<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI PUBLIC "-//TEI P5//DTD Main Document Type//EN" "../tei_all.dtd">
<TEI><teiHeader><fileDesc><titleStmt><title type="main" subtype="text-AS" ana="actual">Aṣṭasahasrī</title><title type="main" subtype="text-AŚ" ana="potential">Aṣṭaśatī</title><title type="main" subtype="text-ĀM" ana="potential">Āptamīmāṃsā</title><title type="subtitle" subtype="plain-text">Plain text of Vaṃśīdhara's 1915 edition</title><respStmt><resp>Digital textresource created by</resp><persName>H. Trikha</persName></respStmt></titleStmt><publicationStmt><publisher>Published within the Digital Corpus of Vidyānandin's Works at <span type="ref-site" target="../">www.dipal.org/dcv</span></publisher><availability><licence> under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License</licence></availability><date type="published">November 24, 2025</date></publicationStmt><sourceDesc><bibl>Print edition: Aṣṭasahasrī Vidyānandasvāminā nirmitā Vaṃśīdhareṇa saṃśodhya … sampāditā. Bombay: Nirṇayasāgara 1915.</bibl><bibl type="base-resource">Digitized print edition: <span target="AS-VDh-p.html">dcv/Aṣṭasahasrī/AS-VDh-p</span></bibl></sourceDesc></fileDesc><encodingDesc><projectDesc><p><seg type="project-general">This resource for the text of the <seg type="essential" subtype="wor_name">Aṣṭasahasrī</seg> (<seg type="essential" subtype="wor_abbr">AS</seg>) is published alongside <span type="ref-site work" target="./">other digital resources for the work</span>. The resource at hand, <seg type="essential" subtype="tra_sigl">AS-VDh‑t</seg>, is a resource for the specific text of the edition by Vaṃśīdhara (VDh) in 1915. </seg><seg type="derivat" subtype="plain-text">The resource renders only the plain text (t) without metatext except for punctuation and indication of verse or prose. </seg></p><p/><p><seg type="thanks">H. Trikha created this resource during his occupations at the Institutes for <span type="organisation">South Asian, Tibetan and Buddhist Studies, University of Vienna,</span> and for the <span type="organisation">Cultural and Intellectual History of Asia, Austrian Academy of Sciences.</span> Substantial work was done in the project “Perspectivism and intertextuality in Vidyānandin’s works,” funded by the Austrian Science Fund (FWF Schrödinger project J 3880-G24). Trikha is especially grateful to the late Helmut Krasser for financing the capture of the printed edition and to Vitus Angermeier for providing the initial TEI encoding. </seg></p></projectDesc><refsDecl><p><seg type="print-edition" ana="potential">References in the left margin pertain to page and line of Vaṃśīdhara's edition. </seg><seg type="plain-text-AS" ana="actual">References indicate page and line of Vaṃśīdhara's edition. Text of the Āptamīmāṃsā and the Aṣṭaśatī is rendered in a lighter color. The text of the Aṣṭaśatī is intertwined with the text of the Aṣṭasahasrī, the Aṣṭaśatī is highlighted here in bold script. </seg><seg type="plain-text-AŚ" ana="potential">References indicate page and line of Vaṃśīdhara's edition. The text of the Aṣṭaśatī is intertwined with the text of the Aṣṭasahasrī, the text of the Aṣṭasahasrī is here rendered in a lighter color. </seg><seg type="plain-text-ĀM" ana="potential">References in the left margin pertain to the number of the stanza in Vaṃśīdhara's edition. </seg></p></refsDecl></encodingDesc></teiHeader><text type="plain-text"><body><head rend="bold" n="a_1"><pb n="001"/><lb n="1,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 001,01</span>oṃ <lb n="1,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 001,02</span>śrī­ma­dvi­dyā­na­ndi­svā­mi­vi­ra­ci­tā <lb n="1,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 001,03</span>a­ṣṭa­sa­ha­srī | </head><lg n="a_2"><l><lb n="1,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 001,04</span>śrīvarddha­mā­na­m a­bhi­va­ndya sa­ma­nta­bha­dra­m u­dbhū­ta­bo­dha­ma­hi­mā­na­m a­ni­ndya­vā­ca­m | </l><l><lb n="1,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 001,05</span>śā­strā­va­tā­ra­ra­ci­ta­stu­ti­go­ca­rā­pta­mī­māṃ­si­taṃ kṛtir a­la­ṅkri­ya­te mayāsya || <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> || </l></lg><p n="a_3" rend="justify"><pb n="002"/><lb n="2,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 002,01</span>śreyaḥ śrī­va­rddha­mā­na­sya pa­ra­ma­ji­ne­śva­ra­sa­mu­da­ya­sya sa­ma­nta­bha­dra­sya ta­da­ma­la­vā­ca­ś ca saṃ­sta­va­nam ā­pta­mī­māṃ­si­ta­syā­la<span type="hard-break">- </span><lb n="2,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 002,02</span>ṅkaraṇe ta­dā­śra­ya­tvā­d anyata­mā­sa­mbha­ve ta­da­gha­ṭa­nā­t | tadvṛtti­kā­rai­r api tata e­vo­ddī­pī­kṛ­te­tyā­di­nā ta­tsaṃ­sta­va­na<span type="hard-break">- </span><lb n="2,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 002,03</span>vi­dhā­nā­t | de­vā­ga­me­tyādi­ma­ṅga­la­pu­ra­ssa­ra­sta­va­vi­ṣa­ya­pa­ra­mā­pta­gu­ṇā­ti­śa­ya­pa­rī­kṣā­m u­pa­kṣi­pataiva svayaṃ śraddhāgu­ṇa­jña­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="2,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 002,04</span>lakṣaṇaṃ pra­yo­ja­na­m ākṣiptaṃ lakṣyate | tadanyata­rā­pā­ye 'rthasyānupapatteḥ | śāstra­nyā­yā­nu­sā­ri­ta­yā ta­thai­vo­pa­nyāsāt | <lb n="2,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 002,05</span>ity anena gra­ntha­kā­rasya śra­ddhā­gu­ṇa­jña­tā­la­kṣa­ṇe prayojane śāstrā­ra­mbha­sta­va­vi­ṣa­yā­pta­gu­ṇātiśayapa­rī­kṣo­pa­kṣe­pasya sādhana<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span> ﻿ <pb n="003"/><lb n="3,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 003,01</span>tv a­sa­ma­rtha­nā­t | śā­strā­va­tā­ra­ra­ci­ta­stu­ti­go­ca­rā­pta­mī­māṃ­si­ta­m idaṃ śāstraṃ de­vā­ga­mā­bhi­dhā­na­m iti nirṇayaḥ | maṅgala<span type="hard-break">- </span><lb n="3,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 003,02</span>purassa­ra­sta­vo hi śā­strā­va­tā­ra­ra­ci­ta­stu­ti­r ucyate | maṅgalaṃ pu­ra­ssa­ra­m asyeti ma­ṅga­la­pu­ra­ssa­raḥ śā­strā­va­tā­ra­kā­la<span type="hard-break">- </span><lb n="3,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 003,03</span>s tatra racitaḥ stavo ma­ṅga­la­pu­ra­ssa­ra­sta­vaḥ iti vyā­khyā­nā­t | ta­dvi­ṣa­yo yaḥ pa­ra­mā­pta­s tadguṇāti­śa­ya­pa­rī­kṣā tadvi<span type="hard-break">- </span><lb n="3,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 003,04</span>ṣa­yā­pta­mī­māṃ­si­ta­m e­vo­kta­m | tad evaṃ niśśreya­sa­śā­stra­syā­dau ta­nni­ba­ndhanatayā ma­ṅga­lā­rtha­ta­yā ca munibhiḥ saṃstu<span type="hard-break">- </span><lb n="3,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 003,05</span>tena ni­ra­ti­śa­ya­gu­ṇe­na bha­ga­va­tā­pte­na śre­yo­mā­rga­m ā­tma­hi­ta­m icchatāṃ samya­gmi­thyo­pa­de­śā­rtha­vi­śe­ṣa­prati­pa­ttya­rtha­m āpta<span type="hard-break">- </span><lb n="3,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 003,06</span>mīmāṃsāṃ vidadhānāḥ, śra­ddhā­gu­ṇa­jña­tā­bhyāṃ pra­yu­kta­ma­na­saḥ­, kasmād de­vā­ga­mā­di­vi­bhūtito 'haṃ ma­hā­nnā­bhi­ṣṭuta iti <lb n="3,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 003,07</span>sphuṭaṃ pṛṣṭā iva svā­mi­sa­ma­nta­bha­drā­cā­ryāḥ prāhuḥ —</p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_1 a_4"><l ana="sbt" n="sbt_1ab"><lb n="3,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 1
 </span>de­vā­ga­ma­na­bho­yā­na­cā­ma­rā­di­vi­bhū­ta­yaḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_1cd">mā­yā­vi­ṣv api dṛśyante nātastvam asi no mahān || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="a">1</ref> || iti</l></lg><p n="a_5" rend="justify"><lb n="3,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 003,09</span>de­vā­ga­mā­dī­nā­m ā­di­śa­bde­na pra­tye­ka­m a­bhi­sa­mba­ndha­nā­d de­vā­ga­mā­dayo na­bho­yā­nā­da­yaś cā­ma­rā­da­yaś ca vi­bhū­ta­yaḥ <lb n="3,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 003,10</span>pa­ri­gṛ­hya­nte tāś ca bha­ga­va­tī­va mā­yā­vi­ṣv api ma­ṣka­ri­pra­bhṛ­ti­ṣu dṛśyante iti tadvat tayā bha­ga­va­n no 'smākaṃ pa­rī­kṣā­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="3,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 003,11</span>dhānānāṃ mahān na stutyosi | ājñā­pra­dhā­nā hi tri­da­śā­di­kaṃ pa­ra­me­ṣṭhi­naḥ pa­ra­mā­tma­ci­nhaṃ pra­ti­pa­dye­ra­n nā­sma­dā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="3,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 003,12</span>yas tādṛśo mā­yā­vi­ṣv api bhā­vā­di­tyāgamāśrayo 'yaṃ stavaḥ | śre­yo­mā­rga­sya praṇetā bha­ga­vā­n stutyo mahān devāga<span type="hard-break">- </span><lb n="3,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 003,13</span>ma­na­bho­yā­na­cā­ma­rā­di­vi­bhū­ti­ma­ttvā­dya­nya­thā­nu­pa­pa­tte­r iti hetor apy ā­ga­mā­śra­ya­tvā­t | tasya ca pra­ti­vā­di­naḥ <lb n="3,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 003,14</span>pra­mā­ṇa­tve­nā­si­ddheḥ ta­dā­ga­ma­prā­mā­ṇya­vā­di­nā­m api vi­pa­kṣa­vṛ­tti­ta­yā ga­ma­ka­tvā­yo­gāt | ta­dā­ga­mā­d eva hetor vipakṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="3,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 003,15</span>vṛ­tti­tva­pra­si­ddheḥ | pa­ra­mā­rtha­pa­tha­pra­sthā­yi­ya­tho­di­ta­vi­bhū­ti­ma­ttva­sya hetor mā­yo­pa­darśi­ta­ta­dvi­bhū­ti­ma­dbhi­r mā­yā­vi­bhi­rna vya<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="004"/><lb n="4,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 004,01</span>bhicāraḥ satya­dhū­ma­va­ttvā­deḥ pā­va­kā­dau sādhye sva­pno­pa­la­bdha­dhū­mā­di­ma­tā de­śā­di­nā­nai­kā­nti­ka­tva­pra­sa­ṅgā­t sarvā<span type="hard-break">- </span><lb n="4,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 004,02</span>nu­mā­no­cche­dā­t | iti cet tarhi mā bhūdasya hetor vya­bhi­cā­raḥ pā­ra­mā­rthi­kyaḥ pu­ra­nda­ra­bhe­rī­ni­nā­dā­di­kṛ­ta­pra­tighā<span type="hard-break">- </span><lb n="4,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 004,03</span>tā­go­ca­ra­cā­ri­ṇyo ya­tho­di­ta­vi­bhū­ta­ya­s tī­rtha­ka­re bha­ga­va­ti tvayi tādṛśyo mā­yā­vi­ṣv api nety atas tvaṃ mahān a­smā­ka­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="4,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 004,04</span>sīti vyā­khyā­nā­d grantha­vi­ro­dhā­bhā­vā­d iti kaścit, so 'pi kutaḥ pra­mā­ṇā­t prakṛtahetuṃ vi­pa­kṣā­sa­mbhavinaṃ pra­tī­yā­t ? <lb n="4,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 004,05</span>na tāvat pra­tya­kṣā­d a­nu­mā­nā­d vā tasya tada­vi­ṣa­ya­tvā­t | nāpy ā­ga­mā­da­si­ddhaprā­mā­ṇyā­t ta­tpra­ti­pa­tti­r a­ti­pra­sa­ṅgā­t | pramāṇataḥ <lb n="4,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 004,06</span>si­ddha­prā­mā­ṇyā­d ā­ga­mā­t ta­tpra­ti­pa­ttau tataḥ sādhya­pra­ti­pa­tti­r evāstu paramparā­pa­ri­śra­ma­pa­ri­hā­ra­ś caivaṃ pra­ti­pa­ttuḥ syāt | <lb n="4,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 004,07</span>tataḥ sūktaṃ sarvathā nāto hetos tvam asi no mahāṃs ta­syā­ga­mā­śra­ya­tvā­d iti | tarhy a­nta­ra­ṅga­ba­hi­ra­ṅga­vi­gra­hā­di­ma­ho­da­ye<span type="hard-break">- </span><lb n="4,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 004,08</span>nā­nya­ja­nā­ti­śāyinā satyena stotavyo 'haṃ mahān iti bhagavatpa­rya­nu­yo­ge satīva prāhuḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_2 a_6"><l ana="sbt" n="sbt_2ab"><lb n="4,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 2
 </span>adhyātmaṃ bahir apy eṣa vi­gra­hā­di­ma­ho­da­yaḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_2cd">divyaḥ satyo di­vau­ka­ssv apy asti rāgā­di­ma­tsu saḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="a">2</ref> || </l></lg><p n="a_7" rend="justify"><lb n="4,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 004,10</span>ā­tmā­na­m a­dhi­śri­tya va­rtta­mā­no '­dhyā­tma­ma­nta­ra­ṅgo vi­gra­hā­di­ma­ho­da­yaḥ śa­śva­nniḥ­sve­da­tvā­diḥ pa­rā­na­pe­kṣatvāt | <lb n="4,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 004,11</span>tato ba­hi­rga­ndho­da­ka­vṛ­ṣṭyā­di­r ba­hi­ra­ṅgo de­vo­pa­nī­ta­tvā­t | sa ca satyo mā­yā­vi­ṣva­sa­ttvā­t | divyaś ca ma­nu­je­ndrā<span type="hard-break">- </span><lb n="4,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 004,12</span>ṇām apy a­bhā­vā­t | sa eṣa ba­hi­ra­ntaḥ­śa­rī­rā­di­ma­ho­da­yo 'pi pū­ra­ṇā­di­ṣva­sa­mbha­vī vya­bhi­cā­rī svargiṣu bhāvād akṣī<span type="hard-break">- </span><lb n="4,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 004,13</span>ṇa­ka­ṣā­ye­ṣu | tato 'pi na bhavān pa­ra­mā­tme­ti stūyate | atha yādṛśo ghā­ti­kṣa­ya­jaḥ sa bha­ga­va­ti na <lb n="4,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 004,14</span>tādṛśo deveṣu yenānai­kā­nti­kaḥ syāt | di­vau­ka­ssv apy asti rā­gā­di­ma­tsu sa nai­vā­stī­ti vyā­khyā­nā­d a­bhi­dhī­ya­te <lb n="4,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 004,15</span>tathāpy ā­ga­mā­śra­ya­tvā­d ahetuḥ pūrvavat | nanu pra­mā­ṇa­saṃ­pla­va­vā­di­nā pra­mā­ṇa­pra­si­ddha­prā­mā­ṇyā­d ā­ga­mā­t sādhya­si­ddhā­v api <lb n="4,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 004,16</span>ta­tpra­si­ddha­sā­dha­na­ja­ni­tā­nu­mā­nā­t punas ta­tpra­ti­pa­tti­r a­vi­ru­ddhai­ve­ti cen na, upayo­ga­vi­śe­ṣa­syā­bhā­ve pra­mā­ṇa­saṃ­pla­va­syā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="4,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 004,17</span>bhyu­pa­ga­mā­t | sati hi pra­ti­pa­ttu­r u­pa­yo­ga­vi­śe­ṣe deśādi­vi­śe­ṣa­sa­ma­va­dhānād ā­ga­mā­t pra­ti­pa­nna­m api hi­ra­ṇya­re­ta­saṃ sa <lb n="4,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 004,18</span>punar a­nu­mā­nā­t pra­ti­pi­tsa­te | ta­tpra­ti­ba­ddha­dhū­mā­di­sā­kṣā­tka­ra­ṇā­t pra­ti­pa­tti­vi­śe­ṣa­gha­ṭa­nā­t punas tam eva pra­tya­kṣa­to <lb n="4,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 004,19</span>bu­bhu­tsa­te | tatka­ra­ṇa­sa­mba­ndhā­t ta­dvi­śe­ṣapratibhāsasiddheḥ | na caivam ā­ga­ma­mā­tra­ga­mye sādhye sādhane na tatpratipa<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="005"/><lb n="5,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 005,01</span>tti­vi­śe­ṣo 'stīti kim akāraṇam atra pra­mā­ṇa­saṃ­pla­vo '­bhyu­pa­ga­mya­te pratya­kṣa­ni­ści­te­gnau dhūme ca ta­da­bhyu­pa­ga­ma­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="5,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 005,02</span>sarvathā vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | tato de­vā­ga­ma­na­bho­yā­na­cā­ma­rā­di­vi­bhū­ti­bhi­r i­vā­nta­ra­ṅga­ba­hi­ra­ṅga­vi­gra­hā­di­ma­ho­da­ye­nā­pi <lb n="5,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 005,03</span>na stotraṃ bha­ga­vā­n pa­ra­mā­tmā­rha­ti | tarhi tī­rtha­kṛ­tsa­mpra­dāyena stutyo 'haṃ mahān iti bha­ga­va­dā­kṣe­pa­pravṛttāv iva <lb n="5,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 005,04</span>sākṣād āhuḥ —</p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_3 a_8"><l ana="sbt" n="sbt_3ab"><lb n="5,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 3
 </span>tī­rtha­kṛ­tsa­ma­yānāṃ ca pa­ra­spa­ravi­ro­dha­taḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_3cd">sarveṣām āptatā nāsti kaścid eva bhaved guruḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="a">3</ref> || </l></lg><p n="a_9" rend="justify"><lb n="5,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 005,06</span>iti bha­ga­va­to mahattve sādhye tī­rtha­ka­ra­ttvaṃ sādhanaṃ kutaḥ pra­mā­ṇā­t siddham ? na tāvad a­dhya­kṣā­t tasya <lb n="5,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 005,07</span>tada­vi­ṣa­ya­tvā­t sā­dhya­va­t | nāpy anumānāt ta­da­vi­nā­bhā­vi­li­ṅgā­bhā­vā­t | samayāt siddham iti cet pū­rva­va­d ā­ga­mā­śra<span type="hard-break">- </span><lb n="5,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 005,08</span>yatvād a­ga­ma­ka­tva­m asya vya­bhi­cā­ra­ś ca | na hi tī­rtha­ka­ra­tva­m āptatāṃ sā­dha­ya­ti­–­śa­krā­di­ṣv a­sa­mbha­vi su­ga­tā­dau darśa<span type="hard-break">- </span><lb n="5,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 005,09</span>nāt | yathaiva hi bha­ga­va­ti tī­rtha­ka­ra­tva­sa­ma­yo 'sti tathā su­ga­tā­di­ṣv api | su­ga­ta­s tī­rtha­ka­raḥ­, ka­pi­la­s tī­rtha­ka­ra <lb n="5,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 005,10</span>i­tyā­di­sa­ma­yāḥ santīti sarve mahāntaḥ stutyāḥ syuḥ | na ca sarve sa­rva­da­rśi­naḥ pa­ra­spa­ra­vi­ru­ddha­sa­ma­yā­bhi­dhā<span type="hard-break">- </span><lb n="5,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 005,11</span>yinaḥ | tad uktam | –­"­su­ga­to yadi sarvajño kapilo neti kā pramā | tāv ubhau yadi sarvajñau ma­ta­bhe­daḥ kathaṃ <lb n="5,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 005,12</span>ta­yo­r­" iti | tato '­nai­kā­nti­ko hetus tī­rtha­ka­ra­tvā­khyo na kasyacin mahattvaṃ sā­dha­ya­tī­ti kaścid eva gurur mahān <lb n="5,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 005,13</span>bhavet ? naiva bhaved ity āyātam | ata eva na kaścit puruṣaḥ sarvajñaḥ stutyaḥ śreyo 'rthināṃ śruter eva śre­yaḥ­sā­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="5,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 005,14</span>no­pa­de­śa­pra­si­ddhe­r ity aparaḥ | taṃ pra­tya­pī­ya­m eva kārikā yojyā | tīrthaṃ kṛ­nta­ntī­ti tī­rtha­kṛ­to mī­māṃ­sa­kāḥ <lb n="5,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 005,15</span>sarva­jñā­ga­ma­ni­rā­ka­ra­ṇa­vā­di­tvā­t | teṣāṃ samayās tī­rtha­kṛ­tsa­ma­yā­s tī­rtha­cche­da­sa­mpra­dā­yā bhā­va­nā­di­vākyā­rtha­pra­vā­dā <lb n="5,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 005,16</span>ity arthaḥ | teṣāṃ ca pa­ra­spa­ra­vi­ro­dhā­d āptatā saṃ­vā­da­ka­tā nāstīti kaścid eva sa­mpra­dā­yo bhaved guruḥ saṃvādako naiva <lb n="5,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 005,17</span>bhaved iti vyā­khyā­nā­t | tad evaṃ va­kta­vya­m | –­bhā­va­nā yadi vākyārtho niyogo neti kā pramā | tāv ubhau <lb n="5,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 005,18</span>yadi vākyārtho hatau <span resp="?" rend="underline">bha­ṭṭa­pra­bhā­ka­rā­v</span> iti | kārye 'rthe co­da­nā­jñā­naṃ svarūpe kin na tatpramā | dvayoś ced dhanta tau <lb n="5,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 005,19</span>naṣṭau bha­ṭṭa­ve­dā­nta­vā­di­nā­v iti | nanu ca bhā­va­nā­vā­kyā­rtha iti sa­mpra­dā­yaḥ śre­yā­n­, niyoge bā­dha­ka­sa­dbhā<span type="hard-break">- </span><lb n="5,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 005,20</span>vāt | niyukto 'ham a­ne­nā­gni­ṣṭo­mā­di­vā­kye­ne­ti ni­ra­va­śe­ṣo yogo hi ni­yo­ga­s tatra manāg apy ayogasya sa­mbha­vā­bhā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="006"/><lb n="6,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,01</span>vāt sa cā­ne­ka­vi­dhaḥ pravaktṛma­ta­bhe­dā­t | <hi rend="bold">keṣā</hi>ñcil liṅādipra­tya­yā­rthaḥ śuddhonyani­ra­pe­kṣaḥ kāryarūpo niyogaḥ | <lb n="6,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,02</span>pratyayārtho ni­yo­ga­ś ca yataḥ śuddhaḥ pra­tī­ya­te | kāryarūpaś ca tenātra śuddhaṃ kāryam asau mataḥ || vi­śe­ṣa­ṇaṃ tu yat tasya <lb n="6,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,03</span>kiñcid anyat pra­tī­ya­te | pratyayārtho na tadyuktaṃ dhātvarthaḥ sva­rga­kā­ma­va­t || pre­ra­ka­tvaṃ tu yat tasya vi­śe­ṣa­ṇam ihe<span type="hard-break">- </span><lb n="6,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,04</span>ṣyate | ta­syā­pra­tya­ya­vā­cya­tvā­c chuddhe kārye ni­yo­ga­tā || <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> || iti va­ca­nā­t | <hi rend="bold">pareṣāṃ</hi> śuddhā preraṇā niyoga <lb n="6,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,05</span>ity āśayaḥ | pre­ra­ṇai­va ni­yo­go­tra śuddhā sarvatra gamyate | nā­pre­ri­to yataḥ kaścin niyuktaṃ svaṃ pra­bu­dhya­te | <ref type="no-in-dandas" rend="a">2</ref> | <lb n="6,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,06</span>pre­ra­ṇā­sa­hi­taṃ kāryaṃ niyoga iti kecin manyante | mamedaṃ kāryam ity evaṃ jñātaṃ pūrvaṃ yadā bhavet | svasiddhau <lb n="6,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,07</span>prerakaṃ tat syād anyathā tan na siddhyati | <ref type="no-in-dandas" rend="a">3</ref> | kā­rya­sa­hi­tā preraṇā niyoga <hi rend="bold">ity apare</hi> | preryate puruṣo naiva kārye<span type="hard-break">- </span><lb n="6,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,08</span>ṇeha vinā kvacit | tataś ca preraṇā proktā niyogaḥ kā­rya­sa­ṅga­tā | <ref type="no-in-dandas" rend="a">4</ref> | kā­rya­syai­vo­pacārataḥ pra­va­rtta­ka­tvaṃ <lb n="6,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,09</span>niyoga <hi rend="bold">ity anye</hi> | preraṇāviṣayaḥ kāryaṃ na tu ta­tpre­ra­kaṃ svataḥ | vyāpāras tu pra­mā­ṇa­sya prameya u­pa­ca­rya­te | <ref type="no-in-dandas" rend="a">5</ref> | <lb n="6,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,10</span>kā­rya­pre­raṇayoḥ sambandho niyoga ity<hi rend="bold"> apare</hi> | preraṇā hi vinā kāryaṃ prerikā naiva ka­sya­ci­t | kāryaṃ vā preraṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="6,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,11</span>yogo ni­yo­ga­s tena sammataḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">6</ref> | tatsamudāyo niyoga iti <hi rend="bold">cāpare</hi> | pa­ra­spa­rā­vi­nā­bhū­taṃ dvayam etat pratīyate | <lb n="6,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,12</span>niyogaḥ sa­mu­dā­yo 'smāt kā­rya­pre­ra­ṇa­yo­r mataḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">7</ref> | ta­du­bha­ya­sva­bhā­va­vi­ni­rmukto niyoga iti <hi rend="bold">cānye</hi> | <lb n="6,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,13</span>siddham ekaṃ yato brahma gatam āmnāyataḥ sadā | si­ddha­tve­na na tatkāryaṃ prerakaṃ kuta eva tat | <ref type="no-in-dandas" rend="a">8</ref> | <lb n="6,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,14</span>yantrārūḍho niyoga iti <hi rend="bold">kaścit</hi> | kāmī yatraiva yaḥ kaścin niyoge sati tatra saḥ | viṣayā­rū­ḍha­m ātmānaṃ <lb n="6,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,15</span>ma­nya­mā­naḥ pra­va­rtta­te | <ref type="no-in-dandas" rend="a">9</ref> | bhogyarūpo niyoga ity <hi rend="bold">aparaḥ</hi> | mamedaṃ bhogyam ity evaṃ bho­gya­rū­paṃ pra­tī­ya­te | ma­ma­tve­na <lb n="6,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,16</span>ca vijñānaṃ bhoktary eva vya­va­sthi­ta­m || svā­mi­tve­nā­bhi­māno hi bhoktur yatra bhaved ayam | bhogyaṃ tad eva vijñeyaṃ <lb n="6,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,17</span>tad evaṃ svaṃ ni­ru­cya­te || sādhya­rū­pa­ta­yā yena ma­me­da­m iti gamyate | ta­tpra­sā­dhye­na rūpeṇa bhogyaṃ svaṃ <lb n="6,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,18</span>vya­pa­di­śya­te || si­ddha­rū­paṃ hi yad bhogyaṃ na niyogaḥ sa tāvatā | sā­dhya­tve­ne­ha bhogyasya pre­ra­ka­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="6,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,19</span>n niyogatā | <ref type="no-in-dandas" rend="b">10</ref> | puruṣa eva niyoga <hi rend="bold">ity anyaḥ</hi> | mamedaṃ kāryam ity evaṃ manyate puruṣaḥ sadā | puṃsaḥ <lb n="6,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,20</span>kārya­vi­śi­ṣṭa­tvaṃ ni­yo­go­sya ca vācyatā || kāryasya siddhau jātāyāṃ tad yuktaḥ pu­ru­ṣa­s tadā | bhavet sādhita <lb n="6,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 006,21</span>ity evaṃ pumān vākyārtha ucyate | <ref type="no-in-dandas" rend="b">11</ref> | so 'yam e­kā­da­śa­pra­kā­ro 'pi niyogo vi­cā­rya­mā­ṇo bādhyate | — <pb n="007"/><lb n="7,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 007,01</span>pra­mā­ṇā­dya­ṣṭa­vi­ka­lpā­na­ti­kra­mā­t | tad uktam | – pramāṇaṃ kiṃ niyogaḥ syāt pra­me­ya­m athavā punaḥ | u­bha­ye­na <lb n="7,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 007,02</span>vihīno vā dva­ya­rū­po­tha­vā punaḥ || śa­bda­vyā­pā­ra­rū­po vā vyāpāraḥ pu­ru­ṣa­sya vā | dva­ya­vyā­pā­ra­rū­po vā <lb n="7,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 007,03</span>dva­yā­vyā­pā­ra eva vā || tatrai­kā­da­śa­bhe­do 'pi niyogo yadi pramāṇaṃ tadā vidhir eva vākyārtha iti ve­dā­nta­vā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="7,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 007,04</span>praveśaḥ prabhākarasya syāt, pra­mā­ṇa­sya ci­dā­tma­katvāt, ci­dā­tma­naḥ pra­ti­bhā­sa­mā­tra­tvā­t­, tasya ca pa­ra­bra­hmatvāt | <lb n="7,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 007,05</span>pra­ti­bhā­sa­mā­trā­d dhi pṛ­tha­gvi­dhiḥ kārya­rū­pa­ta­yā na pra­tī­ya­te ghaṭā­di­va­t | pre­ra­ka­ta­yā vā nānu­bhū­ya­te vacanādivat | <lb n="7,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 007,06</span>karma­ka­ra­ṇa­sā­dha­na­ta­yā hi tatpratītau kā­rya­pre­ra­ka­tā­pra­tya­yo yukto nānyathā | kiṃ tarhi dṛṣṭavyo 'yam ātmā śrotavyo <lb n="7,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 007,07</span>nididhyāsitavya i­tyā­di­śa­bda­śra­va­ṇā­d a­va­sthā­nta­ra­vi­lakṣaṇena prerito 'ham iti jā­tā­kū­te­nāhaṅkāreṇa svayam ātmaiva <lb n="7,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 007,08</span>pra­ti­bhā­ti sa eva vidhir iti ve­dā­nta­vā­di­bhi­r a­bhi­dhā­nā­t | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | pra­me­ya­tvaṃ tarhi ni­yo­ga­syā­stu pra­mā­ṇa­tve do<span type="hard-break">- </span><lb n="7,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 007,09</span>ṣā­bhi­dhā­nā­d ity apy a­sa­t­–­pra­mā­ṇā­bhā­vā­t | pra­me­ya­tve hi tasya pra­mā­ṇa­m anyad vācyam­–­ta­da­bhā­ve pra­me­ya­tvā­yo­gā­t | <lb n="7,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 007,10</span>śru­ti­vā­kyaṃ pramāṇam iti cen na–tasyā­ci­dā­tma­ka­tve pra­mā­ṇa­tvā­gha­ṭa­nā­d a­nya­tro­pacārāt | saṃvidātmakatve <lb n="7,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 007,11</span>śru­ti­vā­kya­sya puruṣa eva śru­ti­vā­kya­m iti sa eva pra­mā­ṇa­m | ta­tsaṃ­ve­da­na­vi­varttas tu niyukto 'ham ity a<span type="hard-break">- </span><lb n="7,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 007,12</span>bhimānarūpo niyogaḥ pra­me­ya­tva­m iti nāyaṃ pu­ru­ṣā­d anyaḥ pra­tī­ya­te yato ve­dā­nta­vā­di­ma­ta­pra­ve­śo 'sminn api pakṣe na <lb n="7,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 007,13</span>bhavet tarhi pra­mā­ṇa­pra­me­ya­rū­po niyogo bhavatv ity apy a­yu­kta­m­–­saṃ­vi­dvi­va­rtta­tvā­pa­tteḥ anyathā pra­mā­ṇa­pra­me­ya­rū­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="7,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 007,14</span>tā­nu­pa­pa­tteḥ | tathā ca sa eva ci­dā­tmo­bhaya­sva­bhā­va­ta­yā­tmā­na­m ādarśa­ya­nni­yo­ga iti siddho bra­hma­vā­daḥ | a­nu­bha­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="7,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 007,15</span>svabhāvo niyoga iti cet tarhi saṃ­ve­da­na­mātram eva pā­ra­mā­rthi­kaṃ tasya ka­dā­ci­d apy a­he­ya­tvā­d anu­bha­ya­sva­bhā­va­tva­sa­mbha­vā­t | <lb n="7,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 007,16</span>pramā­ṇa­pra­me­ya­tva­vya­va­sthā­bhe­da­vi­ka­la­sya sa­nmā­tra­de­ha­tayā tasya ve­dā­nta­vā­di­bhi­r ni­rū­pi­ta­tvā­t ta­nma­ta­pra­ve­śa eva | <lb n="7,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 007,17</span>yadi punaḥ śabda­vyā­pā­ro niyoga iti mataṃ tadā bha­ṭṭa­ma­tā­nu­sa­ra­ṇa­m asya du­rni­vā­ra­m­–­śa­bda­vyā­pā­ra­sya śabda<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="008"/><lb n="8,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,01</span>bhā­va­nā­rū­pa­tvā­t atha pu­ru­ṣa­vyā­pā­ro ni­yo­ga­s tadāpi pa­ra­ma­tā­nu­sa­ra­ṇa­m­–­pu­ru­ṣa­vyā­pā­ra­syā­pi bhāvanā<span type="hard-break">- </span><lb n="8,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,02</span>sva­bhā­va­tvā­t śa­bdā­tma­vyā­pā­ra­bhe­de­na bhā­va­nā­yāḥ pareṇa dvaividhyā­bhi­dhā­nā­t | ta­du­bha­ya­rūpo niyoga iti <lb n="8,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,03</span>cet tarhi pa­ryā­ye­ṇa yu­ga­pa­d vā ? yadi pa­ryā­ye­ṇa sa eva do­ṣaḥ­–­kva­ci­t ka­dā­ci­c cha­bda­vyā­pā­ra­sya pu­ru­ṣa­vyā­pā­ra­sya <lb n="8,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,04</span>ca bhā­va­nā­sva­bhā­va­sya niyoga iti nā­ma­ka­ra­ṇā­t | yu­ga­pa­d u­bha­ya­sva­bhā­va­tvaṃ punar ekatra viruddhaṃ na śakyaṃ <lb n="8,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,05</span>vyavasthāpa­yi­tu­m | tarhi ta­da­nu­bha­ya­vyā­pā­ra­rū­po niyogo '­ṅgī­ka­rtta­vya iti cet so 'pi viṣaya­sva­bhā­vo <lb n="8,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,06</span>vā syāt pha­la­sva­bhā­vo vā syān nissvabhāvo vā ? ga­tya­nta­rā­bhā­vā­t | vi­ṣa­ya­sva­bhā­va iti cet | kaḥ punar asau <lb n="8,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,07</span>viṣayaḥ ? a­gni­ṣṭo­me­na yajeta sva­rga­kā­ma ity ā­di­vā­kya­syā­rtho yā­gā­di­r viṣaya iti cet sa tadvā­kya­kā­le <lb n="8,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,08</span>svayam a­vi­dya­mā­no vi­dya­mā­no vā ? yady a­vi­dya­mā­na­s tadā tatsvabhāvo niyogo 'py a­vi­dya­mā­na eveti katham asau vākyārthaḥ <lb n="8,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,09</span>kha­pu­ṣpa­va­t | buddhyārūḍhasya bhāvinas tasya vā­kyā­rtha­tve sau­ga­ta­ma­tā­nusa­ra­ṇa­pra­sa­ṅgaḥ | atha tadvā­kya­kā­le vidyamā<span type="hard-break">- </span><lb n="8,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,10</span>no 'sau tarhi na niyogo vā­kya­syā­rthaḥ­–­ta­sya yāgādi­ni­ṣpā­da­nārtha­tvā­t­–­ni­ṣpa­nna­sya ca yāgādeḥ punar niṣpā<span type="hard-break">- </span><lb n="8,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,11</span>da­nā­yo­gāt, pu­ru­ṣā­di­va­t | atha tasya kiñcid a­ni­ṣpa­nnaṃ rūpaṃ tadā ta­nni­ṣpā­da­nā­rtho niyoga iti matam tarhi <lb n="8,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,12</span>tatsvabhāvo niyogo 'py a­ni­ṣpa­nna iti kathaṃ vākyārthaḥ ? svayam a­sa­nni­hi­ta­sya ka­lpa­nā­rū­ḍha­sya vā­kyā­rtha­tve sa eva <lb n="8,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,13</span>sau­ga­ta­ma­ta­pra­ve­śaḥ pha­la­sva­bhā­vo niyoga ity ayam api pakṣo na ka­kṣī­ka­rta­vyaḥ­–­tasya ni­yo­ga­tvā­gha­ṭa­nā­t | na <lb n="8,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,14</span>hi sva­rgā­di­pha­laṃ ni­yo­gaḥ­–­phalā­nta­ra­pa­ri­ka­lpa­na­pra­sa­ṅgā­t­–­ni­ṣpha­la­sya ni­yo­ga­syā­yo­gā­t | pha­lā­nta­ra­sya ca <lb n="8,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,15</span>pha­la­sva­bhā­va­ni­yo­ga­vā­di­nāṃ ni­yo­ga­tvā­pa­ttau ta­da­nya­pha­la­pa­ri­ka­lpa­ne '­na­va­sthā­pra­saṅgaḥ | phalasya vākyakāle svayam a<span type="hard-break">- </span><lb n="8,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,16</span>sa­nni­hi­ta­tvā­c ca tatsvabhāvo niyogo 'py a­sa­nni­hi­ta eveti kathaṃ vākyārthaḥ ? tasya vā­kyā­rtha­tve nirāla­mba­na­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="8,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,17</span>bda­vā­dā­śra­ya­ṇā­t kutaḥ pra­bhā­ka­ra­ma­ta­si­ddhiḥ ? svabhāvo niyoga ity ayam api pakṣo '­ne­nai­va pra­ti­kṣi­ptaḥ | <lb n="8,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,18</span>kiñca sann eva vā niyogaḥ syād asann eva vo­bha­ya­rū­po vā­nu­bha­ya­rū­po vā ? pra­tha­ma­pa­kṣe vi­dhi­vā­da eva | dvi­tī­ya­pa­kṣe <lb n="8,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,19</span>nirāla­mba­na­vā­daḥ | tṛ­tī­ya­pa­kṣe