­pra­mo­kṣo­ni­rjja­re­ti pra­ti­pā­da­nā­tkṛ­tsna­ka­rma­vi­pra­mo­kṣa­syai­va mo­kṣa­tva­va­ca­nā­t tataḥ saṃci<span type="hard-break">- </span><lb n="63,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,03</span>ttā­nā­ga­ta­dra­vya­bhā­va­ka­rma­ṇāṃ vi­pra­mo­kṣa­sya­saṃ­va­ra­ni­rjja­ra­yo­r a­bhā­vā­t tābhyāṃ mokṣasya bhedaḥ siddhaḥ | nanu ca <lb n="63,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,04</span>nā­sti­kā­n prati mo­kṣa­sva­rū­pe 'pi vivāda iti cen na te­ṣā­ma­trā­na­dhi­kā­rā­t ta­de­vā­ha | </p><lg n="ĀP-GL_117 a_109" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_117ab"><lb n="63,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 117ab</span>nā­sti­kā­nāṃ na naivāsti pramāṇaṃ ta­nni­rā­kṛ­tau | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_117cd"><lb n="63,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 117cd</span>pra­lā­pa­mā­tra­kaṃ teṣāṃ nā­va­dhe­yaṃ ma­hā­tma­nāṃ || 117 || </l></lg><p n="a_110" rend="justify"><lb n="63,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,07</span>yeṣāṃ pra­tya­kṣa­m eva pramāṇaṃ nā­sti­kā­nāṃ te ka­thaṃ­mo­kṣa­ni­rā­ka­ra­ṇā­ya pra­mā­ṇāṃ­ta­raṃ vadeyuḥ sve­ṣṭa­hā­ni­pra­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="63,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,08</span>gāt pa­rā­bhyu­pa­ga­te­na pra­mā­ṇe­na mo­kṣā­bhā­va­m ā­ca­kṣā­ṇāṃ­mo­kṣa­sa­dbhā­va­m eva kin nā­ca­kṣa­te na ced vi­kṣi­pta­ma­na­saḥ <lb n="63,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,09</span>pa­ra­pa­rya­nu­yo­ga­pa­ra­ta­yā pra­lā­pa­māṃ­tre tu ma­hā­tma­nāṃ­nā­va­dhe­yaṃ teṣām u­pe­kṣā­rha­tvā­t tato ni­rvi­vā­da eva mo­kṣaḥ­pra­ti­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="63,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,10</span>ttavyaḥ | kas tarhi mo­kṣa­mā­rga ity āha | </p><lg n="ĀP-GL_118 a_111" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_118ab"><lb n="63,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 118ab</span>mārgo mokṣasya vai sa­mya­gda­rśa­nā­di­tra­yā­tma­kaḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_118cd"><lb n="63,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 118cd</span>vi­śe­ṣe­ṇa pra­pa­tta­vyo nānyathā ta­dvi­ro­dha­taḥ || 118 || </l></lg><p n="a_112" rend="justify"><lb n="63,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,13</span>mokṣasya hi mārggaḥ sākṣāt pra­ptyu­pā­yo vi­śe­ṣa­pra­tyā­ya­nī­yo­'­sā­dhā­ra­ṇa­kā­ra­ṇa­sya ta­thā­bhā­vo­pa­pa­tte­r na <lb n="63,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,14</span>punaḥ sā­mā­nya­taḥ sā­dhā­ra­ṇa­kā­ra­ṇa­sya­dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bha­va­bhā­vā­vi­śe­ṣa­sya sa­dbhā­vā­t sa ca tra­yo­tma­ka eva <lb n="63,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,15</span>pra­ti­pa­tta­vyaḥ tathā hi sa­mya­gda­rśa­nā­di­tra­yā­tma­ko­mo­kṣa­mā­rgaḥ sākṣān mo­kṣa­mā­rga­tvā­d yas tu na samyagda<span type="hard-break">- </span><lb n="63,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,16</span>rśa­nā­di­tra­yā­tma­kaḥ sa na sākṣān mo­kṣa­mā­rgo ya­thā­jñā­na­mā­trā­di sā­kṣā­nmo­kṣa­mā­rga­ś ca