tū­bha­ya­do­ṣā­nuṣaṅgaḥ | ca­tu­rtha­pa­kṣe vyāghātaḥ–sattvā­sa­ttva­yoḥ pa­ra­vya­va­cche­da­rūpayo<span type="hard-break">- </span><lb n="8,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,20</span>r e­ka­ta­ra­sya niṣedhe '­nya­ta­ra­sya vi­dhā­na­pra­sa­kteḥ­–­sa­kṛ­d ekatra prati­ṣe­dhā­yo­gā­t | sarvathā sa­da­sa­ttva­yoḥ pra­ti­ṣe­dhe 'pi <lb n="8,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,21</span>ka­tha­ñci­t sadasattvāvi­ro­dhā­d adoṣa iti cet syā­dvā­dā­śra­ya­ṇa­pra­sa­ṅgaḥ pra­bhā­ka­ra­sya | kiñca niyogaḥ sakalo 'pi <lb n="8,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 008,22</span>pra­va­rtta­ka­sva­bhā­vo vā syād a­pra­va­rtta­ka­sva­bhā­vo vā ? pra­va­rtta­ka­sva­bhā­va­ś cet pra­bhā­ka­rā­ṇā­m iva tā­thā­ga­tā­dī­nā­m api <pb n="009"/><lb n="9,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 009,01</span>pra­va­rtta­kaḥ syā­t­–­ta­sya sarvathā pra­va­rtta­ka­tvā­t | teṣāṃ viparyā­sā­da­pra­va­rtta­ka iti cet pareṣām api viparyāsāda<span type="hard-break">- </span><lb n="9,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 009,02</span>pravarttako 'stu | śakyaṃ hi vaktuṃ, prā­bhā­ka­rā viparyas tatvāc chabdani­yo­gā­t pra­va­rtta­nte netare­–­te­ṣā­m a­vi­pa­rya­s tatvā<span type="hard-break">- </span><lb n="9,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 009,03</span>d iti | saugatādayo vi­pa­rya­s tās ta­nma­ta­sya pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta­tvā­t | na punaḥ prā­bhā­ka­rā ity api pakṣapāta­mā­tra­m­ —<lb n="9,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 009,04</span>ta­nma­ta­syā­pi pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta­tvā­vi­śe­ṣā­t | yathaiva hi pra­ti­kṣa­ṇa­vi­na­śva­ra­sa­ka­lā­rtha­ka­tha­naṃ pra­tya­kṣā­di­vi­ru­ddhaṃ <lb n="9,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 009,05</span>tathā ni­yo­ktṛ­ni­yo­gata­dvi­ṣa­yādi­bhe­da­pa­ri­ka­lpa­na­m api sa­rva­pra­mā­ṇā­nāṃ vi­dhi­vi­ṣa­ya­tā­vya­va­sthā­pa­ne­na tadbā<span type="hard-break">- </span><lb n="9,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 009,06</span>dha­ka­tvo­pa­pa­tteḥ | yadi punar a­pra­va­rtta­ka­sva­bhā­vaḥ śa­bda­ni­yo­ga­s tadā siddha eva tasya pra­vṛ­tti­he­tu­tvā­yo­gaḥ | sa ca <lb n="9,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 009,07</span>vā­kyā­rtha­tvā­bhā­vaṃ sā­dha­ya­ti | kiñca niyogaḥ pha­la­ra­hi­to vā syāt pha­la­sa­hi­to vā ? pha­la­ra­hi­ta­ś cet, na <lb n="9,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 009,08</span>tataḥ pre­kṣā­va­tāṃ pravṛttiḥ a­pre­kṣā­va­t tv a­pra­sa­ṅgā­t­, pra­yo­ja­na­m a­nu­ddi­śya na mando 'pi pra­va­rtta­te iti pra­si­ddhe­ś ca | <lb n="9,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 009,09</span>prasiddhacaṇḍana­ra­pa­ti­va­ca­na­ni­yo­gā­d a­pha­lā­d api pra­va­rtta­na­da­rśa­nā­d adoṣa iti cen na, ta­syā­pā­ya­pa­ri­ra­kṣa­ṇa­pha­la<span type="hard-break">- </span><lb n="9,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 009,10</span>tvāt | ta­nni­yo­gād a­pra­va­rtta­ne ta­dā­jño­lla­ṅgha­nakṛtām apāyo 'vaśyaṃ sa­mbha­va­tī­ti | tarhi ve­da­va­ca­nā­d api niyuktaḥ <lb n="9,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 009,11</span>pra­tya­vā­ya­pa­ri­hā­rā­ya pra­va­rtta­tā­m­–­"­ni­tyanai­mi­tti­ke kuryāt pra­tya­vā­ya­ji­hā­saye"ti va­ca­nā­t | katham idānīṃ <lb n="9,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 009,12</span>svargakāma iti va­ca­na­m a­va­ti­ṣṭha­te­–­juhuyāj juhotu ho­ta­vya­m iti li­ṅlo­ṭta­vya­pra­tya­yā­ntani­rde­śa­mā­trā­d eva <lb n="9,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 009,13</span>ni­yo­ga­mā­tra­sya siddhes tata eva ca pra­vṛ­tti­sa­mbha­vāt | yadi punaḥ pha­la­sa­hi­to niyoga iti pakṣas tadā phalā<span type="hard-break">- </span><lb n="9,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 009,14</span>rthitaiva pra­va­rtti­kā na ni­yo­gaḥ­–­ta­m anta­re­ṇā­pi pha­lā­rthi­nāṃ pra­vṛ­tti­da­rśa­nā­t | puru­ṣa­va­ca­nā­n ni­yo­ge­ya­m upālambho <lb n="9,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 009,15</span>nā­pau­ru­ṣe­yāgni­ho­trā­di­vā­kyā­t­–­ta­syā­nu­pā­la­mbha­tvā­d iti cet, "sarvaṃ vai khalv idaṃ bra­mhe­"­tyādi va­ca­na­m api <lb n="9,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 009,16</span>vi­dhi­mā­tra­pra­ti­pā­da­ka­m a­nu­pā­la­bhya­m astu tata eva | tathā ca ve­dā­nta­vā­da­si­ddhiḥ | tasmān na niyogo vākyā<span type="hard-break">- </span><lb n="9,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 009,17</span>rthaḥ kasyacit pra­vṛ­tti­he­tu­tvā­bhā­vā­d vidhivat | sarveṣu ca pakṣeṣu ni­yo­ga­sya pratyekaṃ vi­cā­rya­mā­ṇa­syā­yo­gā­n na <lb n="9,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 009,18</span>vā­kyā­rtha­tva­m a­va­ti­ṣṭha­te | tathā hi | –na tāvat kāryaṃ śuddhaṃ niyoga iti pakṣo ghaṭate preraṇāniyojyava­rji­ta­sya <lb n="9,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 009,19</span>ni­yo­ga­syā­sa­mbha­vā­t | tasmin ni­yo­ga­saṃ­jñā­ka­ra­ṇe sva­ka­mba­la­sya kūrdā­li­ke­ti nā­mā­nta­ra­ka­ra­ṇa­mā­traṃ syāt | <pb n="010"/><lb n="10,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 010,01</span>na ca tāvatā sveṣṭasiddhiḥ | śuddhā preraṇā niyoga ity apy anenāpā­staṃ­–­ni­yojyaphalara­hi­tā­yāḥ pre­ra­ṇā­yāḥ <lb n="10,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 010,02</span>pra­lā­pa­mā­tra­tvān ni­yo­ga­rū­pa­tā­nu­pa­pa­tteḥ | pre­ra­ṇā­sa­hi­taṃ kāryaṃ niyoga ity apy a­sa­mbhā­vya­m­–­ni­yo­jya­vi­ra­he <lb n="10,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 010,03</span>ni­yo­ga­vi­ro­dhā­t | kā­rya­sa­hi­tā preraṇā niyoga ity apy anena ni­ra­sta­m | kā­rya­syai­vo­pa­cā­ra­taḥ pra­va­rtta­ka­tvaṃ <lb n="10,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 010,04</span>niyoga ity apy a­sā­ra­m­–­ni­yo­jyā­di­ni­ra­pe­kṣa­sya kāryasya pra­va­rtta­ka­tvo­pa­cā­rā­yo­gāt | ka­dā­ci­t kvacit pa­ra­mā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="10,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 010,05</span>tas tasya tathānu­pa­la­mbhā­c ca | kārya­pre­ra­ṇayoḥ sambandho niyoga iti va­ca­na­m asaṅga­ta­m­–­tato bhinnasya sa­mba­ndha­sya <lb n="10,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 010,06</span>sa­mba­ndhi­ni­ra­pe­kṣa­sya ni­yo­ga­tvāgha­ṭa­nā­t | sambandhyātmanaḥ sa­mba­ndha­sya ni­yo­ga­tva­m ity api du­ra­nva­ya­m­–­pre­rya­mā­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="10,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 010,07</span>pu­ru­ṣa­ni­ra­pe­kṣa­yoḥ sa­mba­ndhyā­tma­no­r api kā­rya­pre­ra­ṇa­yo­r ni­yo­ga­tvā­nu­pa­pa­tteḥ | ta­tsa­mu­dāya­ni­yo­ga­vā­do 'py anena <lb n="10,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 010,08</span>pra­tyā­khyā­taḥ | kā­rya­pre­ra­ṇā­vi­ni­rmu­kta­s tu niyogo na vi­dhi­vā­da­m a­ti­śe­te | yat punaḥ sva­rga­kā­maḥ puruṣo 'gni<span type="hard-break">- </span><lb n="10,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 010,09</span>ho­trā­di­vā­kya­ni­yo­ge sati yā­ga­la­kṣa­ṇaṃ vi­ṣa­ya­m ā­rū­ḍha­m ātmānaṃ ma­nya­mā­naḥ pra­va­rtta­te iti ya­ntrā­rū­ḍha­ni­yo­ga­va­ca­naṃ <lb n="10,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 010,10</span>tad api na paramātma­vā­da­pra­ti­kū­la­m­–­pu­ru­ṣā­bhi­māna­mā­tra­sya ni­yo­ga­tva­va­ca­nā­t­, tasya cā­vi­dyo­da­ya­ni­ba­ndha­na­tvā­t | <lb n="10,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 010,11</span>bho­gya­rū­po niyoga iti cā­yu­kta­m­–­ni­yo­ktṛpreraṇāśūnyasya bhogyasya ta­dbhā­vā­nu­pa­pa­tteḥ | pu­ru­ṣa­sva­bhā­vo hi na <lb n="10,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 010,12</span>niyogo ghaṭate tasya śā­śva­ti­ka­tve­na ni­yo­ga­sya śā­śva­ti­ka­tva­pra­sa­ṅgā­t | pu­ru­ṣa­mā­tra­vi­dhe­r eva tathābhidhāne <lb n="10,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 010,13</span>ve­dā­nta­vā­da­pa­ri­sa­māpteḥ kuto ni­yo­ga­vā­do nāma | nanv evaṃ ni­yo­ga­ni­rā­ka­ra­ṇe 'pi vidher vākyārtha­tva­gha­ṭa­nā­n na <lb n="10,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 010,14</span>bhāvanā vākyārthaḥ siddho bha­ṭṭa­sye­ti na cetasi vi­dhe­ya­m­–­vi­dhe­r api vi­cā­rya­mā­ṇa­sya bā­dhya­mā­na­tvā­t | so 'pi <lb n="10,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 010,15</span>hi pra­mā­ṇa­rū­po vā syāt pra­me­ya­rū­po vā ta­du­bha­ya­rū­po vā a­nu­bha­ya­rū­po vā pu­ru­ṣa­vyā­pā­ra­rū­po vā śabda<span type="hard-break">- </span><lb n="10,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 010,16</span>vyā­pā­ra­rū­po vā dva­ya­vyā­pā­ra­rū­po vā­'­dva­ya­vyā­pā­ra­rū­po vety aṣṭau vi­ka­lpā­n nā­ti­krā­ma­ti | tathāhi | –­pra­mā­ṇaṃ <lb n="10,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 010,17</span>vidhir iti kalpanāyāṃ prameyaṃ kima paraṃ syāt ? tatsvarūpam eveti cen na­–­sa­rva­thā ni­raṃ­śa­sya sa­nmā­tra­de­ha­sya <lb n="10,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 010,18</span>vidheḥ pra­mā­ṇa­pra­me­ya­rū­pa­dva­ya­vi­ro­dhā­t | kalpi­ta­tvā­t ta­drū­pa­dva­ya­sya ta­trā­vi­ro­dha iti cet, katham idānīm anyāpohaḥ <lb n="10,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 010,19</span>śabdārthaḥ pra­ti­ṣi­dhyate­–­saṃ­vi­nmā­tra­syā­pra­māṇa­tva­vyā­vṛ­ttyā pra­mā­ṇa­tva­m a­pra­me­ya­tva­vyā­vṛ­ttyā ca pra­me­ya­tva­m iti <pb n="011"/><lb n="11,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 011,01</span>parair abhidhātuṃ śa­kya­tvā­t | vastusva­bhā­vā­bhi­dhā­ya­ka­tvā­bhā­ve śa­bda­syā­nyā­po­hābhi­dhā­ya­ka­tve 'pi kvacit pra­va­rtta­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="11,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 011,02</span>tyā­yo­gā­n nā­nyā­po­haḥ śabdārtha iti cet, tarhi va­stu­sva­rū­pā­bhi­dhā­yi­no 'pi śa­bda­syā­nyā­po­hā­na­bhi­dhāyitve 'nya<span type="hard-break">- </span><lb n="11,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 011,03</span>pa­ri­hā­re­ṇa kvacit pra­vṛ­tti­ni­ba­ndha­tā­pā­yā­d vidhir api śabdārtho mā bhūt | parama­pu­ru­ṣa­syai­va vidheyatvāt ta­da­nya­syāsa<span type="hard-break">- </span><lb n="11,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 011,04</span>mbhavān nā­nya­pa­ri­hā­re­ṇa pravṛttir iti cet katham idānīṃ "­dra­ṣṭa­vyo re 'yam ā­tme­"­tyādi­vā­kyā­n nairātmyādi­pa­ri­hā­re<span type="hard-break">- </span><lb n="11,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 011,05</span>ṇātmani pravṛttir nai­rā­tmyā­di­da­rśa­nā­dī­nā­m api pra­sa­ṅgā­t | nairātmyāder a­nā­dya­vi­dyo­pa­ka­lpi­ta­tvā­n na tadda­rśa­nā­dau <lb n="11,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 011,06</span>pra­vṛ­tti­r iti cet katham a­nya­pa­ri­hā­re­ṇa pra­vṛ­tti­r na bhavet ? pa­ra­ma­brahmaṇo vidhir evānyasyā­nā­dya­vi­dyo­pa­ka­lpi­ta­sya <lb n="11,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 011,07</span>nai­rā­tmyā­deḥ pa­ri­hā­ra iti cet katham evam a­nyā­po­ha­vādino 'pi pa­rā­po­ha­na­m eva sva­rū­pa­vi­dhi­r na bhavet ? tasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="11,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 011,08</span>nyā­po­ha­vā­di­vi­ro­dhā­n naivam iti cet vidhivādino 'pi tathā vi­dhi­vā­da­vi­ro­dhā­d a­nyā­po­hā­bhyu­pa­ga­mo mā bhūt | <lb n="11,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 011,09</span>paramārthato '­nyā­po­ho vi­dhi­vā­di­nā nai­vā­bhyu­pa­ga­mya­te tasya pra­ti­bhā­sa­samā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­tve­na pra­ti­bhā­sā­ntaḥ<span type="hard-break">- </span><lb n="11,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 011,10</span>pra­vi­ṣṭa­tva­si­ddheḥ pa­ra­ma­pu­ru­ṣa­tvā­t­, pra­ti­bhā­sa­sva­rū­pa­va­t | ta­syā­pra­ti­bhā­sa­mā­na­tve vya­va­sthā­nu­pa­pa­tte­r a­nya­thā­ti­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="11,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 011,11</span>saṅgāt | śabdajñā­ne­syā­nu­mā­najñāne cā­nyā­po­ha­sya pra­ti­bhā­sa­ne 'pi ta­tsa­mā­nā­dhi­kara­ṇa­ta­yā pra­ti­bhā­sa­nā­n na <lb n="11,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 011,12</span>tato 'nyatvam | tasya ca śa­bdā­nu­mā­na­jñā­na­sya pra­ti­bhā­sa­mā­trā­tma­ka­tvā­n nārthā­nta­ra­tva­m iti cet katham idānīm u<span type="hard-break">- </span><lb n="11,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 011,13</span>pa­ni­ṣa­dvākyaṃ pratibhāsa­mā­trā­d anyalliṅgaṃ vā yatas ta­tpra­ti­pa­ttiḥ prekṣāvataḥ syāt | tasya pa­ra­ma­bra­hma­vi­varttatvād vi<span type="hard-break">- </span><lb n="11,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 011,14</span>varttasya ca vi­va­rtti­no '­bhe­de­na pa­ri­ka­lpa­nā­t tatas ta­tpra­ti­pa­tti­r iti cet kathaṃ ta­tpa­ri­ka­lpi­tā­d vākyāl liṅgād vā <lb n="11,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 011,15</span>pa­ra­mā­rtha­pa­thā­va­tā­ri­ṇaḥ pa­ra­ma­bra­hma­ṇaḥ pra­ti­pa­ttiḥ­–­pa­ri­ka­lpi­tā­d dhūmādeḥ pā­ra­mā­rthi­ka­pā­va­kā­di­pra­ti­pa­tti­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="11,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 011,16</span>pāramā­rthi­ka­m e­vo­pa­ni­ṣa­dvā­kyaṃ liṅgaṃ ca pa­ra­ma­bra­hma­tve­ne­ti cet tarhi yathā ta­tpā­ra­mā­rthi­kaṃ tathā sā­dhya­sa­maṃ kathaṃ <pb n="012"/><lb n="12,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 012,01</span>pu­ru­ṣā­dvai­taṃ vya­va­sthā­pa­ye­t ? yathā ca pra­ti­pā­dyajanasya prasiddhaṃ na tathā pā­ra­mā­rthi­kaṃ–­dvai­ta­pra­sa­ṅgā­t | iti kutaḥ <lb n="12,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 012,02</span>pa­ra­mā­rtha­si­ddhiḥ | tatas tām a­bhyu­pa­ga­ccha­tā pā­ra­mā­rthi­ka­m u­pa­ni­ṣa­dvā­kyaṃ liṅgaṃ ca pra­ti­pa­tta­vya­m | tac cācitsvabhā<span type="hard-break">- </span><lb n="12,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 012,03</span>vaṃ, citsvabhāvatve pa­ra­saṃ­ve­dya­tva­vi­ro­dhā­t pra­ti­pā­da­ka­ci­tsva­bhā­va­tvā­t­, ta­tsu­khā­di­va­t | pra­ti­pā­dya­ci­tsva­bhā­va­tve <lb n="12,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 012,04</span>vā na pra­ti­pā­da­ka­saṃ­ve­dya­tvaṃ pra­ti­pā­dya­su­khā­di­va­t | tasya ta­du­bha­ya­ci­tsva­bhā­va­tve prā­śni­kā­di­saṃ­ve­dya­tva­vi­ro­dha­s tadu<span type="hard-break">- </span><lb n="12,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 012,05</span>bha­ya­su­khā­di­va­t | sakala­ja­na­ci­tsva­bhā­va­tve prati­pā­da­kā­di­bhā­vā­nu­pa­pa­ttiḥ­–­avi­śe­ṣā­t | pra­ti­pā­da­kā­dī<span type="hard-break">- </span><lb n="12,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 012,06</span>nām a­vi­dyo­pa­ka­lpi­ta­tvā­d adoṣa iti cet, yaiva pra­ti­pā­da­ka­syā­vi­dyā pra­ti­pā­da­ka­tvo­pa­ka­lpi­kā saiva pra­ti­pā­dya­sya <lb n="12,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 012,07</span>prā­śni­kā­de­ś cā­vi­śi­ṣṭā pra­ti­pā­da­ka­tva­m u­pa­ka­lpa­ye­t | pra­ti­pā­dya­sya cāvidyā pra­ti­pā­dya­tvo­pa­ka­lpa­na­pa­rā pratipā<span type="hard-break">- </span><lb n="12,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 012,08</span>da­kā­de­r a­vi­śi­ṣṭā pra­ti­pā­dya­tvaṃ pa­ri­ka­lpa­ye­t pra­ti­pā­da­kā­dī­nā­m a­bhe­dā­t ta­da­vi­dyā­nā­m a­bhe­da­pra­saṅgāt | bhede vā <lb n="12,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 012,09</span>pra­ti­pā­da­kā­dī­nāṃ bhe­da­si­ddhiḥ­–­vi­ru­ddhadha­rmā­dhyā­sā­t | anādya'­vi­dyo­pa­ka­lpi­ta eva ta­da­vi­dyā­nāṃ bhedo na <lb n="12,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 012,10</span>pā­ra­mā­rthi­ka iti cet, pa­ra­mā­rtha­ta­s tarhy a­bhi­nnā­s ta­da­vi­dyā iti sa eva pra­ti­pā­da­kā­dī­nāṃ sa­ṅka­ra­pra­saṅgaḥ | yadi <lb n="12,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 012,11</span>punar avidyāpi pra­ti­pā­da­kā­dī­nā­m a­vi­dyo­pa­ka­lpi­ta­tvā­d eva, na bhe­dā­bhe­da­vi­ka­lpa­sa­hā nīrūpatvād iti mataṃ tadā <lb n="12,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 012,12</span>pa­ra­mā­rtha­pa­thā­va­tā­ri­ṇaḥ pra­ti­pā­da­kā­da­ya iti ba­lā­dā­yā­ta­m­–­ta­davi­dyā­nā­m a­vi­dyo­pa­ka­lpi­ta­tve vi­dyā­tva­vi­dhe­r avaśya<span type="hard-break">- </span><lb n="12,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 012,13</span>mbhā­vi­tvā­t | tathā ca pra­ti­pā­di­kā­di­bhyo bhinnam u­pa­ni­ṣa­dvā­kyaṃ sakṛt tatsaṃ­ve­dya­tvā­nya­thā­nu­pa­pa­tteḥ ity aci­tsva­bhā­vaṃ­, <pb n="013"/><lb n="13,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 013,01</span>siddhaṃ ba­hi­rva­stu ta­dva­ddha­ṭā­di­va­stu­si­ddhi­r iti na pra­ti­bhā­sā­dvai­ta­vya­va­sthā pra­ti­bhā­syasyāpi su­pra­si­ddha­tvā­t | prati<span type="hard-break">- </span><lb n="13,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 013,02</span>bhāsa­sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­tā punaḥ pra­ti­bhā­syasya ka­tha­ñci­d bhede 'pi na vi­ru­ddhya­te | ghaṭaḥ pra­ti­bhā­sa­ta iti pra­ti­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="13,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 013,03</span>viṣayo bha­va­tī­ty ucyate vi­ṣa­ya­vi­ṣa­yi­ṇo­r abhe­do­pa­cā­rāt, pra­stha­pra­mi­taṃ dhānyaṃ, prastha iti yathā | tataḥ sāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="13,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 013,04</span>nā­dhi­ka­ra­ṇyā­d u­pa­ca­ri­tā­n nā­nu­pa­cari­tai­ka­tva­si­ddhiḥ | mukhyaṃ sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyaṃ kva siddham iti cet, saṃ­ve­da­naṃ <lb n="13,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 013,05</span>pra­ti­bhā­sa­te bhāti ca­kā­stī­tyā­di vya­va­hā­re mukhyam | tato vai­ya­dhi­ka­ra­ṇyavya­va­hā­ra­s tu gauṇas tatra saṃ­ve­da­na­sya <lb n="13,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 013,06</span>pra­ti­bhā­sa­na­m iti paṭasya pra­ti­bhā­sa­na­m ity atra tasya mu­khya­tva­pra­si­ddheḥ | ka­tha­ñci­d bhedam a­nta­re­ṇa sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyā<span type="hard-break">- </span><lb n="13,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 013,07</span>nu­pa­pa­tte­ś ca | tata eva ka­tha­ñci­d bhe­da­si­ddhiḥ | śuklaḥ paṭa ity atra sarvathā śu­kla­pa­ṭa­yo­r aikye hi na sa­mā­nā­dhi<span type="hard-break">- </span><lb n="13,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 013,08</span>ka­ra­ṇa­tā paṭaḥ paṭa iti yathā | nāpi sarvathā bhede hi­ma­va­nma­ka­rā­ka­ra­va­t | tathā­nyā­po­ha­sya pra­ti­bhā­sa­mā­na­sya <lb n="13,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 013,09</span>pra­ti­bhā­sa­sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­tve 'pi pra­ti­bhā­sā­d bhe­da­vya­va­sthi­te­s ta­dvi­ṣa­yaḥ śabdaḥ kathaṃ vi­dhi­vi­ṣa­ya eva samava­ti­ṣṭha­te | <lb n="13,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 013,10</span>tathābhyu­pa­ga­me ca katham a­nya­pa­ri­hā­re­ṇa kvacit pra­va­rtta­kaḥ śabdo yato vi­dhi­vi­ṣa­yaḥ syād iti sū­kta­m­–­vi­dheḥ <lb n="13,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 013,11</span>pra­mā­ṇa­tve tasyaiva pra­me­ya­tva­ka­lpa­nā­yā­m a­nyā­po­hā­nupraveśo 'nyathānya­tpra­me­yaṃ vācyam iti | pra­me­ya­rū­po vidhi<span type="hard-break">- </span><lb n="13,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 013,12</span>r iti ka­lpa­nā­yā­m api pra­mā­ṇa­m a­nya­dvā­cya­m iti ta­syai­vo­bha­ya­svabhā­va­tva­vi­ro­dhā­t­–­ka­lpa­nā­vaśād vidheḥ pra­mā­ṇa­rū<span type="hard-break">- </span><lb n="13,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 013,13</span>patve '­nyā­po­ha­vā­dā­nu­ṣa­ṅga­syā­vi­śe­ṣā­t | pra­mā­ṇa­pra­me­ya­rū­po vidhir iti ka­lpa­nā­py anena nirastā | ta­da­nu­bha­ya­rū­po <lb n="13,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 013,14</span>vidhir iti ka­lpa­nā­yāṃ tu sva­ra­śṛ­ṅgā­di­va­da­va­stu­tā­pa­ttiḥ­–­pra­mā­ṇa­pra­me­ya­sva­bhā­va­ra­hi­ta­sya vidheḥ sva­bhā­vā­nta­re­ṇa <lb n="13,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 013,15</span>vya­va­sthā­nāyogāt | pramātrāder api pra­me­ya­tvo­pa­patteḥ | anyathā tatra pra­mā­ṇa­vṛ­tte­r a­bhā­vā­t sarvathā va­stu­tva­hā­niḥ | <pb n="014"/><lb n="14,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 014,01</span>śa­bda­vyā­pā­ra­rū­po vidhir iti cet sā śa­bda­bhā­va­nai­va | pu­ru­ṣa­vyā­pā­raḥ sa iti cet sā­rtha­bhā­vanā syāt | <lb n="14,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 014,02</span>etenobhaya­vyā­pā­ra­rū­po vidhir iti pra­tyā­khyā­ta­m | tadanu­bha­ya­vyā­pā­ra­rū­pas tu vidhir viṣaya­sva­bhā­va­ś cet tasya <lb n="14,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 014,03</span>vākyakāle '­sa­nni­dhā­nā­n ni­rā­la­mba­na­śa­bda­vā­da­pra­ve­śaḥ | phalasva­bhā­va­ś cet sa eva do­ṣaḥ­–­ta­syā­pi ta­dā­'­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="14,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 014,04</span>nni­dhā­nā­d anyathā vidher a­na­va­tā­rā­t | ni­ssva­bhā­vo vidhir iti ka­lpa­nā­yāṃ tu vidhir vākyārtha iti na kiñcid vā<span type="hard-break">- </span><lb n="14,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 014,05</span>kyārtha ity uktaṃ syāt | kiñca yadi vidhiḥ sann eva tadā na kasyacid vidheyaḥ pu­ru­ṣa­sva­rū­pa­va­t | a­thā­sa­nn eva <lb n="14,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 014,06</span>tathāpi na vidheyaḥ kha­ra­vi­ṣā­ṇavat | atha pu­ru­ṣa­rū­pa­ta­yā san darśanādi­rū­pa­ta­yā tv asann iti vidheyaḥ syāt <lb n="14,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 014,07</span>tadobhaya­rū­pa­tāpattiḥ | na san nāpy asan vidhir iti cet tad idaṃ vyāhatam­–­sa­rva­thā sa­ttva­pra­ti­ṣe­dhe sa­rva­thai­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="14,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 014,08</span>sa­ttva­vi­dhi­pra­sa­ṅgā­t­–­tanniṣedhe vā sarvathā sa­ttva­vi­dhā­nu­ṣa­ṅgā­t | sakṛd u­bha­ya­pra­ti­ṣe­dhe tu ka­tha­ñci­t sa­da­sa­ttva­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="14,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 014,09</span>dhānān ma­tā­nta­rā­nu­ṣaṅgāt kuto vidhir eva vākyārthaḥ | kiñca vidhiḥ pra­va­rtta­ka­sva­bhā­vo vā syād a­pra­va­rtta­ka­sva­bhā­vo <lb n="14,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 014,10</span>vā ? pra­va­rtta­ka­sva­bhā­va­ś ced ve­dā­nta­vā­di­nā­m iva tā­thā­ga­tā­dī­nā­m api pra­va­rtta­kaḥ syāt | teṣāṃ viparyāsān na pra­va­rtta­ka <lb n="14,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 014,11</span>iti cet tata eva ve­dā­nta­vā­di­nā­m a­pra­va­rtta­ka ity api śakyeta | sau­ga­tā­dī­nā­m eva vi­pa­ryā­so '­pra­va­rtta­mā­nā­nāṃ­, <lb n="14,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 014,12</span>na punaḥ pra­va­rtta­mā­nā­nāṃ vi­dhi­vā­di­nā­m ity a­prā­mā­ṇi­kam e­ve­ṣṭa­m­–­u­bha­ye­ṣāṃ sa­mā­nā­kṣe­pa­sa­mā­dhā­na­tvā­t | yadi <lb n="14,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 014,13</span>punar a­pra­va­rtta­ka­sva­bhā­va eva vidhis tadā kathaṃ vākyārthaḥ syān ni­yo­ga­va­t | kiñca vidhiḥ pha­la­ra­hi­to vā syāt <lb n="14,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 014,14</span>pha­la­sa­hi­to vā ? pha­la­ra­hi­ta­ś cen na pra­va­rtta­ko ni­yo­ga­va­d eva | puruṣādvaite na kaścit ku­ta­ści­t pra­va­rtta­ka iti cet <lb n="14,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 014,15</span>katham a­pra­va­rtta­ko vidhiḥ sarvathā vākyārthaḥ kathyate | –tathā ni­yo­ga­syā­pi vā­kyā­rtha­tva­pra­sa­ṅgā­t | tathā <lb n="14,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 014,16</span>draṣṭavyo re 'yam ā­tme­tyā­di­vā­kyā­d ātmani da­rśa­na­śra­va­ṇā­nu­ma­na­na­dhyā­na­vi­dhā­ne pra­ti­pa­ttu­r a­pra­vṛ­ttau kim arthas tadvā<span type="hard-break">- </span><lb n="14,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 014,17</span>kyābhyāsaḥ ? pha­la­sa­hi­to vidhir iti ka­lpa­nā­yāṃ pha­lā­rthi­ta­yai­va lokasya pra­vṛ­tti­si­ddhe­r vṛttyā vidhika<span type="hard-break">- </span><lb n="14,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 014,18</span>thanaṃ ni­yo­ga­ka­tha­na­va­t | tathāpi vidher vā­kyā­rtha­tve ni­yo­ga­syā­pi vā­kyā­rtha­tvaṃ kuto na bhavet | <pb n="015"/><lb n="15,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 015,01</span>paṭā­di­va­t pa­dā­rthā­ntara­tve­nā­pra­ti­bhā­sa­nā­n niyojyamā­na­vi­ṣaya­ni­yo­ktṛ­dharmatvena cā­na­va­sthā­nā­n na niyogo <lb n="15,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 015,02</span>vākyārtha iti cet tad i­ta­ra­trāpi sa­mā­na­m–­vi­dhe­r api gha­ṭā­di­va­t pa­dā­rthā­nta­ra­tve­nā­pra­ti­bhā­sa­nā­t­–­vi­dhā<span type="hard-break">- </span><lb n="15,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 015,03</span>yyamā­na­vi­ṣa­yavidhāya­ka­dha­rma­tve­nā­vya­va­sthi­te­ś ca | yathaiva hi ni­yo­jya­sya puṃso dharme niyoge 'nanuṣṭheyatā <lb n="15,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 015,04</span>ni­yo­ga­sya si­ddha­tvā­d­–­a­nya­thā ta­da­nu­ṣṭhā­no pa­ra­mā­bhā­vā­nu­ṣa­ṅgāt­–­ka­syacid rū­pa­syā­si­ddha­syā­bhā­vā­t | asiddha<span type="hard-break">- </span><lb n="15,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 015,05</span>rū­pa­tā­yāṃ vā­'­ni­yo­jya­tva­m­–­vi­ro­dhā­d va­ndhyā­sta­na­ndha­yā­di­va­t | si­ddha­rū­pe­ṇa ni­yo­jya­tve ta­syai­vā­rtha­rū­pe­ṇa vā <lb n="15,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 015,06</span>ni­yo­jya­tā­yā­m ekasya pu­ru­ṣa­sya si­ddhā­si­ddha­rū­pa­sa­ṅka­rā­n ni­yo­jye­ta­ra­tva­vi­bhā­gā­si­ddhiḥ | tadrūpā­'­sa­ṅka­re vā <lb n="15,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 015,07</span>bhe­da­pra­sa­ṅgā­d ātmanaḥ si­ddhā­si­ddha­rū­pa­yoḥ sa­mba­ndhā­bhā­vo '­nu­pa­kā­rā­t | u­pa­kā­ra­ka­lpa­nā­yā­m ā­tma­na­s tadupa­kā­rya­tve <lb n="15,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 015,08</span>ni­tya­tva­hā­niḥ | tayor ā­tmo­pa­kā­rya­tve si­ddha­rū­pa­sya sa­rva­tho­pa­kā­rya­tva­vyā­ghā­taḥ | a­si­ddha­rū­pa­syā­py u­pa­kā­rya­tve <lb n="15,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 015,09</span>ga­ga­na­ku­su­mā­de­r u­pa­kā­rya­tā­nu­ṣa­ṅgaḥ | si­ddhā­si­ddha­rū­pa­yo­r api ka­tha­ñci­d a­si­ddha­rū­po­pa­ga­me pra­kṛ­ta­pa­rya­nu­yo­gā­ni­vṛ­tte­r a­na­va­sthā<span type="hard-break">- </span><lb n="15,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 015,10</span>nu­ṣa­ṅgā­d ity upālambhaḥ | tathā vi­dhā­pya­mā­na­sya pu­ru­ṣa­sya dharme vidhāv api siddhasya puṃso da­rśa­na­śra­va­ṇā­nu­ma­na­na­dhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="15,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 015,11</span>na­vi­dhā­na­vi­ro­dhaḥ | tadvidhāne vā sarvadā ta­da­nu­pa­rati­pra­sa­ktiḥ | da­rṣa­nā­di­rū­pe­ṇa tasyāsiddhau vidhāna­vyā­ghā­taḥ <lb n="15,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 015,12</span>kū­rma­ro­mā­di­va­t | si­ddha­rū­pe­ṇa vi­dhā­pya­mā­na­sya vidhāne ta­syai­vā­si­ddha­rū­pe­ṇa cā­vi­dhā­ne si­ddhā­si­ddha­rū­pa­sa­ṅka<span type="hard-break">- </span><lb n="15,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 015,13</span>rād vi­dhā­pye­ta­ra­tva­vi­bhā­gā­si­ddhiḥ | ta­drū­pā­sa­ṅka­re vā bhe­da­pra­sa­ṅgā­dā­tmanaḥ si­ddhā­si­ddha­rū­pa­yo­s ta­tsa­mba­ndhā­bhā­vā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="15,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 015,14</span>do­ṣā­sa­ñjana­syā­vi­śe­ṣaḥ | tathā vi­ṣa­ya­sya yo­ga­la­kṣa­ṇa­sya dharme niyoge ta­syā­'­pa­ri­ni­ṣpa­nna­tvā­t svarūpābhāvā<span type="hard-break">- </span><lb n="15,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 015,15</span>d vākyena pra­tye­tu­m aśakyatvasya vidhāv api viṣayadharme sa­mā­na­tvā­t kuto viṣayadharmo vidhiḥ ? puruṣasyaiva vi­ṣa­ya­ta­yā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="15,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 015,16</span>bhā­sa­mā­na­sya vi­ṣa­ya­tvā­t tasya ca pa­ri­ni­ṣpa­nna­tvā­n na ta­ddha­rma­sya vidher asambhava iti cet tarhi ya­ja­nā­śra­ya­sya <lb n="15,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 015,17</span>dravyādeḥ si­ddha­tvā­t tasya ca vi­ṣa­ya­tvā­t kathaṃ taddharmo niyogo 'pi na siddhyet ? yena rūpeṇa viṣayo vidyate tena <lb n="15,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 015,18</span>taddharmo niyogo '­pī­ti­, ta­da­nu­ṣṭhā­nābhāve vi­dhi­vi­ṣa­yo yena rū­pe­ṇā­sti tena ta­ddha­rma­sya vidheḥ katham a­nu­ṣṭhā­na­m ? <pb n="016"/><lb n="16,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,01</span>yenāṃśena nāsti te­nā­nu­ṣṭhānam iti cet tanniyoge 'pi sa­mā­na­m | katham a­sa­nni­yo­go '­nu­ṣṭhī­ya­te­–­a­pra­tī­ya­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="16,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,02</span>tvāt kha­rā­vi­ṣā­ṇa­va­d iti cet tata eva vidhir api nā­nu­ṣṭhe­yaḥ | pratī­ya­mā­na­tvā­d a­nu­ṣṭhe­yatayā cā­si­ddha­tvā­d a­nu­ṣṭhe­yo <lb n="16,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,03</span>vidhir iti cen niyogo 'pi tathāstu | nanv anuṣṭheyatayaiva niyogo '­va­ti­ṣṭhate, na pra­tī­ya­mā­na­ta­yā tasyāḥ sakala<span type="hard-break">- </span><lb n="16,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,04</span>vastu­sā­dhā­ra­ṇa­tvā­t | anu­ṣṭhe­ya­tā ca pra­ti­bhā­tā ko 'nyo niyogo ya­syā­nu­ṣṭhi­ti­r iti cet tarhi vidhir api <lb n="16,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,05</span>na pra­tī­ya­mā­na­ta­yā pra­ti­ṣṭhā­m anubhavati, kintu vi­dhī­ya­mā­na­ta­yā | sā ced a­nu­bhū­tā ko 'nyo vidhir nāma yasya <lb n="16,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,06</span>vi­dhā­na­m u­pa­ni­ṣa­dvā­kyā­d anukarṇyate | nanu dra­ṣṭa­vyā­di­vā­kye­nā­tma­da­rśa­nā­di­kaṃ vihitaṃ mameti pra­tī­te­r aprati<span type="hard-break">- </span><lb n="16,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,07</span>kṣayārho vidhiḥ katham apākriyate ? kim idānīm a­gni­ho­trā­di­vā­kye­na yā­gā­di­vi­ṣa­ye niyukto 'ham iti <lb n="16,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,08</span>pra­tī­ti­r na vidyate yena niyogaḥ pra­ti­kṣi­pya­te ? sā pra­tī­ti­r a­pra­mā­ṇa­m iti cet vi­dhi­pra­tī­tiḥ <lb n="16,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,09</span>katham a­pra­mā­ṇaṃ na syāt ? vi­dhi­pra­tī­teḥ pu­ru­ṣa­do­ṣa­ra­hi­ta­ve­da­va­ca­ne­na ja­ni­ta­tvā­d iti cet tata eva ni­yo­ga­pra­tī<span type="hard-break">- </span><lb n="16,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,10</span>tir apy a­pra­mā­ṇaṃ mā bhū­t­–­sa­rva­thā­py a­vi­śe­ṣāt | tathāpi ni­yo­ga­sya vi­ṣa­ya­dha­rma­syā­sa­mbha­ve vidher api ta­ddha­rma­sya na <lb n="16,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,11</span>sambhavaḥ | śabdasya vidhāyakasya dharmo vidhir ity api na niścetuṃ śakyam­–­ni­yo­ga­syā­pi ni­yo­ktṛ­śa­bda­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="16,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,12</span>rma­tva­pra­ti­ghā­tā­bhā­vā­nu­ṣa­kteḥ | śabdasya si­ddha­rū­patvāt taddharmo niyogaḥ katham asiddho yenāsau sampādyate kasya<span type="hard-break">- </span><lb n="16,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,13</span>cid ity api na ma­nta­vya­m­–­vi­dhi­sa­mpā­da­na­vi­ro­dhā­t­–­ta­syāpi si­ddho­pa­ni­ṣa­dvā­kya­dha­rma­tvā­vi­śe­ṣā­t | prasiddha<span type="hard-break">- </span><lb n="16,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,14</span>syāpi sa­mpā­da­ne pu­naḥ­pu­na­sta­tsa­mpā­da­na­pra­vṛ­ttya­nu­pa­ra­mā­t katham u­pa­ni­ṣa­dvā­kya­sya pra­mā­ṇa­tā­–­ta­da­pū­rvā­rtha­tā­vi­ra­hā<span type="hard-break">- </span><lb n="16,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,15</span>t smṛtivat | tasya vā pra­mā­ṇa­tve ni­yo­ga­vā­kyaṃ pra­mā­ṇa­m a­stu­–­vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | kiñ ca ta­dvi­dhi­vi­ṣa­yaṃ vākyaṃ <lb n="16,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,16</span>gu­ṇa­bhā­ve­na pra­dhā­na­bhā­ve­na vā vidhau pramāṇaṃ syāt ? yadi gu­ṇa­bhā­ve­na ta­dā­gni­ho­traṃ ju­hu­yā­t sva­rga­kā­ma ityādi<span type="hard-break">- </span><lb n="16,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,17</span>r api tad a­stu­–­gu­ṇa­bhā­ve­na vi­dhi­vi­ṣa­ya­tva­sya bhā­vā­t­–­ta­tra<span resp="?" rend="underline">bha­ṭṭa­ma­tā­nu­sā­ri­bhi­r </span>bhā­va­nā­prā­dhā­nye­no­pa­ga­mā­t­ —<lb n="16,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,18</span><span resp="?" rend="underline">prā­bhā­ka­rai­ś</span> ca ni­yo­ga­go­ca­ra­tva­sya pra­dhā­na­tvā­ṅgī­ka­ra­ṇā­t | tau ca bhā­va­nā­ni­yo­gau nā­sa­dvi­ṣayau pra­va­rtte­te pratī<span type="hard-break">- </span><lb n="16,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,19</span>yete vā sa­rva­thā­py asatoḥ pratītau vā śa­śa­vi­ṣa­ṇā­de­r api ta­da­nu­ṣa­kteḥ | sadrūpatayā ca tayor vi­dhi­nā­nta­rī<span type="hard-break">- </span><lb n="16,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,20</span>ya­ka­tva­si­ddheḥ siddhaṃ gu­ṇa­bhā­ve­na vi­dhi­vi­ṣa­ya­tvaṃ vākyasya | iti nā­pra­mā­ṇa­tā­pa­tti­r yena ka­rma­kā­ṇḍa­sya <lb n="16,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 016,21</span>pā­ra­mā­rthi­ka­tā na bhavet | pradhāna­bhā­ve­na vi­dhi­vi­ṣa­yaṃ co­da­nā­vā­kyaṃ pra­mā­ṇa­m iti cā­yu­kta­m­–­vi­dheḥ <pb n="017"/><lb n="17,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,01</span>satyatve dvai­tā­va­tārāt | ta­da­sa­tya­tve prā­dhā­nyā­'­yo­gā­t | tathā hi | yo yo 'satyaḥ sa sa na pra­dhā­na­bhā­va­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="17,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,02</span>nu­bha­va­ti | yathā ta­da­vi­dyā­vi­lā­saḥ | tathā cāsatyo vidhir iti na pra­dhā­na­bhā­ve­na ta­dvi­ṣa­ya­tvo­pa­pa­ttiḥ | <lb n="17,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,03</span>syān matam | –na sa­mya­ga­va­dhā­ri­taṃ vidheḥ svarūpaṃ bhavatā tasyaiva yato vya­va­sthi­ta­tvā­t | pra­ti­bhā­sa­mā­trā­d dhi <lb n="17,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,04</span>pṛthag vidhiḥ kā­rya­ta­yā na pra­tī­ya­te gha­ṭā­di­va­t pre­ra­ka­ta­yā ca nā­dhya­va­sī­ya­te va­ca­nā­di­vat | ka­rma­ka­ra­ṇa­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="17,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,05</span>dha­na­ta­yā hi tatpratītau kā­rya­tā­pre­ra­ka­tāpratyayo yukto nānyathā | kiṃ tarhi ? draṣṭavyo re­ya­mā­tmā śro­ta­vyo­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="17,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,06</span>mantavyo ni­di­dhyā­si­ta­vya i­tyā­di­śa­bda­śra­va­ṇā­d a­va­sthā­nta­ra­vi­la­kṣa­ṇe­na prerito 'ham iti jā­tā­kū­te­nā­kā­re­ṇa <lb n="17,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,07</span>svayam ātmaiva pra­ti­bhā­ti | sa eva vidhir ity ucyate | tasya ca jñānaṃ vi­ṣa­ya­ta­yā sa­mba­ndha­m adhi­ti­ṣṭha­tī­ti <lb n="17,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,08</span>pra­dhā­na­bhā­va­vi­bhā­va­nā vidher na vi­ha­nya­te­–­ta­thā­vi­dha­ve­da­vākyād ātmana eva vi­dhā­ya­ka­ta­yā pra­ti­bhā­sa­nā­t | <lb n="17,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,09</span>ta­dda­rśa­na­śra­va­ṇā­nu­ma­na­na­dhyā­na­rū­pa­sya vi­dhī­ya­mā­na­ta­yā­nu­bha­vā­t | tathā ca svayam ā­tmā­'­'­tmā­naṃ draṣṭuṃ śrotum a­nu­ma­ntuṃ <lb n="17,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,10</span>dhyātuṃ vā pra­va­rtta­te | tathā pra­vṛ­ttya­sa­mbha­ve hy ātmanaḥ prerito 'ham ity avagatir a­prā­mā­ṇi­kī syāt | tato nāsatyo <lb n="17,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,11</span>vidhir yena pra­dhā­na­tā tasya vi­ru­dhya­te | nāpi satyatve dvai­ta­si­ddhiḥ­–­ā­tma­sva­rū­pa­vya­ti­re­ke­ṇa tadabhā­vā­t­ —<lb n="17,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,12</span>ta­syai­ka­syai­va tathā pra­ti­bhā­sa­nā­d iti | tad apy a­sa­tya­m­–­ni­yo­gādi­vā­kyā­rtha­syā­pi ni­śca­yā­tma­ka­ta­yā pratīya<span type="hard-break">- </span><lb n="17,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,13</span>mā­na­tvā­t | tathā hi | –­ni­yo­ga­s tāvad a­gni­ho­trā­di­vā­kyā­d iva draṣṭavyo '­re­ya­mā­tme­tyā­di­va­ca­nā­d api pra­tī­ya­te <lb n="17,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,14</span>eva | niyukto 'ham anena vā­kye­ne­ti ni­ra­va­śe­ṣo yogaḥ pra­ti­bhā­ti­–­ma­nā­ga­py a­yo­gā­śa­ṅkā­na­va­tā­rā­d a­va­śya­ka­rtta<span type="hard-break">- </span><lb n="17,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,15</span>vya­tā­sa­mpra­tya­yā­t | katham anyathā ta­dvā­kya­śra­va­ṇā­d asya pra­vṛ­tti­r u­pa­pa­dya­te­ —me­gha­dhva­nyāder api pra­vṛ­tti­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="17,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,16</span>kiñ ca śabdād draṣṭavyo re­ya­mā­tme­tyā­de­r ā­tma­dra­ṣṭa­vya­tā­di­vi­dhi­s tad'draṣṭavya­tā­di­vya­va­cche­da­ra­hi­to yadīṣyate tadā <lb n="17,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,17</span>na ka­sya­ci­t pravṛtti­he­tuḥ­–­pra­ti­ni­ya­ta­vi­ṣa­ya­vi­dhi­nā­nta­rī­ya­ka­tvā­t pre­kṣā­va­tpra­vṛ­tteḥ | tasya cā­ta­dvi­ṣaya­pa­ri­hā­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="17,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,18</span>vi­nā­bhā­vi­tvā­t kaṭaḥ karttavya iti yathā | na hi kaṭe ka­rtta­vya­tā­vi­dhi­r atadvya­va­cche­da­m a­nta­re­ṇa vya­va­hā­ra­mā­rga<span type="hard-break">- </span><lb n="17,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,19</span>m a­va­tā­ra­yi­tuṃ śakyaḥ | para­pa­ri­hā­ra­sa­hi­to vidhiḥ śabdārtha iti cet tarhi vi­dhi­pra­ti­ṣe­dhā­tma­kaḥ śabdārtha <lb n="17,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,20</span>iti kuto vi­dhye­kā­nta­vā­da­sya pratiṣṭhā pra­ti­ṣe­dhai­kā­nta­vā­da­vat | syān matam | –­pa­ra­pa­ri­hārasya gu­ṇī­bhū­ta­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="17,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,21</span>d vidher eva pra­vṛ­ttya­ṅgatvena prā­dhā­nyā­d vidhiḥ śabdārtha iti | kam idānīṃ śu­ddha­kā­ryā­di­rūpa­ni­yo­ga­vya­va­sthi­ti­r na <lb n="17,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 017,22</span>syāt ? –­kā­rya­syai­va śuddhasya pra­vṛ­ttya­ṅga­ta­yā pra­dhā­na­tvo­pa­pa­tteḥ­–­ni­yo­jyādes tatrāpi gu­ṇī­bhā­vā­t | tadvatpre<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="018"/><lb n="18,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 018,01</span>ra­ṇā­di­sva­bhā­va­ni­yo­ga­vā­di­nāṃ pre­ra­ṇā­dau pra­dhā­na­tā­bhi­prā­yā­t tad i­ta­ra­sya sato 'pi gu­ṇa­bhā­vā­dhya­va­sā­yā­d yukto <lb n="18,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 018,02</span>niyogaḥ śabdārthaḥ | śuddha­kā­rya­pre­ra­ṇā­di­ṣu svābhi­prā­yā­t ka­sya­ci­t pra­dhā­na­bhā­ve 'pi pa­rā­bhi­prā­yā­t pra­dhā­na­tvā­bhā­vā­t | <lb n="18,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 018,03</span>tadanyata­ra­syā­pi sva­bhā­va­syā­vya­va­sthi­te­nai­kasyāpi śa­bdā­rtha­tva­m iti cet tarhi pu­ru­ṣā­dvai­ta­vā­dyā­śa­ya­va­śā­d vidheḥ <lb n="18,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 018,04</span>pra­dhā­na­tve 'pi tā­thā­ga­ta­ma­tā­śra­ya­ṇā­d a­pra­dhā­na­tā­gha­ṭa­nā­t so 'pi na pra­ti­ṣṭhā­m ā­pa­dye­ta vi­pra­ti­pa­tti­sa­dbhā­vā­vi­śe­ṣāt | <lb n="18,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 018,05</span>syān matir eṣā te vidher eva sarvatra pra­dhā­na­tā­–­pra­vṛ­ttya­ṅga­tvo­pa­pa­tteḥ | na punaḥ pra­ti­ṣe­dha­sya pravṛttyaṅgatā­nu­pa­pa­tteḥ | <lb n="18,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 018,06</span>kvacit pravartti tu kāmo hi sarvas ta­dvi­dhi­m anveṣate tatra pa­ra­rū­pa­pra­ti­ṣe­dhā­nve­ṣaṇe pa­ri­ni­ṣṭhānu­pa­pa­tteḥ­–­pararūpāṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="18,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 018,07</span>mā­na­ntyā­t kvacit pra­ti­ṣe­ddhu­m a­śa­kte­ś ca | tad dhi pa­ra­rū­paṃ na tāvat svayam a­pra­ti­pa­dya kramaśaḥ pra­ti­ṣe­ddhuṃ śa­kya­m­ —<lb n="18,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 018,08</span>pra­ti­ṣe­dha­sya ni­rvi­ṣa­ya­tva­pra­sa­ṅgā­t | nāpi pratipadya­–­ta­tpra­ti­pa­tte­r api pa­ra­rū­pa­pra­ti­ṣe­dhā­pe­kṣa­tvā­t­–­tasyāpi ca <lb n="18,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 018,09</span>pra­ti­pa­nna­syai­va pratiṣedhe '­na­va­sthā­nu­ṣa­ṅgā­t | yu­ga­pa­tsa­ka­la­pa­ra­rū­pa­pra­ti­ṣe­dhe pa­ra­spa­rā­śra­yā­nu­ṣa­ṅgā­t | siddhe sakala<span type="hard-break">- </span><lb n="18,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 018,10</span>pa­ra­rū­pa­pra­ti­ṣe­dhe pra­ti­pi­tsi­tavi­dhi­si­ddhi­s tatsiddhau ca tatpa­ri­hā­re­ṇa ta­tpra­ti­pa­tti­pū­rva­ka­sa­ka­la­pa­ra­rū­pa­pra­ti­ṣe­dha­si<span type="hard-break">- </span><lb n="18,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 018,11</span>ddhir iti | tad etadanā­lo­ci­tā­bhi­dhā­na­m­ —<span resp="?" rend="underline">ma­ṇḍa­na­mi­śrasya</span> | sarvathā vidher api pra­vṛ­ttya­ṅga­tā­nu­pa­pa­tteḥ | sarvo hīṣṭe <lb n="18,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 018,12</span>vastuni pra­va­rtti­tu­ma­nā jano '­ni­ṣṭa­pa­ri­hā­raṃ tatrānve­ṣa­te­–­a­nya­thā­ni­ṣṭe 'pi pravṛttau sa­mī­hi­ta­vyā­ghā­ta­pra­sa­kteḥ | <lb n="18,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 018,13</span>a­ni­ṣṭa­pra­ti­ṣe­dha­ś ca pra­tya­kṣā­di­vat ku­ta­ści­d vākyād api śakyaḥ pra­ti­pa­ttu­m­–­ke­va­la­vi­dhi­pra­ti­pa­tte­r e­vā­nya­pra­ti­ṣe­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="18,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 018,14</span>pra­ti­pa­tti­rū­pa­tvā­t­–­ke­va­la­bhū­ta­la­pra­ti­pa­tte­r eva gha­ṭā­bhā­va­pra­ti­pa­tti­si­ddheḥ | na hy ayaṃ pra­ti­pa­ttā kiñcid u­pa­la­bha<span type="hard-break">- </span><lb n="18,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 018,15</span>mānaḥ pa­ra­rū­paiḥ saṅkīrṇam u­pa­la­bha­te­–­ya­taḥ pra­mā­ṇā­nta­rā­t ta­tpra­ti­ṣe­dhaḥ sādhyate | na ca sarvathā tair a­sa­ṅkī­rṇa­m eva —<lb n="18,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 018,16</span>sadā­dyā­tma­nā­pi ta­da­sa­ṅka­re ta­syā­sa­ttva­pra­sa­ṅgā­t | parasmāt ka­tha­ñci­d va­yā­vṛ­tty'­vyā­vṛ­ttyā­tma­kaṃ ca ku­ta­ści­t pra<span type="hard-break">- </span><lb n="18,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 018,17</span>māṇād u­pa­la­bha­mā­no 'rthī pa­ra­vyā­vṛ­tti­dvā­re­ṇa vā pra­va­rta­te vidhidvāreṇa veti | vidher i­vā­nyā­po­hasyāpi pra­vṛ­ttya­ṅga<span type="hard-break">- </span><lb n="18,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 018,18</span>tvo­pa­pa­tte­r na vidher eva prā­dhā­nya­m­–­vi­dhātr eva pra­tya­kṣa­m u­pa­ni­ṣa­dvā­kyaṃ ceti ni­ya­ma­syā­sa­mbha­vā­t­–­a­nyathā <pb n="019"/><lb n="19,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 019,01</span>tato vi­dyā­va­da­vi­dyā­vi­dhā­nā­nu­ṣa­ṅgā­t | so 'yam a­vi­dyā­vi­ve­ki­sanmātraṃ kutaścit pra­tī­ya­nn eva na ni­ṣe­ddhṛ­pra­tya­kṣa­ma­nyad eveti <lb n="19,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 019,02</span>bruvāṇaḥ kathaṃ svasthaḥ? kathaṃ vā pra­tya­kṣā­de­r ni­ṣe­ddhṛ­tvā­bhā­vaṃ pratīyāt ? yatas ta­tpra­ti­pa­ttiḥ­–­ta­syai­vā­bhā­va­vi­ṣa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="19,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 019,03</span>tvasiddheḥ | pratyakṣāder vi­dhā­tṛ­tva­pra­ti­pa­tti­r eva ni­ṣe­ddhṛ­tvā­bhā­va­pra­tti­r iti cet tarhi siddhaṃ bhā­vā­bhā­va­vi­ṣa­ya­tvaṃ <lb n="19,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 019,04</span>tasyeti na pa­ro­di­to vidhir vākyārthaḥ siddhyati | ni­yo­ga­syai­va vā­kyā­rtha­tvo­pa­pa­tteḥ pra­bhā­ka­ra­ma­ta­si­ddhiḥ | <lb n="19,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 019,05</span>sa eva vākyārtho 'stv ity a­yu­kta­m­–­dhātvartha­va­nni­yo­ga­sya paro­'­pa­va­rṇi­ta­sva­rū­pa­sya vā­kyā­rtha­ta­yā pra­tī­tya­bhā­vā­t­ —<lb n="19,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 019,06</span>sarvatra bhāvanāyā eva vā­kyā­rtha­tva­pra­tī­teḥ | sā hi dvidhāḥ, śa­bda­bhā­va­nā­rtha­bhā­va­nā ca "­–­śa­bdā­tma­bhā­va­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="19,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 019,07</span>m āhur anyām eva liṅādayaḥ | iyaṃ tv anyaiva sarvārthā sa­rvā­khyā­te­ṣu vi­dya­te­" iti va­ca­nā­t | tatra śabda<span type="hard-break">- </span><lb n="19,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 019,08</span>bhāvanā śa­bda­vyā­pā­raḥ | śabdena hi pu­ru­ṣa­vyā­pā­ro bhāvyate, pu­ru­ṣa­vyā­pā­re­ṇa dhātvartho, dhā­tva­rthe­na phalam iti | <lb n="19,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 019,09</span>na caivaṃ puruṣavyāpāre śabdavyāpā­ra­va­ddhā­tva­rthe ca pu­ru­ṣa­vyā­pā­ra­va­t phale dhātvartho bhā­va­nā­nu­ṣajya­te­–­ta­sya <lb n="19,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 019,10</span>śuddhasya sa­nmā­tra­rū­pa­ta­yā vi­dhi­rū­pa­tva­pra­sa­ṅgā­t | tad uktam | –­"­sa­nmā­traṃ bhāvaliṅgaṃ syād a­saṃ­pṛ­ktaṃ tu kārakaiḥ | <lb n="19,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 019,11</span>dhātvarthaḥ kevalaḥ śuddho bhāva ity a­bhi­dhī­ya­te | tāṃ prā­ti­pa­di­kārthaṃ ca dhātvarthaṃ ca pra­ca­kṣa­te | sā sattā sā <lb n="19,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 019,12</span>mahānātmā yām āhus tv a­ta­lā­da­yaḥ | " iti ca pra­ti­kṣi­ptaś caivaṃ vidho vi­dhi­vā­do ni­yo­ga­vā­di­nai­ve­ti nā­smā­ka­m atrā<span type="hard-break">- </span><lb n="19,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 019,13</span>ti­ta­rā­m ādaraḥ | atha tato 'nyo dhātvarthaḥ so 'pi na pratyayā­rtha­śū­nyaḥ kutaścid vākyāt pra­tī­ya­te­–­tadupādher eva <lb n="19,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 019,14</span>tasya tataḥ sa­mpra­tya­yā­t | pratyayārthas tatra pra­ti­bhā­sa­mā­no 'pi na pradhānaṃ karmā­di­va­d anyatrāpi bhāvād iti cet <pb n="020"/><lb n="20,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 020,01</span>tarhi dhātvartho ya­ja­nā­diḥ pradhānaṃ mā bhūt pratyayāntare 'pi bhāvāt pra­kṛ­ta­pra­tya­yāpāye 'pīti samānaṃ paśyāmaḥ | <lb n="20,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 020,02</span>yadi punaḥ kriyā sa­ka­la­vyā­pi­nī dhā­tva­rthaḥ­–­sa­rva­dhā­tu­ṣu bhāvāt tadā saiva bhāvanā kiṃ ne­ṣya­te­–­sa­rvārtheṣu <lb n="20,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 020,03</span>sa­dbhā­vā­t | yathaiva hi ju­hu­yā­j juhotu ho­ta­vya­m iti li­ṅā­da­yaḥ kriyāṃ ha­va­nā­v acchinnāṃ pra­ti­pā­da­ya­nti tathā <lb n="20,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 020,04</span>sa­rvā­khyā­ta­pratyayā a­pi­–­pa­ca­ti papāca pa­kṣya­tī­ti pa­ca­nā­va­cchi­nnā­yāḥ kriyāyā eva pra­ti­pa­tteḥ | pākaṃ <lb n="20,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 020,05</span>karoti cakāra ka­ri­ṣya­tī­ti | tathā ca li­ṅā­di­pra­tya­ya­pra­tyā­yyaḥ karoty artha eva vākyārtha ity ā­yā­ta­m | <lb n="20,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 020,06</span>sa ca bhāvanā­sva­bhā­va eveti na dhātvartha eva vā­kyā­rtha­ta­yā pra­tī­ya­te | nāpi kā­ryā­di­rūpo niyogaḥ | nanu <lb n="20,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 020,07</span>śabdavyā­pā­ra­rū­po niyogaḥ pratīyata eva | śabdo hi sva­vyā­pā­ra­sya pu­ru­ṣa­vyā­pā­ra­ka­raṇa­la­kṣa­ṇa­sya pra­ti­pā­dako, <lb n="20,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 020,08</span>na punaḥ kārakaḥ śabdād u­cca­ri­tā­n niyukto 'ham aneneti pra­ti­pa­ttṝ­ṇāṃ pra­ti­pa­tte­r anyathā­nu­pa­pa­tte­r iti cet tarhi <lb n="20,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 020,09</span>bhāvanaiva niyoga iti śa­bdā­nta­re­ṇo­ktā syāt | tad uktam | –­śa­bdā­d u­cca­ri­tā­d ātmā niyukto gamyate naraiḥ | <lb n="20,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 020,10</span>bhāvanātaḥ paraḥ ko vā niyogaḥ pa­ri­ka­lpya­tā­m iti | syān matam | –yadi śa­bda­vyā­pā­ro bhāvanā katham a<span type="hard-break">- </span><lb n="20,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 020,11</span>gṛhītasaṅketo naiva gacchati niyukto 'ham a­ne­ne­ti sva­bhā­va­ta­s tasya ni­yo­ja­ka­tvā­t | sa­ṅke­ta­gra­ha­ṇasyā­nu­pa­yo­gi<span type="hard-break">- </span><lb n="20,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 020,12</span>tvād iti tad a­sa­mī­cī­na­m e­va­–­sa­ṅke­tasya ta­thā­'­vagatau sa­ha­kā­ri­tvā­t­–­sā­ma­grī janikā naikaṃ kāraṇam iti <lb n="20,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 020,13</span>prasiddheḥ | nanu ca sa­ṅke­ta­sāmagrī na preraṇe bhāvanāyāṃ vā vyā­pri­ya­te­–­artha­ve­da­ne tasyāḥ pra­vṛ­tte­–­a­rtha­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="20,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 020,14</span>tītau puruṣasya tatra ta­da­rthi­ta­yā pravṛtteḥ | idaṃ kurv iti preṣaṇād dhy e­ṣa­ṇa­yo­r eva hi pra­tī­tiḥ­ —<lb n="20,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 020,15</span>ta­da­pra­tī­tau ni­yu­kta­tvā­pra­ti­pa­tteḥ | ni­yu­kta­tvaṃ ca nāma kārye vyā­pā­ri­ta­tva­m | kārye vyāpṛ­ta­tā­m avasthāṃ <lb n="20,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 020,16</span>pratipadya niyojako niyuṅkte | sā ca tasya bhā­vi­nya­va­sthā na sva­rū­pe­ṇa sākṣāt karttuṃ śakyā | sva­rū­pa­sā­kṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="20,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 020,17</span>tkaraṇe hi sarvaṃ tadaiva siddham iti na niyogaḥ syāt saphalaḥ | tataḥ pra­yo­ja­ko bā­dhya­mā­na­pra­tī­ti­ka eva | <pb n="021"/><lb n="21,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,01</span>tad uktam | –yathā pra­yo­ja­ka­s tatra bā­ghya­mā­na­pra­tī­ti­kaḥ | prayojyo 'pi tathaiva syāc chabdo buddhyartha­vā­ca­kaḥ || <lb n="21,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,02</span>yathaiva hi prayojakasya śabdasya pra­yo­jye­na pu­ru­ṣe­ṇa svavyā­pā­ra­śū­nya­m ātmānaṃ pra­tī­ya­tā pra­yo­ja­ka­tva­pra­tī­ti­r bā<span type="hard-break">- </span><lb n="21,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,03</span>dhyamānā ni­rā­la­mba­nā tathā pra­yo­jya­tva­pra­tī­ti­r api tenaiva sva­vyā­pā­rā­vi­ṣṭa­m ā­tmā­na­m a­pra­tī­ya­tā bādhyate | <lb n="21,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,04</span>śabdāt sā pra­tī­ti­r iti ca na yuktam–tasya bu­ddhya­rtha­khyā­pa­na­tvā­t | so 'pi hi śabdo bu­ddhya­rtha­m eva <lb n="21,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,05</span>khyā­pa­ya­ti | evaṃ mayā pra­ti­pā­di­ta­m evaṃ mayā pra­ti­pa­nna­m i­ti­–­dva­yo­r api pra­ti­pā­da­ka­pra­ti­pā­dya­yo­r a­dhya­va­sā­yā­t | <lb n="21,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,06</span>pau­ru­ṣe­ya­va­ca­nā­d dhi mayaivaṃ tāvat pra­ti­pa­nna­m asya tu vaktur ayam a­bhi­prā­yo bhavatu mā vābhūd iti pra­ti­pa­ttādhyava<span type="hard-break">- </span><lb n="21,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,07</span>syati | a­pau­ru­ṣe­yā­d api śabdād evam ayam artho mayā pra­ti­pa­nno 'sya bhavatu mā vā bhūd iti va­ktṛ­vyā­pā­ra­vi­ṣa­yo <lb n="21,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,08</span>yo 'rthaḥ pau­ru­ṣe­ya­śa­bda­sya yo vā buddhau pra­kā­śa­te 'rthaḥ a­pau­ru­ṣe­ya­tvā­bhi­ma­ta­śa­bda­sya tatra prāmāṇyaṃ na punar bāhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="21,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,09</span>rtha­ta­ttva­ni­ba­ndha­na­m | tad uktam | —<span resp="?" rend="underline">va­ktṛ­vyā­pā­ra­vi­ṣa­yo</span> yo 'rtho buddhau pra­kā­śa­te | prāmāṇyaṃ tatra śabdasya <lb n="21,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,10</span>nārthatattva­ni­ba­ndha­na­m iti va­ca­nā­t | tato vi­va­kṣā­rū­ḍha evārtho vā­kya­sya­, na punar bhā­va­ne­ti <span resp="?" rend="underline">prajñākaraḥ</span> | <lb n="21,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,11</span>so 'pi na pa­rī­kṣa­kaḥ­–­pra­tya­kṣād iva śabdād ba­hi­ra­rtha­pra­tī­ti­si­ddheḥ | yathaiva hi pra­tya­kṣā­t pra­ti­pa­ttṛ­pra­ṇi­dhā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="21,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,12</span>sa­mā­grī­sa­vya­pe­kṣā­t pratyakṣārtha­pra­ti­pa­tti­s tathā sa­ṅke­ta­sā­ma­grī­sā­pe­kṣā­d eva śabdāc chabdārtha­pra­ti­pa­ttiḥ sa­ka­la­ja­na­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="21,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,13</span>si­ddhi­–­a­nyathā tato ba­hi­ra­rthe pra­ti­pa­tti­pra­vṛ­tti­prā­ptya­yo­gā­t | na cā­rtha­ve­da­nā­d evārthe pu­ru­ṣā­syā­rthi­naḥ svayam eva <lb n="21,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,14</span>pravṛtteḥ śabdo '­pra­va­rta­ka ity eva vaktuṃ yu­kta­m­–­pratya­kṣā­de­r apy evam a­pra­va­rtta­ka­tva­pra­sa­ṅgā­t­–­ta­darthe 'pi sarvasyābhilā<span type="hard-break">- </span><lb n="21,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,15</span>pād eva pravṛtteḥ | para­mpa­ra­yā pra­tya­kṣā­di­pra­va­rtta­ka­m iti cet tathā va­ca­na­m api pra­va­rtta­ka­m a­stu­–­vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | <lb n="21,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,16</span>yathā ca pra­tya­kṣa­sya sa­li­lā­di­r a­rthaḥ­–­ta­sya tatra pra­tī­te­s tathā vākyasya bhāvanā preraṇā vā tasyaiva tatra pratī<span type="hard-break">- </span><lb n="21,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,17</span>ter a­bā­dhya­mā­na­tvā­t | nanv idaṃ kurv iti va­ca­nā­t kārye vyā­pā­ri­ta­tvaṃ pu­ru­ṣa­sya ni­yu­kta­tva­m | na ca kārye <lb n="21,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,18</span>vyā­pṛ­ta­tā­va­sthā bhāvinī tena sākṣāt karttuṃ śa­kyā­–­ta­tsākṣā­tka­ra­ṇe ni­yo­ga­syā­pha­la­tva­pra­sa­ṅgā­t | tato <lb n="21,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,19</span>bā­dhya­mā­nai­va tatpra­tī­ti­r iti | tad etada­sa­ma­ñja sa­mā­la­kṣya­te­–­a­nyatrāpi sa­mā­na­tvā­t | pra­tya­kṣa­sya hi pravartta<span type="hard-break">- </span><lb n="21,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,20</span>katvaṃ pra­vṛ­tti­vi­ṣa­yo­pa­da­rśa­ka­tva­m ucyate | pra­vṛ­tti­vi­ṣa­ya­ś cā­rtha­kri­yākārī sa­li­lā­diḥ | sā ca tasyārthakriyā<span type="hard-break">- </span><lb n="21,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,21</span>kāritā bhāvinī na sā­dha­nā­va­bhā­si­nā ve­da­ne­na sākṣāt karttuṃ śakyā tatsākṣātkaraṇe pra­vṛ­tti­vai­pha­lyā­t | tato <lb n="21,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,22</span>'­ddhya­kṣa­sya pra­vṛ­rtta­ka­tvaṃ bā­dhya­mā­na­pra­tī­ti­kaṃ katham eveti na śakyaṃ vaktum | yadi punar a­rtha­kri­yā­kā­ri­tā­'­nā­ga­tā­pi <lb n="21,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 021,23</span>sā­dha­nā­va­bhā­si­ni vedane pra­ti­bhā­tai­va­–­e­ka­tvā­dhya­va­sāyāt tadā śabdād api pu­ru­ṣa­sya kā­rya­vyā­pṛ­ttatā <pb n="022"/><lb n="22,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,01</span>tata eva pra­ti­bhā­tai­ve­ti kiṃ nānu manyate | tathā sati bu­ddhya­rū­ḍho 'rthaḥ śabdasya syād iti cet tathāpi pra­tya­kṣa­sya <lb n="22,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,02</span>bu­ddhya­dhya­va­si­to 'rthaḥ kin na bhavati | tato ni­rā­la­mba­na­m eva pratyakṣaṃ na syāt | paramārthataḥ pra­tya­kṣa­m api na <lb n="22,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,03</span>pra­va­rtta­ka­m­–­sva­rū­pa­sya svato gateḥ saṃ­ve­da­nā­dvai­ta­sya vā siddhir iti cet puruṣā­dvai­ta­sya kuto na siddhiḥ ? <lb n="22,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,04</span>tasya ni­tya­sa­rva­ga­ta­syai­ka­sya saṃvittya'bhāvād iti cet kṣa­ṇi­ka­ni­raṃ­śa­syai­ka­sya saṃvittiḥ kiṃ ka­sya­ci­t kadāci<span type="hard-break">- </span><lb n="22,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,05</span>d asti ? yatas ta­tsi­ddhi­r eva syāt | tataḥ pu­ru­ṣā­dvai­ta­va­t saṃ­ve­da­nā­dvai­ta­sya sarvathā vya­va­sthā­pa­yi­tu­m a­śa­kte­r bhedavāde <lb n="22,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,06</span>ca pra­tya­kṣa­sya pra­va­rtta­ka­tvā­yo­gā­d bhi­nnā­bhi­nnā­tma­kaṃ vastu prā­tī­ti­ka­m a­bhyu­pa­ga­nta­vyam­–­vi­ro­dhādeś ci­tra­jñā­ne­no<span type="hard-break">- </span><lb n="22,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,07</span>tsā­ri­ta­tvā­t | bhedasyābhedasya vā sāṃvṛtatve sa­rva­thā­rtha­kri­yā­vi­ro­dhā­t | tathā ca śabdāt kā­rya­vyā­pṛ­ta­tā­yāṃ <lb n="22,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,08</span>vya­kti­rū­pe­ṇa bhāvinyā api śa­kti­rū­pe­ṇa pu­ru­ṣa­sya sataḥ ka­tha­ñci­d a­bhi­nnā­yā śa­bda­jñā­ne tadaiva pra­ti­bhā­sa­ne 'pi <lb n="22,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,09</span>na niyogo niṣphalaḥ syāt pratyakṣataḥ sa­li­lā­dau pra­vṛ­tti­va­t | tatra hi sa­li­lā­de­r a­rtha­kri­yā­yo­gyatā­pra­ti­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="22,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,10</span>sane 'pi vya­ktya­rtha­kri­yā­nu­bha­vā­bhā­vā­t ta­da­rtha­pra­va­rtta­naṃ pra­ti­pa­ttuḥ sa­pha­la­tā­m iyartti nānyathā | evaṃ śabdātmanaḥ <lb n="22,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,11</span>kārya­vyā­pṛ­ta­tā­yo­gya­tā­pra­ti­pa­ttā­v api vyaktakārya­vyā­pṛ­ta­tā­nu­bha­vā­bhā­vā­t pu­ru­ṣa­sya niyogaḥ sa­pha­la­tā­m i<span type="hard-break">- </span><lb n="22,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,12</span>yā­t­–­ta­thā pratīter eva cā­dhya­kṣa­tva­si­ddheḥ | tato na vi­va­kṣā­rū­ḍha eva śa­bda­syā­rthaḥ pra­mā­ṇa­ba­lā­d a­va­la­mbi­tuṃ <lb n="22,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,13</span>yuktaḥ sa­nmā­tra­vi­dhi­va­t | yad apy uktam | –­ni­yo­go yadi śa­bda­bhā­va­nā­rū­po vā­kyā­rtha­s tathā sati de­va­da­ttaḥ <lb n="22,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,14</span>paced iti karttur a­na­bhi­dhā­nā­t ka­rtṛ­ka­ra­ṇa­yo­s tṛtīyeti tṛtīyā prāpnoti | karttur a­bhi­dhā­ne tv a­na­bhi­hi­tā­dhi­kā­rā­t ti<span type="hard-break">- </span><lb n="22,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,15</span>ṅaiva coktatvān na bhavatīti | tad apy a­yu­ktaṃ­–­bhāva­nā­vi­śe­ṣa­ṇa­tve­na karttuḥ pra­ti­pā­da­nā­t | bhāvanā hi karoty arthaḥ | <lb n="22,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,16</span>sa ca de­va­da­tta­ka­rttṛ­kaḥ pra­ti­bhā­ti | paced de­va­da­ttaḥ pākaṃ kuryād iti pā­kā­va­cchi­nnā­yāḥ ka­ra­ṇa­kri­yā­yā deva<span type="hard-break">- </span><lb n="22,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,17</span>da­tta­ka­rttṛ­kā­yāḥ pra­tī­teḥ­–­sa­kṛd eva vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­yoḥ pra­ti­bhā­sā­vi­ro­dhā­t | nī­lo­tpa­lā­di­va­t | tato <lb n="22,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,18</span>nedaṃ <span resp="?" rend="underline">pra­jñā­ka­ra­va</span>caś cāru | "<span resp="?" rend="underline">kramapra</span>tīter evaṃ syāt prathamaṃ bhā­va­nā­ga­tiḥ | ta­smā­ma­rthyā­t punaḥ paścād yataḥ karttā <lb n="22,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,19</span><span resp="?" rend="underline">pra­tī­ya­te­"</span> iti yad abhyadhāyi dviva­ca­na­ba­hu­va­ca­ne ca prāpnutaḥ e­ka­tvā­dvyā­pā­ra­sya | atha kā­ra­ka­bhe­dā­t svavyā<span type="hard-break">- </span><lb n="22,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 022,20</span>pā­ra­bhe­do bha­vi­ṣya­ti kriyate kaṭo de­va­da­tta­ya­jña­da­ttā­bhyām iti mahad a­sa­ma­ñja­saṃ syāt | tathā hi | –­e­ka­tvā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="023"/><lb n="23,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 023,01</span>t karmaṇaḥ prāptaṃ kri­yai­ka­tvaṃ tathābhidaḥ | kartṛ­bhe­dā­d itītthaṃ ca kiṃ karttavyaṃ vi­ca­kṣa­ṇai­r iti | tad apy a­sa­tya­m­ —<lb n="23,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 023,02</span>pratī­ti­vi­ro­dhā­t | pra­tī­ya­te hi dhā­tva­rtha­sya bhedād e­ka­va­ca­naṃ de­va­da­tta­ya­jña­da­ttā­bhyā­mā­syate | sa ca dhātvartho na <lb n="23,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 023,03</span>ni­yo­gaḥ­–­ni­yo­ga­sya pratyayārthatvāt | sa ca dhātvarthā­ti­ri­ktaḥ ka­rtṛ­sā­dhyaḥ | tasya ka­rttṛ­bhe­dā­dbhe­da iti | <lb n="23,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 023,04</span>tataḥ kaṭaṃ kuruta iti dvi­va­ca­na­m | dhā­tva­rtha­s tu śuddho na kā­ra­ka­bhe­dādbhedī | syād ākūtam | –­sa­mba­ndhā­d yadi <lb n="23,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 023,05</span>tadbhedo dhātvarthasyāpy asau bhavet | so 'pi nirvartya eveti tadbhe­de­nai­va bhi­dya­tā­m || –asmākaṃ tu | —<lb n="23,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 023,06</span>vivakṣāpa­ra­ta­ntra­tvā­dbhe­dā­bhe­davya­va­sthi­teḥ | lābhi­dhā­nā­t kārarakasya sarvam etat sa­ma­ñja­sa­m || kriyā karttuḥ karmaṇaś ca <lb n="23,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 023,07</span>bhedena hi vi­va­kṣya­te sā yadā la­kā­re­ṇābhi­dhī­ya­te­, na karttā tadā karttari tṛtīyā bhavati | yadā karttābhi<span type="hard-break">- </span><lb n="23,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 023,08</span>dhīyate tadā pra­tha­mā­rtha­tvā­t prathamā bhavati | kriyate ma­hā­tma­nā­, karoti ma­hā­tme­ti | tad etad api pa­kṣa­pā­ta­mā­tra­m | <lb n="23,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 023,09</span>sau­ga­ta­sya bhe­dā­bhe­da­yo­r va­stu­rū­pa­yoḥ pra­tī­ti­si­ddha­tve­na ta­dvi­va­kṣā­va­śā­t­, tathā vya­va­hā­ra­sya pā­ra­mā­rthi­ka­tvo­pa­pa­tteḥ | <lb n="23,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 023,10</span>tato yuktā śa­bda­vyā­pā­ra­rū­pā śa­bda­bhā­va­nā­, pu­ru­ṣa­vyā­pā­ra­rū­pā­'­rtha­bhā­va­nā ca | tatra hi ka­rttṛ­vyā­pā­ra­sti­ṇā <lb n="23,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 023,11</span>pra­ti­pā­dya­te | sa eva ca bhāvanā | tathā cāha | –bhāvārthāḥ karmaśabdāḥ | bhāvana bhāvo ṇyantād dhañpra<span type="hard-break">- </span><lb n="23,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 023,12</span>tyayaḥ | tathā ca sati bhā­va­nai­vā­sau | bhāvanā ca ka­rttṛ­vyā­pā­raḥ sa coditaḥ khavyāpāre pravarttate iti | <lb n="23,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 023,13</span>niyogyasya ca taccheṣatvād a­pra­dhā­na­tvā­d avākyārthatvam | ni­yo­ga­vi­śi­ṣṭa­tvā­c ca bhā­va­nā­yā­s tathā pra­ti­pā­da­ne <lb n="23,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 023,14</span>niyamena pra­va­rtta­te | kathaṃ cāsau karttā kha­vyā­pā­raṃ pra­tī­ya­nn eva pra­va­rtta­te anyathā kha­vyā­pā­re eva na codito <lb n="23,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 023,15</span>bhavet | syān matam | –vyāpāra eṣa mama kim avaśyam iti manyate | phalaṃ vinaiva naivaṃ cet sa­pha­lā­dhi­gamaḥ <lb n="23,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 023,16</span>kuta iti | tad apy a­sa­mī­kṣi­tā­bhi­dhā­na­m­–­a­gni­ṣṭo­me­na yajeta sva­rga­kā­ma i­tyā­di­ve­da­vā­kya­sā­ma­rthyā­d eva pu­ru­ṣe­ṇa <lb n="23,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 023,17</span>tadā mama eṣa vyāpāra iti pratyetuṃ śa­kya­tvā­t | mamedaṃ ka­rtta­vya­m iti phalam a­pa­śya­n kathaṃ pra­tye­tī­ti cet <lb n="23,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 023,18</span>pratyakṣataḥ kathaṃ pratyeti ? phalayo­gya­tā­yāḥ pra­tī­te­r iti ced vākyād api tata eva tathā pratyetu | phalasyātī<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="024"/><lb n="24,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,01</span>ndri­ya­tvā­t kathaṃ ta­dyo­gya­tā sva­vyā­pā­ra­sya kartrā pra­tī­ya­te iti cet pratya­kṣa­vi­ṣa­ya­sya katham ? pra­ti­pa­ttu­r abhyāsa<span type="hard-break">- </span><lb