vi­vi­dā­dhyā­si­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="63,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,17</span>s tasmāt sa­mya­gda­rśa­nā­di­tra­yā­tma­ka ity atra nā­pra­si­ddho­dha­rmī mo­kṣa­mā­rga­mā­tra­sya sa­ka­la­mo­kṣa­vā­di­nā­m avivā<span type="hard-break">- </span><lb n="63,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,18</span>dasya dha­rmmi­tvā­t tata eva nā­pra­si­ddha­vi­śe­ṣyaḥ pakṣo nā­pya­pra­si­ddha­vi­śe­ṣa­ṇaḥ sa­mya­gda­rśa­nā­di­tra­yā­tma­ka­tva­sya <lb n="63,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,19</span>vyā­dhi­vi­mo­kṣa­mā­rga­ra­sā­ya­nā­dau pra­si­ddha­tvā­t | na hi­ra­sā­ya­na­śra­ddhā­na­mā­traṃ sa­mya­gjñā­nā­ca­ra­ṇa­ra­hi­taṃ saka<span type="hard-break">- </span><lb n="63,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,20</span>lā­ma­ya­vi­nā­śa­nā­yā­laṃ nāpi ra­sā­ya­na­jñā­na­mā­traṃ­śra­ddhā­nā­ca­ra­ṇa­ra­hi­taṃ na ca ra­sā­ya­nā­ca­ra­ṇa­mā­traṃ­śra­ddhā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="63,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,21</span>jñā­na­śū­nyaṃ teṣām a­nya­ta­mā­pā­ye­sa­ka­la­vyā­dhi­vi­pra­mo­kṣa­la­kṣa­ṇa­sya­ra­sā­ya­na­pha­la­syā­saṃ­bha­vā­t tadvat sa­ka­la­ka­rmma<span type="hard-break">- </span><lb n="63,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,22</span>ma­hā­vyā­dhi­vi­pra­mo­kṣo '­pi­ta­ttva­śra­ddhā­na­jñā­nā­ca­ra­ṇa­tra­yā­tma­kā­d e­vo­pā­yā­da­na­pā­ya­m u­pa­pa­dya­te ta­da­nya­ta­mā­pā­ye <lb n="63,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,23</span>ta­da­nu­pa­pa­tteḥ | nanu cāyaṃ pra­ti­jñā­rthai­ka­de­śā­si­ddho he­tuḥ­śa­bdā­ni­tya­tve śa­bda­tva­va­d iti na maṃtavyaṃ pra­ti­jñā­rthai­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="63,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,24</span>de­śa­tve­na hetor a­si­ddha­tvā­yo­gā­t pratijñā hi­dha­rmmi­dha­rma­sa­mu­dā­ya­la­kṣa­ṇā ta­de­ka­de­śa­s tu dharmī dharmo vātatra na <lb n="63,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,25</span>dharmī tāvad a­pra­si­ddhaḥ prasiddho dharmmīti va­ca­nā­t nacāyaṃ dha­rmi­tva­vi­va­kṣā­yā­m a­pra­si­ddha iti vaktuṃ yu­ktaṃ­pra­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="63,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,26</span>ṇatas ta­tstaṃ­pra­tya­ya­syā­vi­śe­ṣā­t nanu mo­kṣa­mā­rgo dha­rmī­mo­kṣa­mā­rga­tvaṃ hetus tac ca na, dha­rmi­sā­mā­nya­rū­pa­tvā­tsā­dha­na<span type="hard-break">- </span><lb n="63,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,27</span>dha­rma­tve­na pra­ti­pā­da­nā­d ity aparaḥ so <reg>'</reg>py a­nu­kū­la­mā­ca­ra­ti sā­dha­na­dha­rma­sya dha­rmi­ru­pa­tvā­bhā­ve­pra­ti­jñā­rthe­ka­de­śa­tva­ni­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="63,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,28</span>ka­ra­ṇā­t viśeṣaṃ dharmiṇaṃ kṛtvā sāmānyaṃ hetuṃ bruvato nadoṣaṃ iti paraiḥ svayam a­bhi­dhā­nā­t­, pra­ya­tnā­naṃ­ta­rī­ya­kaḥ <lb n="63,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,29</span>kṣaṇikaḥ śabdaḥ pra­ya­tnā­naṃ­ta­rī­ya­ka­tvā­d ity ā­di­va­t kaḥ­pu­na­r atra viśeṣo dharmī mo­kṣa­mā­rga iti brūmaḥ kuto 'sya<span type="hard-break">- </span><lb n="63,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,30</span>viśeṣaḥ svā­sthya­mā­rgā­t na hy atra mā­rga­sā­mā­nyaṃ dharmmi kiṃtarhi mo­kṣa­vi­śe­ṣa­ṇo mā­rga­vi­śe­ṣaḥ katham evaṃ mokṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="63,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,31</span>mārgatvaṃ sāmānyaṃ mo­kṣa­mā­rgā­ṇā­m a­ne­ka­vya­kti­ni­ṣṭha­svā­t kvacin mā­na­sa­śā­rī­ra­vyā­dhi­vi­śe­ṣā­ṇāṃ mo­kṣa­mā­rgaḥ <lb n="63,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,32</span>kvacid dra­vya­bhā­va­sa­ka­la­ka­rmā­ṇā­m iti mo­kṣa­mā­rga­tvaṃ sā­mā­nyaṃ­śa­bda­tva­va­t śabdatvaṃ hi yathā śa­bda­vi­śe­ṣe varṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="63,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,33</span>pa­da­vā­kyā­tma­ke vi­vā­dā­spa­de tathā ta­ta­vi­ta­ta­gha­na­su­ṣi­ra­śa­bde­'­pi śrā­va­ṇa­jñā­na­ja­na­na­sa­ma­rtha­ta­yā <lb type="no-move" n="63,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,34</span> iti śa­bda­vi­śe­ṣaṃ dharmmiṇaṃ kṛtvā śa­bda­tvaṃ­sā­mā­nyaṃ hetuṃ bruvāṇo na kaṃcid doṣam ā­sti­ghnu­te <lb n="63,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,35</span>ta­thā­na­nva­ya­do­ṣa­syā­py a­bhā­vā­t ta­dva­nmo­kṣa­mā­rga­vi­śe­ṣaṃ­dha­rmmi­ṇa­m a­bhi­dhā­ya mo­kṣa­mā­rga­tvaṃ samānyaṃ sā­dha­na­m abhi<span type="hard-break">- </span><lb n="63,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,36</span>dadhāno no­pa­la­bdha­vyaḥ | tathā sā­dhya­dha­rmo '­pi­pra­ti­jñā­rthai­ka­de­śo he­tu­tve­no­pā­dī­ya­mā­no na­pra­ti­jñā­rthai­ka­de­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="63,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 63,37</span>tve­nā­si­ddha­s tasya dharmiṇā vya­bhi­cā­rā­tpra­ti­jñā­rthai­ka­de­śa­syā­pi dharmiṇo '­si­ddha­tvā­nu­pa­pa­tteḥ kiṃtarhi sādhyatve<span type="hard-break">- </span><pb n="64"/><lb n="64,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,01</span>nāsiddha iti na pra­ti­jñā­rthai­ka­de­śo nā­mā­si­ddho he­tu­ra­sti vipakṣe bā­dha­ka­pra­bhā­ṇā­bhā­vā­t | a­nya­thā­nu­pa­pa­nna<span type="hard-break">- </span><lb n="64,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,02</span>tva­ni­ya­mā­ni­śca­yā­d a­ga­ma­ko 'yaṃ hetur iti cen na­jñā­na­mā­trā­dau vipakṣe mo­kṣa­mā­rga­tva­sya he­toḥ­pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta­tvā­t | <lb n="64,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,03</span>sa­mya­gda­rśa­nā­di­tra­yā­tma­ka­tve hi mo­kṣa­mā­rga­sya sā­dhye­jñā­na­mā­trā­di­tri­pa­kṣa­s tatra ca na mo­kṣa­mā­rga­tvaṃ siddhaṃ <lb n="64,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,04</span>bā­dha­ka­sa­dbhā­vā­t tathā hi jñā­na­mā­traṃ na ka­rma­ma­hā­vyā­dhi­mo­kṣa­mā­rgaḥ śra­ddhā­nā­ca­ra­ṇa­śū­nya­tvā­t śārīra<span type="hard-break">- </span><lb n="64,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,05</span>mā­na­sa­vyā­dhi­vi­mo­kṣa­kā­ra­ṇa­ra­sā­ya­na­jñā­na­mā­tra­va­t nā­pyā­ca­ra­ṇa­mā­traṃ ta­tkā­ra­ṇaṃ śra­ddhā­na­jñā­na­śū­nya­tvā­t <lb n="64,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,06</span>ra­sā­ya­nā­ca­ra­ṇa­mā­tra­va­t nāpi jñā­na­vai­rā­gye ta­du­pā­ya­sta­tva­śra­ddhā­na­vi­dhu­ra­tvā­d