n="24,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,02</span>sā­ma­rthyā­t pra­tya­kṣa­sya viṣaye pha­la­yo­gya­tā­ni­śca­ya iti cet tata eva ca karttuḥ svavyāpāre tadyo­gya­tā­ni­śca­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="24,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,03</span>s tu­–­sa­rva­thā vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | yad apy avādi <span resp="?" rend="underline">pra­jñā­ka­re­ṇa</span> "­ya­je­ta pa­ca­tī­ty atra bhāvanā na pra­tī­ya­te | yajyā<span type="hard-break">- </span><lb n="24,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,04</span><span resp="?" rend="underline">dya­rthā­ti­re­ke­ṇa tasyā vā­kyā­rtha­tā kutaḥ ? </span> | pākaṃ karoti yāgaṃ ca yadi bhedaḥ pra­tī­ya­te | evaṃ satya'navasthā <lb n="24,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,05</span><span resp="?" rend="underline">syād a­sa­bha­ñja­sa­tā­ka­rī­"</span> || karoti yāgaṃ sva­vyā­pā­raṃ ni­ṣpā­da­ya­ti yā­ga­ni­ṣpa­ttiṃ ni­rva­rtta­ya­ti vyapadeśā ete <lb n="24,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,06</span>yathā ka­tha­ñci­d bhe­da­pa­ri­ka­lpa­na­pu­ra­ssa­rāḥ | naitebhyo 'sti pa­dā­rtha­ta­ttva­vyavastheti | śi­lā­pu­tra­kasya śa­rī­ra­m iti <lb n="24,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,07</span>bhe­da­vya­va­hā­ro bhedam a­nta­re­ṇā­pi dṛśyate | "yathā dvijasya vyāpāro yāga ity a­bhi­dhī­ya­te | tataḥ parā punar dṛṣṭā <lb n="24,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,08</span>ka­ro­tī­ti na hi kriyā || yadi kriyā ca dravyasya viśeṣād aparā na hi | sāmānā­dhi­ka­ra­ṇye­na de­va­da­tta­ta­yā <lb n="24,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,09</span>gater iti" tad api na pa­rī­kṣā­kṣa­ma­m | "­ya­ja­te pa­ca­tī­ty atra bhā­va­nā­yāḥ pra­tī­ti­taḥ | ya­jā­dya­rthā­ti­re­ke­ṇa yuktā <lb n="24,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,10</span>vā­kyā­rtha­tā tataḥ || pākaṃ karoti yāgaṃ cety evaṃ bhede '­va­bhā­si­te | kā­'­va­sthā bhavet tatra ta­tpra­tī­tya­nu­sāri<span type="hard-break">- </span><lb n="24,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,11</span>ṇām" || yajate pākaṃ ka­ro­tī­ti hi yathā pra­ti­pa­tti­s tathā sva­vyā­pā­raṃ ni­ṣpā­da­ya­tī­ty api saiva pra­ti­pa­ttiḥ­ —<lb n="24,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,12</span>sva­vyā­pā­ra­śa­bde­na yā­ga­syā­bhi­dhā­nā­t­–­ni­ṣpā­da­ya­tī­ty anena tu ka­ro­tī­ti pratīteḥ | yāgaṃ karoti sva­vyā­pā­raṃ <lb n="24,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,13</span>ni­ṣpā­da­ya­tī­ti nā­rtha­bhe­daḥ | yā­ga­ni­ṣpa­ttiṃ ni­rva­rtta­ya­tī­ty atrāpi yā­ga­ni­ṣpa­tti­r yāga eva | ni­rva­rtta­naṃ ka­ra­ṇa­m eva | <lb n="24,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,14</span>tato yāgaṃ ka­ro­tī­ti pratītaṃ syāt | tato naite vya­pa­de­śā yathā kathañcid bhe­da­pa­ri­ka­lpa­na­pu­ra­ssa­rāḥ­–­pra­tī­ya­mā­na<span type="hard-break">-</span><lb n="24,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,15</span>karoty a­rtha­vi­ṣa­ya­tvā­t | yāgaṃ karoti vi­da­dhā­ty evam ā­di­vya­pa­de­śa­va­t | tato yu­ktai­vai­te­bhyaḥ pa­dā­rtha­ta­ttva­vya­va­sthā­ —<lb n="24,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,16</span>a­na­va­sthā­na­va­tā­rāt | atha yajate yāgaṃ karoti yā­ga­kri­yāṃ ka­ro­tī­ty evam a­na­va­stho­cyate tarhi svarūpaṃ saṃve<span type="hard-break">- </span><lb n="24,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,17</span>dayate sva­rū­pa­saṃ­ve­da­naṃ saṃ­ve­da­ya­te ity apy a­na­va­sthā syāt | atha svarūpaṃ ve­da­ya­te ity a­ne­nai­va sva­rū­pa­saṃ­ve­da­na­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="24,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,18</span>patteḥ sva­rū­pa­saṃ­ve­da­naṃ saṃ­ve­da­ya­te ityādi ni­ra­rtha­ka­tvā­d ayuktaṃ tarhi yāgaṃ ka­ro­tī­ty a­ne­nai­va yā­gā­va­cchi­nna­kri­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="24,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,19</span>pra­ti­pa­tte­r yā­ga­kri­yāṃ ka­ro­tī­tyā­di­va­ca­na­m a­na­rtha­ka­m eva vyavacche­dyā­bhā­vā­t | yajate ity a­ne­nai­va yā­gā­va­cchi­nna<span type="hard-break">- </span><lb n="24,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,20</span>kri­yā­pra­tī­te­r yāgaṃ ka­ro­tī­ty api va­ca­na­m a­na­rtha­ka­m iti cet satyaṃ yadi ta­dva­ca­nā­d eva tathā pratyeti | yas tu na <lb n="24,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,21</span>pratyeti taṃ prati vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhe­da­ka­tha­na­pa­ra­tvā­t ta­thā­bhi­dhā­na­sya nā­na­rtha­kya­m | śi­lā­pu­tra­ka­sya śarīraṃ <lb n="24,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,22</span>rāhoḥ śira i­tyā­di­bhe­da­vya­va­hā­rā api na ka­tha­ñci­d bhedam a­nta­re­ṇa pra­va­rtta­nte­–­gau­ṇatva­pra­sa­ṅgāt | śi­lā­pu­tra­ka­sya­, <lb n="24,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 024,23</span>rāhor ity u­cya­mā­ne hi kim iha sandehaḥ | tadvyava­cchi­tta­ye śa­rī­raṃ­, śira ity a­bhi­dhā­na­ma­nya­sya kā­ryā­de­r vya­va­cche­da­ka<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="025"/><lb n="25,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 025,01</span>m u­pa­pa­nna­m | tasmiṃś ca sati kasyeti saṃśayaḥ syāt | ta­dvya­po­ha­nā­ya śi­lā­pu­tra­ka­sya rāhor ity a­bhi­dhā­naṃ śreyaḥ —<lb n="25,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 025,02</span>avasthātadvatoḥ kathañcid bhedāt | śarīraṃ hi śi­lā­pu­tra­ka­syā­va­sthā a­va­ya­vo­paca­ya­la­kṣa­ṇā­va­sthā­ntara­vyā­vṛ­ttā | <lb n="25,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 025,03</span>śi­lā­pu­tra­kaḥ punar avasthātā­–­kha­ṇḍādya­va­sthā­nta­re­ṣv api pratīteḥ | etena rāhur a­va­sthā­tā śi­ro­'­va­sthā­yāḥ khyātaḥ | <lb n="25,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 025,04</span>sāṃvṛto '­va­sthā­tā­–­a­va­sthā­vya­ti­re­ke­ṇā­nu­pa­la­bdhe­r iti cen na–ubha­yā­sa­ttvā­t | a­va­sthā­tu­r asattve sāṃvṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="25,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 025,05</span>tatve vā­va­sthā­yāḥ sa­ttvā­'­sāṃ­vṛ­ta­tva­vi­ro­dhā­t kha­pu­ṣpa­sau­rabhavat kṛ­tri­ma­pha­ṇi­spha­ṭā­di­va­c ca | tato va­stu­sva­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="25,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 025,06</span>vāśraya eva yāgaṃ ka­ro­tī­ti vyapa­de­śaḥ­–­sa­tya­pra­tī­ti­ka­tvā­t | saṃ­vi­da­m a­nu­bha­va­tī­tyā­di vya­pa­de­śa­va­t | <lb n="25,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 025,07</span>tathā dvijasya vyāpāro yāga ity a­bhi­dhī­ya­te | tataḥ parā na nirbādhā ka­ro­tī­ti kri­ye­ṣya­te || yadi kriyāpi <lb n="25,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 025,08</span>bhāvasyā'­vi­śe­ṣād a­pa­rai­va hi | sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇye­na de­va­da­ttatayā gateḥ || dvijo hi vyā­pṛ­te­ta­rā­va­sthā­nu­yā­yī <lb n="25,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 025,09</span>sa e­vā­ya­m ity e­ka­tva­pra­tya­va­marṣa­va­śā­n ni­ści­tā­tmā pa­ra­mā­rthā­t sann ekaḥ | yāgas tu ta­dvyā­pā­raḥ prāga'bhūttvā bhavan <lb n="25,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 025,10</span>punar apagacchann 'ni­tya­tā­mā­tma­sā­t kurvan bhe­da­pra­tya­ya­vi­ṣya­s tato 'para e­va­–­ka­thañcid viruddhadharmādhyāsāt | tathā <lb n="25,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 025,11</span>yā­ge­ta­ravyā­pā­ra­vyā­pi­nī ka­ro­tī­ti kri­yā­nu­syūta­pra­tya­ya­ve­dyā tadviparī­tā­tma­no yāgād a­rthā­nta­ra­bhū­tā sarvathā<span type="hard-break">- </span><lb n="25,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 025,12</span>py a­pra­ti­kṣe­pārhā­nu­bhū­ya­te­–­yajate yāgaṃ karoti de­va­da­tta iti samā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­ta­yā de­va­da­tte­na sahāvagateḥ | <lb n="25,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 025,13</span>sarvathā tadaikye ta­dvi­ro­dhā­t pa­ṭa­ta­tsvā­tma­va­t | kiṃ karoti de­va­da­ttaḥ ? yajati pa­ca­tī­ti pra­śno­tta­ra­da­rśa<span type="hard-break">- </span><lb n="25,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 025,14</span>nāt ka­ro­tī­ti niścite 'pi ya­jyā­di­ṣu sanjehāc ca | tathā hi | —yasmin ni­ścī­ya­mā­ne 'pi yan na ni­ścī­ya­te <lb n="25,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 025,15</span>tat tataḥ ka­tha­ñci­d anyat | ya­thā­nya­de­he ni­ścī­ya­mā­ne 'py a­nī­ścī­ya­mā­nā buddhiḥ | ka­ro­tī­ti ni­ścī­ya­mā­ne 'py aniścī<span type="hard-break">- </span><lb n="25,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 025,16</span>ya­mā­na­ś ca ya­jyā­di­r iti | syān matam | –­ka­ro­ty a­rtha­ya­jyā­dya­rtho vibhinnau yadi tattvataḥ | a­nya­tsa­ndi­gdha­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="25,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 025,17</span>nyasya kathane durghaṭaḥ kramaḥ || na hi ka­ro­tī­ti kriyāto vi­bhi­nnā­yāṃ ya­jyā­di­kri­yā­yāṃ sandehe tato nyatra <lb n="25,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 025,18</span>karoty arthe niścite praśnaḥ śre­yā­n­–­aniścite eva praśnasya sā­dhī­ya­stvā­t | tataḥ karoty a­rtha­ya­jyā­dya­rtha­yo­s tā<span type="hard-break">- </span><lb n="25,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 025,19</span>dātmyam e­ṣi­ta­vya­m­–­ta­trai­va pra­śno­tta­ra­da­rśa­nā­d iti | tad etada­nu­pa­pa­nna­m­–­ka­ro­ty arthasya sā­mā­nya­rū­pa­tvā­t­ — <pb n="026"/><lb n="26,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 026,01</span>ta­dvi­śe­ṣa­rū­pa­tvā­c ca yajyādeḥ | sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­yo­ś ca ka­tha­ñci­d a­bhe­do­pa­ga­mā­t | sandigdhasyaiva kathanāt | pra­śno­tta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="26,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 026,02</span>kramasya du­rgha­ṭa­tvā­gha­ṭa­nāt | tada­bhe­dai­kā­nte eva tasya du­rgha­ṭa­tvā­t | syād ākūtaṃ te | –na sāmānyaṃ vi­śe­ṣe­ṇa <lb n="26,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 026,03</span>vinā kiñcit pratīyate | sā­mā­nyā­kṣi­pya­māṇasya na hi nāmā­'­pra­tī­ta­tā || kevala­sā­mā­nya­pra­tī­tau hi viśe<span type="hard-break">- </span><lb n="26,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 026,04</span>ṣāṃśe sandeha ity ayuktam–tasyā­'­pra­tī­ta­tvā­t | gha­ṭa­pra­tī­tau hi­ma­va­dā­di­va­t | atha sāmānyena viśeṣa <lb n="26,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 026,05</span>ā­kṣi­pya­te | tathā sati so 'pi pratīta eveti kathaṃ saṃśayaḥ ? na hi pra­tī­ta­tvā­d apara ākṣepaḥ | atha pratīta <lb n="26,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 026,06</span>evāsau sāmānyena na tu vi­śe­ṣa­ṇa –tasya sā­mā­nya­rū­pe­ṇā­kṣe­pāt | nanu tad eva sā­mā­nya­m ākṣepakaṃ tad evākṣe<span type="hard-break">- </span><lb n="26,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 026,07</span>pyam iti katham etat ? na tu sā­mā­nyā­d aparaṃ sā­mā­nya­m ā­kṣe­pya­m | tathā sati tato 'py aparaṃ tato 'py a­pa­ra­m ity anava<span type="hard-break">- </span><lb n="26,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 026,08</span>sthā | nanu sā­mā­nya­pra­tya­kṣā­d vi­śe­ṣā­'­pra­tya­kṣā­d vi­śe­ṣa­smṛ­te­ś ca saṃśayo yukta eva, na tv a­nu­pa­la­mbhā­d abhāva eva <lb n="26,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 026,09</span>yuktaḥ sā­mā­nye­nā­nu­pa­la­mbha­pra­mā­ṇavādinaḥ | athopa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­ptā­nu­pa­la­mbhā­d abhāve nā­nu­pa­la­bdhi­mā­trā­t <lb n="26,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 026,10</span>ta­thā­nu­pa­labdher eva saṃśayaḥ vyartham e­ta­tsā­mā­nya­pra­tya­kṣā­d iti | yadi sā­mā­nya­pra­tya­kṣa­tā­yā­m apy u­pa­la­bdhi­lakṣa­ṇa­prā­ptā<span type="hard-break">- </span><lb n="26,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 026,11</span>nu­pa­la­bdhi­r na syāt | syāt saṃśayaḥ | atho­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­ptā­nu­pa­la­bdhi­r eva na sa­mbha­va­ti sā­mā­nya­pra­tya­kṣa­tā­yā­m | <lb n="26,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 026,12</span>evaṃ tarhi sai­vā­nu­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pta­syā­nu­pa­la­bdhiḥ saṃ­śa­ya­he­tu­r iti prāptaṃ; vi­śe­ṣa­smṛ­te­r iti ca vyartham | na <lb n="26,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 026,13</span>hi vi­śe­ṣa­smṛ­ti­vya­ti­re­ke­ṇā­pa­raḥ saṃ­śa­yaḥ­–­u­bhayāṃ­śā­va­la­mbi­smṛ­ti­rū­pa­tvā­t saṃ­śa­ya­sya | dṛśyate ca ka­nyā­ku­bjā<span type="hard-break">- </span><lb n="26,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 026,14</span>diṣu sā­mā­nya­pra­tya­kṣa­tā­m a­nta­re­ṇāpi pra­tha­ma­ta­ra­m eva sma­ra­ṇā­t saṃśayaḥ | tasmāt ka­ro­tī­ti tad eva ya­jyā­di­ka­m ani<span type="hard-break">- </span><lb n="26,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 026,15</span>yamena pra­tī­ya­mā­naṃ sāmānyato dṛṣṭā­nu­mā­nā­t sā­mā­nya­m | tad etad api pra­jñā­pa­rā­dha­vi­jṛ­mbhi­taṃ pra­jñā­ka­ra­sya­–­ka­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="26,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 026,16</span>ty a­rtha­sā­mā­nya­syā­na­dhya­va­sāye ya­jyā­dya­rtha­vi­śe­ṣā­na­va­ga­tā­v eva tatsaṃśa­yo­pa­ga­mā­t | na ca sāmānye '­dhya­va­si­te <lb n="26,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 026,17</span>tato '­nya­tra­–­vi­śe­ṣe '­na­dhya­va­si­te saṃ­śī­tā­v a­ti­pra­sa­ṅgaḥ­–­sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­yoḥ kathathañcid a­bhe­dā­t | –­hi­ma­va­dgha­ṭā­dī<span type="hard-break">- </span><lb n="26,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 026,18</span>nāṃ tu pa­ra­spa­ra­m a­tya­nta­bhe­dā­t | ekatra niścaye 'pi nā­na­va­ga­ta­ta­da­nya­tame saṃ­śī­ti­r yato '­ti­pra­sa­ṅgaḥ syāt | nāpi <lb n="26,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 026,19</span>sā­mā­nye­nā­kṣi­pte ta­dvi­śe­ṣa­saṃ­śa­yo­pa­ga­mo 'sti yatas ta­dā­kṣe­pa­pa­kṣa­ni­kṣi­pta­do­ṣo­pa­kṣe­paḥ | na caivam a­na­bhi­ma­ta­ta­dvi­śe­ṣe<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="027"/><lb n="27,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,01</span>ṣv a­vi­śe­ṣe­ṇa saṃ­śa­yo­'­nu­ṣa­ṅgī­–­sma­ra­ṇa­vi­ṣa­ye eva viśeṣe '­ne­ka­tra saṃśayapratīteḥ | sā­mā­nya­pra­tya­kṣā­d viśeṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="27,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,02</span>pratyakṣāṃd vi­śe­ṣa­smṛ­te­ś ca saṃśaya iti va­ca­nā­t | sāmānye hy u­pa­la­bhya­mā­ne tada­vi­nā­bhā­vi­no vi­śe­ṣa­syā­nu­pa­la­mbhe 'pi <lb n="27,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,03</span>nābhāvaḥ si­ddhya­ti­–­ta­da­bhā­ve tasyāpy a­bhā­va­pra­sa­ṅgāt | tad uktam | –­ni­rvi­śe­ṣaṃ hi sāmānyaṃ bhavec cha­śa­vi­ṣā­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="27,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,04</span>vat | sā­mā­nya­ra­hi­ta­tvā­c ca vi­śe­ṣa­s tadvad eva hi || na caivaṃ viśeṣe '­dṛ­śyā­nu­pa­la­bdhe­r eva saṃ­śa­yaḥ­–­smṛ­ti­ni­ra­pe<span type="hard-break">- </span><lb n="27,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,05</span>kṣa­tva­pra­sa­ṅgā­t | vi­śe­ṣa­smṛ­ti­r eva saṃśaya iti cen na­–­sā­dhya­sā­dha­na­vyā­pti­smṛ­te­r api saṃ­śa­ya­tva­pra­sa­ṅgā­t | sa­rva­sā­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="27,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,06</span>nānāṃ saṃśayita­sā­dhya­vyā­pti­ka­tvā­pa­tte­s ta­tsmṛ­te­r a­ca­li­ta­tvā­n na saṃ­śa­ya­tva­m iti cet tarhi calitāpratītiḥ saṃśayaḥ | sā <lb n="27,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,07</span>co­bha­ya­vi­śe­ṣa­smṛ­tyu­tta­ra­kā­la­bhā­vi­nī­–­tada­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­nā­t | na punar vi­śe­ṣa­smṛ­ti­r eva sā­mā­nyo­pa­la<span type="hard-break">- </span><lb n="27,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,08</span>bdhivat | ta­du­bha­yāṃ­śā­v a­la­mbi­nī smṛtiḥ saṃ­śī­ti­r ity api phalguprāya­m­–­ta­davi­ca­la­ne 'pi saṃśīti pra­sa­ṅgā­t | <lb n="27,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,09</span>sāmā­nyā­pra­tya­kṣa­tā­yā­m api ka­nyā­ku­bjā­di­ṣu pra­tha­ma­ta­ra­m eva sma­ra­ṇā­t saṃ­śa­ya­da­rśa­nā­n na sā­mā­nyo­pa­la­mbhaḥ saṃ­śa­ya­he<span type="hard-break">- </span><lb n="27,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,10</span>tur iti cen na­–­a­si­ddha­tvā­t | tatrāpi hi prā­sā­dā­di­sa­nni­ve­śavi­śe­ṣa­vi­ṣa­yaḥ saṃśayaḥ ka­nyā­ku­bja­na­ga­ra­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="27,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,11</span>mā­nyo­pa­la­mbha­napu­ra­ssa­ra e­va­–­sa­rva­rthānu­pa­la­mbhe saṃ­śa­ya­vi­ro­dhā­t sa­rva­tho­pa­la­mbha­va­t | yo 'pi tadbhā­vā­bhā­va­vi­ṣa­yaḥ <lb n="27,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,12</span>saṃśayaḥ so 'pi na­ga­rā­di­sā­mā­nyo­pa­la­mbha­pū­rva­ka eva | na­ga­rā­di­kaṃ sā­mā­nya­ta­s tāvat pra­si­ddha­m | ka­nyā­ku­bjā­di <lb n="27,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,13</span>nāmakaṃ tu tad asti kiṃ vā nāstīty u­bha­yāṃ­śā­va­la­mbi­naḥ pra­tya­ya­syo­tpa­tte­r na ca na­ga­ra­tvaṃ nāma na kiñcid iti vaktuṃ <lb n="27,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,14</span>śa­kya­m­–­pra­tyā­sa­tti­vi­śe­ṣa­sya prā­sā­dā­di­sa­mū­ha­sya na­ga­ra­tvo­pa­va­rṇa­nā­t | ta­trā­nu­syūta­pra­tya­ya­he­to­r na­ga­ra­tva­sā­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="27,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,15</span>nyasya siddhes ta­du­pa­la­mbha­pū­rva­ka­s tadviśeṣe saṃśayo na vi­ru­dhya­ta eva | tataḥ karoty a­rtha­sā­mā­nyo­pa­la­mbhā­t ta­dvi­śe­ṣa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="27,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,16</span>jyā­dya­rtha­syā­nu­pa­la­bdhe­r a­ne­ka­vi­śe­ṣasma­ra­ṇā­c ca yuktas tatra sandehaḥ | na hi tad eva ya­jyā­di­ka­m a­ni­ya­me­na karotī<span type="hard-break">- </span><lb n="27,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,17</span>ty u­pa­la­bdhuṃ śakyam | karoty a­rtha­sā­mā­nya­sa­mbha­ve sa­ttva­sā­mā­nyā­sa­mbha­ve gha­ṭā­di­ka­m i­vā­stī­ty a­ni­ya­me­na parā'<span type="hard-break">- </span><lb n="27,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,18</span>pa­ra­sā­mā­nye­ṣu punaḥ sā­mā­nya­m ity a­ni­ya­me­no­pa­la­mbho gauṇa e­va­–­sā­mā­nye­ṣu sā­mā­nyā­nta­rā­sa­mbha­vā­t | tatsa<span type="hard-break">- </span><lb n="27,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,19</span>mbhave vā­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t | na caivaṃ sarvatra sā­mā­nya­m a­nta­re­ṇai­vā­ni­yata­pra­tya­yo gauṇa iti vaktuṃ śakyam —<lb n="27,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,20</span>mukhyābhāve gau­ṇa­syā­nu­pa­pa­tteḥ | vika­lpa­bu­ddhau pra­ti­bhā­sa­mā­naḥ sāmā­nyā­kā­ro mukhyaḥ svala­kṣa­ṇe­ṣu punar ā­ro­pya­mā­ṇo <lb n="27,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,21</span>gauṇa iti cen na–­vi­śe­ṣā­kā­rasyāpi tatra gau­ṇa­tva­pra­sa­ṅgā­t | śakyaṃ hi va­ktu­m­–­pratya­kṣa­bu­ddhau pra­ti­bhā­sa­mā­no <lb n="27,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 027,22</span>vi­śe­ṣā­kā­ro mukhyo, bahiḥ sva­la­kṣa­ṇe­ṣu sa e­vā­dhyā­ro­pya­mā­ṇo gauṇa iti | nanv evam api jñā­na­vi­śe­ṣāḥ <pb n="028"/><lb n="28,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 028,01</span>paramārthataḥ santaḥ siddhāḥ ? ba­hi­ra­rtha­vi­śe­ṣā­s tu na vāstavā iti vi­jñā­na­vādi­ma­ta­m āyātaṃ tarhi­–­vi­jñā­na­sā­mā­nyaṃ <lb n="28,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 028,02</span>va­stu­bhū­taṃ na ba­hi­ra­rtha­sā­mā­nya­m iti sāmā­nya­vi­śe­ṣā­tma­kaṃ vijñānaṃ pa­ra­mā­rtha­sa­dāyātaṃ na kṣa­ṇi­ka­vi­jñā­na­sva­la<span type="hard-break">- </span><lb n="28,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 028,03</span>kṣa­ṇa­vā­di­matam | vikalpa­vi­jñā­ne 'pi na vāstavaḥ sāmānyākā­raḥ­–­ta­syā­'­nā­dya'­vi­dyo­pa­pā­di­ta­tvā­t | saṃ­ve­da­na­sva<span type="hard-break">- </span><lb n="28,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 028,04</span>rū­pa­syai­vā­sā­dhā­ra­ṇa­sya pa­ra­mā­rtha­sa­ttvā­d iti cen na–­vi­pa­rya­ya­syā­pi ka­lpa­yi­tuṃ śa­kya­tvā­t | saṃ­ve­da­ne 'pi nāsā<span type="hard-break">- </span><lb n="28,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 028,05</span>dhā­ra­ṇā­kā­raḥ pā­ra­mā­rthi­kaḥ­–­ta­syā­nā­dya­vi­dyo­da­ya­ni­ba­ndha­na­tvā­t saṃ­ve­da­na­sā­mā­nya­syai­va vā­sta­va­tvā­d iti <lb n="28,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 028,06</span>vadato 'nyasyāpi ni­vā­ra­yi­tu­m a­śa­kya­tvāt | na va­stu­bhū­taṃ saṃ­vi­tsā­mā­nya­m­–­vṛ­tti­vi­kalpā­na­va­sthā­di­do­ṣā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="28,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 028,07</span>ṣaṅgāt | ba­hi­ra­rtha­sā­mā­nya­va­t | iti cet tarhi na saṃ­vi­dvi­śe­ṣaḥ pa­ra­mā­rthaḥ sa­n­–­vi­cā­rya­mā­ṇā­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="28,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 028,08</span>gād ba­hi­ra­rtha­vi­śe­ṣa­va­d ity apy anyo brūyāt | tathā ca sa­tyā­'­'­śrayāsiddho hetur ity ubhayatra samānaṃ dū­ṣa­ṇa­m | <lb n="28,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 028,09</span>sādha­na­vi­ka­laṃ ni­da­rśa­na­m ity api na co­dya­m­–­sa­mā­na­tvā­t | saṃvitsvalakṣaṇadvai­to­pa­gamāt si­ddha­sā­dha­nam iti <lb n="28,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 028,10</span>cet saṃvitsāmā­nyā­dvai­to­pa­ga­mā­t parasyāpi si­ddha­sā­dha­naṃ kuto na bhavet ? saṃvitsāsā­mā­nyā­dvai­taṃ <lb n="28,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 028,11</span>pra­tī­ti­vi­ru­ddha­m­–­vi­śe­ṣa­saṃ­vi­da­bhā­ve jātu ci­da­saṃ­ve­da­nā­d iti cet saṃvitsvala­kṣa­ṇā­dvai­ta­m api tarhi <lb n="28,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 028,12</span>pra­tī­ti­vi­ru­ddha­m e­va­–­saṃ­vi­tsā­mā­nya­saṃ­ve­da­nā­bhā­ve ta­dvi­śe­ṣa­saṃ­ve­da­na­sya sakṛd apy a­bhā­vā­t | sa­rvā­kṣe­pa­sa­mā­dhī­nāṃ <lb n="28,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 028,13</span>sa­mā­na­tvā­t | tato ni­rbā­dha­pra­tī­ti­ba­lā­d bhedavya­va­sthā­yāṃ sā­mā­nya­vya­va­sthā­'­stu sughaṭaiva | antaḥ­saṃ­ve­da­ne­ṣu <lb n="28,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 028,14</span>ta­dva­dba­hi­ra­rthe­ṣu ca sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­vya­va­stho­ra­rī­karttuṃ yu­ktā­–­ni­rbā­dha­pra­tī­ti­si­ddha­tvā­vi­śe­ṣā­t | e­te­nai­ta­d api <lb n="28,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 028,15</span>pra­tyā­khyā­taṃ yad uktaṃ <span resp="?" rend="underline">dha­rma­kī­rtti­nā­–­ata­drū­pa­pa­rāvṛ­tta­va­stu­mā­tra­pra­ve­da­nā­t | sā­mā­nya­vi­ṣa­yaṃ proktaṃ liṅgaṃ <lb n="28,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 028,16</span>bhedāpra­ti­ṣṭhi­te­r </span>iti | tadrū­pā­nu­vṛ­tta­sya va­stu­mā­tra­sya ni­rbā­dha­bo­dhā­dhirūḍhasya siddher bhe­da­mā­trasyā­pra­ti­ṣṭhi­ta­tvā­t­ —<lb n="28,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 028,17</span>sarvadā bahirantaś ca bhe­dā­bhe­dātmano vastunaḥ pra­ti­bhā­sa­nā­t | na caitau bhe­dā­bhe­dau vi­va­kṣā­mā­tra­va­śa­va­rtti­nau­ —<lb n="28,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 028,18</span>sarvatra ta­tsa­ṅka­ra­pra­sa­ṅgā­t | ye­nā­tma­nā bhe­da­vya­va­sthā te­nai­vā­bhe­da­vya­va­sthi­tiḥ syā­t­–­ta­dvi­va­kṣā­yā ni­ra­ṅku­śa<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="029"/><lb n="29,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,01</span>tvāt | pūrva­vā­sa­nā­pra­ti­ni­ya­mā­d vi­va­kṣā­yāḥ pra­ti­ni­ya­ma­si­ddhe­r na ta­dva­śā­d bhe­dā­bhe­da­vya­va­sthi­tau sa­ṅka­ra­pra­sa­ṅga iti <lb n="29,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,02</span>cet kutas tadvā­sa­nā­pra­ti­ni­ya­maḥ ? pra­bo­dha­ka­pratya­ya­pra­ti­ni­ya­mā­d iti cen na–tada­ni­ya­me ta­da­ni­ya­ma­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="29,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,03</span>pū­rva­sva­vā­sa­nā­pra­ti­ni­ya­mā­t pra­kṛ­ta­vā­sa­nā­pra­ti­ni­ya­ma iti cen na–tasyāḥ saṃ­vi­da­vya­bhi­cā­re vastusvabhā­va­tā­pa­tteḥ | <lb n="29,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,04</span>ka­dā­ci­t tadvyabhicāre bhe­dā­bhe­da­vya­va­sthiter api vya­bhi­cā­ra­pra­sa­kteḥ kuto na ta­tsa­ṅka­ra­pra­sa­ktiḥ ? su­dū­ra­m api gattvā <lb n="29,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,05</span>va­stu­sva­bhā­vā­v a­la­mba­nā­d eva ta­tpa­ri­hā­ra­m icchatā va­stu­sva­bhā­vā­v eva bhedābhedau pareṇābhyu­pa­ga­nta­vyau | tato yad a<span type="hard-break">- </span><lb n="29,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,06</span>bhinnaṃ sādhāraṇaṃ va­stu­sva­rū­paṃ tad eva sāmānyaṃ siddham | na punar a­nyā­po­hamātraṃ vikalpabu­ddhi­pa­ri­ni­ṣṭhi­ta­m­ —<lb n="29,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,07</span>yataḥ ka­ro­ti­–­sā­mā­nyaṃ ya­jyā­di­vi­śe­ṣa­vyā­pi vāstavaṃ na bhavet | ta­du­pa­la­mbhe 'pi ca viśeṣe sandeho '­nu­pa­la<span type="hard-break">- </span><lb n="29,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,08</span>bhyamāne 'pi smṛ­ti­vi­ṣa­ye na syāt | nanu ca sthā­ṇu­pu­ru­ṣavi­vi­kta­m a­pa­ra­mū­rddhva­tā­sā­mā­nyaṃ ya­jyā­di­vi­śe­ṣavya­ti­ri­ktaṃ <lb n="29,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,09</span>ca karoti sāmānyaṃ na vā­sta­va­m a­sti­–­bu­ddhya­'bhedāt | na hi bu­ddhi­bhe­da­m a­nta­re­ṇa pa­dā­rtha­bhe­da­vya­va­sthi­tiḥ­ —<lb n="29,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,10</span>atiprasaṅgāt | tad u­kta­m­–­na bhe­dā­dbhi­nna­m asty a­nya­tsā­mā­nyaṃ bu­ddhya­bhe­da­taḥ | bu­ddhyā­kā­ra­sya bhedena pa­dā­rtha­sya <lb n="29,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,11</span>vi­bhi­nna­te­ti | tad etad asad e­va­–­sāmā­nya­bhe­da­yo­r bu­ddhi­bhe­da­sya si­ddha­tvā­t | sā­mā­nya­bu­ddhi­r hi tāvad a­nu­ga­tākārā<span type="hard-break">-</span><lb n="29,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,12</span>vi­śe­ṣa­bu­ddhiḥ punar vyāvṛttākā­rā­nu­bhū­ya­te ? dūrād ū­rddhva­tā­sā­mā­nya­m eva ca pra­ti­bhā­ti na sthā­ṇu­pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣau­–­ta­tra <lb n="29,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,13</span>sa­nde­hā­t | ta­dvi­śe­ṣa­pa­ri­hā­re­ṇa pra­ti­bhā­sa­na­m eva sāmānyasya tato vya­ti­re­kā­va­bhā­sa­na­m­–­e­tā­va­nmā­tra­la­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="29,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,14</span>ṇatvāt ta­dvya­ti­re­ka­sya | yad apy uktam–tābhyāṃ tadvya­ti­re­ka­ś cet kin na dūre '­va­bhā­sa­na­m | dūre '­va­bhā­sa­mā­na­sya sa­nni­dhā­ne <lb n="29,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,15</span>'tibhāsanam ity etad apy uktam­–­vi­śe­ṣe 'pi sa­mā­na­tvā­t | so 'pi hi yadi sāmānyād vya­ti­ri­kta­s tadā dūre vastunaḥ <lb n="29,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,16</span>svarūpe sāmānye pra­ti­bhā­sa­mā­ne kin na pra­ti­bhā­sa­te ? na hī­ndra­dha­nu­ṣi nīle rūpe pra­ti­ca­kā­sa­ti pī­tā­di­rū­paṃ <lb n="29,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,17</span>dūrān na pra­ti­ca­kā­sti | atha ni­ka­ṭa­de­śa­sā­ma­grī­vi­śe­ṣa­pra­ti­bhā­sa­sya janikā na dū­ra­de­śa­va­rtti­nāṃ pra­ti­pa­ttṝ­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="29,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,18</span>m iti na vi­śe­ṣa­pra­ti­bhā­sa­naṃ­, tarhi sāmānyapra­ti­bhā­sa­sya janikā dū­ra­de­śa­sā­ma­grī kācin ni­ka­ṭa­de­śa­va­rtti­nāṃ <lb n="29,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,19</span>nāsti | tato na nikaṭe ta­tpra­ti­bhā­sa­na­m iti samaḥ samādhiḥ | asti ca nikaṭe sāmānyasya pra­ti­bhā­sa­naṃ <lb n="29,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,20</span>spaṣṭaṃ vi­śe­ṣa­pra­ti­bhā­sa­na­va­t | yādṛśaṃ tu dūre ta­syā­'­spa­ṣṭaṃ pra­ti­bhā­sa­naṃ tādṛśaṃ na nikaṭe vi­śe­ṣa­pra­ti­bhā­sa­na<span type="hard-break">- </span><lb n="29,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,21</span>vad eva | viśeṣo hi yathā dūrād aspaṣṭaḥ pra­ti­bhā­ti na tathā sannighāne­–­sva­sāma­grya­bhā­vāt | ata eva ca na <lb n="29,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 029,22</span>sā­mā­nya­sya pra­ti­bhā­sa­ne vi­śe­ṣe­ṣv a­pra­ti­bhā­sa­mā­ne­ṣv 'a­spa­ṣṭa­pra­ti­bhā­sa­vya­va­hā­raḥ–­pra­ti­bhā­sa­mā­na­rū­pe eva sāmā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="030"/><lb n="30,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,01</span>nye viśeṣe vā a­spa­ṣṭa­vya­va­hā­ra­da­rśa­nā­t | na hy a­pra­ti­bhā­si­tā­nyapra­ti­bhā­si­tā vā kasyacid a­spa­ṣṭa­pra­ti­bhā­si­tā | <lb n="30,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,02</span>kiṃ tarhi ? ku­ta­ści­d dṛṣṭā­dṛ­ṣṭa­kā­ra­ṇa­ka­lā­pā­da­spa­ṣṭa­jñā­na­syo­tpa­tti­r artheṣv aspaṣṭatā­–­vi­ṣa­yi­dha­rma­sya vi­ṣa­ye­ṣū­pa­cā­rā­t | <lb n="30,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,03</span>saṃ­ve­da­na­syai­va hy a­spa­ṣṭa­tā dharmaḥ spa­ṣṭa­tā­va­t | tasyā vi­ṣa­ya­dha­rma­tve sarvadā tathā­pra­ti­bhā­sa­pra­sa­ṅgā­t kutaḥ pra­ti­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="30,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,04</span>pa­rā­vṛ­ttiḥ syāt ? na cāspaṣṭaṃ saṃ­ve­da­naṃ ni­rvi­ṣa­ya­m e­va­–­saṃ­vāda­ka­tvā­t spaṣṭa­saṃ­ve­da­na­va­t | kvacid vi­saṃ­vā­da­da­rśa<span type="hard-break">- </span><lb n="30,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,05</span>nāt sarvatra vi­saṃ­vā­de­–­spa­ṣṭa­saṃ­ve­da­ne 'pi ta­tpra­sa­ṅgā­t | tato naitat sā­dhu­–­bu­ddhi­r e­vā­ta­dākārā tata u­tpa­dya­te <lb n="30,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,06</span><span resp="?" rend="underline">yadā | ta­dā­'­spa­ṣṭa­pra­tī­bhā­sa­vya­va­hā­ro ja­ga­nma­ta</span> i­ti­–­ca­ndra­dva­yādi­pra­ti­bhā­se ta­dvya­va­hā­ra­pra­sa­kteḥ | na ca <lb n="30,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,07</span>mī­māṃ­sa­kā­nāṃ sāmānyaṃ vi­śe­ṣo­bhyo bhinnam eva vā­'­bhi­nnam eva vā­–­ta­sya ka­tha­ñci­t tato bhi­nnā­bhi­nnā­tma­naḥ pratīteḥ | <lb n="30,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,08</span>pra­mā­ṇa­si­ddhe ca sā­mā­nya­vi­śe­ṣā­tma­ni jā­tya­nta­re vastuni ta­dgrā­hi­ṇo jñānasya sā­mā­nya­vi­śe­ṣā­tma­ka­tvo­pa­pa­tte­r na <lb n="30,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,09</span>kācid buddhir a­vi­śe­ṣākārā sa­rva­thā­sti­, nāpy a­sā­mā­nyā­kā­rā sa­rva­do­bha­yā­kā­rā­yā­s tasyāḥ pratīteḥ | na cā­rthā­kā­rā <lb n="30,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,10</span>bu­ddhiḥ­–­ta­syā ni­rā­kā­ra­tvā­t tatra pra­ti­bhā­sa­mā­na­syā­kā­ra­syā­rtha­dha­rma­tvā­t | na ca ni­rā­kā­ra­tve saṃ­ve­da­na­sya <lb n="30,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,11</span>pra­ti­ka­rma­vya­va­sthā tato vi­ru­dhya­te­–­pra­ti­ni­ya­ta­sā­magrī­va­śā­t pra­ti­ni­ya­tā­rtha­vya­va­cche­dakatayā ta­syo­tpa­tteḥ <lb n="30,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,12</span>pra­ti­ka­rma­vya­va­sthā­na­si­ddheḥ sā­kā­ra­jñā­na­vā­di­nām api ta­thā­bhyu­pa­ga­masyā­va­śya­mbhā­vi­tvā­t | anyathā sa­ka­la­sa­mā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="30,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,13</span>kā­ra­vya­va­sthā­pa­ka­tvā­nāpatteḥ saṃ­ve­da­na­sya tadasiddheḥ | tato 'sāmā­nyā­kā­rā buddhiḥ sā­mā­nyā­va­bhā­si­nī kutaści<span type="hard-break">- </span><lb n="30,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,14</span>d aspaṣṭā ka­smiṃ­ści­d vastuny a­vi­śe­ṣākārā ca vi­śe­ṣā­va­bhā­si­nī­ti dūre sā­mā­nya­sya pra­ti­bhā­so 'spaṣṭaḥ syād vi­śe­ṣa­sya <lb n="30,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,15</span>ca ka­sya­ci­t­–­saka­la­vi­śe­ṣa­ra­hi­ta­sya sā­mā­nya­sya pra­ti­bhā­sā­saṃ­bha­vā­t | na co­rddhva­tā­sā­mā­nye viśeṣe ca <lb n="30,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,16</span>pra­ti­ni­ya­ta­de­śatvādau pra­ti­bhā­sa­mā­ne sthā­ṇu­pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣa­yoḥ sa­nde­hā­nu­pa­pa­ttiḥ­–­ta­yo­r a­pra­ti­bhā­sa­nā­t | tatpra<span type="hard-break">- </span><lb n="30,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,17</span>ti­bhā­sa­na­sā­magrya­bhā­vā­d a­nu­sma­ra­ṇe sati sa­nde­ha­gha­ṭa­nā­t | tadvat pacati ya­ja­tī­tyā­di­kri­yā­vi­śe­ṣā­pra­ti­bhā­sa­ne <lb n="30,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,18</span>ka­ro­tī­ti kri­yā­sā­mā­nya­sya pra­ti­ni­ya­ta­de­śā­di­rūpasya pra­ti­bhā­sa­ne yuktaḥ sandehaḥ kiṃ ka­ro­tī­ti | tathā praśne <lb n="30,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,19</span>ca pacati yajate ityādi pra­ti­va­ca­naṃ na du­rgha­ṭa­m­–­kathañcit pṛ­ṣṭa­syai­va pra­ti­pā­da­nā­t | evaṃ ya­ja­nā­di­kri­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="30,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 030,20</span>vi­śe­ṣā­ṇāṃ sā­dhā­ra­ṇa­rū­pā ka­ro­tī­ti kriyā kathañcit tato vya­ti­re­ke­ṇo­pa­la­bhya­mā­nā kartṛ­vyā­pā­ra­rū­pā­rtha­bhā­va­nā <pb n="031"/><lb n="31,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,01</span>vi­bhā­vya­te eva śa­bda­vyā­pā­ra­rū­pa­śa­bda­bhā­va­nā­va­t sa­ka­la­bā­dha­ka­ra­hi­ta­tva­ni­rṇa­yā­t | saiva ca vākyārtho na <lb n="31,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,02</span>punar niyogo '­nyā­po­hā­di­va­t | iti bha­ṭṭa­sa­mpra­dā­ya eva saṃ­vā­da­kaḥ siddhaḥ | kārye cārthe co­da­nā­yāḥ prāmāṇyaṃ tata <lb n="31,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,03</span>eva na svarū­pe­–­ta­tra bā­dha­ka­sa­dbhā­vā­t | sa­rva­ve­dā­nta­vā­da­ni­rā­ka­ra­ṇā­n na bhaṭṭasya kaścid api pra­ti­ghā­ta iti <lb n="31,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,04</span>kaścit | atra pra­ti­vi­dhīyate | yat tāvad uktaṃ, śa­bda­vyā­pā­raḥ śa­bda­bhā­va­ne­ti | tatra śabdāt ta­dvyā­pā­ro '­na­rthā­nta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="31,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,05</span>bhūto '­rthā­nta­ra­bhū­to vā syāt ? yady a­na­rthā­nta­ra­bhū­ta­s tadā katham a­bhi­dhe­yaḥ ? śabdasya svā­tma­va­t | na hy e­ka­syā­naṃ­śasya <lb n="31,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,06</span>pra­ti­pā­dya­pra­ti­pā­da­ka­bhā­vo yuktaḥ ? saṃ­ve­dya­saṃ­ve­da­ka­bhā­va­va­t | sveṣṭa vi­pa­ryā­se­na ta­dbhā­vā­pa­tteḥ­–­pratiniyama­he­tva­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="31,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,07</span>vāt | tadbhedapa­ri­ka­lpa­na­yā pra­ti­pā­dya­pra­ti­pā­da­ka­bhā­ve tasya sāṃvṛttatva­pra­sa­ṅgā­t | svarūpam api śabdaḥ śrotreṇa <lb n="31,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,08</span>ga­ma­ya­ti bahir a­rtha­va­t sva­vyā­pā­re­ṇa | tatas ta sya pra­ti­pā­da­ka iti cen na–­rū­pā­dī­nā­m api sva­rū­pa­pra­ti­pā­da­ka­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="31,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,09</span>prasaṅgāt | te 'pi hi svaṃ svaṃ svabhāvaṃ ca­kṣu­rā­di­bhi­r gamayanti–cakṣu­rā­dī­nāṃ svā­ta­ntrye­ṇa tatra pra­va­rtta­nā­t <lb n="31,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,10</span>tatpra­yo­jya­tvā­t teṣāṃ ca rū­pā­dī­nāṃ ni­mi­tta­bhā­ve­na prayojakatvāt svayam a­dhī­yā­nā­nāṃ kā­rī­ṣā­gnyā­di­va­t | atha <lb n="31,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,11</span>rū­pā­da­yaḥ prakāśyā eva tato '­rthā­nta­ra­bhū­tā­nāṃ ca­kṣu­rā­dī­nāṃ pra­kā­śa­kā­dī­nāṃ sa­dbhā­vā­d iti matam | tathaiva śabda<span type="hard-break">- </span><lb n="31,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,12</span>svarūpaṃ pra­kā­śya­m a­stu­–­ta­to 'nyasya śrotrasya pra­kā­śa­ka­sya bhāvāt | satyam etad indriya­bu­ddhe­r vi­ṣa­ya­bhā­va­m a­nu­bha­va­n <lb n="31,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,13</span>prakāśya eva śabdo rū­pā­di­va­t | pra­ti­pā­da­ka­s tu svarūpe śābdīṃ buddhim u­pa­ja­na­ya­nn a­bhi­dhī­ya­te iti cen na <span type="hard-break">- </span><lb n="31,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,14</span>tatra vā­cya­vā­ca­ka­bhā­va­sa­mba­ndhā­bhā­vā­t | tasya dvi­ṣṭha­tve­nai­katrā­na­va­sthi­teḥ | yadi punar arthāntarabhūta eva śabdā<span type="hard-break">- </span><lb n="31,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,15</span>t ta­dvyā­pā­ra iti mataṃ tadā sa śabdena pra­ti­pā­dya­mā­no vyāpā­rā­nta­re­ṇa pra­ti­pā­dya­te cet tarhi tadbhāvyaḥ syāt | <lb n="31,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,16</span>tad vyā­pā­rā­nta­raṃ tu bhā­va­nā­nu­ṣa­jya­te | tad api yadi śabdād a­rthā­nta­raṃ tadā tadbhāvyaṃ vyā­pā­rā­nta­re­ṇa syāt | <lb n="31,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,17</span>tat tu bhā­va­ne­ty a­pa­rā­pa­ra­bhā­vya­bhā­va­nā­pa­ri­ka­lpa­nā­yā­m a­na­va­sthā­pra­sa­ṅgaḥ | atha vākyāt ta­dvyā­pā­raḥ ka­tha­ñci­d a­na­rthā­nta­ra­m <lb n="31,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,18</span>viṣvagbhā­ve­nā­nu­pa­la­bhya­mā­na­tvā­t kuṇḍāder ba­da­rā­di­va­t | ka­tha­ñci­d a­rthā­nta­raṃ ca vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sā­t­–­tadanutpā<span type="hard-break">- </span><lb n="31,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,19</span>de 'py utpādāt tadavināśe 'pi ca vi­nā­śā­d ā­kā­śā­d a­ndha­kā­ra­va­d iti matam | tadāpy ubhaya­do­ṣā­nu­ṣa­ṅgaḥ | syān matam —<lb n="31,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,20</span>a­gni­ṣṭo­mā­di­vā­kya­m u­pa­la­bhya­mānaṃ pu­ru­ṣa­vyā­pā­ra­sya sādhakam idam ity a­nu­bha­vā­d vākyastha eva ta­dvyā­pā­ro bhāvanā <lb n="31,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 031,21</span>vākyasya vi­ṣa­ya­tāṃ sama­ñca­ti­–­ta­thā pratīteḥ | anyathā sarvatra vi­ṣa­ya­vi­ṣa­yi­bhā­va­saṃ­bhā­va­nā­vi­ro­dhā­t | <pb n="032"/><lb n="32,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,01</span>saṃvedanam api hi bhavatāṃ svavyāpāraṃ viṣayī kurvan ta­da­na­rthā­nta­ra­bhū­ta­m a­rthā­nta­ra­bhū­taṃ ka­tha­ñci­d u­bha­ya­sva­bhā­vaṃ vā <lb n="32,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,02</span>saṃ­ve­da­ye­t–­ga­tya­nta­rā­bhā­vā­t | pra­tha­ma­pa­kṣe na saṃ­ve­dya­saṃ­ve­da­ka­bhā­vaḥ­–­saṃ­ve­da­na­ta­dvyā­pā­ra­yoḥ sa­rva­thā­na­rthā­nta­ra­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="32,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,03</span>d vā­kya­ta­dva­yāpārayoḥ pra­ti­pā­dya­pra­ti­pā­da­ka­bhā­va­va­t | dvi­tī­ya­pa­kṣe 'pi na tayos ta­dbhā­vaḥ­–­ana­va­sthā­nu­ṣa­ṅgā­t tadvat | <lb n="32,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,04</span>tṛ­tī­ya­pa­kṣe tu ta­du­bha­ya­do­ṣa­pra­sa­kte­s tadvad eva kutaḥ saṃ­ve­dya­saṃ­ve­da­ka­bhā­vaḥ sidhyet atha svā­rtha­saṃ­ve­da­na­vyā­pā­ra­vi­śi­ṣṭaṃ <lb n="32,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,05</span>saṃ­ve­da­na­m a­bā­dha­m a­nu­bhū­ya­mā­naṃ vi­ka­lpa­śa­te­nā­py a­śa­kya­ni­rā­ka­ra­ṇaṃ saṃ­ve­dya­saṃ­ve­da­ka­bhā­vaṃ sā­dha­ya­tī­ty abhidhāne parasyāpi <lb n="32,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,06</span>śabdaḥ sva­vyā­pā­ra­vi­śi­ṣṭaḥ pu­ru­ṣa­vyāpāraṃ bhāva­ya­tī­ty a­bā­dha­pra­tī­ti­sa­dbhā­vā­d vā­kya­vyā­pā­ro bhāvanā vākyasya <lb n="32,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,07</span>viṣayo vya­va­ti­ṣṭha­te eveti | tada­nu­pa­pa­nna­m­–­vai­ṣamyāt | saṃ­ve­da­ne­na hi saṃ­ve­dya­mā­naḥ svātmā'rtho vā tasya <lb n="32,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,08</span>viṣayo na punaḥ saṃ­ve­da­kaḥ svātmā tatsaṃ­ve­dya­tve 'nyasya saṃvedanasyātmanaḥ saṃ­ve­da­ka­tvo­pa­pa­tte­r ākāṅkṣāpa­ri­kṣa­yā­da­na­va<span type="hard-break">- </span><lb n="32,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,09</span>sthā­na­va­tā­rā­t | vākyena tu bhā­vya­mā­naḥ pu­ru­ṣa­vyā­pā­ro na tasya viṣayaḥ | svavyā­pā­ra­s tu bhā­va­ka­tvalakṣaṇo <lb n="32,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,10</span>bhā­va­nā­khyo viṣayo '­bhyu­pa­ga­mya­te iti manāg api na sā­mya­m­–­ta­thā­pra­tī­tya­bhā­vā­c ca | na hi kaścid vākyaśrava<span type="hard-break">- </span><lb n="32,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,11</span>ṇād evaṃ pratyeti svavyā­pā­ro­ne­na vākyena mama pra­ti­pā­di­ta iti | kiṃ tarhiḥ ? jātyā­di­vi­śi­ṣṭo 'rthaḥ kriyā<span type="hard-break">- </span><lb n="32,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,12</span>khyonena pra­kā­śi­ta iti pra­tī­tiḥ­–­sa­rve­ṇa vākyena kriyāyā eva ka­rmā­di­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śi­ṣṭā­yāḥ pra­kā­śa­nā­t | <lb n="32,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,13</span>de­va­da­tta gā­ma­bhyā­ja śuklāṃ da­ṇḍe­ne­tyādivat | saivābhyā­ja­nā­di­vya­va­cchi­nnā kriyā bhāvanā abhyāja abhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="32,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,14</span>janaṃ kurv iti pra­tī­ti­r iti cen na–tasyāḥ pu­ru­ṣa­stha­tve­na sa­mpra­tya­yā­c cha­bdā­tma­bhā­va­nā­rū­pa­tvā­yo­gā­t | tathā <lb n="32,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,15</span>ca katham idam a­va­ti­ṣṭha­te­–­śa­bdā­tma­bhā­va­nā­m āhur anyām eva li­ṅā­da­ya iti | yad apy ukta­m­–­a­rtha­bhā­va­nā pu­ru­ṣa­vyā<span type="hard-break">- </span><lb n="32,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,16</span>pā­ra­la­kṣaṇā vākyārtha iti tad apy a­yu­kta­m­–­ni­yo­ga­sya vā­kyā­rtha­tva­pra­sa­ṅgā­t | niyukto 'ham anena vākyena <lb n="32,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,17</span>yā­gā­dā­v iti pra­ti­pa­ttuḥ pratīteḥ | iṣṭas tādṛśo niyogo bhāva­nā­sva­bhā­vaḥ śu­ddha­kā­ryā­di­rū­pa­syai­va ni­yo­ga­sya <lb n="32,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,18</span>ni­rā­ka­ra­ṇā­d iti cen na tasyāpi pra­dhā­na­bhā­vā­rpi­tasya karoty a­rthā­di­vi­śe­ṣa­ṇasya vā­kyā­rtha­tvo­pa­pa­tteḥ | ni­ra­pe­kṣa­sya tu <lb n="32,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,19</span>karoty a­rtha­syā­pi vā­kyā­rtha­tvā­nu­pa­pa­tteḥ | na ca karoty artha eva vākyārtha iti yu­kta­m­–­ya­jyā­dya­rtha­syā­pi <lb n="32,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,20</span>vā­kyā­rtha­ta­yā­nu­bha­vā­t | karoti sā­mā­nya­sya sa­ka­la­ya­jyā­di­kri­yā­vi­śe­ṣa­vyā­pi­no ni­tya­tvā­c cha­bdā­rtha­tva­m­ —<lb n="32,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 032,21</span>nityāḥ śa­bdā­rtha­sa­mba­ndhā iti va­ca­nā­t | na punar ya­jyā­di­kri­yā­vi­śe­ṣā­s teṣām a­ni­tya­tvā­c chabdā­rtha­tvā­'­ve<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="033"/><lb n="33,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,01</span>danāt | iti cen na–­ya­jyā­di­kri­yā­sā­mā­nya­sya sa­ka­la­ya­jyā­di­kri­yā­vi­śe­ṣa­vyā­pi­no ni­tya­tvā­c cha­bdā­rtha­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="33,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,02</span>vi­ro­dhā­t­, sarva­kri­yā­vyā­pi­tvā­t karoti sāmānyaṃ śabdārtha iti cet tarhi sa­ttā­sā­mānyaṃ śabdārthos tu, karotā<span type="hard-break">- </span><lb n="33,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,03</span>v api tasya sa­dbhā­vā­t | mahākri­yā­sā­mā­nya­vya­va­sthi­ti­rū­pa­tvāt | yathaiva hi pacati pākaṃ ka­ro­ti­, yajate yāgaṃ <lb n="33,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,04</span>ka­ro­tī­ti pra­tī­ti­sta­thā pacati pācako bha­va­ti­, yajate yājako bha­va­ti­, ka­ro­tī­ti kārako bha­va­tī­ty api <lb n="33,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,05</span>pratyayo 'sti | tataḥ ka­ro­tī­ta­rārtha­vyā­pi­tvā­d bhavaty arthasyaiva śabdārthatvaṃ yuktam utpaśyāmaḥ | syān mataṃ "nirvyāpā<span type="hard-break">- </span><lb n="33,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,06</span>re 'pi vastuni bhavaty arthasya pra­tī­te­r na kri­yā­sva­bhā­va­tvaṃ­, ni­ṣkri­ye­ṣu gu­ṇā­di­ṣu bhavanā'­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t­" iti <lb n="33,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,07</span>cen na, karoty arthe 'pi sa­mā­na­tvā­t | parispandā­tma­ka­vyā­pā­ra­ra­hi­te 'pi karoty arthasya bhā­vā­t­, tiṣṭhati sthānaṃ karo<span type="hard-break">- </span><lb n="33,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,08</span>tīti pra­tī­teḥ­, gu­ṇā­di­ṣu ca karoty a­rthā­bhā­ve sarvathā kā­ra­ka­tvā­yo­gā­d a­va­stu­tva­pra­sa­kteḥ | tata eva karoty artho <lb n="33,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,09</span>vyā­pa­kaḥ­, sati sarvatra bhāvāt | anyathā ta­syā­'­kā­ra­ka­tve­nā­va­stu­tvā­t sa­ttva­vi­ro­dhā­t | bhavana­kri­ye­tyā<span type="hard-break">- </span><lb n="33,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,10</span>di­vya­va­hā­ra­da­rśa­nā­c ca sattā karoty a­rtha­vi­śe­ṣa­ṇa­m eva | karoty a­rtha­syai­va sarvatra prā­dhā­nyā­d vā­kyā­rtha­tva­m | iti <lb n="33,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,11</span>cen na, tasya ni­tya­syai­ka­syā­naṃ­śa­sya sa­rva­ga­ta­sya sarvathā vi­cā­rya­mā­ṇa­syā­sa­mbha­vā­t | nityaṃ karoty a­rtha­sā­mā­nyaṃ <lb n="33,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,12</span>pra­tya­bhi­jñā­ya­mā­na­tvā­c cha­bda­va­d iti cen na, hetor vi­ru­ddha­tvā­t­, ka­tha­ñci­n ni­tya­sye­ṣṭavi­ru­ddha­sya sā­dha­nā­t­, sarvathā <lb n="33,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,13</span>nityasya pra­tya­bhi­jñā­nā­yo­gā­t­, ta­de­ve­da­m iti pū­rvo­tta­ra­pa­ryā­ya­vyā­pi­ny ekatra pra­tya­ya­syo­tpa­tteḥ­, pau­rvā­pa­rya­ra­hi<span type="hard-break">- </span><lb n="33,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,14</span>tasya pū­rvā­pa­ra­pra­tya­yavi­ṣa­ya­tvā­sa­mbha­vā­t | dharmāv eva pū­rvā­pa­ra­bhū­tau­, na dha­rma­sā­mā­nya­m iti cet kathaṃ tad eveda<span type="hard-break">- </span><lb n="33,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,15</span>m ity a­bhe­da­pra­tī­tiḥ ? pū­rvā­pa­ra­sva­rū­pa­yo­r a­tī­ta­va­rtta­mā­na­yo­s tad ity a­tī­ta­pa­rā­ma­rśi­nā sma­ra­ṇe­ne­da­m iti va­rtta­mā­no­lle­khi­nā <lb n="33,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,16</span>pra­tya­kṣe­ṇa ca vi­ṣa­yī­kri­ya­mā­ṇa­yoḥ pa­ra­spa­raṃ bhedāt | karoti sā­mā­nyā­d e­ka­smā­t tayoḥ ka­tha­ñci­d bhe­dā­bhe­da­pra­tī­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="33,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,17</span>r iti cet siddhaṃ tasya ka­tha­ñci­d a­ni­tya­tva­m­, a­ni­tya­sva­dha­rmā­vya­ti­re­kāt | na hy a­ni­tyā­d abhinnaṃ nityam eva <lb n="33,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,18</span>yuktam a­ni­tya­svā­tma­va­t­, sarvathā nityasya kra­ma­yau­ga­pa­dyā­bhyā­m a­rtha­kri­yā­vi­ro­dhā­c ca | tad anityaṃ sā­mā­nyaṃ­, <lb n="33,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,19</span>viśeṣādeśāc cha­bda­va­t | tata e­vā­ne­kaṃ tadvat | karotīti sva­pra­tya­yā­vi­śe­ṣā­d ekaṃ karoti sāmānyaṃ sad iti <lb n="33,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,20</span>sva­pra­tya­yā­vi­śe­ṣā­d e­ka­sa­ttā­sā­mā­nya­va­d iti cen na, sarvathā sva­pra­tya­yā­vi­śe­ṣa­syāsiddhatvāt | pra­ti­ka­ro­ty arthavyakti <lb n="33,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,21</span>ka­ro­tī­ti pratyayasya viśeṣāt pra­ti­sa­dvya­kti sad iti pra­tya­ya­va­t | ta­dvya­kti­vi­ṣa­yo vi­śe­ṣa­pratyaya iti cet tarhi <lb n="33,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,22</span>tā vyaktayaḥ sāmānyāt sarvathā yadi bhinnāḥ pra­ti­pā­dya­nte tadā yau­ga­ma­ta­pra­ve­śo mī­māṃ­sa­ka­sya | atha kathañci<span type="hard-break">- </span><lb n="33,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,23</span>d abhinnās tadā siddhaṃ sā­mā­nya­sya vi­śe­ṣa­pra­tya­ya­vi­ṣa­ya­tvaṃ vi­śe­ṣa­pra­tya­ya­vi­ṣa­ye­bhyo vi­śe­ṣe­bhyaḥ ka­tha­ñci­d abhi<span type="hard-break">- </span><lb n="33,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 033,24</span>nnasya sā­mā­nya­sya vi­śe­ṣa­pra­tya­ya­vi­ṣa­ya­tvo­pa­pa­tte­r vi­śe­ṣa­svā­tma­va­t | tato '­ne­ka­m eva karoti sāmānyaṃ sa­ttā­sā­mā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="034"/><lb n="34,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,01</span>nyavat | nāpy anaṃśaṃ, ka­tha­ñci­t sāṃ­śa­tva­pra­tī­teḥ­, sāṃśebhyo vi­śe­ṣe­bhyo '­na­rthā­nta­rabhūtasya sāṃ­śa­tvo­pa­pa­tte­s tatsvā<span type="hard-break">- </span><lb n="34,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,02</span>tmavat | tathā na sa­rva­ga­taṃ ta­tsā­mā­nyaṃ­, vya­ktya­nta­rā­le '­nu­pa­la­bhya­mā­na­tvā­t | tatrāna­bhi­vya­kta­tvā­t ta­syā­nu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="34,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,03</span>lambha iti cet tata eva vya­kti­svā­tma­no 'pi ta­trā­nu­pa­lambhostu | tasya tatra sa­dbhā­vā­ve­da­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­da­sa­ttvā<span type="hard-break">- </span><lb n="34,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,04</span>de­vā­nu­pa­la­mbha iti cet sā­mā­nya­syā­pi vi­śe­ṣā­bhā­vā­d a­sa­ttvā­d e­vā­nu­pa­la­mbho 'stu, vya­ktya­nta­rā­le tasyāpi <lb n="34,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,05</span>sa­dbhā­vā­ve­da­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­t pra­tya­kṣa­ta­s tathāna­nu­bha­vā­t kha­ra­vi­ṣā­ṇā­di­va­t | vyaktyantarāle 'sti sā­mā­nyaṃ­, <lb n="34,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,06</span>yugapa­dbhi­nna­de­śa­svādhā­ra­vṛ­tti­tve saty e­ka­tvā­d vaṃ­śā­di­vad ity a­nu­mā­nā­t tatra ta­tsa­dbhā­va­si­ddhi­r iti cen na, hetoḥ pra­ti­vā­dya­'<span type="hard-break">- </span><lb n="34,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,07</span>siddhatvāt | na hi bhi­nna­de­śā­su vyaktiṣu sā­mā­nya­m ekaṃ yathā sthū­ṇā­di­ṣu vaṃśādir iti pra­tī­ya­te­, yato <lb n="34,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,08</span>yu­ga­pa­dbhi­nna­de­śa­svā­dhā­ra­vṛ­tti­tve saty ekatvaṃ tasya sidhyat svā­dhā­rā­nta­rā­le 'stitvaṃ sā­dha­ye­t­, pra­ti­vya­kti sa­dṛ­śa­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="34,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,09</span>ri­ṇā­ma­la­kṣa­ṇa­sya sā­mā­nya­sya bhe­dā­dvi­sa­dṛ­śa­pa­ri­ṇā­ma­la­kṣa­ṇa­vi­śe­ṣa­va­t | yathaiva hi kācid vyakti­ru­pa­la­bhya­mā­nā <lb n="34,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,10</span>vyaktyantarād viśiṣṭā vi­sa­dṛ­śa­pa­ri­ṇā­ma­da­rśa­nā­d a­va­ti­ṣṭha­te tathā sa­dṛ­śa­pa­ri­ṇā­ma­da­rśa­nā­t kiñcit kenacit sa­mā­na­m avasī<span type="hard-break">- </span><lb n="34,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,11</span>yate iti ni­rbā­dha­m eva, tenāyaṃ samānaḥ so 'nena samāna iti sa­mā­na­pra­tya­yā­t | nanu pūrvam a­na­nu­bhū­ta­vya­ktya­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="34,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,12</span>ra­syai­ka­vya­kti­da­rśa­ne sa­mā­na­pra­tya­yaḥ kasmān na bhavati ? tatra sa­dṛ­śa­pa­ri­ṇā­ma­sya bhāvād iti cet tavāpi viśiṣṭapra<span type="hard-break">- </span><lb n="34,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,13</span>tītiḥ kasmān na bhavati ? vai­sā­dṛ­śya­sya bhāvāt | parāpe­kṣa­tvā­d vi­śi­ṣṭa­pra­tī­te­r iti cet tata eva tatra sa­mā­na­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="34,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,14</span>tyayo 'pi mā bhūt | na hi sa pa­rā­pe­kṣo na bha­va­ti­, pa­rā­pe­kṣā­m a­nta­re­ṇa kvacit ka­dā­ci­d apy a­bhā­vā­d dvitvādipratya<span type="hard-break">- </span><lb n="34,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,15</span>yavad dū­ra­tvā­di­pra­tya­ya­va­d vā | dvividho hi va­stu­dha­rmaḥ pa­rā­pe­kṣaḥ pa­rā­na­pe­kṣa­ś ca varṇā­di­va­t sthau­lyā­di­va­c ca | nanu ca <lb n="34,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,16</span>sādṛśye sāmānye sa evāyaṃ gaur iti pratyayaḥ kathaṃ śavalaṃ dṛṣṭvā dhavalaṃ paśyato gha­ṭe­te­ti ced ekatvo­pa­cā­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="34,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,17</span>d iti brūmaḥ | dvividhaṃ hy ekatvaṃ mukhyam u­pa­ca­ri­taṃ ceti | mukhyam ā­tmā­di­dra­vye | sādṛśye tū­pa­ca­ri­ta­m iti | <lb n="34,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,18</span>mukhye tu ta­trai­ka­tve tena samāno 'yam iti pratyayaḥ katham u­pa­pa­dye­ta ? tayor ekasā­mā­nya­yo­gā­d iti cen na–sāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="34,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,19</span>nya­va­ntā­v etāv iti pra­tya­ya­pra­saṅgāt | a­bhe­do­pa­cāre tu sā­mā­nya­ta­dva­toḥ sā­mā­nya­m iti pratyayaḥ syāt | na tena <lb n="34,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,20</span>samāno 'yam iti | ya­ṣṭi­sa­ha­ca­ri­taḥ puruṣo yaṣṭir iti yathā, ya­ṣṭi­pu­ru­ṣa­yo­r a­bhe­do­pa­cārāt | mṛnmaye gavi <lb n="34,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,21</span>sa­tya­ga­va­ya­sa­dṛ­śe go­sā­dṛ­śya­sya sā­mā­nya­sya bhāvād go­tva­jā­ti­pra­sa­ṅga iti cen na, satyaga­va­ya­vya­va­hā­ra­he­toḥ <lb n="34,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 034,22</span>sā­dṛ­śya­sya tatrābhāvāt tadbhāve tasya sa­tya­tva­pra­sa­ṅgā­t | bhāvaga­vā­di­bhiḥ sthāpa­nā­ga­vā­deḥ sā­dṛ­śya­mā­traṃ tu <pb n="035"/><lb n="35,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,01</span>ga­vā­di­mātra­vya­va­hā­ra­kā­ra­ṇaṃ ta­de­ka­jā­titva­ni­ba­ndha­na­m a­nu­ru­dhyate eva sa­ttvā­di­sā­dṛ­śya­va­t | tato na mīmāṃsa<span type="hard-break">- </span><lb n="35,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,02</span>kā­bhyu­pa­gata­sva­bhā­vaṃ karoti sā­mā­nya­m u­pa­pa­dya­te yat saka­la­ya­jyā­di­kri­yā­vi­śe­ṣa­vyā­pi­ka­rtṛ­vyā­pā­ra­rū­pa­bhā­va­nā­khyāṃ <lb n="35,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,03</span>pra­ti­pa­dya­mā­naṃ vākyena vi­ṣa­yī­kri­ye­ta | pra­ti­ni­ya­ta­kri­yā­ga­tasya tu ka­ro­ti­sā­mā­nya­sya śa­bda­vi­ṣa­ya­tve yajyā<span type="hard-break">- </span><lb n="35,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,04</span>disāmānyasya kathaṃ tadvi­ni­vā­rye­ta­; yena tad api vākyārtho na syāt | tad evaṃ bhāvanā vā­kyā­rtha­sa­mpra­dā­yo na <lb n="35,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,05</span>śre­yā­n­, bā­dha­ka­sa­dbhā­vā­n ni­yo­gā­di­vā­kyā­rtha­sa­mpra­dā­ya­va­t | iti śruti­sa­mpra­dā­yā­va­la­mbi­nāṃ mate 'ta eva na <lb n="35,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,06</span>kaścit sarvajña ity a­yu­ktaṃ­, śruter a­vi­śe­ṣā­d a­pra­mā­ṇatāpatteḥ | iti sūktaṃ "yathaiva hi su­ga­tā­da­yaḥ pa­ra­spa­ra­vi­ru<span type="hard-break">- </span><lb n="35,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,07</span>ddha­kṣa­ṇi­ka­ni­tyā­dye­kā­nta­sa­ma­yā­bhi­dhā­yi­naḥ sarve na sa­rva­da­rśi­na iti na kaścit sa­rva­jña­s tathā śrutayo 'pi pa­ra­spa­ra­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="35,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,08</span>ru­ddha­kā­ryā­rtha­svarūpādya­rthā­bhi­dhā­yi­nyaḥ sarvā na pra­mā­ṇa­bhū­tāḥ­" | iti na kācid api śrutiḥ pramāṇaṃ syāt | na hi <lb n="35,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,09</span>kārye 'rthe śrutir a­pau­ru­ṣe­yī, na punaḥ svarūpe, ye­nā­pau­ru­ṣe­ya­tvā­t ta­da­nya­ta­ra­śru­ti­ja­ni­ta­m eva jñānaṃ pramāṇaṃ <lb n="35,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,10</span>do­ṣa­va­rji­taiḥ kā­ra­ṇai­r ja­ni­ta­tvā­d u­pa­pa­dye­ta | bādha­va­rji­tatvaṃ tu naikatrāpy asti hiṃ­sā­dya­bhi­dhā­yi­naḥ "­śve­ta­m ajam ā­la­bhe­ta <lb n="35,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,11</span>bhū­ti­kā­maḥ­" ityādeḥ "­sa­dha­naṃ ha­nyā­t­"­i­tyā­de­r iva dharme pra­mā­ṇa­tvā­nu­pa­pa­tteḥ puru­ṣā­dvai­tā­bhi­dhā­yi­na­ś ca sarvaṃ khalv idaṃ <lb n="35,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,12</span>brahma" ityādeḥ "sarvaṃ pradhānam eva" i­tyā­de­r iva sva­vi­ṣa­ye pra­mā­ṇa­tvā­yo­gā­t | apūrvārthatvaṃ punaḥ sarvasyāḥ śruter aviśi<span type="hard-break">- </span><lb n="35,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,13</span>ṣṭaṃ, pra­mā­ṇā­nta­rā­pra­ti­pa­nne dharmādau pa­ra­bra­hmā­dau ca pravṛtteḥ | na ca kācic chrutiḥ svayaṃ svārthaṃ pra­ti­pā­da­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="35,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,14</span>ty a­nya­vya­va­cche­de­na kārye evārthe ahaṃ pramāṇaṃ na sva­rū­pe­; svarūpe eva vā na kārye 'rthe sa­rva­rthe­ty a­vi­śe­ṣaḥ siddhaḥ | <lb n="35,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,15</span>nanu ca "­pa­dā­ni tāval loke yeṣv artheṣu pra­si­ddhā­ni teṣv eva vede, teṣām a­dhyā­hā­rādibhir a­rtha­syā­pa­ri­ka­lpa­nī­ya­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="35,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,16</span>d a­pa­ri­bhā­ṣi­tavyatvāc ca | sati sambhave lau­ki­ka­pa­dā­rtha­jña­ś ca vidvān a­śru­ta­pū­rvaṃ kā­vyā­di­vā­kyā­rtha­m a­va­bu­dhya­mā­no <lb n="35,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,17</span>dṛṣṭaḥ | tadva­cchru­ti­vā­kyā­rtha­m api kaścit svayam e­vā­śru­ta­pū­rva­m a­va­bo­ddhu­m a­rha­tī­ti yuktaṃ śruteḥ svayam e­vā­nya­vya­va­cche­de­na <lb n="35,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,18</span>svā­rtha­pra­ti­pā­da­na­m­' iti kaścit so 'pi na pa­rī­kṣā­ca­tu­raḥ­, sarvasyāḥ śrutes tathābhā­vā­vi­śe­ṣā­t | na ca <lb n="35,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,19</span>bhā­va­nai­va niyoga eva vā lau­ki­ka­vā­kya­syā­rthaḥ śakyaḥ pra­ti­ṣṭhā­pa­yi­tuṃ­, yena vai­di­ka­vā­kya­syā­pi sa evārthaḥ <lb n="35,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,20</span>syāt | nāpi sa­nmā­tra­vi­dhi­r eva ka­sya­ci­d vā­kya­syā­rthaḥ śa­kya­pra­ti­ṣṭho­, yena śru­ti­vā­kya­syā­pi sa evārtho 'nyayo<span type="hard-break">- </span><lb n="35,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,21</span>ga­vya­va­cche­de­na syāt, tatrā­ne­ka­bā­dha­ko­pa­nyā­sā­t | tataḥ su­ga­tā­di­va­cchru­ta­yo 'pi na pra­mā­ṇa­m ity ā­yā­ta­m | <lb n="35,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 035,22</span>tatheṣṭatvād adoṣa ity ekeṣām apramāṇi­kai­ve­ṣṭiḥ | na kaścit tī­rtha­ka­raḥ pra­mā­ṇaṃ­, nāpi samayo vedonyo vā tarkaḥ, pa­ra­spa­ra<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="036"/><lb n="36,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,01</span>vi­ro­dhā­t | "tarko '­pra­ti­ṣṭhaḥ śrutayo vibhinnā naiko munir yasya vacaḥ pra­mā­ṇa­m | dharmasya tattvaṃ nihitaṃ guhāyāṃ <lb n="36,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,02</span>ma­hā­ja­no yena gataḥ sa panthāḥ" iti va­ca­nā­t | kaścid de­va­tā­rū­po guru<span resp="?" rend="underline">rbṛ­ha­spa­ti­r </span>bhavet saṃvādakaḥ, pratyakṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="36,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,03</span>si­ddha­pṛ­thi­vyā­di­ta­ttvo­pa­de­śā­t | iti pra­tya­kṣa­m ekam icchanti ye teṣāṃ lau­kā­ya­ti­kā­nā­m iṣṭir a­pra­mā­ṇi­kai­va­, pratyakṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="36,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,04</span>tas tadvya­va­sthā­pa­nā­sa­mbha­vā­t | na khalu pratyakṣaṃ sa­rva­jña­pra­mā­ṇā­ntarā­bhā­va­vi­ṣa­ya­m­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | sarvajñasya hi <lb n="36,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,05</span>muneḥ pra­mā­ṇā­nta­ra­sya ca ve­dā­dyā­ga­ma­syā­nu­mā­na­sya ca ta­rkā­khya­syā­bhā­vaṃ yadi kiñcid vya­va­sthā­pa­ye­t­, tatrāprava<span type="hard-break">- </span><lb n="36,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,06</span>rtta­mā­na­tvā­t­, tadā pu­ru­ṣā­ntarā­di­pra­tya­kṣā­nta­rā­ṇā­m apy abhāvaṃ tad eva ga­ma­ye­t ta­dvi­ṣa­yā­ṇāṃ ca kṣmādīnām | ity ati<span type="hard-break">- </span><lb n="36,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,07</span>prasaṅgaḥ svayam iṣṭasya bṛ­ha­spa­tyā­di­pra­tya­kṣa­syā­pi vi­ṣa­ya­syā­bhā­va­si­ddheḥ | atha pra­tya­kṣā­nta­raṃ svayam ātmānaṃ vyavasthā<span type="hard-break">- </span><lb n="36,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,08</span>payati pṛ­tha­vyā­di­sva­vi­ṣa­yaṃ ca, tatra pra­va­rtta­nā­t | ato na ta­da­bhā­va­pra­sa­ṅga iti mataṃ tarhi sarvajño 'pi <lb n="36,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,09</span>sva­saṃ­ve­da­nā­d ātmānaṃ sva­rgā­pū­rvā­di­vi­ṣayaṃ ca vya­va­sthā­pa­ya­tī­ti kathaṃ ta­da­bhā­vasiddhiḥ ? pramāṇāntarasya ca tadvaca<span type="hard-break">- </span><lb n="36,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,10</span>nasya hetuvā­da­rū­pa­syā­he­tu­vā­da­rū­pa­sya ca sa eva vya­va­sthā­pa­kaḥ syād iti kutas tada­bhā­va­si­ddhiḥ ? sarvajñaḥ svapa<span type="hard-break">- </span><lb n="36,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,11</span>ra­vya­va­sthā­pa­ko 'stīty atra kiṃ pra­mā­ṇa­m iti cet svapra­tya­kṣai­ka­pra­mā­ṇa­vādinaḥ pratyakṣāntaraṃ sva­pa­ra­vi­ṣa­ya­m a­stī­tya­tra kiṃ <lb n="36,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,12</span>pra­mā­ṇa­m ? tathā pra­si­ddhi­r a­nya­trā­pī­ti na pratyakṣaṃ ta­da­bhā­vā­ve­da­ka­m­, ati­pra­sa­ṅga­sya du­ṣpa­ri­hā­ra­tvā­t | <lb n="36,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,13</span>nānu­mā­na­m­, asiddheḥ | pratyakṣam ekam eva pra­mā­ṇa­m, agauṇatvāt pra­mā­ṇa­sya a­nu­mā­nā­d a­rtha­ni­śca­yo du­rla­bhaḥ­, <lb n="36,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,14</span>sāmānye si­ddha­sā­dha­nād viśeṣe '­nu­ga­mā­bhā­vā­t sarvatra vi­ru­ddhā­vya­bhi­cā­ri­ṇaḥ saṃ­bha­vā­t | iti svayam a­nu­mā­naṃ <lb n="36,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,15</span>ni­rā­ku­rva­nn a­nu­mā­nā­d eva sa­rva­jña­pra­mā­ṇā­nta­rā­bhā­vaṃ vya­va­sthā­pa­ya­tī­ti katham a­nu­nma­ttaḥ ? pratipattuḥ prasiddhaṃ hi <lb n="36,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,16</span>pramāṇaṃ sva­pra­me­ya­sya ni­ścā­ya­kaṃ­, nā­pra­si­ddha­m­, a­ti­pra­saṅgād eva | parapra­si­ddha­m a­nu­mā­naṃ sa­rva­jña­pra­mā­ṇā­nta­rā­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="36,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,17</span>grā­ha­ka­m iti cet tat parasya pra­mā­ṇa­taḥ siddhaṃ pra­mā­ṇa­m a­nta­re­ṇa vā ? yadi pra­mā­ṇa­taḥ siddhaṃ nā­'­nā­tma­si­ddhaṃ <lb n="36,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,18</span>nāma, pa­ra­sye­vā­tmano 'pi vādinaḥ si­ddha­tvā­t pramā­ṇa­si­ddha­sya sa­rve­ṣā­m a­vi­pra­ti­pa­tti­vi­ṣa­ya­tvād, a­nya­thā­ti­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="36,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,19</span>sa­ṅgā­t­, pratya­kṣa­syā­pi pra­mā­ṇa­si­ddha­syaṃ vi­pra­ti­pa­tti­vi­ṣa­ya­tvā­pa­tte­r a­nā­tma­si­ddha­tvapra­sa­ṅgā­t | tato yat parasya <lb n="36,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,20</span>pra­mā­ṇa­taḥ siddhaṃ ta­ccā­rvā­ka­syā­tma­si­ddha­m | yathā pra­tya­kṣa­m | pra­mā­ṇa­si­ddhaṃ ca pa­ra­syā­nu­mā­na­m | tasmān nā­'­nā­tma<span type="hard-break">- </span><lb n="36,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 036,21</span>siddham | anyathā parasyāpi na si­ddhye­t­, a­ti­pra­sa­ṅgā­d eva | tathā hi | –yat pra­mā­ṇa­m a­nta­re­ṇa siddhaṃ <pb