ra­sā­ya­na­jñā­na­vai­rā­gya­mā­tra­va<span type="hard-break">- </span><lb n="64,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,07</span>d iti siddho '­nya­thā­nu­pa­pa­tti­ni­ya­maḥ sā­dha­na­sya ta­to­mo­kṣa­mā­rga­sya sa­mya­gda­rśa­nā­di­tra­yā­tma­ka­tva­si­ddhiḥ | <lb n="64,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,08</span>pa­raṃ­pa­ra­yā mo­kṣa­mā­rga­sya sa­mya­gda­rśa­na­mā­trā­tma­ka­tva­si­ddhe­rvya­bhi­cā­rī hetur iti cen na sākṣād iti vi­śe­ṣa­ṇā­t sā<span type="hard-break">- </span><lb n="64,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,09</span>kṣān mo­kṣa­mā­rga­tvaṃ sa­mya­gda­rśa­nā­di­tra­yā­tma­ka­tvaṃ na­vya­bhi­ca­ra­ti kṣī­ṇa­ka­ṣā­ya­ca­ra­m a­kṣa­ṇa­va­rtti­pa­ra­mā­rhaṃ­tya­la­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="64,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,10</span>ṇa­jī­va­nmo­kṣa­mā­rga iveti su­pra­tī­taṃ ta­thai­vā­yo­ga­ke­va­li­ca­ra­ma­kṣa­ṇa­va­rti­kṛ­tsna­ka­rma­kṣa­ya­la­kṣa­ṇa­mo­kṣa­mā­rgaḥ <lb n="64,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,11</span>sākṣān mo­kṣa­mā­rga­tvaṃ sa­mya­gda­rśa­nā­di­tra­yā­tma­ka­tvaṃ na­vya­bhi­ca­ra­ti ta­po­vi­śe­ṣa­sya pa­ra­ma­śu­kla­dhyā­na­la­kṣa­ṇa­sya <lb n="64,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,12</span>sa­mya­kcā­ri­tre '­ṃ­ta­rbhā­vā­d iti vi­sta­ra­ta­s ta­ra­ta­sta­tvā­rthā­laṃ­kā­re yu­ktyā­ga­ma­vi­ro­dha­naṃ pa­rī­kṣi­ta­ma­va­bo­ddha­vyaṃ tad evaṃ <lb n="64,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,13</span>vidhasya mo­kṣa­mā­rga­sya praṇetā vi­śva­ta­ttva­jñaḥ sā­kṣā­tpa­raṃ­pa­ra­yā veti śaṃ­kā­yā­m idam āha | </p><lg n="ĀP-GL_119 a_113" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_119ab"><lb n="64,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 119ab</span>praṇetā mo­kṣa­mā­rga­syā­bā­dhya­mā­na­sya sarvathā | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_119cd"><lb n="64,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 119cd</span>sākṣād ya eva sa jñeyo vi­śva­ta­ttva­jña­tā­śra­yaḥ || 119 || </l></lg><p n="a_114" rend="justify"><lb n="64,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,16</span>na hi pa­raṃ­pa­ra­yā mo­kṣa­mā­rga­sya pra­ṇe­tā­gu­ru­pa­rva­kra­mā­vi­cche­dā­d a­dhi­ga­va­ta­ttvā­rtha­śā­strā­rtho '­pya­sma­dā­di­bhiḥ <lb n="64,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,17</span>sākṣād vi­śva­ttva­jña­tā­yāḥ sa­mā­śra­yaḥ sādhyate pra­tī­ti­vi­ro­dhā­tkiṃ tarhi sākṣān mo­kṣa­mā­rga­sya sa­ka­la­bā­dha­ka­pra­mā­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="64,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,18</span>ra­hi­ta­sya yaḥ praṇetā sa eva vi­śva­ta­ttva­jña­tā­śra­ya­sta­tvā­rtha­sū­tra­kā­rai­r u­mā­svā­bhi­pra­bhṛ­ti­bhiḥ pra­ti­pā­dya­te­bha­ga­va­dbhiḥ <lb n="64,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,19</span>sā­kṣā­tsa­rva­ta­tva­jña­tā­m a­nta­re­ṇa sā­kṣā­da­bā­dhi­ta­mo­kṣa­mā­rga­sya­pra­ṇa­ya­nā­nu­pa­pa­tte­r iti vaṃde ta­dgu­ṇa­la­bdha­ya ity eta<span type="hard-break">- </span><lb n="64,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,20</span>d vyā­khyā­tu­m anāḥ prāha</p><lg n="ĀP-GL_120 