n="037"/><lb n="37,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,01</span>ta­tpa­ra­syā­pi na siddham | yathā ta­da­na­bhi­ma­ta­ta­ttva­m | pra­mā­ṇa­m a­nta­re­ṇa siddhaṃ ca pa­ra­syā­nu­mā­na­m | tan na siddhaṃ <lb n="37,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,02</span>svayam a­na­bhi­ma­ta­ta­ttva­si­ddhi­pra­saṅgāt | tad ime svayam ekena pra­mā­ṇe­na sarvaṃ sa­rva­jña­ra­hi­taṃ pu­ru­ṣa­sa­mū­haṃ saṃ­vi­da­nta <lb n="37,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,03</span>evātmānaṃ ni­ra­sya­ntī­ti vyā­ha­ta­m e­ta­t­, a­ti­pra­sa­ṅgā­d eva | svayam aniṣṭaṃ hy a­tī­ndri­ya­pra­tya­kṣa­m eṣāṃ syāt, indri<span type="hard-break">- </span><lb n="37,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,04</span>ya­pra­tya­kṣe­ṇa sa­rva­jña­ra­hi­ta­sya pu­ru­ṣa­sa­mū­ha­sya saṃvedanā­nu­pa­pa­tteḥ pramāṇā­nta­rā­bhā­va­sye­va pra­mā­ṇā­nta­ra­m a­nta­re­ṇa | iti sarvatra <lb n="37,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,05</span>sarvadā sarvasya sa­rva­jña­tvā­bhā­vaṃ pra­tya­kṣa­taḥ saṃ­vi­da­n svayaṃ sarvajñaḥ syāt | tathā sati vyā­ha­ta­m etat sa­rva­jña­pra­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="37,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,06</span>ṇānta­rā­bhā­va­va­ca­naṃ cā­rvā­ka­sya | pra­tya­kṣai­ka­pra­mā­ṇai­ṣaṇaṃ vā vyā­ha­ta­m asya de­śa­kā­la­na­rā­nta­ra­pra­tya­kṣā­ṇāṃ svayaṃ pra­tya­kṣa­taḥ <lb n="37,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,07</span>pra­mā­ṇya­sya sādhane sa­rva­sā­kṣā­tkā­ri­tva­pra­sa­ṅgā­t­, saṃ­vā­da­ka­tvā­di­li­ṅga­ja­ni­tā­nu­mā­nā­t ta­tsā­dha­ne a­nu­mā­na­prā­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="37,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,08</span>ṇya­si­ddhi­pra­sa­kteḥ­, parasya pra­si­ddhe­nā­nu­mā­ne­na ta­tpra­mā­ṇa­tā­vya­va­sthā­pa­ne svasyāpi ta­tsi­ddhe­r a­ni­vā­rya­tvā­t | <lb n="37,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,09</span>anyathā pa­ra­syā­pi ta­da­pra­si­ddheḥ kutaḥ pra­tya­kṣa­m ekam eva pramāṇaṃ na punar anyad iti vyavasthā syāt ? </p><p n="a_10" rend="justify"><lb n="37,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,10</span>ta­the­ṣṭa­tvā­d adoṣa ity ekeṣām a­pra­mā­ṇi­kai­ve­ṣṭiḥ | eke hi ta­ttvo­pa­pla­va­vā­di­naḥ sarvaṃ pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇa­ta­ttvaṃ <lb n="37,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,11</span>pra­me­ya­ta­ttvaṃ co­pa­plu­ta­m e­ve­ccha­nti | teṣāṃ pra­mā­ṇa­ra­hi­tai­va tatheṣṭiḥ sarvam a­nu­pa­plu­tam e­ve­tī­ṣṭe­r na vi­śi­ṣya­te | na <lb n="37,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,12</span>khalu pratyakṣaṃ sarvajñapra­mā­ṇā­nta­rā­bhā­va­vi­ṣa­ya­m­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | nā­nu­mā­na­m­, asiddheḥ | sarvaṃ hi pratyakṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="37,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,13</span>m a­nu­me­ya­m a­tya­nta­pa­ro­kṣaṃ ca vastu jā­na­ntī­ti sa­rva­jñā­ni pra­mā­ṇā­nta­rā­ṇi pra­tya­kṣā­nu­mā­nā­ga­ma­pra­mā­ṇa­vi­śe­ṣāḥ | <lb n="37,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,14</span>teṣām abhāvaṃ svayam asiddhaṃ pra­tya­kṣa­m a­nu­mā­naṃ vā kathaṃ vya­va­sthā­pa­ye­d yatas ta­dvi­ṣa­yaṃ syāt ? tathā sati sarvaṃ pramāṇaṃ <lb n="37,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,15</span>sarvasya sveṣṭatattva­vi­ṣa­yaṃ bhaved iti kutas ta­ttvo­pa­pla­vaḥ ? parasya siddhaṃ pramāṇaṃ ta­da­bhā­va­vi­ṣa­ya­m iti cet tat <lb n="37,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,16</span>parasya pra­mā­ṇa­taḥ siddhaṃ pra­mā­ṇa­m a­nta­re­ṇa vā ? yadi pra­mā­ṇa­taḥ siddhaṃ nā­nā­tma­si­ddhaṃ nāma, pra­mā­ṇa­si­ddha­sya <lb n="37,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,17</span>nā­nā­tma­nāṃ vā­di­pra­ti­vā­di­nāṃ si­ddha­tvā­vi­śe­ṣā­t | anyathā parasyāpi na si­ddhye­t­, pra­mā­ṇa­m a­nta­re­ṇa siddha<span type="hard-break">- </span><lb n="37,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,18</span>syā­si­ddha­tvā­vi­śe­ṣā­t | tad ime ta­ttvo­pa­pla­va­vā­di­naḥ svayam ekena ke­na­ci­d api pra­mā­ṇe­na sva­pra­si­ddhe­na vā sakala<span type="hard-break">- </span><lb n="37,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,19</span>ta­ttva­pa­ri­cche­da­ka­pra­mā­ṇa­vi­śe­ṣa­ra­hi­taṃ sarvaṃ pu­ru­ṣa­sa­mū­haṃ saṃ­vi­da­nta evātmānaṃ ni­ra­sya­ntī­ti vyā­ha­ta­m e­ta­t­–­ta­thā <lb n="37,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,20</span>ta­ttvo­pa­pla­va­vā­di­tva­vyā­ghā­tā­t | nanu cā­nu­pa­plu­ta­ta­ttva­vā­di­no 'pi pramāṇatattvaṃ pra­me­ya­ta­ttvaṃ ca pra­mā­ṇa­taḥ siddhyet <lb n="37,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,21</span>pra­mā­ṇa­m a­nta­re­ṇa vā ? pra­mā­ṇa­ta­ś cet tad api pra­mā­ṇā­nta­ra­taḥ siddhyed ity a­na­va­sthā­nā­t kutaḥ pra­mā­ṇa­ta­ttva­vya­va­sthā ? <lb n="37,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,22</span>yadi punaḥ prathamaṃ pramāṇaṃ dvi­tī­ya­sya vya­va­sthā­pa­kaṃ dvitīyaṃ tu pra­tha­ma­sye­ṣya­te ta­de­ta­re­ta­rā­śra­ya­ṇā­n nai­ka­syā­pi <lb n="37,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,23</span>vyavasthā | svataḥ pra­mā­ṇa­sya prā­mā­ṇya­vya­va­sthi­te­r ayam adoṣa iti cen na­–­sa­rva­pra­vā­di­nāṃ tatra vi­pra­ti­pa­ttya­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="37,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,24</span>pra­sa­ṅgā­t | ku­ta­ści­t pra­mā­ṇā­t ta­dvi­pra­ti­pa­tti­ni­rā­ka­ra­ṇe tatrāpi pra­mā­ṇā­nta­rā­d vi­pra­ti­pa­tti­ni­rā­ka­ra­ṇe­na bhāvya<span type="hard-break">- </span><lb n="37,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 037,25</span>m ity a­na­va­sthā­na­m a­pra­ti­ha­ta­pra­sa­ra­m eva | parasparaṃ vi­pra­ti­pa­tti­ni­rā­ka­ra­ṇe cā­nyo­nya­saṃ­śra­ya­ṇaṃ du­ru­tta­ra­m | pra­mā­ṇa­m a<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="038"/><lb n="38,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,01</span>ntareṇa tu pra­mā­ṇā­di­ta­ttvaṃ yadi siddhyet tadā ta­du­pa­pla­va­vya­va­sthā­pi tathā duḥśakyā ni­rā­ka­rttu­m | syān matam | <lb n="38,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,02</span>"­vi­cā­ro­tta­ra­kā­laṃ pra­mā­ṇā­di­ta­ttva­vya­va­sthi­tiḥ | vi­cā­ra­s tu yathā kathañcit kri­ya­mā­ṇo no­pā­la­mbhārhaḥ–sarvathā <lb n="38,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,03</span>va­ca­nā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t­" iti | evaṃ tarhi ta­ttvo­pa­pla­vā­di­nā­m api vi­cā­rā­d u­tta­ra­kā­laṃ ta­ttvo­pa­pla­va­vya­va­sthā ta­thai­vā­stu <lb n="38,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,04</span>sarvathā vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | evaṃ ca tatra pra­mā­ṇa­ta­ttva­m eva tāvad vicāryate | –kathaṃ pra­mā­ṇa­sya pra­mā­ṇya­m ? <lb n="38,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,05</span>kim aduṣṭa­kā­ra­ka­sa­ndo­ho­tpā­dya­tve­na­, bā­dhā­ra­hi­ta­ttve­na, pra­vṛ­tti­sāma­rthye­nā­nya­thā vā ? yady adu­ṣṭa­kā­ra­ka­sa­ndo­ho­tpā<span type="hard-break">- </span><lb n="38,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,06</span>dyatvena tadā saiva kā­ra­kā­ṇā­m a­du­ṣṭa­tā kuto '­va­sī­ya­te ? na tāvat pra­tya­kṣā­n na­ya­na­ku­śalādeḥ saṃ­ve­da­na­kā­ra­ṇa­syā­tī<span type="hard-break">- </span><lb n="38,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,07</span>ndri­ya­syā­du­ṣṭa­tā­yāḥ pra­tya­kṣī­ka­rttu­m aśakteḥ | nā­nu­mā­nā­t­, ta­da­vi­nā­bhā­vi­li­ṅgā­bhā­vā­t | vijñānaṃ tatkāryaṃ <lb n="38,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,08</span>liṅgam iti cen na, vi­jñā­na­sā­mā­nya­sya ta­da­vya­bhi­cā­ri­tvā­bhā­vāt | pramā­ṇa­bhū­taṃ vijñānaṃ ta­lli­ṅga­m iti cet <lb n="38,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,09</span>kutas tasya pra­mā­ṇa­bhū­ta­tā­va­sā­yaḥ ? ta­da­du­ṣṭa­kā­ra­ṇā­ra­bdha­tvā­d iti cet so 'yam a­nyo­nyā­śra­yaḥ | siddhe vi­jñā­na­sya <lb n="38,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,10</span>pra­mā­ṇa­bhū­ta­tve ni­rdo­ṣa­kā­ra­ṇā­ra­bdha­tva­si­ddhi­s tatsiddhau ca pra­mā­ṇa­bhū­ta­tva­si­ddhi­r iti | kiñca ca­kṣu­rā­di­kā­ra­ṇā­nāṃ <lb n="38,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,11</span>gu­ṇa­do­ṣā­śrayatve ta­du­pa­ja­ni­ta­saṃ­ve­da­ne do­ṣā­śa­ṅkā­ni­vṛ­tti­r na syāt gu­ṇa­do­ṣā­śra­ya­pu­ru­ṣa­va­ca­na­ja­ni­ta­ve­da­na­va­t | <lb n="38,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,12</span>gu­ṇā­śra­yatayaiva ta­nni­śca­ye ta­du­ttha­vi­jñā­ne do­ṣā­śa­ṅkā­ni­vṛ­ttau puṃso 'pi ka­sya­ci­d gu­ṇā­śra­ya­tve­nai­va nirṇaye ta­dva­ca­na­ja<span type="hard-break">- </span><lb n="38,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,13</span>ni­ta­ve­da­ne do­ṣā­śa­ṅkā­ni­vṛ­tteḥ kim a­pau­ru­ṣe­ya­śa­bda­sa­ma­rtha­nāyāsena ? atha pu­ru­ṣa­sya gu­ṇā­dhi­ka­ra­ṇa­tva­m e­vā­śa­kya­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="38,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,14</span>ścayaṃ, pa­ra­ce­to­vṛ­ttī­nāṃ duranvayatvāt ta­dvyā­pā­rā­deḥ sā­ṅka­rya­da­rśa­nā­t­, nirguṇasyāpi gu­ṇa­va­ta iva vyāpā<span type="hard-break">- </span><lb n="38,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,15</span>rā­di­saṃ­bha­vā­d u­pa­va­rṇya­te tarhi ca­kṣu­rā­dī­nā­m apy a­tī­ndri­ya­tvā­t ta­tkā­rya­sā­ṅka­ryo­pa­la­bdheḥ kuto guṇāśra­ya­tva­ni­ya­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="38,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,16</span>niścayaḥ śakyaḥ karttum ? kasyacid a­pau­ru­ṣe­ya­syā­pi ca gra­ho­pa­rā­gā­deḥ śu­kla­va­strā­dau pī­ta­jñā­na­he­to­r u­pa­la­kṣa­ṇā­d ve<span type="hard-break">- </span><lb n="38,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,17</span>da­syā­pau­ru­ṣe­ya­syā­pi mi­thyā­jñā­na­he­tu­tva­saṃ­bhā­va­nā­yāṃ katham iva niḥśaṅkaṃ yā­jñi­kā­nāṃ ta­jja­ni­ta­ve­da­ne prā­mā­ṇya­ni­śca­yaḥ ? <lb n="38,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,18</span>tato nā­du­ṣṭa­kā­ra­ka­ja­nya­tve­na ka­sya­ci­t pra­mā­ṇa­tā | nāpi bā­dhā­nu­tpa­ttyā­, mithyājñāne 'pi svakā­ra­ṇa­vai­ka­lyā­d bā<span type="hard-break">- </span><lb n="38,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,19</span>dhaka­syā­nu­tpa­tti­saṃ­bha­vā­t pra­mā­ṇa­tva­pra­sa­kteḥ | atha ya­thā­rtha­gra­ha­ṇa­ni­ba­ndha­nā bā­dhā­nu­tpa­tti­r a­pra­mā­ṇā­'­saṃ­bha­vi­nī <lb n="38,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,20</span>pra­mā­ṇa­tva­sā­dhi­nī­ti mataṃ, kutatas tasyāḥ sa­tyā­rtha­gra­ha­ṇa­ni­ba­ndha­na­tva­ni­śca­yaḥ ? saṃvidaḥ pra­mā­ṇa­tva­ni­śca­yā­d iti <lb n="38,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,21</span>cet para­spa­rā­śra­yaḥ | sati pra­mā­ṇa­tva­ni­śca­ye saṃ­ve­da­na­sya ya­thā­rtha­gra­ha­ṇa­ni­ba­ndha­na­bā­dhā­nu­tpa­tti­ni­rṇa­ya­s tasmiṃś ca <lb n="38,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,22</span>sati pra­mā­ṇa­tva­ni­śca­ya iti | anyataḥ pra­mā­ṇa­tva­ni­śca­ye kim etayā bā­dhā­nu­tpa­ttyā ? na ca bā­dhā­nu­tpa­tte­r yathā<span type="hard-break">- </span><lb n="38,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,23</span>rtha­gra­ha­ṇa­ni­ba­ndha­na­tvaṃ svata eva ni­ścī­ya­te­, sande­hā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | dṛśyate ca sa­nde­haḥ­, kiṃ ya­thā­rtha­gra­ha­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="38,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,24</span>n no 'tra bā­dhā­nu­tpa­tti­r ā­ho­svi­t svakāra­ṇa­vai­ka­lyā­d ity u­bha­ya­saṃ­spa­rśi­pra­tya­yo­tpa­tteḥ kvacid dūre ma­rī­ci­kā­yāṃ ja­la­jñā­ne <lb n="38,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 038,25</span>sva­kā­ra­ṇa­vai­ka­lyā­d bā­dha­ka­pra­tya­yā­nu­tpa­tti­pra­si­ddhe­r abhyāsadeśe ta­tkā­ra­ṇā­sā­ka­lyā­d bā­dha­ka­jñā­no­tpā­dā­t | kiñcārtha<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="039"/><lb n="39,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,01</span>saṃ­ve­da­nā­na­nta­ra­m eva bā­dhā­nu­tpa­tti­s ta­tprā­mā­ṇyaṃ vya­va­sthā­pa­ye­t sarvadā vā ? na tāvat pratham a­vi­ka­lpaḥ saṃ­bha­va­ti­, <lb n="39,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,02</span>mi­thyā­jñā­ne 'pi kvacid a­na­nta­raṃ bā­dhā­nu­tpa­tti­da­rśa­nā­t | sarvadā bā­dhā­nu­tpa­tteḥ saṃvidi prā­mā­ṇya­ni­śca­ya­ś cen na, <lb n="39,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,03</span>tasyāḥ pra­tye­tu­m a­śa­kya­tvā­t­, saṃ­va­tsa­rā­di­vi­kalpenāpi bā­dho­tpa­tti­da­rśa­nā­t | ci­ra­ta­ra­kā­laṃ bā­dha­syā­nu­tpa­ttā<span type="hard-break">- </span><lb n="39,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,04</span>v api sva­kā­ra­ṇa­vai­ka­lyā­t kā­lā­nta­re 'py asau no­tpa­tsya­te iti kuto niścayanīyaḥ ? kvacit tu mi­thyā­jñā­ne tajja<span type="hard-break">- </span><lb n="39,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,05</span>nmany api bādhā no­pa­jā­ya­te­, svahetuvai­ka­lyā­t | na caitāvatā tatprā­mā­ṇya­m | kiñca kvacid deśe sthitasya <lb n="39,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,06</span>bā­dhā­nu­tpa­ttiḥ pra­ti­pa­ttuḥ sarvatra vā­rtha­saṃ­vi­di prā­mā­ṇya­he­tuḥ ? na tāvat prathamaḥ pa­kṣaḥ­–­ka­syacin mi­thyā­va­bo­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="39,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,07</span>syāpi pra­mā­ṇa­tvāpatteḥ | nāpi dvitīyaḥ ka­sya­ci­d dūre sthitasya bā­dhā­nu­tpa­ttā­v api samīpe bā­dho­tpa­tti­pra­tī­teḥ <lb n="39,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,08</span>sarvatra bā­dhā­sthi­ta­sya bā­dhā­nu­tpa­tti­sa­nde­hā­t | samīpe bā­dhā­nu­tpa­ttā­v api dūre bā­dho­tpa­tti­saṃ­bhā­va­nā­c ca | kiñca <lb n="39,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,09</span>ka­sya­ci­d bā­dhā­nu­tpa­ttiḥ sarvasya vā ? na tāvat ka­sya­ci­d bā­dhā­nu­tpa­ttiḥ saṃvidi prā­mā­ṇya­he­tuḥ­, vi­pa­rya­ye 'pi bhāvāt | <lb n="39,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,10</span>ma­rī­ci­kā­dau to­ya­jñā­ne de­śā­nta­ra­ga­ma­nā­di­nā bā­dhā­nu­tpa­ttā­v api pra­mā­ṇa­tvā­bhā­vā­t | sarvasya bā­dhā­nu­tpa­tti­r artha<span type="hard-break">- </span><lb n="39,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,11</span>saṃ­ve­da­ne prā­mā­ṇya­kā­ra­m iti cen na, tasyāḥ ki­ñci­jjñai­r jñātum a­śa­kteḥ­, śaktau vā tasya sa­rva­jña­tvā­pa­tte­r asarva<span type="hard-break">- </span><lb n="39,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,12</span>jña­vya­va­hā­rā­bhā­va­pra­saṅgāt sa­rva­de­śa­kā­la­pu­ru­ṣā­pe­kṣa­yā bā­dha­kā­bhā­va­ni­rṇa­ya­syā­nya­thā­nu­pa­pa­tteḥ | iti na bā­dhā­ra­hi­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="39,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,13</span>tvena saṃ­ve­da­na­sya prā­mā­ṇya­m | nāpi pra­vṛ­tti­sā­ma­rthye­na­, ana­va­sthā­pra­sa­kteḥ | pravṛtti­sā­ma­rthyaṃ hi phalalenābhisamba<span type="hard-break">- </span><lb n="39,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,14</span>ndhaḥ sajā­tī­ya­jñā­no­tpa­tti­r vā ? yadi pha­le­nā­bhi­sa­mba­ndhaḥ so '­va­ga­to '­na­va­ga­to vā saṃvidaḥ prāmāṇyaṃ ga­ma­ye­t ? <lb n="39,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,15</span>na tāvad a­na­va­ga­taḥ­, a­ti­pra­saṅgāt | so '­va­ga­ta­ś cet tata eva pra­mā­ṇā­d anyato vā ? na tāvat tata eva, <lb n="39,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,16</span>pa­ra­spa­rā­śra­yā­nu­ṣa­ṅgā­t | sati pha­le­nā­bhi­sa­mba­ndha­syā­va­ga­me tasya pra­mā­ṇa­tva­ni­śca­yā­t tasmiṃś ca sati tena <lb n="39,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,17</span>tada­va­ga­mā­t | anyataḥ pra­mā­ṇā­t so '­va­ga­ta iti cet tad anyat pramāṇaṃ kutaḥ prā­mā­ṇya­vya­va­sthā­mā­sti­ghnute ? pra­vṛ­tti­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="39,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,18</span>marthyād iti cet tad api pra­vṛ­tti­sā­ma­rthyaṃ yadi pha­le­nā­bhi­sa­mba­ndha­s ta­dā­va­ga­to '­na­va­ga­to vā saṃvidaḥ prāmāṇyaṃ <lb n="39,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,19</span>ga­ma­ye­d ityādi punar ā­va­rtta­ta iti cakraka­pra­sa­ṅgaḥ | etena sa­jā­tī­ya­jñā­no­tpa­ttiḥ pra­vṛ­tti­sā­ma­rthyaṃ saṃ­vi­tprā­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="39,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,20</span>ṇya­syā­ga­ma­kaṃ pra­ti­pā­di­taṃ­, sa­jā­tī­ya­jñā­na­sya pra­tha­ma­jñā­nā­t prā­mā­ṇya­ni­śca­ye pa­ra­spa­rā­śra­ya­syā­vi­śe­ṣā­t­, <lb n="39,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,21</span>pra­mā­ṇā­nta­rāt ta­tprā­mā­ṇya­ni­rṇa­ye '­na­va­sthā­nu­ṣa­ṅgā­t | pravṛttiś ca pra­ti­pa­ttuḥ pra­me­ya­de­śo­pa­sa­rpa­ṇaṃ pra­me­ya­sya pra­ti­pa­ttau <lb n="39,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,22</span>syād a­pra­ti­pa­ttau vā ? na tāvad a­pra­ti­pa­ttau­, sarvatra sarvasya pra­vṛ­tti­pra­sa­ṅgā­t | tatpratipattau cen ni­ści­ta­prā­mā­ṇyā­t <lb n="39,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,23</span>saṃ­ve­da­nā­t ta­tpra­ti­pa­tti­r a­ni­ści­ta­prā­mā­ṇyā­d vā ? pra­tha­ma­pa­kṣe pa­ra­spa­rā­śra­ya­ṇa­m eva, sati pra­va­rtta­ka­sya saṃ­ve­da­na­sya <lb n="39,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 039,24</span>prā­mā­ṇya­ni­śca­ye tataḥ pra­me­ya­pra­ti­pa­ttiḥ­, satyāṃ ca pra­me­ya­pra­ti­pa­ttau pravṛtteḥ sā­ma­rthyā­t ta­tprā­mā­ṇya­ni­śca­yā­t | <pb n="040"/><lb n="40,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,01</span>pramāṇā­nta­rā­t ta­tpra­ti­pa­ttau pra­tha­ma­saṃ­ve­da­na­sya vai­ya­rthyaṃ­, sa eva ca pa­rya­nu­yo­go 'nava­sthā­pa­tti­ka­raḥ | dvitī­ya­pa­kṣe tu <lb n="40,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,02</span>prā­mā­ṇya­ni­śca­yā­na­rtha­kyaṃ­, svayam a­ni­ści­ta­prā­mā­ṇyā­d eva saṃ­ve­da­nā­t pra­me­ya­pra­ti­pa­tti­pra­vṛ­tti­si­ddheḥ | saṃśayāt pravṛtti<span type="hard-break">- </span><lb n="40,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,03</span>da­rśa­nā­d adoṣa iti cet kim artham idānīṃ pra­mā­ṇa­pa­rī­kṣa­ṇa­m ? lokavṛ­ttā­nu­vā­dārtham iti cet tat tarhi lokavṛttaṃ kuto <lb n="40,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,04</span>ni­rvi­vā­daṃ prasiddhaṃ ya­syā­nu­vā­dā­rthaṃ pra­mā­ṇa­śā­stra­pra­ṇa­ya­na­m ? na tāvat svata eva, pra­mā­ṇa­to '­rtha­pra­ti­pa­ttau pravṛtti<span type="hard-break">- </span><lb n="40,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,05</span>sā­ma­rthyā­d a­rtha­va­tpra­mā­ṇa­m iti parataḥ prā­mā­ṇyā­nu­vā­da­vi­ro­dhā­t | svataḥ prasiddhaṃ hi pra­mā­ṇa­pra­me­ya­rū­paṃ lo­ka­vṛ­ttaṃ <lb n="40,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,06</span>ta­thai­vā­nu­va­di­tuṃ yuktaṃ nānyathā, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | yathānūdyate '­smā­bhi­s tathaiva lo­ka­vṛ­ttaṃ prasiddhaṃ svata iti <lb n="40,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,07</span>cen na, svataḥ sa­rva­pra­mā­ṇā­nāṃ prā­mā­ṇya­m ity anyair lo­ka­vṛ­tta­syā­nu­vā­dā­t tathaiva pra­si­ddhi­pra­sa­ṅgā­t | sa mithyānu<span type="hard-break">- </span><lb n="40,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,08</span>vāda iti cet tavāpi mi­thyā­nu­vā­daḥ kuto na bhavet ? tathā lo­ka­vṛ­tta­sya pra­si­ddha­tvā­d iti cet paro 'py evaṃ <lb n="40,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,09</span>brūyāt | tathaiva lo­ka­vṛ­tta­sya pra­si­ddha­tve ta­thā­nu­vā­da­sya sa­tya­tvaṃ­, ta­tsa­tya­tvā­c ca tathaiva lo­ka­vṛ­tta­sya pra­si­ddha­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="40,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,10</span>m i­tī­ta­re­ta­rā­śra­ya­tva­m apy ubhayoḥ sa­mā­na­m | tathā lo­ka­vṛ­ttāntarāt tasya prasiddhau punar a­na­va­sthā du­rni­vā­rai­va | <lb n="40,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,11</span>iti na pra­vṛ­tti­sā­ma­rthyā­t saṃvidaḥ prā­mā­ṇya­ni­śca­yā­nu­vādo yuktaḥ | tato na pra­vṛ­tti­sā­ma­rthye­na prāmāṇyaṃ <lb n="40,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,12</span>vya­va­ti­ṣṭha­te | nāpy a­vi­saṃ­vā­di­tve­na­, tadavi­saṃ­vā­da­syā­rtha­kri­yā­sthi­ti­lakṣa­ṇa­syā­na­va­ga­ta­sya prā­mā­ṇya­vya­va­sthā<span type="hard-break">- </span><lb n="40,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,13</span>he­tu­tvā­yo­gā­t | ta­syā­va­ga­ta­sya ta­ddhe­tu­tve kutas ta­da­va­ga­ma­sya prā­mā­ṇya­m ? saṃ­vā­dā­nta­rā­d iti cen na, ta­da­va­ga­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="40,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,14</span>syāpi saṃ­vā­dā­nta­rā­tprā­mā­ṇya­ni­rṇa­ye '­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t | athā­rtha­kri­yā­sthi­ti­la­kṣa­ṇā­'­vi­saṃ­vā­da­jñā­na­syā­bhyā­sa­da­śā­yāṃ <lb n="40,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,15</span>svataḥ prā­mā­ṇya­si­ddhe­r adoṣaḥ | ko 'yam abhyāso nāma ? bhūyaḥ saṃ­ve­da­ne saṃ­vā­dā­nu­bha­va­na­m iti cet tajjātīye <lb n="40,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,16</span>'tajjātīye vā ? ta­trā­ta­jjātīye na tāvad ekatra saṃ­ve­da­ne bhūyaḥ saṃ­vā­dā­nu­bha­va­naṃ saṃ­bha­va­ti kṣaṇikavādinaḥ | <lb n="40,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,17</span>saṃtānā­pe­kṣa­yā saṃ­bha­va­tī­ti cen na, saṃ­tā­na­syā­va­stu­tvā­d a­pe­kṣā­nu­pa­pa­tteḥ | vastutve vā tasyāpi kṣa­ṇi­ka­tva­si­ddheḥ <lb n="40,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,18</span>kutas ta­da­pe­kṣa­yā so 'bhyāsaḥ ? santā­na­syā­kṣa­ṇi­ka­tve vā yat sat tat sarvaṃ kṣa­ṇi­ka­m iti na siddhyet | tajjātīye <lb n="40,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,19</span>bhūyaḥ saṃvādā­nu­bha­va­na­m iti cen na, jāti­ni­rā­ka­ra­ṇa­vā­di­naḥ kvacit tajjātī­ya­tvā­nu­pa­pa­tteḥ | anyā­po­ha­la­kṣa­ṇa­yā <lb n="40,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,20</span>jātyā kvacit ta­jjā­tī­ya­tva­m u­pa­pa­nna­m eveti cen na, a­nyā­po­ha­syā­va­stu­rū­pa­tvā­t­, tasya va­stu­rū­pa­tve vā <lb n="40,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,21</span>jāti­tva­vi­ro­dhā­t sva­la­kṣa­ṇa­syā­sā­dhā­ra­ṇa­sya va­stu­tvo­pa­ga­mā­t | tad evaṃ sā­mā­nya­taḥ pra­mā­ṇa­la­kṣa­ṇā­nu­pa­pa­ttau <lb n="40,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,22</span>vi­śe­ṣe­ṇā­pi pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇā­nu­pa­pa­tte­r na pra­mā­ṇa­ta­ttvaṃ vi­cā­rya­mā­ṇaṃ vya­va­ti­ṣṭha­te | ta­da­vya­va­sthi­tau kutaḥ prameya<span type="hard-break">- </span><lb n="40,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 040,23</span>ta­ttva­vya­va­sthe­ti vi­cā­rā­tta­ttvo­pa­pla­va­vya­va­sthi­tiḥ | ity etad api sarvam a­sā­raṃ­, ta­ttvo­pa­pla­va­syā­pi vi­cā­rya­mā­ṇa­syai­va­m a<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="041"/><lb n="41,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,01</span>vya­va­sthi­te­r anupaplu­ta­ta­ttva­si­ddhi­ni­rā­ka­ra­ṇā­yo­gāt | atha "­ta­ttvo­pa­plavaḥ sarvathā na vi­cā­ryaḥ­, ta­syo­pa­plu­tatvād eva <lb n="41,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,02</span>vi­cā­rā­sa­ha­tvā­d a­nya­thā­nu­pa­plu­ta­ta­ttva­si­ddhi­pra­sa­ṅgāt | kevalaṃ ta­ttva­vā­di­bhi­r a­bhyu­pa­ga­ta­sya pra­mā­ṇa­pra­me­ya­ta­ttva­sya <lb n="41,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,03</span>vi­cā­rā­kṣa­ma­ttvā­t ta­ttvo­pa­pla­va­si­ddhiḥ­" iti mataṃ tad api pha­lgu­prā­yaṃ­, yathā tattvam a­vi­cā­ri­ta­tvāt | na <lb n="41,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,04</span>hy a­du­ṣṭa­kā­ra­ka­sa­nde­ho­tpā­dya­tve­na saṃ­ve­da­na­sya pra­mā­ṇa­tvaṃ syā­dvā­di­bhi­r vya­va­sthā­pya­te­, bā­dhā­ra­hi­ta­tva­mā­tre­ṇa vā | <lb n="41,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,05</span>nāpi pra­vṛ­tti­sā­ma­rthye­nā­nyathā vā, pra­ti­pā­di­ta­do­ṣo '­pa­ni­pā­tā­t | kiṃ tarhi ? suni­ści­tā­sa­mbha­va­dbā­dha­ka­tve­na | <lb n="41,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,06</span>na cedaṃ svā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­no jñānasya duravabodham | sa­ka­la­de­śa­kā­la­pu­ru­ṣā­pe­kṣa­yā suṣṭhu ni­ści­ta­m a­sa­mbha­va­dbā<span type="hard-break">- </span><lb n="41,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,07</span>dhakatvaṃ hi pra­mā­ṇa­syā­bhya­sta­vi­ṣa­ye svata e­vā­va­sī­ya­te­, sva­rū­pa­va­t | a­na­bhya­sta­vi­ṣa­ye tu parata iti nā­na­va­sthe<span type="hard-break">- </span><lb n="41,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,08</span>ta­re­ta­rā­śra­ya­do­ṣo '­pa­ni­pā­taḥ | svā­rtha­vya­va­sā­yātma­ka­ttva­m eva hi su­ni­ści­tā­sa­mbha­va­dbā­dha­ka­tva­m | tac cā­bhyā­sa­da<span type="hard-break">- </span><lb n="41,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,09</span>śāyāṃ na parataḥ pra­mā­ṇā­t sā­dhya­te­, ye­nā­na­va­sthā syāt, pa­ra­spa­rā­śra­yo vā, tasya svata eva si­ddha­tvā­t | <lb n="41,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,10</span>ta­thā­na­bhyā­sa­da­śā­yā­m api parataḥ svayaṃ si­ddha­prā­mā­ṇyā­d ve­da­nā­t pūrvasya tathābhā­va­si­ddheḥ kuto '­na­va­sthā­di­do­ṣā­va­kā­śaḥ ? <lb n="41,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,11</span>kvacid abhyāsānabhyāsau tu pra­ti­pa­ttu­r adṛṣṭavi­śe­ṣa­va­śā­d de­śa­kā­lā­di­vi­śe­ṣa­va­śā­c ca bhavantau sampratītāv eva, yathāvara<span type="hard-break">- </span><lb n="41,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,12</span>ṇa­kṣa­yo­pa­śa­ma­m ātmanaḥ sakṛd a­sa­kṛ­d vā svā­rtha­saṃ­ve­da­ne '­bhyā­so­pa­pa­tteḥ | svārtha­vya­va­sā­yāva­ra­ṇo­da­ye vā­'­saṃ­ve­da­ne sakṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="41,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,13</span>tsaṃ­ve­da­ne vā saṃ­ve­da­na­pau­naḥ­pu­nye 'pi vā­'­na­bhyā­sa­gha­ṭa­nā­t | pūrvāparaṃ sva­bhā­va­tyā­go­pā­dā­nā­nvi­ta­sva­bhā­va­sthi­ti­la<span type="hard-break">- </span><lb n="41,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,14</span>kṣa­ṇa­tve­nā­tma­naḥ pariṇāmino '­bhyā­sā­na­bhyā­sā­vi­ro­dhā­t | sarvathā kṣa­ṇi­ka­sya nityasya vā pratipattus ta­da­nu­pa­pa­tte­r a<span type="hard-break">- </span><lb n="41,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,15</span>bhīṣṭatvāt | nanv idaṃ su­ni­ści­tā­sa­mbha­va­dbā­dha­ka­tvaṃ saṃ­ve­da­na­sya katham a­sa­rva­jño jñātuṃ samartha iti cet sarvatra <lb n="41,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,16</span>sarvadā sarvasya sarvaṃ saṃ­ve­da­na­m a­su­ni­ści­tā­sa­mbha­va­dbā­dha­ka­m ity apy a­sa­ka­la­jñaḥ kathaṃ jā­nī­yā­t ? tata evaṃ saṃśayo <lb n="41,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,17</span>'stv iti cet so 'pi ta­thā­bhā­ve­ta­ra­vi­ṣa­yaḥ sarvasya sarvadā sarvatre 'pi katham asarvajñaḥ śakto '­va­bo­ddhu­m ? sva­saṃ­ve­da­ne <lb n="41,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,18</span>tathāva­bo­dhā­t sarvatra ta­thā­va­bo­dha iti cet tarhy anumānam ā­yā­taṃ­, vi­vā­dā­dhyā­si­taṃ saṃ­ve­da­naṃ su­ni­ści­tā­sa­mbha­va­dbā<span type="hard-break">- </span><lb n="41,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,19</span>dha­ka­tve­ta­rā­bhyāṃ sa­ndi­gdhaṃ­, saṃ­ve­da­na­tvā­d a­sma­tsaṃ­ve­da­na­va­d iti | tac ca yadi su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­kaṃ siddhaṃ <lb n="41,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,20</span>tadā tenaiva sā­dha­na­sya vya­bhi­cā­raḥ | atha na tathā siddhaṃ, kathaṃ sā­dhya­si­ddhi­ni­ba­ndha­na­m ? a­ti­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="41,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 041,21</span>sva­saṃ­ve­da­naṃ ca pra­ti­pa­ttuḥ kiñcit kvacit ka­dā­ci­t su­ni­ści­tā­sa­mbha­va­dbā­dha­kaṃ kiñcit tadvi­pa­rī­taṃ prasiddhaṃ na vā ? <pb n="042"/><lb n="42,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,01</span>yadi na pra­si­ddhaṃ­, kathaṃ sandehaḥ ? kvacid a­pra­si­ddho­bha­yavi­śe­ṣa­sya ta­tsā­mā­nyada­rśa­ne­nai­va ta­tpa­rā­ma­rśi­pra­tya­ya­sya <lb n="42,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,02</span>sa­nde­ha­syā­sa­mbha­vā­d bhū­bha­va­na­saṃ­va­rddhi­to­tthi­ta­mā­tra­sya tādṛśaḥ sthā­ṇu­pu­ru­ṣa­vi­ṣa­ya­sa­nde­havat | yadi punas tadubhayaṃ <lb n="42,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,03</span>prasiddhaṃ tadā svataḥ parato vā ? a­bhyā­sa­da­śā­yāṃ svato '­na­bhyā­sa­da­śā­yāṃ parata eveti cet siddham a­ka­la­ṅka<span type="hard-break">- </span><lb n="42,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,04</span>śā­sa­naṃ­, sarvasya saṃ­ve­da­na­sya syāt svataḥ syāt parataḥ prā­mā­ṇyā­prā­mā­ṇya­yo­r vya­va­sthā­nā­t­, anyathā kvacid vya<span type="hard-break">- </span><lb n="42,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,05</span>va­sthā­tu­m aśakteḥ | etena ta­ttvo­pa­pla­va­vā­di­naḥ kim a­du­ṣṭa­kā­ra­ka­sa­ndo­ho­tpā­dya­tve­na bā­dha­kā­nu­tpa­ttyā pra­vṛ­tti­sā­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="42,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,06</span>rthye­nā­nya­thā vetyādi vi­ka­lpa­sa­ndo­ha­he­tu­ka­pra­śnā­nu­pa­pa­ttiḥ pra­kā­śi­tā­, svayam a­nya­trā­nya­dā ka­tha­ñci­d a­pra­ti­pannata<span type="hard-break">- </span><lb n="42,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,07</span>dvikalpasya punaḥ kvacit ta­tpa­rā­ma­rśi­saṃ­śa­ya­pra­tya­yā­yo­gā­t | kvacit ka­dā­ci­d a­du­ṣṭa­kā­ra­ka­sa­ndo­ho­tpā­dya­tvā­di­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="42,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,08</span>ṣa­pra­ti­pa­ttau tu kutas ta­ttvo­pa­pla­va­si­ddhiḥ ? parābhyu­pa­ga­mā­t ta­tpra­ti­pa­tte­r adoṣa iti cet sa tarhi pa­rā­bhyu­pa­ga­mo <lb n="42,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,09</span>yadi pra­mā­ṇā­t pra­ti­pa­nnaḥ svayaṃ tadā kathaṃ pra­mā­ṇa­pra­me­ya­ta­ttvo­pa­pla­vaḥ ? pa­rā­bhyu­pa­ga­mā­nta­rā­t ta­tpra­ti­pa­ttau tad api parā<span type="hard-break">- </span><lb n="42,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,10</span>bhyu­pa­ga­mā­nta­ra­m a­nya­smā­t pa­rā­bhyu­pa­ga­mā­nta­rā­t pra­ti­pa­tta­vya­m ity a­na­va­sthā | pa­rā­bhyu­pa­ga­maṃ ca svayaṃ pra­tī­ya­nn eva na <lb n="42,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,11</span>pra­tye­mī­ti brūvāṇaḥ kathaṃ svasthaḥ ? svayam apratīyaṃs tu pa­rā­bhyu­pa­ga­maṃ tataḥ kiñcit pratyetīti du­ra­va­bo­dhaṃ­–­so 'yaṃ <lb n="42,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,12</span>kiñcid api svayaṃ ni­rṇī­ta­m a­nā­śra­ya­n kvacid vi­cā­ra­ṇā­yāṃ vyā­pri­ya­ta iti na budhyāmahe, kiñcin ni­rṇī­ta­m āśritya <lb n="42,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,13</span>vi­cā­ra­syā­ni­rṇī­te 'rthe pravṛtteḥ | sa­rva­vi­pra­ti­pa­ttau tu kvacid vi­cā­ra­ṇā­na­va­tā­rā­t | tad uktaṃ "­ki­ñci­n nirṇīta<span type="hard-break">- </span><lb n="42,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,14</span>m āśritya vicāro 'nyatra varttate | sa­rva­vi­pra­ti­pa­ttau tu kvacin nāsti vi­cā­ra­ṇā­" iti | tataḥ sūktaṃ, tattvopa<span type="hard-break">- </span><lb n="42,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,15</span>pla­va­vā­di­naḥ svayam ekena pra­mā­ṇe­na sva­pra­si­ddhe­na pa­ra­pra­si­ddhe­na vā vi­cā­ro­tta­ra­kā­la­m api pra­mā­ṇa­ta­ttvaṃ pra­me­ya­ta­ttvaṃ <lb n="42,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,16</span>co­pa­plu­taṃ saṃ­vi­da­nta e­vā­tmā­naṃ ni­ra­sya­ntī­ti vyāhatiḥ | </p><p n="a_11" rend="justify"><lb n="42,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,17</span>tad evaṃ kā­ri­kā­vyā­khyā­na­m a­na­va­dya­m a­va­ti­ṣṭha­te | tī­rtha­cche­da­sa­mpra­dā­yā­nāṃ tathā sarvam a­va­ga­ta­m i­ccha­tā­m āptatā <lb n="42,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,18</span>nāsti, pa­ra­spa­ra­vi­ru­ddhā­bhi­dhā­nā­t­, e­kā­ne­ka­pra­mā­ṇa­vā­di­nāṃ sva­pra­mā­vyā­vṛ­tte­r iti | e­ka­pra­mā­ṇa­vā­di­no hi <lb n="42,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,19</span>saṃ­ve­da­nā­dvai­tā­va­la­mbi­na­ś ci­trā­dvai­tā­śra­yi­ṇaḥ pa­ra­bra­hma­śa­bdā­dvai­ta­bhā­ṣi­ṇa­ś ca su­ga­tā­da­yo yathā tī­rtha­cche­da­sa­mpra­dā­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="42,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,20</span>s tathā pra­tya­kṣa­m ekam eva pra­mā­ṇa­m iti vadanto 'pi cā­rvā­kāḥ­, pa­ra­mā­ga­ma­ni­rā­ka­ra­ṇa­sa­ma­yatvāt | yathā ca ka­pi­lā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="42,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,21</span>yo '­ne­ka­pra­mā­ṇa­vā­di­na­s tī­rtha­cche­da­sa­mpra­dā­yā­s tathā ta­ttvo­pa­pla­va­vā­di­no 'pi, tair e­ka­syā­pi pra­mā­ṇa­syā­na­bhi­dhā­nā­t­, naika<span type="hard-break">- </span><lb n="42,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,22</span>pra­mā­ṇa­vā­di­no '­ne­ka­pra­mā­ṇa­vā­di­na iti vyā­khyā­nā­t | tathā sarvam ā­ptā­ga­ma­pa­dā­rtha­jātam avagatam icchanto 'py a­ne­ka­pra­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="42,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,23</span>ṇa­vā­di­no vai­na­yi­kā­s tī­rtha­cche­da­sa­mpra­dā­yāḥ | teṣām a­śe­ṣā­ṇā­m āptatā nāsti, pa­ra­spa­ra­vi­ru­ddha­yo­r a­bhi­dhā­nā­t | </p><p n="a_12" rend="justify"><lb n="42,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,24</span>tatra saṃ­ve­da­nā­dvai­tā­nu­sā­ri­ṇaḥ sva­pa­kṣa­sā­dha­na­sya pa­ra­pa­kṣa­dū­ṣa­ṇa­sya vā saṃ­vi­da­dvai­ta­vi­ru­ddha­syā­bhi­dhā­naṃ­, tathā <lb n="42,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 042,25</span>dvai­ta­pra­si­ddheḥ | saṃvṛttyā ta­du­pa­ga­me na pa­ra­mā­rtha­taḥ saṃ­vi­da­dvai­ta­si­ddhiḥ­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | etena ci­trā­dvai­ta­pa­ra<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="043"/><lb n="43,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,01</span>bra­hmā­dya­va­la­mbi­nāṃ pa­ra­spa­ra­vi­ru­ddhā­bhi­dhā­naṃ pra­ti­va­rṇi­ta­m | pra­tya­kṣa­m ekam eva pra­mā­ṇa­m iti vadatāṃ pra­mā­ṇe­tarasāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="43,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,02</span>nya­vya­va­sthā­pa­na­sya saṃ­vā­de­tara­sva­bhā­va­li­ṅga­jā­nu­mā­na­ni­ba­ndha­na­sya pa­ra­ci­ttā­va­bo­dha­sya ca vyā­pā­rā­di­kā­rya­li­ṅgo<span type="hard-break">- </span><lb n="43,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,03</span>tthā­nu­mā­na­ni­mi­tta­sya pa­ra­lo­kā­di­pra­ti­ṣe­dha­sya cā­nu­pa­la­bdhi­li­ṅgo­dbhū­tā­nu­mā­na­he­tu­ka­sya pra­tya­kṣai­ka­pra­mā­ṇa­vi­ru­ddha­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="43,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,04</span>bhidhānaṃ pra­ti­pa­tta­vyaṃ­, tathā pra­mā­ṇā­nta­rasiddheḥ | pa­ro­pa­ga­mā­t ta­tsvī­ka­ra­ṇe svayaṃ pra­mā­ṇe­ta­ra­sā­mā­nyā­di­vya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="43,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,05</span>sthā­nu­pa­pa­tteḥ kutaḥ pra­tya­kṣai­ka­pra­mā­ṇa­vā­daḥ­, a­ti­pra­saṅgāt | ta­thā­ne­ka­pra­mā­ṇa­vā­di­nāṃ kapilakaṇabhakṣākṣapāda<span type="hard-break">- </span><lb n="43,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,06</span>jai­mi­ni­matā­nu­sā­ri­ṇāṃ svo­pa­ga­ta­prā­mā­ṇa­saṃ­khyā­ni­ya­ma­vi­ru­ddha­sya sā­ma­stye­na sā­dhya­sā­dha­na­sa­mba­ndha­jñā­nasyā­bhi­dhā­naṃ <lb n="43,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,07</span>bo­ddha­vyaṃ­, pra­mā­ṇā­nta­ra­syo­ha­sya siddheḥ | yāvān kaścid dhūmaḥ sa sarvo 'py a­gni­ja­nmā­'­na­gni­ja­nmā vā na bha­va­tī­ti <lb n="43,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,08</span>pra­ti­pa­ttau na pra­tya­kṣa­sya sā­ma­rthyaṃ­, tasya sa­nni­hi­ta­vi­ṣa­ya­pra­ti­pa­tti­pha­la­tvā­t | nāpy a­nu­mā­na­sya, anava<span type="hard-break">- </span><lb n="43,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,09</span>sthā­nā­t­, ta­dvyā­pte­r apy a­pa­rā­nu­mā­na­ga­mya­tvā­t | iti vai­śe­ṣi­ka­syo­haḥ pra­mā­ṇā­ntaram a­ni­ccha­to 'py ā­yā­ta­m | etena <lb n="43,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,10</span>sau­ga­ta­sya pra­mā­ṇā­nta­ra­m ā­pā­di­tam | ta­thā­ga­ma­syā­pi vyā­pti­gra­ha­ṇe '­na­dhi­kā­rā­t kā­pi­la­syo­haḥ pramāṇaṃ nai­yā­yi­ka­sya <lb n="43,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,11</span>ca tatro­pa­mā­na­syā­py a­sa­ma­rtha­tvā­t prābhākarasya cā­rthā­pa­tte­r apy a­nu­mā­na­va­t ta­trā­vyā­pā­rā­d bha­ṭṭa­ma­tā­nu­sā­ri­ṇa­ś cā­bhā­va­syā­pi <lb n="43,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,12</span>ta­trā­na­dhi­kṛ­ta­tvā­t | ta­thai­ka­m api pra­mā­ṇa­m a­na­bhyu­pa­ga­ccha­tāṃ ta­ttvo­pa­pla­vā­v a­la­mbi­nā­m a­ne­ka­pra­mā­ṇa­vā­di­nāṃ ta­ttvo­pa­pla<span type="hard-break">- </span><lb n="43,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,13</span>vo­pa­ga­ma­sya pra­mā­ṇa­si­ddhya­vi­nā­bhā­vi­naḥ sa­ka­la­ta­ttvo­pa­pla­va­vi­ru­ddhasyā­bhi­dhā­na­m a­va­ga­nta­vya­m | vai­na­yi­kā­nāṃ tu sarva<span type="hard-break">- </span><lb n="43,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,14</span>m a­va­ga­ta­m icchatāṃ pa­ra­spa­ra­vi­ru­ddhā­bhi­dhā­naṃ vi­ru­ddha­saṃ­ve­da­naṃ pra­si­ddha­m eva, suga­ta­ma­to­pa­ga­me ka­pi­lā­di­ma­ta­sya viro<span type="hard-break">- </span><lb n="43,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,15</span>dhāt | tataḥ siddho hetuḥ pa­ra­spa­ra­vi­ro­dha­ta iti tī­rtha­kṛ­tsa­ma­yā­nāṃ sa­rve­ṣā­m ā­pta­tvā­'­bhā­vaṃ sā­dha­ya­ti | yadi punaḥ <lb n="43,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,16</span>saṃ­vi­da­dvai­tādīnāṃ svataḥ pra­mi­ti­si­ddheḥ pra­mā­ṇā­nta­ra­taḥ sva­pa­ra­kṣa­sā­dha­na­dū­ṣa­ṇa­va­ca­nā­bhā­vā­n na pa­ra­spa­ra­vi­ru­ddhā­bhi­dhā­naṃ <lb n="43,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,17</span>sva­saṃ­ve­da­nai­ka­pra­mā­ṇa­vā­di­nāṃ­, nāpī­ndri­ya­ja­pra­tya­kṣai­ka­pra­mā­ṇa­vā­di­nāṃ­, pra­tya­kṣa­prā­mā­ṇya­sya pra­tya­kṣa­ta eva <lb n="43,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,18</span>siddheḥ, a­nu­mā­nā­di­prā­mā­ṇyā­bhā­va­syā­pi tata eva prasiddheḥ pra­mā­ṇā­nta­rā­pra­sa­ṅgā­t­, ta­thā­ne­ka­pra­mā­ṇa­vā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="43,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,19</span>nām api svo­pa­ga­ta­pra­mā­ṇa­saṃ­khyā­ni­ya­ma­sya svata eva siddheḥ pra­mā­ṇā­nta­ra­syo­ha­syā­pra­sa­ṅgā­n na vi­ru­ddhā­bhi­dhā­naṃ saṃbha<span type="hard-break">- </span><lb n="43,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,20</span>vatīti mataṃ tadāpi na teṣām ā­pta­tā­sti­, sva­pra­mā­vyā­vṛ­tte­r anyathānai­kā­nti­ka­tvā­t | na hi saṃ­vi­da­dvai­te 'nyatra vā <lb n="43,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,21</span>svasya svenaiva pramā saṃ­bha­va­ti­, niraṃśatvāt pra­mā­ṇa­pra­me­ya­sva­bhā­va­vyā­vṛ­ttau pramāyā vyā­vṛ­tte­s tadavyāvṛttau pramātrā<span type="hard-break">- </span><lb n="43,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 043,22</span>di­sva­bhā­vā­vyā­vṛ­tte­r ai­kā­nti­ka­tvā­bhāvāt pra­mā­trā­dya­ne­ka­sva­bhā­va­syai­ka­saṃ­ve­da­na­syā­ne­kā­ntā­tma­no­nu­ma­na­nā­t, saṃvit <pb n="044"/><lb n="44,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,01</span>svayaṃ svena svaṃ saṃ­ve­da­ya­ta iti pratīteḥ | nā­pī­ndri­ya­ja­pra­tya­kṣe svapramā gha­ṭa­te­, bhūtavā­di­bhi­s ta­syā­sva­saṃ­vi­di<span type="hard-break">- </span><lb n="44,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,02</span>ta­ttvo­pa­ga­mā­t | iti siddhā tatra sva­pra­mā­yā vyāvṛttiḥ | tato na pra­tya­kṣa­ta pra­mā­ṇe­ta­ra­sā­mā­nya­sthi­tyā­diḥ | <lb n="44,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,03</span>ta­da­vyā­vṛ­ttau vā svā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­ka­tva­si­ddheḥ syā­dvā­dā­śra­ya­ṇā­dai­kā­nti­ka­tvā­bhā­vā­d a­nai­kā­nti­ka­tva­m | ete<span type="hard-break">- </span><lb n="44,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,04</span>nāne­ka­pra­mā­ṇa­vā­di­nā­m a­ne­ka­smi­n pramāṇe sva­pra­mā­vyā­vṛ­tti­r vyākhyātā | ta­da­vyā­vṛ­ttau vā­nai­kā­nti­ka­tva­pra­sa­ktiḥ­, <lb n="44,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,05</span>a­ne­ka­śa­ktyātma­ka­svā­rtha­vya­va­sā­yā­tmakā­ne­ka­pra­mā­ṇa­si­ddheḥ | ta­ttvo­pa­pla­va­vā­di­nāṃ ta­ttvo­pa­pla­ve sva­pra­mā­yā vyāvṛttiḥ <lb n="44,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,06</span>siddhaiva | ta­da­vyā­vṛ­ttau ta­ttvo­pa­pla­vai­kā­nti­ka­tvā­bhā­va­pra­sa­ktiś ca | tato nai­te­ṣā­m āptatā | kiñca sarva­pra­mā­ṇa­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="44,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,07</span>ni­vṛ­tte­r itarathā saṃ­pra­ti­pa­tteḥ | ye tāvad ekaṃ nityaṃ pramāṇaṃ sva­bhā­va­bhe­dā­bhāvād vadanti teṣāṃ sa­rva­pra­mā­ṇa­vi­ni­vṛ­ttiḥ <lb n="44,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,08</span>ye 'py anekam anityaṃ pra­ti­kṣa­ṇaṃ sva­bhā­va­bhe­dā­dā­ca­kṣa­te teṣām api, pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇā­nāṃ ni­tyai­kā­ntāc ce­ta­re­ṇai­va prakā<span type="hard-break">- </span><lb n="44,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,09</span>reṇa ka­tha­ñci­n ni­tyā­ni­tyā­tma­ka­tve­na saṃ­pra­ti­pa­tteḥ | tato naiteṣāṃ ni­tyā­ni­tyai­kā­nta­pra­mā­ṇa­vā­di­nāṃ tī­rtha­kṛ­tsa­ma­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="44,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,10</span>nām āptatā | kiñca vāga­kṣu­ddhī­cchā­pu­ru­ṣa­tvādikaṃ kvacid anā­vi­la­jñā­naṃ ni­rā­ka­ro­ti na punas ta­tpra­ti­ṣe­dha­vādiṣu <lb n="44,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,11</span>tatheti pa­ra­ma­gahanam etat | tathā hi | tī­rtha­cche­da­sa­mpra­dā­yā­s ta­thai­kā­nta­vā­di­no nā­'­nā­vi­lajñānā aviśi<span type="hard-break">- </span><lb n="44,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,12</span>ṣṭa­vā­ga­kṣa­bu­ddhī­cchā­di­ma­ttvā­d a­vi­śi­ṣṭa­pu­ru­ṣa­tvā­de­r vā ra­thyā­pu­ru­ṣa­va­t | iti nai­te­ṣā­m āptatā | tatpra­ti­ṣe­dha­vā­di­nāṃ <lb n="44,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,13</span>punaḥ syā­dvā­di­nāṃ nātaḥ kaścid a­vi­śi­ṣṭa­vā­gā­di­mā­na­vi­śi­ṣṭa­pu­ru­ṣo vā, tasya yu­kti­śā­strā­vi­ro­dhi­vā­ktvenā<span type="hard-break">- </span><lb n="44,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,14</span>bhyu­pa­ga­ta­tvā­t­, karaṇakramavya­va­dhā­nā­dya­ti­va­rtti­bu­ddhi­tvā­t­, icchāra­hi­ta­tvā­d viśuddhapu­ru­ṣā­ti­śa­ya­tvā­d iti | yathā <lb n="44,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,15</span>vā­gā­di­kaṃ ni­rdo­ṣa­jñā­na­ni­rā­ka­ra­ṇa­sa­ma­rthaṃ na tathā syā­dvā­da­nyā­ya­ve­di­bhi­r a­bhi­ṣṭū­ya­mā­ne bha­ga­va­tī­ti pa­ra­ma­ga­ha­na­m e<span type="hard-break">- </span><lb n="44,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,16</span>tat, ayuktiśā­stra­vi­dā­m a­go­ca­ra­tvā­d akalaṅka­dhi­ṣa­ṇā­dhi­ga­mya­tvā­t | itthaṃ siddhaṃ su­ni­ści­tā­sa­mbha­va­dbā­dha­ka­pra­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="44,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,17</span>ṇatvam | tena kaḥ pa­ra­mā­tmā cid eva labdhyupa­yo­ga­saṃ­skā­rā­ṇā­m ā­va­ra­ṇa­ni­ba­ndhanānām atyaye bhavabhṛtāṃ prabhuḥ | <lb n="44,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,18</span>sa­ka­la­syā­dvā­da­nyā­ya­vi­dvi­ṣām ā­pta­pra­ti­kṣe­pa­pra­kā­re­ṇa hi syā­dvā­di­na e­vā­pta­syā­pra­ti­kṣe­pā­rha­tve­na su­ni­ści­tā­sa­mbha­va<span type="hard-break">- </span><lb n="44,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,19</span>dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tvaṃ siddhyati | tenaivaṃ kā­ri­kā­yā­stu­rī­ya­pā­do vyā­khyā­ya­te | kaḥ pa­ra­mā­tmā­, pa­rā­'­'­tya­nti­kī <lb n="44,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,20</span>mā la­kṣmī­rya­sye­ti vi­gra­hā­t | cid eva jña eva naṃ punaḥ ka­tha­ñci­d apy ajñaḥ, cid iti śabdasya mu­khya­vṛ­ttyā<span type="hard-break">- </span><lb n="44,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 044,21</span>śra­ya­ṇā­t ka­tha­ñci­d acityapi ci­ccha­bda­sya pravṛttau gau­ṇa­tva­pra­sa­ṅgā­t | nanu ca '­pa­ra­mā­tmā sākṣād vastu jānanni<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="045"/><lb n="45,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 045,01</span>ndri­ya­saṃ­skā­rā­nu­ro­dha­ta eva jā­nā­yā­n nānyathā tadve­da­na­sya pra­tya­kṣa­tva­vi­ro­dhā­t | na ce­ndri­ya­saṃ­skā­rāḥ sa­kṛ­tsa­rvā­rthe­ṣu <lb n="45,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 045,02</span>jñānam u­pa­ja­na­yi­tu­m alaṃ, sa­mba­ddha­va­rtta­mā­nā­rtha­vi­ṣa­ya­tvā­t "­sa­mba­ddhaṃ va­rtta­mā­naṃ ca gṛhyate ca­kṣu­rā­di­bhiḥ­" iti <lb n="45,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 045,03</span>va­ca­nā­t | tato na jña eva, bhā­vya­tī­tā­sa­mba­ddhā­rtha­jñā­nā­bhā­vā­d a­jña­tva­syā­pi bhā­vā­t­' iti na mantavyaṃ, <lb n="45,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 045,04</span>la­bdhyu­pa­yo­ga­saṃ­skā­rā­ṇā­m atyaye iti va­ca­nā­t | la­bdhyu­pa­yo­gau hī­ndri­yaṃ­, "­la­bdhyu­pa­yo­gau bhā­ve­ndri­ya­m­" iti <lb n="45,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 045,05</span>vacanāt | tayoḥ saṃskārāḥ svārthadhāraṇāḥ | teṣām atyaye sati jña eva syāt | 'kutaḥ punar bhā­ve­ndri­ya­saṃ­skā­rā­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="45,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 045,06</span>m atyaye sati jña eva syān na tu dra­vye­ndri­yā­ṇā­m a­tya­ye­, a­tī­ndri­ya­pra­tya­kṣa­to '­śe­ṣā­rtha­sā­kṣā­tkā­ri­tvo­pa­ga­mā­t­' <lb n="45,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 045,07</span>ity api na śa­ṅka­nī­yaṃ­, bhā­ve­ndri­yāṇām ā­va­ra­ṇa­ni­ba­ndha­na­tvā­t | kārtsnyato jñā­nā­va­ra­ṇa­saṃ­kṣa­ye hi bha­ga­vā­n atī<span type="hard-break">- </span><lb n="45,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 045,08</span>ndri­ya­pra­tya­kṣa­bhā­k siddhaḥ | na ca sa­ka­lā­va­ra­ṇa­saṃ­kṣa­ye bhā­ve­ndri­yā­ṇā­m ā­va­ra­ṇa­ni­ba­ndha­nā­nāṃ saṃ­bha­vaḥ­–­kā­raṇābhāve <lb n="45,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 045,09</span>kāryānu­pa­pa­tteḥ | nanu cā­va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­ma­ni­ba­ndha­na­tvā­d bhā­ve­ndri­yā­ṇāṃ katham ā­va­ra­ṇa­ni­ba­ndha­na­tva­m iti ced deśa<span type="hard-break">- </span><lb n="45,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 045,10</span>ghāti­jñā­nā­va­ra­ṇa­sparddha­ko­da­ye sati sarvadhāti­jñā­nā­va­ra­ṇa­spa­rddha­kānām u­da­yā­bhāve sadavasthāyāṃ ca teṣāṃ bhāvād ā<span type="hard-break">- </span><lb n="45,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 045,11</span>va­ra­ṇa­ni­ba­ndha­na­tva­si­ddhe­r a­co­dya­m etat | na kaścid bha­va­bhṛ­da­tī­ndri­ya­pra­tya­kṣa­bhā­gu­pa­la­bdho yato bha­ga­vāṃ­s tathā saṃ­bhā­vya­te <lb n="45,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 045,12</span>ity api na śaṅkā śre­ya­sī­, tasya bha­va­bhṛ­tāṃ pra­bhu­tvā­t | na hi bha­va­bhṛ­tsā­mye dṛṣṭo dharmaḥ sa­ka­la­bha­va­bhṛ­tpra­bhau <lb n="45,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 045,13</span>sa­mbhā­va­yi­tuṃ śakyaḥ, tasya saṃ­sā­ri­ja­na­pra­kṛ­ti­m a­bhya­tī­ta­tvā­t | nanu ca su­ni­rṇī­tā­sa­mbha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="45,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 045,14</span>t ta­thā­vi­dho bha­va­bhṛ­tāṃ prabhuḥ sādhyate | tac cāsiddhaṃ, su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­tsā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tva­sya ta­dbā­dha­ka­sya sadbhā<span type="hard-break">- </span><lb n="45,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 045,15</span>vāt | na hi tatsādhakaṃ pra­tya­kṣa­m | nāpy a­nu­mā­naṃ­, ta­de­ka­de­śa­sya li­ṅga­syā­da­rśa­nā­t | tad uktaṃ "<span resp="?" rend="underline">sarvajño dṛśyate <lb n="45,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 045,16</span>tāvan ne­dā­nī­ma sma­dā­di­bhiḥ</span> | dṛṣṭo na cai­ka­de­śo 'sti liṅgaṃ vā yo '­nu­mā­pa­ye­t­" iti | āgamo 'pi na tāva<span type="hard-break">- </span><lb n="45,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 045,17</span>n nityaḥ sa­rva­jña­sya pra­ti­pā­da­ko 'sti, tasya kārye evārthe prā­mā­ṇyā­t svarūpe 'pi prā­mā­ṇye­ti prasaṅgāt | sa sarva<span type="hard-break">- </span><lb n="45,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 045,18</span>vit sa lo­ka­vi­di­tyā­de­r hi­ra­ṇya­ga­rbhaḥ sarvajña i­tyā­de­ś cā­ga­ma­sya nityasya karmā­rtha­vā­da­pra­dhā­na­tvā­t tātparyā­saṃ­bha­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="45,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 045,19</span>d a­nyā­rtha­pra­dhānair va­ca­nai­r anyasya sa­rva­jña­sya vi­dhā­nā­saṃ­bha­vā­t | pūrva kutaścid a­pra­si­ddha­sya tair a­nu­vā­dā­yo­gā­t | anāde<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="046"/><lb n="46,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,01</span>rāgam a­syā­di­ma­t sa­rva­jña­pra­ti­pā­da­na­vi­ro­dhāc ca | nāpy a­ni­tya­s ta­tpra­ṇī­ta e­vā­ga­ma­s tasya pra­kā­śa­ko yuktaḥ, pa­ra­spa­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="46,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,02</span>śra­ya­pra­sa­ṅgā­t | na­rā­nta­ra­pra­ṇī­ta­s tu na pra­mā­ṇa­bhū­taḥ siddho yataḥ sa­rva­jña­pra­ti­pa­ttiḥ syāt | a­sa­rva­jña­pra­ṇī­tā­c ca <lb n="46,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,03</span>va­ca­nā­nmūla­va­rji­tā­t sa­rva­jña­pra­ti­pa­ttau sva­va­ca­nā­t kin na ta­tpra­ti­pa­tti­ra­vi­śe­ṣā­t | tad uktaṃ "<span resp="?" rend="underline">na cā­ga­ma­vi­dhiḥ <lb n="46,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,04</span>kaścin nityaḥ sa­rva­jña­bo­dha­naḥ | na ca mantrārtha­vā­dā­nāṃ tā­tpa­rya­m a­va­ka­lpya­te | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | na cā­nyā­rtha­pra­dhā­nai­s tais ta­da­sti­tvaṃ <lb n="46,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,05</span>vi­dhī­ya­te | na cā­nu­va­di­tuṃ śakyaḥ pūrvam anyair abodhitaḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">2</ref> | a­nā­de­r ā­ga­ma­syā­rtho na ca sarvajña ā­di­mā­n | <lb n="46,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,06</span>kṛ­tri­me­ṇa tv a­sa­tye­na sa kathaṃ pra­ti­pā­dya­te | <ref type="no-in-dandas" rend="a">3</ref> | atha tadvaca­ne­nai­va sarvajño 'jñaiḥ pra­tī­ya­te | pra­ka­lpye­ta kathaṃ <lb n="46,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,07</span>siddhir a­nyo­nyā­śra­ya­yo­s tayoḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">4</ref> | sarva­jño­kta­ta­yā vākyaṃ satyaṃ tena ta­da­sti­tā | kathaṃ ta­du­bha­yaṃ siddhyet siddha<span type="hard-break">- </span><lb n="46,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,08</span>mū­lā­nta­rā­dṛ­te | <ref type="no-in-dandas" rend="a">5</ref> | a­sa­rva­jña­pra­ṇī­tā­t tu va­ca­nā­n mū­la­va­rji­tā­t | sa­rva­jña­m a­va­ga­ccha­ntaḥ sva­vā­kyā­t kiṃ na jānate | <ref type="no-in-dandas" rend="a">6</ref> | </span>" <lb n="46,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,09</span>iti | no­pa­mā­na­m api sa­rva­jña­sya sā­dha­kaṃ­, tatsa­dṛ­śa­sya jagati ka­sya­ci­d apy a­bhā­vā­t | ta­tho­ktaṃ­, sarvajña<span type="hard-break">- </span><lb n="46,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,10</span>sadṛśaṃ kañcid yadi paśyema samprati | u­pa­mā­ne­na sarvajñaṃ jā­nī­yā­ma tato va­ya­m­" iti | nā­rthā­pa­tti­r api sa­rva­jña­sya <lb n="46,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,11</span>sā­dhi­kā­, tadu­tthā­pa­ka­syā­rtha­syā­nya­thā­nu­pa­pa­dya­mā­na­syā­bhā­vā­t | dha­rmā­dyu­pa­de­śa­sya bahuja­na­pa­ri­gṛ­hī­ta­syā­nya­thā<span type="hard-break">- </span><lb n="46,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,12</span>bhāvāt | tathā coktam "<span resp="?" rend="underline">u­pa­de­śo hi bu­ddhā­de­r dha­rmā­dha­rmā­di­go­ca­raḥ | anyathāpy upa­pa­dye­ta sarvajño yadi nābha<span type="hard-break">- </span><lb n="46,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,13</span>vat | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | bu­ddhā­da­yo hy a­ve­da­jñā­s teṣāṃ vedād a­sa­mbha­vaḥ | u­pa­de­śaḥ kṛto 'tas tair vyā­mo­hā­d eva ke­va­lā­t | <ref type="no-in-dandas" rend="a">2</ref> | ye tu <lb n="46,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,14</span>ma­nvā­da­yaḥ siddhāḥ prā­dhā­nye­na tra­yī­vi­dām | trayī­vi­dā­śri­tagranthās te ve­da­pra­bha­vo­kta­yaḥ</span> | <ref type="no-in-dandas" rend="a">3</ref> | " iti | na ca pramāṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="46,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,15</span>ntaraṃ sadu­pa­la­mbha­kaṃ sa­rva­jña­sya sā­dha­ka­m asti | mā bhūd a­tra­tye­dā­nī­nta­nā­nā­m a­sma­dā­di­ja­nā­nāṃ sa­rva­jña­sya sādhakaṃ <lb n="46,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,16</span>pra­tya­kṣā­dya­nya­ta­maṃ de­śā­nta­ra­kā­lā­nta­ra­va­rtti­nāṃ ke­ṣā­ñci­d bha­vi­ṣya­tī­ti cāyuktaṃ "<span resp="?" rend="underline">yajjātīyaiḥ pra­mā­ṇai­s tu yajjā<span type="hard-break">- </span><lb n="46,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,17</span>tī­yā­rtha­da­rśa­na­m | dṛṣṭaṃ samprati lokasya tathā kā­lā­nta­re 'py abhūt</span>" iti va­ca­nā­t | tathā hi | vi­vā­dā­dhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="46,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,18</span>site deśe kāle ca pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇa­m a­tra­tye­dā­nī­nta­na­pra­tya­kṣā­di­grā­hya­sa­jā­tī­yā­rtha­grā­ha­kaṃ bhavati ta­dvi­jā­tī­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="46,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,19</span>sa­rva­jñā­dya­rtha­grā­ha­kaṃ vā na bha­va­ti­, pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇa­tvā­d a­tra­tye­dā­nī­nta­na­pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇa­va­t | nanu ca yathā<span type="hard-break">- </span><lb n="46,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,20</span>bhūtam i­ndri­yā­di­jaṃ nityaṃ pra­tya­kṣā­di sa­rva­jñā­dya­rthā­sā­dha­kaṃ dṛṣṭaṃ ta­thā­bhū­ta­m eva de­śā­nta­re kā­lā­nta­re ca tādṛśaṃ <lb n="46,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,21</span>sādhyate '­nya­thā­bhū­taṃ vā ? ta­thā­bhū­taṃ cet si­ddha­sā­dha­na­m | a­nya­thā­bhūtaṃ ced a­pra­yo­ja­ko hi hetuḥ jagato <lb n="46,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,22</span>bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­ka­tve sādhye sa­nni­ve­śa­vi­śi­ṣṭa­tva­va­t | iti cet tad a­sa­t­, ta­thā­bhū­ta­syai­va tathā sā­dha­nā­t siddhasā<span type="hard-break">- </span><lb n="46,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,23</span>dha­na­syā­py a­bhā­vā­t­, a­nyā­dṛ­śa­pra­tya­kṣā­dya­bhā­vā­t | tathā hi | vivādāpannaṃ pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇa­m i­ndri­yā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="46,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 046,24</span>sā­ma­grī­vi­śe­ṣā­na­pe­kṣaṃ na bha­va­ti­, pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇa­tvā­t pra­si­ddha­pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇavat | na gṛddhrava­rā­ha­pi­pī­li<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="047"/><lb n="47,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,01</span>kā­di­pra­tya­kṣe­ṇa sa­nni­hi­ta­de­śa­vi­śe­ṣā­na­pe­kṣi­ṇā naktañca­ra­pra­tya­kṣe­ṇa vā­lo­kā­na­pe­kṣi­ṇā­ne­kā­ntaḥ­, kātyā­ya­nā­dya­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="47,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,02</span>mānā­ti­śa­ye­na jai­mi­nyā­dyā­ga­mā­dya­ti­śa­ye­na vā ta­syā­pī­ndri­yā­di­pra­ṇi­dhāna­sā­ma­grī­vi­śe­ṣa­m a­nta­re­ṇā­saṃ­bha­vā­t <lb n="47,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,03</span>svārthā­ti­la­ṅgha­nā­bhā­vā­d a­tī­ndri­yāna­nu­me­yā­dya­rthā­vi­ṣa­ya­tvā­c ca | tathā coktaṃ "yatrāpy a­ti­śa­yo dṛṣṭaḥ sa <lb n="47,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,04</span>svā­rthā­na­ti­la­ṅgha­nā­t | dū­ra­sū­kṣmā­di­dṛ­ṣṭau syān na rūpe śro­tra­vṛ­tti­tā | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | ye 'pi sā­ti­śa­yā <span resp="?" rend="underline">dṛṣṭāḥ pra­jñā­me­dhā<span type="hard-break">- </span><lb n="47,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,05</span>dibhir narāḥ | sto­ka­sto­kā­nta­ra­tve­na na tv a­tī­ndri­ya­da­rśa­nā­t</span> | <ref type="no-in-dandas" rend="a">2</ref> | prājño 'pi hi naraḥ sū­kṣmā­na­rthā­n draṣṭuṃ kṣamo 'pi <lb n="47,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,06</span>san | svajātīran a­ti­krā­ma­nn a­ti­śe­te parān narān | <ref type="no-in-dandas" rend="a">3</ref> | e­ka­śā­stra­vi­cā­re­ṣu dṛ­śya­te­ti śayo mahān | na tu śāstrā<span type="hard-break">- </span><lb n="47,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,07</span>nta­ra­jñā­naṃ tanmātreṇaiva labhyate | <ref type="no-in-dandas" rend="a">4</ref> | jñātvā vyā­ka­ra­ṇaṃ dūraṃ buddhiḥ śa­bdā­pa­śa­bda­yoḥ | pra­kṛ­ṣya­te na na­kṣa­tra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="47,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,08</span>thi­gra­ha­ṇa­ni­rṇa­ye | <ref type="no-in-dandas" rend="a">5</ref> | jyo­ti­rvi­c ca prakṛṣṭo 'pi ca­ndrā­rka­gra­ha­ṇā­di­ṣu | na bhavaty ā­di­śa­bdā­nāṃ sādhutvaṃ jñātum arhati <lb n="47,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,09</span> | <ref type="no-in-dandas" rend="a">6</ref> | tathā ve­de­ti­hā­sādi­jñā­nā­ti­śa­ya­vā­n api | na sva­rga­de­va­tā­'­pūrva­pra­tya­kṣī­ka­ra­ṇe kṣamaḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">7</ref> | <span resp="?" rend="underline">da­śa­ha­stā­nta­raṃ vyo<span type="hard-break">- </span><lb n="47,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,10</span>mni yo nā­mo­tplu­tya gacchati | na yo­ja­na­m asau gantuṃ śakto '­bhyā­sa­śa­tai­r api</span> | <ref type="no-in-dandas" rend="a">8</ref> | " iti | na dṛ­ṣṭa­pra­tya­kṣā­di­vi­jā­tī<span type="hard-break">- </span><lb n="47,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,11</span>yātī­ndri­ya­pra­tya­kṣā­di­saṃ­bhā­va­nā yataḥ saṃbhāvyavya­bhi­cā­ri­tā sādhanasya syāt | pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣa­sya tatsa­mbhā­va­nā­yāṃ <lb n="47,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,12</span>saṃ­bhā­vya­vya­bhi­cā­ri­tva­m eveti cen na, tasyāsi­ddha­tvā­t­, sā­dha­kā­bhā­vā­t sa­rva­pu­ru­ṣā­ṇāṃ tri­vi­pra­kṛ­ṣṭā­rtha­sā­kṣā­tkā<span type="hard-break">- </span><lb n="47,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,13</span>ri­tvā­nu­pa­pa­tte­r iti | tad etatsarvam a­pa­rī­kṣi­tā­bhi­dhā­naṃ mī­māṃ­sa­ka­sya | na hi sa­rva­jña­sya ni­rā­kṛ­teḥ prāk suniści<span type="hard-break">- </span><lb n="47,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,14</span>tā­saṃ­bha­va­tsā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tvaṃ siddhaṃ yena paraḥ pra­tya­va­ti­ṣṭhe­ta | nāpi bā­dha­kā­saṃ­bha­vā­t paraṃ pra­tya­kṣā­de­r api vi­śvā­sa­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="47,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,15</span>ba­ndha­na­m asti | tatprakṛte 'pi siddhaṃ yadi tatsattāṃ na sā­dha­ye­t sarvatrāpy a­vi­śe­ṣā­t tadabhāve darśanaṃ nā­da­rśa­na­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="47,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,16</span>tiśete '­nā­śvā­sā­d vi­bhra­ma­va­t | syān mataṃ "mā sidhat sa­rva­jña­sya ni­rā­ka­ra­ṇā­t pūrvaṃ su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­tsā­dha­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="47,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,17</span>pra­mā­ṇa­tvaṃ­, sva­pra­tya­kṣa­sya sa­rva­jñā­nta­ra­pra­tya­kṣa­sya ca tatsādhakasya saṃ­bha­vā­t­, pa­ro­pa­de­śa­li­ṅgā­kṣā­na­pe­kṣā'vita<span type="hard-break">- </span><lb n="47,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,18</span>thā­'­śe­ṣa­sū­kṣmā­dya­rtha­pra­ti­pā­da­ka­ta­dva­ca­na­vi­śe­ṣā­t ma­ka­li­ṅga­ja­ni­tā­nu­mā­na­sya ca tatsā­dha­ka­sya sa­dbhā­vā­d a­nā­di­pra­va<span type="hard-break">- </span><lb n="47,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,19</span>ca­na­vi­śe­ṣa­sya ca ta­du­ddyo­ti­ta­sya tatsā­dha­ka­tve­na siddheḥ | ni­rā­ka­ra­ṇā­d u­tta­ra­kā­laṃ tu siddham eva" iti | tad api <lb n="47,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,20</span>sva­ma­no­ra­tha­mā­traṃ­, sa­rva­jña­ni­rā­kṛ­te­r a­yo­gā­t sarvathā bā­dha­kā­bhā­vā­t | sadu­pa­la­mbha­ka­pra­mā­ṇa­pa­ñca­ka­ni­vṛ­tti­la­kṣa­ṇaṃ <lb n="47,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,21</span>jñā­pa­kā­nu­pa­la­mbhanaṃ sa­rva­jña­sya bā­dha­ka­m iti cen na, tasya svasambandhinaḥ pa­ra­ce­to­vṛ­tti­vi­śe­ṣādinā vya­bhi­cā­rā­t­, <lb n="47,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,22</span>sa­rva­sa­mba­ndhi­no '­si­ddha­tvā­t | tad uktaṃ <span resp="?" rend="underline">ta­ttvā­rtha­ślo­ka­vā­rtti­ke</span> | "­sva­sa­mba­ndhi yadīdaṃ syād vyābhicāri payo<span type="hard-break">- </span><lb n="47,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,23</span>nidheḥ | a­mbhaḥ­ku­mbhā­di­saṃ­khyā­naiḥ sadbhir a­jñā­ya­mānakaiḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | sa­rva­sa­mba­ndhi tadboddhuṃ kiñcid bodhair na śakyate | <lb n="47,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 047,24</span>sa­rva­bo­dho 'sti cet kaścit tadboddhā kiṃ ni­ṣi­dhya­te | <ref type="no-in-dandas" rend="a">2</ref> | sa­rva­sa­mba­ndhi sa­rva­jña­jñā­pa­kā­nu­pa­la­mbha­na­m | na ca­kṣu­rā­di­bhi<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="048"/><lb n="48,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,01</span>r vedyam a­tya­kṣa­tvā­d a­dṛ­ṣṭa­va­t | <ref type="no-in-dandas" rend="a">3</ref> | nā­nu­mā­nā­d a­li­ṅga­tvāt kvā­rthā­pa­ttyu­pa­mā­ga­tiḥ | sa­rva­jña­syānya­thā­bhā­va­sā­dṛ­śyā­nu­pa­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="48,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,02</span>ttitaḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">4</ref> | sa­rva­pra­mā­tṛ­sa­mba­ndhi­pra­tya­kṣā­di­ni­vā­ra­ṇā­t | ke­va­lā­ga­ma­ga­myaṃ ca kathaṃ mī­māṃ­sa­ka­sya tat | <ref type="no-in-dandas" rend="a">5</ref> | kārye 'rthe <lb n="48,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,03</span>co­da­nā­jñā­naṃ pramāṇaṃ yasya sa­mma­ta­m | tasya svarū­pa­sa­ttā­yāṃ tannai­vā­ti­pra­sa­ṅga­taḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">6</ref> | tajjñā­pa­ko­pa­la­mbha­syā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="48,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,04</span>vo '­bhā­va­pra­mā­ṇa­taḥ | sādhyate cen na tasyāpi sarvatrāpy a­pra­vṛ­tti­taḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">7</ref> | gṛhītvā va­stu­sa­dbhā­vaṃ smṛttvā tatprati<span type="hard-break">- </span><lb n="48,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,05</span>yo­gi­na­m | mānasaṃ nā­sti­tā­jñā­naṃ yeṣām a­kṣā­na­pe­kṣa­yā | <ref type="no-in-dandas" rend="a">8</ref> | teṣām a­śe­ṣa­nṛ­jñā­ne smṛte tajjñāpake kṣaṇe | jāyeta <lb n="48,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,06</span>nā­sti­tā­jñā­naṃ mānasaṃ tatra nānyathā | <ref type="no-in-dandas" rend="a">9</ref> | na cā­śe­ṣa­na­ra­jñā­naṃ sakṛt sākṣād upeyate | na kramād