a_115" ana="base-text"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_120ab"><lb n="64,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 120ab</span>vī­ta­niḥ­śe­ṣa­do­ṣo 'taḥ pravaṃdyo 'rhan gu­ṇāṃ­bu­dhiḥ | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_120cd"><lb n="64,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 120cd</span>ta­dgu­ṇa­prā­pta­ye sadbhir iti saṃ­kṣe­pa­to 'nvayaḥ || 120 || </l></lg><p n="a_116" rend="justify"><lb n="64,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,23</span>yataś ca yaḥ sākṣān mo­kṣa­mā­rga­syā­bā­dhi­ta­sya praṇetā saeva vi­śva­ta­ttvā­nāṃ jñātā ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ bhettā'<span type="hard-break">- </span><lb n="64,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,24</span>ta e­vā­rha­n pravaṃdyo mu­neṃ­drai­s ta­sya­vī­ta­niḥ­śe­ṣa­jñā­nā­di­do­ṣa­tvā­tta­syā­naṃ­ta­jñā­nā­di­gu­ṇāṃ­bu­dhi­tvā­c ca yo hi <lb n="64,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,25</span>gu­ṇāṃ­bu­dhiḥ sa eva ta­dgu­ṇa­la­bdha­ye sadbhir ā­cā­ryai­rvaṃ­da­nī­yaḥ syān nānya iti mo­kṣa­mā­rga­sya netāraṃ bhettāraṃ <lb n="64,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,26</span>ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ jñātāraṃ vi­śva­ta­ttvā­nāṃ bha­ga­vaṃ­ta­m a­rhaṃ­ta­me­vā­nya­yo­ga­vya­va­cche­de­na ni­rṇī­ta­m ahaṃ vaṃde tadguṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="64,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,27</span>la­bdhya­rtha­m iti saṃ­kṣe­pa­taḥ śā­strā­dau­pa­ra­me­ṣṭhi­gu­ṇa­sto­tra­sya mu­ni­puṃ­ga­vai­rvi­dhī­ya­mā­na­syā­nva­yaḥ saṃ­pra­dā­yā­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="64,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,28</span>va­cche­da­la­kṣa­ṇaḥ pa­dā­rtha­gha­ṭa­nā­la­kṣa­ṇo vā la­kṣa­ṇī­yaḥ­pra­paṃ­ca­ta­s ta­da­nva­ya­syā­kṣe­pa­sa­mā­dhā­na­la­kṣa­ṇa­sya śrīmatsvā<span type="hard-break">- </span><lb n="64,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,29</span>mi­sa­maṃ­ta­bha­drai­r de­vā­ga­mā­khyā­pta­mī­māṃ­sā­yāṃ pra­kā­śa­nā­tta­ttvā­rtha­vi­dyā­naṃ ma­ho­da­yā­laṃ­kā­re­ṣu ca ta­da­nva­ya­sya <lb n="64,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,30</span>vya­va­sthā­pa­nā­d alaṃ pra­saṃ­ga­pa­raṃ­pa­ra­yā atra sa­mā­sa­ta­sta­dvi­ni­śca­yā­t kasmāt punar evaṃ vi­dho­bha­ga­vā­n sa­ka­la­pa­rī­kṣā­la<span type="hard-break">- </span><lb n="64,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 64,31</span>kṣi­ta­mo­ha­kṣa­yaḥ sā­kṣī­kṛ­ta­vi­śva­ta­ttvā­rtho vaṃdyate sa­dbhi­ri­ty ā­ve­dya­te | </p><lg n="ĀP-GL_121 a_117" ana="base-text"><l ana="base-text" rend="left" n="ĀP-GL_121a"><lb n="64,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 121a</span>mo­hā­krāṃ­tā­n na bhavati guror mo­kṣa­mā­rga praṇīti </l><l ana="base-text" rend="right" n="ĀP-GL_121b"><lb n="64,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 121b</span>narte tasyāḥ sa­ka­la­ka­lu­ṣa­dhvaṃ­sa­jā svā­tma­la­bdhiḥ | </l><l ana="base-text" rend="left" n="ĀP-GL_121c"><lb n="64,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 121c</span>tasyai vaṃdyaḥ pa­ra­gu­ru­r iha kṣīṇa mohas tvam arhan </l><l ana="base-text" rend="right" n="ĀP-GL_121d"><lb n="64,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 121d</span>sākṣāt kurvann a­ma­la­ka­m i­vā­śe­ṣa­ta­ttvā­ni nātha || 121 || </l></lg><p n="a_118" rend="justify"><pb n="65"/><lb n="65,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,01</span>mohas tāvad ajñānaṃ rā­gā­di­pra­paṃ­ca­s te­nā­krāṃ­tā­dgu­ro­r mo­kṣa­mā­rga­sya ya­tho­kta­sya pra­ṇī­ti­r no­pa­pa­dya­te yasmā<span type="hard-break">- </span><lb n="65,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,02</span>d rā­ga­dve­ṣā­jñā­na­pa­ra­va­śī­kṛ­ta­mā­na­s a­sya­sa­mya­ggu­ru­tve­nā­bhi­ma­nya­mā­na­syā­pi­ya­thā­rtho­pa­de­śi­tva­ni­śca­yā­sa­bha<span type="hard-break">- </span><lb n="65,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,03</span>vāt tasya vi­ta­thā­rthā­bhi­dhā­na­śaṃ­kā­na­ti­kra­mā­t dū­re­mo­kṣa­mā­rga­pra­ṇī­ti­r yataś ca tasyā mo­kṣa­mā­rga­pra­ṇī­te­r vinā <lb n="65,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,04</span>mo­kṣa­mā­rggaṃ bhā­va­nā­pra­ka­rṣa­pa­ryaṃ­ta­ga­ma­ne­na­sa­ka­la­ka­rma­la­kṣa­ṇa­ka­lu­ṣa­pra­dhvaṃ­sa­ja­nyā­naṃ­ta­jñā­nā­di­la­kṣa­ṇā­svā­tma­la<span type="hard-break">- </span><lb n="65,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,05</span>bdhiḥ pa­ra­ma­ni­rvṛ­ttiḥ ka­sya­ci­n na ghaṭate tasmāt tasyai svā­tmā­tma­la­bdha­ye tvam e­vā­rha­n pa­ra­ma­gu­ru­ri­ha śā­strā­dau­vaṃ­dyaḥ <lb n="65,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,06</span>kṣī­ṇa­mo­ha­tvā­t ka­ra­ta­la­ni­hi­ta­spha­ṭi­ka­ma­ṇi­va­tsā­kṣā­tkṛ­tā­śe­ṣa­ta­ttvā­rtha­tvā­c ca na hy a­kṣī­ṇa­mo­haḥ­sā­kṣā­d aśeṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="65,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,07</span>tattvāni dṛṣṭuṃ samarthaḥ ka­pi­lā­di­va­n nā­pi­sā­kṣā­da­pa­ri­jñā­tā­śe­ṣa­ta­ttvā­rtho mo­kṣa­mā­rga­pra­ṇī­ta­ye­sa­ma­rtho na ca <lb n="65,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,08</span>ta­da­sa­ma­rthaḥ pa­ra­ma­gu­ru­r a­bhi­dhā­tuṃ śakyas tadvede veti na­mo­hā­krāṃ­taḥ pa­ra­ma­niḥ­śre­ya­sā­rthi­bhi­r a­bhi­vaṃ­da­nī­yaḥ | katha<span type="hard-break">- </span><lb n="65,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,09</span>m evam ā­cā­ryyā­da­yaḥ pra­vaṃ­da­nī­yāḥ syur iti ce­tpa­ra­ma­gu­ru­va­ca­nā­nu­sā­ri­ta­yā teṣāṃ pra­va­rtta­mā­na­tvā­d deśato moha<span type="hard-break">- </span><lb n="65,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,10</span>ra­hi­ta­tvā­c ca teṣāṃ vaṃ­da­nī­ya­tva­m iti pra­ti­pa­dyā­ma­he ta­ta­e­va pa­rā­pa­ra­gu­ru­gu­ṇa­sto­traṃ śāstrādau mu­nīṃ­drai­r vihita<span type="hard-break">- </span><lb n="65,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,11</span>m iti vyā­khyā­na­m a­nu­va­rta­nī­yaṃ­, paṃ­cā­nā­m api pa­ra­me­ṣṭhi­nāṃ­gu­ru­tvo­pa­pa­tteḥ kārtsnyato de­śa­ta­ś ca kṣī­ṇa­mo­ha­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="65,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,12</span>siddher a­śe­ṣa­ta­ttvā­rtha­jñā­na­pra­si­ddhe­ś ca­ya­thā­rthā­bhi­dhā­yi­tva­ni­śca­yā­d vi­ta­thā­rthā­bhi­dhā­na­śaṃ­kā­pā­yā­nmo­kṣa­mā­rga­pra­ṇī<span type="hard-break">- </span><lb n="65,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,13</span>tau gu­ru­tvo­pa­pa­tte­s ta­tpra­sā­dā­d a­bhyu­da­ya­ni­śre­ya­sa­saṃ­prā­pte­ra­va­śyaṃ­bhā­vā­t tad evam ā­pta­pa­rī­kṣai­ṣā vihitā hi­ta­pa­rī<span type="hard-break">- </span><lb n="65,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,14</span>kṣā­da­kṣai­r vi­ca­kṣa­ṇaiḥ punaḥ punaś cetasi pa­ri­ma­la­nī­ye­tyā­ca­kṣma­he | </p><lg ana="base-text" n="ĀP-GL_122 a_119" rend="strophe"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_122ab"><lb n="65,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 122ab</span>nya­kṣe­ṇā­pta­pa­rī­kṣā­pra­ti­pa­kṣaṃ kṣa­pa­yi­tuṃ kṣamā sākṣāt | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_122cd"><lb n="65,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 122cd</span>pre­kṣā­va­tā­m abhīkṣṇaṃ vi­mo­kṣa­la­kṣmī­kṣa­ṇā­yaṃ saṃlakṣyā || 122 || </l></lg><lg ana="base-text" rend="strophe" n="ĀP-GL_123 a_120"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_123a" rend="left"><lb n="65,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 123a</span>śrī­ma­tta­tvā­rtha­śā­strā­dbhu­ta­sa­li­la­ni­dhe­ri­ddha­ra­tno­dbha­va­sya</l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_123b" rend="right"><lb n="65,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 123b</span>pro­tthā­nā­raṃ­bha­kā­le sa­ka­la­ma­la­bhi­de śā­stra­kā­raiḥ kṛ­taṃ­ya­t | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_123c" rend="left"><lb n="65,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 123c</span>stotraṃ tī­rtho­pa­mā­naṃ pra­thi­ta­pṛ­thu­pa­thaṃ­svā­mi­mī­māṃ­si­taṃ tat </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_123d" rend="right"><lb n="65,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 123d</span>vi­dyā­naṃ­daiḥ svaśaktyā katham api ka­thi­taṃ­sa­tya­vā­kyā­rtha­si­ddhyai || 123 || </l></lg><lg ana="base-text" n="ĀP-GL_124 a_121"><l ana="base-text" n="ĀP-GL_124ab"><lb n="65,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 124ab</span>iti ta­ttvā­rtha­śā­strā­dau mu­nīṃ­dra­sto­tra­go­ca­rā | </l><l ana="base-text" n="ĀP-GL_124cd"><lb n="65,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀP-GL 124cd</span>pra­ṇī­tā­pta­pa­rī­kṣe­yaṃ ku­vi­vā­da­ni­vṛ­tta­ye || 124 || </l></lg><lg n="a_122"><l><lb n="65,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,23</span>vi­dyā­naṃ­da­hi­mā­ca­la­mu­kha­pa­dma­vi­ni­rga­tā su­gaṃ­bhī­rā</l><l><lb n="65,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,24</span>ā­pta­pa­rī­kṣā­ṭī­kā gaṃ­gā­va­cci­ra­ta­raṃ jayatu || 1 || </l><l><lb n="65,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,25</span>bhā­sva­dbhā­si­ra­do­ṣā ku­ma­ti­ma­ta­dhvāṃ­ta­bhe­da­ne paṭvī | </l><l><lb n="65,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,26</span>ā­pta­pa­rī­kṣā­laṃ­kṛ­ti­r ā­caṃ­drā­rkaṃ ciraṃ jayatu || 2 || </l><l><lb n="65,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,27</span>sa jayatu vi­dyā­naṃ­do ra­tna­tra­ya­bhū­ri­bhū­ṣa­ṇa­s sabalaṃ | </l><l><lb n="65,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀPṬ-GL 65,28</span>ta­ttvā­rthā­rṇa­va­ta­re­ṇa sa­du­pā­yaḥ pra­ka­ṭi­to yena || 3 || </l></lg></body></text></TEI>