anyasa­ntā­na­pra­tya<span type="hard-break">- </span><lb n="48,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,07</span>kṣa­tvā­na­bhī­ṣṭi­taḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="b">10</ref> | yadā ca kvacid ekatra bhavet ta­nnā­sti­tāgatiḥ | naivānyatra tadā sāsti kvaivaṃ sarvatra <lb n="48,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,08</span>nāstitā | <ref type="no-in-dandas" rend="b">11</ref> | pra­mā­ṇā­ntarato 'py eṣāṃ na sa­rva­pu­ru­ṣa­gra­haḥ | talliṅgāder a­si­ddha­tvā­t sa­ho­dī­ri­ta­dū­ṣaṇāt | <ref type="no-in-dandas" rend="b">12</ref> | <lb n="48,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,09</span>ta­jjñā­pa­ko­pa­la­mbho 'pi siddhaḥ pūrvaṃ na jā­tu­ci­t | yasya smṛtau pra­jā­ye­ta nā­sti­tā­jñā­na­m ā­ñja­sa­m | <ref type="no-in-dandas" rend="b">13</ref> | <lb n="48,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,10</span>pa­ro­pa­gamataḥ siddhaḥ sa cen nāstīti sādhyate | vyāghātas ta­tpra­mā­ṇa­tve 'nyonyaṃ siddho na so 'nyathā | <ref type="no-in-dandas" rend="b">14</ref> | <lb n="48,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,11</span>nanv evaṃ sa­rva­thai­kā­ntaḥ pa­ro­pa­ga­ma­taḥ katham | siddho ni­ṣi­dhya­te jainer iti codyaṃ na dhī­ma­tā­m | <ref type="no-in-dandas" rend="b">15</ref> | pratīte '<span type="hard-break">- </span><lb n="48,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,12</span>na­nta­dha­rmā­tma­nya­rthe svayam a­bā­dhi­te | ko doṣaḥ sunayais ta­trai­kā­nto­pa­pla­va­sā­dha­ne | <ref type="no-in-dandas" rend="b">16</ref> | anekānte hi vi­jñā­na­m e<span type="hard-break">- </span><lb n="48,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,13</span>kā­ntā­nu­pa­la­mbha­na­m | ta­dvi­dhi­s ta­nni­ṣe­dha­ś ca mato naivānyathā gatiḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="b">17</ref> | naivaṃ sarvatra sa­rva­jña­jñā­pa­kā­nu­pa­da­rśa­na­m | <lb n="48,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,14</span>siddhaṃ ta­dda­rśa­nā­ro­po yena tatra ni­ṣi­dhya­te | <ref type="no-in-dandas" rend="b">18</ref> | " iti | tad evam asiddhaṃ jñā­pa­kā­nu­pa­la­mbha­naṃ sa­rva­jña­sya na bā­dha­ka­m iti <lb n="48,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,15</span>siddhaṃ su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tva­m eva sādhakam | tathā hi | asti sarvajñaḥ su­ni­ści­tā­sa­mbha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="48,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,16</span>tvāt pra­tya­kṣā­di­va­t | pra­tya­kṣā­de­s tāvad viśvāsa­ni­ba­ndha­naṃ bā­dha­kā­saṃ­bha­va eva su­ni­ści­taḥ | na tato 'paraṃ saṃvā<span type="hard-break">- </span><lb n="48,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,17</span>dakatvaṃ pra­vṛ­tti­sā­ma­rthya­m a­du­ṣṭa­kā­ra­ṇa­ja­nya­tvaṃ vā, tasya tatrāvaśyaṃ bhāvād iti | pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇa­m udā<span type="hard-break">- </span><lb n="48,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,18</span>ha­ra­ṇaṃ­, vā­di­pra­ti­vā­di­noḥ pra­si­ddha­tvā­t sā­dhya­sā­dha­na­dha­rmā­vi­ka­la­tvā­t | su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­ṣa­ś ca <lb n="48,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,19</span>syād a­vi­dya­mā­na­ś ceti sa­ndi­gdha­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­ka­m idaṃ sādhanaṃ na ma­nta­vyaṃ­, vipakṣe bā­dha­ka­sa­dbhā­vā­t | tathā <lb n="48,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,20</span>hi | yad asat tan na su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­m | yathā ma­rī­ci­kā­yāṃ toyaṃ sa­mbha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇaṃ­, meru<span type="hard-break">- </span><lb n="48,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,21</span>mūrddhani mo­da­kā­di­kaṃ ca sandigdhā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­m | su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­ś ca sarvajñaḥ | iti prakṛte <lb n="48,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,22</span>sarvajñe siddham api sādhanaṃ yadi sattāṃ na sā­dha­ye­t tadā darśanaṃ nā­da­rśa­na­m a­ti­śa­yī­ta­, a­nā­śvā­sā­t svapnādi<span type="hard-break">- </span><lb n="48,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 048,23</span>vi­bhra­ma­va­t­, tasya su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tva­syā­bhā­ve sarvatra darśane da­rśa­nā­bhā­se ca vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | <pb n="049"/><lb n="49,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,01</span>"sādhaka­bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­bhā­vā­t sarvajñe saṃśayo 'stv ity a­yu­ktaṃ­, yasmāt sā­dha­ka­bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­yo­r ni­rṇa­yā­t bhāvābhāvayo<span type="hard-break">- </span><lb n="49,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,02</span>r a­vi­pra­ti­pa­tti­r a­ni­rṇa­yā­dā­r ekā syāt | sā­dha­ka­ni­rṇa­yā­t ta­tsa­ttā­yā­m a­vi­pra­ti­pa­tti­r bā­dha­ka­ni­rṇa­yā­t tv a­sa­ttā­yā­m | <lb n="49,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,03</span>u­bha­ya­ni­rṇa­ya­s tu na saṃ­bha­va­ty eva kvacit, vyāghātāt sā­dha­ka­bā­dha­kā­bhā­va­ni­rṇa­yavat | sā­dha­kā­ni­rṇa­yā­t punaḥ sattāyā<span type="hard-break">- </span><lb n="49,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,04</span>m ārekā syād bā­dha­kā­ni­rṇa­yā­d a­sa­ttā­yā­m iti vi­pa­ści­tā­m abhimato nyāyaḥ | tato bha­va­bhṛ­tāṃ prabhau su­ni­ści­tā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="49,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,05</span>mbha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tvaṃ sattāyāḥ sādhakaṃ siddhyat su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­tsā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tvaṃ vyā­va­rtta­ya­ty eva, virodhāt | <lb n="49,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,06</span>naivam etat tatra sidhyati yena su­ni­ściṃ­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tva­sya vyā­va­rtta­kaṃ syāt | tataḥ siddho bha­va­bhṛ­tāṃ prabhuḥ <lb n="49,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,07</span>sarvajña eva | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_3">na khalu jña­sva­bhā­va­sya kaścid a­go­ca­ro 'sti yan na kra­me­ta­, tatsvabhāvā­nta­ra­pra­ti­ṣe­dhā­t­* | </seg> <lb n="49,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,08</span>kutaḥ punas tasyājña­tva­la­kṣa­ṇa­sva­bhā­vā­nta­ra­pra­ti­ṣe­dhaḥ siddho yato 'sau jña­sva­bhā­va eva syāt ? sarvaś cārthas tasya <lb n="49,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,09</span>viṣayaḥ syāt ? tatas taṃ krametaiva ? iti cet codanā­ba­lā­d bhūtādya­śe­ṣā­rtha­jñā­nā­nyathā­nu­pa­patteḥ | so 'yaṃ codanā hi <lb n="49,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,10</span>bhūtaṃ bhavantaṃ bha­vi­ṣya­ntaṃ vi­pra­kṛ­ṣṭa­m ity evaṃ jā­tī­ya­ka­m artham a­va­ga­ma­yi­tu­m alaṃ pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣā­n iti svayaṃ pra­tī­ya­n saka<span type="hard-break">- </span><lb n="49,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,11</span>lā­rtha­jñā­na­sva­bhā­va­tā­m ātmano na pra­tye­tī­ti kathaṃ svasthaḥ ? tac ca na jñānam ātmano bhinnam eva mī­māṃ­sa­ka­sya katha<span type="hard-break">- </span><lb n="49,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,12</span>ñcid a­bhe­do­pa­gamād anyathā matānta­ra­pra­sa­ṅgā­t | tato nā­jña­sva­bhā­vaḥ puruṣaḥ kvacid api vi­ṣa­ye­, sa­rva­vi­ṣa­ye codanā<span type="hard-break">- </span><lb n="49,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,13</span>jñā­no­tpa­tte­r vi­ka­lpa­jñāno­tpa­tte­r vā sarvatra tada­nu­pa­pa­ttau vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­vi­cā­rā­gha­ṭa­nā­t | katham evaṃ ka­sya­ci­t kvacid ajñānaṃ <lb n="49,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,14</span>syād iti ced ucyate | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_3">ce­ta­na­sya sataḥ sambandhyantaraṃ mo­ho­da­ya­kā­ra­ṇa­kaṃ ma­di­rā­di­va­t­*</seg> | tat kutaḥ siddham ? <lb n="49,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,15</span>vivā­dā­dhyā­si­to jīvasya mohodayaḥ sa­mba­ndhya­nta­ra­kā­ra­ṇa­ko mo­ho­da­ya­tvā­n ma­di­rā­kā­ra­ṇa­mo­ho­da­ya­va­d ity anumā<span type="hard-break">- </span><lb n="49,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,16</span>nāt | yat ta­tsa­mba­ndhya­nta­raṃ tad ātmano jñā­nā­va­ra­ṇā­di karmeti | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_3">ta­da­bhā­ve sā­ka­lye­na vi­ra­ta­vyā­mo­haḥ sarva<span type="hard-break">- </span><lb n="49,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,17</span>ma­tī­tā­nā­ga­ta­va­rta­mā­naṃ paśyati pra­tyā­sa­tti­vi­pra­ka­rṣa­yo­r a­ki­ñci­tka­ra­tvā­t­*</seg> | kathaṃ pu­na­rjñā­nā­va­ra­ṇā­di­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="49,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,18</span>mba­ndhya­nta­ra­syā­bhā­ve sā­ka­lye­na vi­ra­ta­vyā­mo­haḥ syād yataḥ sa­rva­ma­tī­tā­nā­ga­ta­va­rtta­mā­nā­na­ntā­rtha­vyañja­na­pa­ryā­yā­tma­kaṃ <lb n="49,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,19</span>jī­vā­di­ta­ttvaṃ sākṣāt ku­rvī­te­ti ced ime brūmahe | yad yasmin saty eva bhavati tat ta­da­bhā­ve na bhavaty eva | <lb n="49,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,20</span>ya­thā­gne­r abhāve dhūmaḥ | sa­mba­ndhya­nta­re saty eva bhavati cātmano vyāmohas tasmāt ta­da­bhā­ve sa na bha­va­tī­ti niścī<span type="hard-break">- </span><lb n="49,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,21</span>yate | deśakālataḥ pratyāsannam eva paśyed vi­ra­ta­vyā­mo­ho 'pi sa­rvā­tma­nā­, na punar viprakṛṣṭam ity ayuktaṃ, pra­tyā­sa­tte<span type="hard-break">- </span><lb n="49,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,22</span>r jñā­nā­kā­ra­ṇa­tvā­d vi­pra­ka­rṣa­sya cā­jñā­nā­ni­ba­ndha­na­tvā­t­, tadbhāve 'pi jñā­nā­jñā­na­yo­r a­bhā­vā­n nayanatā­ra­kā­ñja­na­va­c candrā<span type="hard-break">- </span><lb n="49,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 049,23</span>rkā­di­va­c ca | yo­gya­tā­sa­dbhā­ve­ta­rā­bhyāṃ kvacid bhāve yogyataiva jñā­na­kā­ra­ṇaṃ­, pra­tyā­sa­tti­vi­pra­ka­rṣa­yo­r akiñcitkara<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="050"/><lb n="50,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,01</span>tvāt | sā punar yogyatā deśataḥ kārtsnyato vā vyā­mo­ha­vi­ga­ma­s ta­tpra­ti­ba­ndhika­rma­kṣa­yo­pa­śa­ma­kṣa­ya­la­kṣa­ṇaḥ | iti <lb n="50,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,02</span>sā­ka­lye­na vi­ra­ta­vyā­mo­haḥ sarvaṃ paśyaty eva | tad uktaṃ "jño jñeye katham ajñaḥ syād asati pra­ti­ba­ndha­ne | dāhye 'gnir dā<span type="hard-break">- </span><lb n="50,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,03</span>hako na syād asati pratibandhane | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | " iti | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_3">ata evākṣāna­pe­kṣā­'­ñja­nā­di­saṃ­skṛ­ta­ca­kṣu­ṣo ya­thā­lo­kā­'­na<span type="hard-break">- </span><lb n="50,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,04</span>pekṣā*</seg> | ata eva | kuta eva ? sā­ka­lye­na vi­ra­ta­vyā­mo­ha­tvā­d eva sa­rva­da­rśa­nā­d eva vā | yo hi deśato <lb n="50,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,05</span>vi­ra­ta­vyā­mo­haḥ kiñcid e­vā­sphu­ṭaṃ paśyati vā ta­syai­vā­kṣā­pe­kṣā lakṣyate na punas ta­dvi­la­kṣa­ṇa­sya pra­kṣī­ṇa­sa­ka­la­vyā­mo­ha<span type="hard-break">- </span><lb n="50,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,06</span>sya sa­rva­da­rśi­naḥ­, sarva­jña­tva­vi­ro­dhā­t | na hi sarvārthaiḥ sa­kṛ­da­kṣa­sa­mba­ndhaḥ saṃ­bha­va­ti sākṣāt pa­ra­mpa­ra­yā vā | <lb n="50,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,07</span>nanu cā­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­ni­no­r deśato vi­ra­ta­vyā­mo­ha­yo­r a­sa­rva­da­rśa­na­yoḥ katham a­kṣā­na­pe­kṣā saṃ­la­kṣa­ṇī­yā ? tadā<span type="hard-break">- </span><lb n="50,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,08</span>va­ra­ṇa­kṣa­yo­pa­śa­mā­ti­śa­ya­va­śā­t sva­vi­ṣa­ye pa­ri­sphu­ṭa­tvā­d iti brūmaḥ | na caivaṃ sā­ka­lye­na vi­ra­ta­vyā­mo­ha­tva­sya sarva<span type="hard-break">- </span><lb n="50,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,09</span>da­rśa­na­sya vā­nai­kā­nti­ka­tvaṃ śa­ṅka­nī­yaṃ­, vi­pa­kṣe­kṣā­pe­kṣe ma­ti­śru­ta­jñā­ne tada­saṃ­bha­vā­t | a­va­dhi­ma­naḥ pa­rya­ya­jñā­ne <lb n="50,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,10</span>ta­da­saṃ­bha­vā­t pa­kṣā­vyā­pakatvād a­he­tu­tva­m iti cen na, sa­ka­la­pra­tya­kṣa­syai­va pa­kṣa­tva­va­ca­nā­t­, tatra cāsya hetoḥ sadbhā<span type="hard-break">- </span><lb n="50,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,11</span>vāt, vi­ka­la­pra­tya­kṣa­syā­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­yā­khya­syā­pa­kṣī­ka­ra­ṇā­t | na cā­sma­dā­di­pra­tya­kṣe­kṣā­pe­kṣo­pa­la­kṣa­ṇā­t sakala<span type="hard-break">- </span><lb n="50,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,12</span>vi­tpra­tya­kṣe 'pi sāsty eveti vaktuṃ śakyam, a­ñja­nā­di­bhi­r a­saṃ­skṛ­ta­ca­kṣu­ṣo '­sma­dā­de­r ā­lo­kā­pe­kṣo­pa­la­kṣa­ṇā­t tatsaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="50,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,13</span>skṛ­ta­ca­kṣu­ṣo 'pi ka­sya­ci­d ā­lo­kā­pe­kṣā­pra­sa­ṅgā­t | na­kta­ñca­rā­ṇā­m ā­lo­kā­pā­ye 'pi spa­ṣṭa­rū­pā­va­lo­ka­na­pra­si­ddhe­r nāloko <lb n="50,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,14</span>niyataṃ kāraṇaṃ pra­tya­kṣa­sye­ti cet tarhi sa­tya­sva­pna­jñā­na­sye­kṣaṇi­kā­di­jñā­na­sya ca spaṣṭasya ca­kṣu­rā­dya­na­pe­kṣa­sya prasi<span type="hard-break">- </span><lb n="50,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,15</span>ddher akṣam api niyataṃ pra­tya­kṣa­kā­ra­ṇaṃ mā bhūt | tato ya­thā­ñja­nā­di­saṃ­skṛ­ta­ca­kṣu­ṣā­m ā­lo­kā­na­pe­kṣā sphuṭaṃ rū­pe­kṣa­ṇe <lb n="50,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,16</span>tathā sā­ka­lye­na vi­ra­ta­vyā­mo­ha­sya sa­rva­sā­kṣā­tka­ra­ṇe '­kṣā­na­pe­kṣā | iti ka­ra­ṇa­kra­ma­vya­va­dhā­nā­ti­va­tti­sa­ka­la­pra­tya­kṣo <lb n="50,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,17</span>bhavabhṛtāṃ guruḥ pra­si­ddhya­ty eva | </p><p n="a_13" rend="justify"><lb n="50,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,18</span>yataś cāsau na de­vā­ga­mā­di­vi­bhū­ti­ma­ttvā­d adhyātmaṃ bahir api di­vya­sa­tya­vi­gra­hā­di­ma­ho­da­yā­śra­ya­tvā­d vā ma­hā­n­, <lb n="50,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,19</span>nāpi tī­rtha­kṛ­ttva­mā­trā­t­, yataś ca tī­rtha­cche­da­sa­mpra­dā­yo 'pi vaidiko ni­yo­ga­bhā­va­nā­di­sa­mpra­dā­yo na saṃ­vā­da­kaḥ <lb n="50,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,20</span>pra­tya­kṣai­ka­pra­mā­ṇa­vā­di­sa­mpra­dā­ya­s ta­ttvo­pa­pla­va­vā­di­sa­mpra­dā­yo vā sa­rvā­pta­vā­do vā na pra­mā­ṇa­bhū­to vya­va­ti­ṣṭha­te­, tataḥ <lb n="50,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,21</span>su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇo bha­ga­va­n bhavān eva bha­va­bhṛ­tāṃ pra­bhu­rā­tyanti­ka­do­ṣā­va­ra­ṇa­hā­nyā sākṣāt prabuddhā<span type="hard-break">- </span><lb n="50,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,22</span>śe­ṣa­ta­ttvā­rtha­tve­na ca munibhiḥ sū­tra­kā­rā­di­bhi­r a­bhi­ṣṭū­ya­te | iti <span resp="?" rend="underline">sa­ma­nta­bha­drā­cā­ryai­r </span>ni­rū­pi­te sati kutas tāvad ā<span type="hard-break">- </span><lb n="50,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,23</span>tyantikī do­ṣā­va­ra­ṇa­hā­ni­r mayi vi­ni­ści­te­ti bha­ga­va­tā pa­rya­nu­yu­ktā i­vā­cā­ryāḥ prāhuḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_4 a_14"><l ana="sbt" n="sbt_4ab"><lb n="50,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 4
 </span>do­ṣā­va­ra­ṇa­yo­r hānir ni­śśe­ṣā­sty a­ti­śā­ya­nāt | </l><l ana="sbt" n="sbt_4cd">kvacid yathā sva­he­tu­bhyo bahir a­nta­rma­la­kṣa­yaḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="a">4</ref> || </l></lg><p n="a_15" rend="justify"><lb n="50,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,25</span>doṣāva­ra­ṇa­sā­mā­nya­yo­r hāneḥ prasiddhatvād dharmitvaṃ na vi­ru­dhya­te | ta­tpra­si­ddhiḥ punar a­sma­dā­di­ṣu deśato nirdo<span type="hard-break">- </span><lb n="50,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 050,26</span>ṣatvasya jñā­nā­de­ś ca kāryasya ni­śca­yā­d bhavaty eva, anyathā ta­da­nu­pa­pa­tteḥ | sā kvacin ni­śśe­ṣā­stī­ti sādhyate, <pb n="051"/><lb n="51,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,01</span>vā­di­pra­ti­vā­di­no­r atra vi­pra­ti­pa­tteḥ | a­ti­śā­ya­nā­d iti hetuḥ | kvacit ka­na­ka­pā­ṣā­ṇā­dau ki­ṭṭa­kā­li­kā­di­ba­hi­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="51,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,02</span>nta­rma­la­kṣa­yo yatheti dṛ­ṣṭā­ntaḥ­, prasiddhatvāt | sa hi ka­na­ka­pā­ṣā­ṇā­dau prakṛṣyamāṇo dṛṣṭo niśśeṣaḥ | <lb n="51,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,03</span>ta­dva­ddo­ṣā­va­ra­ṇa­hā­ni­r api pra­kṛ­ṣya­mā­ṇā­'­sma­dā­di­ṣu pratītā satī kvacin ni­śśe­ṣā­'­stī­ti siddhyati | kaḥ punar doṣo <lb n="51,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,04</span>nā­mā­va­ra­ṇā­d bhi­nna­sva­bhā­va iti ced ucyate | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_4">vacana­sā­ma­rthyā­d a­jñā­nā­di­r doṣaḥ svapara­pa­ri­ṇā­ma­he­tuḥ­*</seg> | na <lb n="51,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,05</span>hi doṣa e­vā­va­ra­ṇa­m iti pra­ti­pā­da­ne kā­ri­kā­yā do­ṣā­va­ra­ṇa­yo­r iti dvi­va­ca­naṃ samartham | tatas ta­tsā­ma­rthyā­d āva<span type="hard-break">- </span><lb n="51,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,06</span>raṇāt pau­dga­li­ka­jñā­nā­va­ra­ṇā­di­ka­rma­ṇo bhi­nna­sva­bhā­va e­vā­jñā­nā­di­r doṣo '­bhyū­hya­te | taddhetuḥ punar ā­va­ra­ṇaṃ karma <lb n="51,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,07</span>jīvasya pūrvasvapa­ri­ṇā­ma­ś ca | svapari­ṇā­ma­he­tu­ka e­vā­jñā­nā­di­r ity a­yu­ktaṃ­, tasya kā­dā­ci­tka­tva­vi­ro­dhāj jīva<span type="hard-break">- </span><lb n="51,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,08</span>tvādivat | para­pa­ri­ṇā­ma­he­tu­ka evety api na vya­va­ti­ṣṭha­te­, mu­ktā­tma­no 'pi tatpra­sa­ṅgā­t­, sarvasya kā­rya­syo­pā­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="51,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,09</span>na­sa­ha­kā­ri­sā­ma­grī­ja­nya­ta­yo­pa­ga­mā­t tathā pra­tī­te­ś ca | tathā ca doṣo jīvasya sva­pa­ra­pa­ri­ṇā­ma­he­tu­kaḥ­, kāryatvā<span type="hard-break">- </span><lb n="51,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,10</span>n mā­ṣa­pā­ka­va­t | nanv evaṃ ni­śśe­ṣā­va­ra­ṇa­hā­nau do­ṣa­hā­neḥ sā­ma­rthya­si­ddhatvād do­ṣa­hā­nau vā­va­ra­ṇahāner a­nya­ta­ra­hā­ni­r eva <lb n="51,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,11</span>ni­śśe­ṣa­taḥ sādhyeti cen na, do­ṣā­va­ra­ṇa­yo­r jī­va­pu­dga­la­pa­ri­ṇā­ma­yo­r a­nyo­nya­kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­jñā­pa­nā­rtha­tvā­d u­bha­ya­hā<span type="hard-break">- </span><lb n="51,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,12</span>ner ni­śśe­ṣa­tva­sā­dha­nasya | doṣo hi tāvad ajñānaṃ jñā­nā­va­ra­ṇa­syo­da­ye jīvasya syād a­da­rśa­naṃ da­rśa­nā­va­ra­ṇa­sya­, <lb n="51,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,13</span>mithyātvaṃ da­rśa­na­mo­ha­sya­, vi­vi­dha­m a­cā­ri­tra­m a­ne­ka­pra­kā­ra­cā­ri­tra­mo­ha­sya­, a­dā­na­śī­la­tvā­di­r dā­nā­dya­nta­rā­ya­sye­ti­, <lb n="51,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,14</span>tathā jñā­na­da­rśa­nā­va­ra­ṇe tatpra­do­ṣa­ni­nhavamāt saryāntarā­yā­'­'­sāda­no­pa­ghātebhyo jī­va­mā­sravataḥ, ke­va­li­śru­ta­saṃ­gha<span type="hard-break">- </span><lb n="51,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,15</span>dha­rma­de­vā­va­rṇa­vā­dād da­rśa­na­mo­haḥ, ka­ṣā­yo­da­yā­t tī­vra­pa­ri­ṇā­mā­c cā­ri­tra­mo­haḥ­, vi­ghna­ka­ra­ṇā­d a­nta­rā­ya iti tattvārthe <lb n="51,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,16</span>pra­rū­pa­ṇā­t | sa­ma­rtha­yi­ṣya­te cāyaṃ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vo do­ṣā­va­ra­ṇa­yoḥ "­kā­mā­di­pra­bha­va­ś citraḥ ka­rma­ba­ndhā­nu­rū­pa­taḥ­" <lb n="51,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,17</span>ity atra | atha doṣa e­vā­vi­dyātṛṣṇāla­kṣa­ṇa­ś cetaso '­nā­di­ta­dvā­sa­no­dbhū­taḥ saṃ­sā­ra­he­tu­r nā­va­ra­ṇaṃ pau­dga­li­kaṃ­, tena <lb n="51,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,18</span>mū­rti­ma­tā ci­tta­syā­mū­rta­syā­va­ra­ṇā­yo­gā­d iti vadato bauddhān ni­rā­ka­rtu­m ā­va­ra­ṇa­gra­ha­ṇaṃ­, mū­rti­ma­tā­pi ma­di­rā­di­nā <lb n="51,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,19</span>ci­tta­syā­mū­rta­syā­va­ra­ṇa­da­rśa­nā­t­, tatsa­mba­ndhā­d vi­bhra­ma­saṃ­ve­da­nā­d anyathā ta­da­nu­pa­pa­tteḥ | ma­di­rā­di­ne­ndri­yā­ṇye­vā­vri<span type="hard-break">- </span><lb n="51,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,20</span>yante iti cen na teṣām a­ce­ta­na­tve ta­dā­va­ra­ṇā­saṃ­bha­vā­t sthā­lyā­di­va­d vi­bhra­mā­yo­gā­t | cetanatve teṣām a­mū­rta­tve 'pi <lb n="51,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,21</span>mū­rti­ma­tā­va­ra­ṇa­m ā­yā­ta­m iti prā­ye­ṇā­nyatra ci­nti­ta­m | tato do­ṣa­hā­ni­va­dā­va­ra­ṇa­hā­ni­r api niśśeṣā kvacit sā<span type="hard-break">- </span><lb n="51,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,22</span>dhyā, ta­dā­va­ra­ṇa­sya doṣād anyasya mū­rti­ma­taḥ prasiddheḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_4">ata eva loṣṭādau ni­śśe­ṣa­do­ṣā­va­ra­ṇa­ni­vṛ­tteḥ <lb n="51,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,23</span>si­ddha­sā­dhya­te­ty a­sa­mī­kṣi­tā­bhi­dhānaṃ sā­dhyā­pa­ri­jñā­nā­t­*</seg> | pra­dhvaṃ­sā­bhā­vo hi do­ṣā­va­ra­ṇa­yoḥ sādhyo <lb n="51,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 051,24</span>na punar a­tya­ntā­bhā­vaḥ­, ta­syā­ni­ṣṭa­tvāt, sadātmano mu­kti­pra­sa­ṅgā­t | nā­pī­ta­re­ta­rābhāvaḥ, tasya pra­si­ddha­tvā­t­, <pb n="052"/><lb n="52,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,01</span>do­ṣā­va­ra­ṇa­yo­r a­nā­tma­tvā­d ā­tma­na­ś cā­do­ṣā­va­ra­ṇa­sva­bhā­va­tvā­t | prā­ga­bhā­vo 'pi na sādhyas tata eva, prāgavi­dya­mā­na­sya <lb n="52,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,02</span>do­ṣā­va­ra­ṇa­sya sva­kā­ra­ṇā­d ātmani prā­du­rbhā­vā­bhyu­pa­ga­mā­t | na ca loṣṭādau do­ṣā­va­ra­ṇa­yoḥ pra­dhvaṃ­sā­bhā­vaḥ saṃbha<span type="hard-break">- </span><lb n="52,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,03</span>vati, tasya bhūtvā bha­va­na­la­kṣa­ṇatvāt tayos tatrātyantam a­bhā­vā­t | tan na si­ddha­sā­dhya­tā | nanv evaṃ, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_4">doṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="52,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,04</span>va­ra­ṇa­yo­r hāner a­ti­śā­ya­nā­n ni­śśe­ṣa­tā­yāṃ sādhyāyāṃ buddher api kin na pa­ri­kṣa­yaḥ syād viśeṣābhāvād ato <lb n="52,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,05</span>'­nai­kā­nti­ko hetur ity a­śi­kṣi­ta­la­kṣi­taṃ­*</seg>, cet a­nā­di­gu­ṇa­vyāvṛtteḥ sa­rvā­tma­nā pṛthivyāder abhimatatvāt | <lb n="52,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,06</span>nanu ca pṛ­thi­vyā­dau sarvātmanā ce­ta­nā­di­gu­ṇa­pra­dhvaṃ­sā­bhā­va­syā­bhā­vād bu­ddhi­hā­nyā­nai­kāntikam e­vā­ti­śā­ya­na­m i<span type="hard-break">- </span><lb n="52,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,07</span>ty apy a­na­va­bo­dha­vi­jṛ­mbhi­taṃ­, pṛ­thi­vyā­dau pudgale pṛ­thi­vī­kā­yi­kā­di­bhi­r ātmabhiḥ śa­rī­ra­tve­na gṛhīte svāyuṣaḥ <lb n="52,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,08</span>kṣayāt tyakte ce­ta­nā­di­gu­ṇa­sya vyāvṛtteḥ sa­rvā­tma­nā pra­dhvaṃ­sā­bhā­va­rū­pa­tve­na syā­dvā­di­bhi­r a­bhi­ma­ta­tvā­t­, "na hi sa <lb n="52,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,09</span>kaścit pudgalo 'sti yo na jīvair a­sa­kṛ­dbhu­kto­jjhi­taḥ­" iti va­ca­nā­t | pra­si­ddha­ś ca pṛ­thi­vyā­dau ce­ta­nā­di­gu­ṇa­syā­bhā­vaḥ­, <lb n="52,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,10</span>anupa­la­mbhā­nya­thā­nu­pa­pa­tteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_4">adṛśyānu­pa­la­mbhā­d abhāvāsiddhir ity a­yu­ktaṃ­, pa­ra­cai­ta­nya­ni­vṛ­ttāvārekā<span type="hard-break">- </span><lb n="52,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,11</span>patteḥ, saṃ­ska­rtṝ­ṇāṃ pā­ta­ki­tva­pra­sa­ṅgā­d­, ba­hu­la­m a­pra­tya­kṣa­syā­pi ro­gā­de­r vi­ni­vṛ­tti­ni­rṇa­yā­t­*</seg> | syān ma<span type="hard-break">- </span><lb n="52,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,12</span>taṃ te, '­vyā­pā­ra­vyā­hā­rā­kā­ra­vi­śe­ṣavyā­vṛ­tti­sa­maya­va­śā­t tādṛśaṃ loko vi­ve­ca­ya­ti | –nāsty atra mṛ­ta­śa­rī­re <lb n="52,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,13</span>caitanyaṃ vyā­pā­ra­vyā­hā­rā­kā­ra­vi­śe­ṣā­nu­pa­la­bdheḥ­, kā­rya­vi­śe­ṣā­nu­pa­la­mbha­sya kāra­ṇa­vi­śe­ṣā­bhā­vā­vi­nā­bhā­vi­tvā­t­. <lb n="52,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,14</span>cā­nda­nā­di­dhū­mā­nu­pa­la­mbha­sya ta­tsa­ma­rtha­cā­nda­nā­di­pā­va­kā­bhā­vā­vi­nā­bhā­vi­tva­va­t | tathā nāsty asya rogo <lb n="52,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,15</span>jva­rā­diḥ­, spa­rśā­di­vi­śe­ṣā­nu­pa­la­bdhe­r bhū­ta­gra­hādir vā, ce­ṣṭā­vi­śe­ṣā­nu­pa­la­bdheḥ | sa­mya­gvai­dya­śā­stra­bhū­ta­ta­ntrā­di­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="52,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,16</span>ma­ya­va­śā­d a­tya­ntā­bhya­sta­cai­ta­nya­ro­gā­di­kā­rya­vi­śe­ṣā­ṇāṃ lokānāṃ ta­dvi­ve­ko­pa­pa­ttiḥ­' iti, tad etatpṛ­thi­vyā­dau <lb n="52,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,17</span>sa­rvā­tma­nā ce­ta­nā­di­gu­ṇa­vyā­vṛ­ttā­v api sa­mā­na­m | –nāsty atra bha­smā­di­pṛ­thi­vyā­dau pṛ­thi­vī­ce­ta­nā­di­gu­ṇaḥ­, <lb n="52,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,18</span>vyā­pā­ra­vyā­hā­rā­kā­ra­vi­śe­ṣa­vyā­vṛ­tte­r iti sa­ma­ya­va­śā­t ta­tsi­ddhā­nta­va­llo­ko vi­ve­ca­ya­ti | syād ākūtaṃ te, <lb n="52,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,19</span>'­vyā­pā­rā­di­vi­śe­ṣa­syā­nu­pa­la­bdhe­s tajja­na­na­sa­ma­rtha­ce­ta­nā­di­gu­ṇa­vyā­vṛ­tti­si­ddhā­v api ta­jja­na­nā­sa­ma­rtha­ce­ta­nā­di­vyā­vṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="52,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,20</span>ttya­si­ddhe­r na sa­rvā­tma­nā ta­dvyā­vṛ­tti­si­ddhi­' iti, ta­da­sa­ma­ñja­saṃ­, vyā­pā­rā­dya­śe­ṣa­kā­rya­ja­na­nā­sa­ma­rtha­sya śa­rī­ri­ṇāṃ <lb n="52,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,21</span>ce­ta­nā­de­r a­sa­mbha­vā­t­, saṃbhave vā śa­rī­ri­tva­vi­ro­dhāt | tataḥ kārya­vi­śe­ṣā­nu­pa­la­bdheḥ sa­rvā­tma­nā ce­ta­nā­di­gu­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="52,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,22</span>vyāvṛttiḥ pṛ­thi­vyā­deḥ sidhyaty eva, mṛ­ta­śa­rī­rā­deḥ pa­ra­cai­ta­nya­ro­gā­di­ni­vṛ­tti­va­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_4">yadi punar ayaṃ nirbandhaḥ <lb n="52,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 052,23</span>sarvatra vi­pra­ka­rṣi­ṇām abhāvāsiddhis tadā kṛ­ta­ka­tva­dhū­mā­de­r vi­nā­śā­na­lā­bhyāṃ vyāpter a­si­ddhe­r na kaścid dhetuḥ</seg> | <pb n="053"/><lb n="53,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_4">tataḥ śau­ddho­da­ni­śi­ṣyakāṇām a­nā­tma­nī­na­m e­ta­t­, anu­mā­no­cche­da­pra­sa­ṅgā­t­*</seg> | na hi jai­mi­nī­ya­ma­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="53,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,02</span>nu­sā­ri­ṇo vi­pra­ka­rṣi­ṇā­m a­rthā­nā­m abhāvāsiddhim a­nu­ma­nya­nte­, vede ka­rtra­'­bhā­vā­si­ddhi­pra­sa­ṅgāt sa­rva­jñā­dya­bhā­va­sā­dha­na<span type="hard-break">- </span><lb n="53,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,03</span>vi­ro­dhā­c ca | te tām a­nu­ma­nya­mā­nā vā śau­ddho­da­ni­śi­ṣya­kā eva | na caiṣām etadātmanīnaṃ, a­nu­mā­no­cche­da­sya <lb n="53,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,04</span>du­rni­vā­ra­tvā­t­, sā­dhya­sā­dha­na­yo­r vyāptyasiddheḥ | pa­ro­pa­ga­mā­d vyā­pti­si­ddhe­r nā­nu­mā­no­cche­da iti cen na, tasyāpi <lb n="53,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,05</span>pa­ro­pa­ga­mā­nta­rā­t si­ddhā­va­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t ta­syā­nu­mā­nā­t siddhau pa­ra­spa­rā­śra­ya­pra­sa­ṅgā­t | prasiddhe '­nu­mā­ne tataḥ <lb n="53,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,06</span>pa­ro­pa­ga­ma­sya siddhis tatsiddhau ca tato vyā­pti­si­ddhe­r a­nu­mā­na­pra­si­ddhi­r iti | tato na śreyān ayaṃ nirbandhaḥ sarvā<span type="hard-break">- </span><lb n="53,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,07</span>tmanā ce­ta­nā­di­gu­ṇa­vyā­vṛ­ttiḥ pṛ­thi­vyā­de­r na siddhyaty eveti | ta­tpra­si­ddhau ca na bu­ddhi­hā­nyā hetor vya­bhi­cā­raḥ­, <lb n="53,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,08</span>tasyāḥ sa­pa­kṣa­tvā­t | tathā hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_4">yasya hānir a­ti­śa­ya­va­tī tasya ku­ta­ści­t sa­rvā­tma­nā vyā­vṛ­ttiḥ­, yathā <lb n="53,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,09</span>bu­ddhyā­di­gu­ṇa­syā­śmanaḥ | tathā ca do­ṣā­de­r hānir a­ti­śa­ya­va­tī kutaścin ni­va­rtta­yi­tu­m arhati sakalaṃ kalaṅka<span type="hard-break">- </span><lb n="53,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,10</span>m iti katham akalaṅka­si­ddhi­r na bhavet ? *</seg> </p><p n="a_16" rend="justify"><lb n="53,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,11</span>nanu ca yadi pradhvaṃsābhāvo hānis tadā sā pau­dga­li­ka­sya jñā­nā­va­ra­ṇā­deḥ ka­rma­dra­vya­sya na saṃ­bha­va­ty eva nityatvāt <lb n="53,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,12</span>ta­tpa­ryā­ya­sya tu hānāv api kutaścit punaḥ prādurbhāvān na niśśeṣā hāniḥ syāt | ni­śśe­ṣa­ka­rma­pa­ryā­ya­hā­nau vā <lb n="53,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,13</span>ka­rma­dra­vya­syā­pi hā­ni­pra­sa­ṅgaḥ­, tasya ta­da­vi­nā­bhā­vā­t | tathā ca ni­ra­nva­ya­vi­nā­śa­si­ddhe­r ā­tmā­di­dra­vyā­bhā­va­pra­sa­ṅga <lb n="53,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,14</span>iti kaścit so 'py a­na­va­bu­ddha­si­ddhā­nta eva | ya­smā­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_4">maṇer ma­lā­de­r vyāvṛttiḥ kṣayaḥ, sato '­tya­nta­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="53,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,15</span>nā­śā­nu­pa­pa­tteḥ | tā­dṛ­gā­tma­no 'pi karmaṇo nivṛttau pa­ri­śu­ddhiḥ­*</seg> | pra­dhvaṃ­sā­bhā­vo hi kṣayo hānir ihābhi<span type="hard-break">- </span><lb n="53,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,16</span>pretā | sā ca vyā­vṛ­tti­r eva maṇeḥ ka­na­ka­pā­ṣā­ṇā­d vā malasya kiṭṭāder vā | na punar a­tya­nta­vi­nā­śaḥ | sa hi <lb n="53,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,17</span>dravyasya vā syāt pa­ryā­ya­sya vā ? na tāvad dra­vya­sya­, ni­tya­tvā­t | nāpi pa­ryā­ya­sya dra­vya­rū­pe­ṇa dhrauvyāt | tathā <lb n="53,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,18</span>hi | vi­vā­dā­pa­nnaṃ maṇyādau malādi pa­ryā­yā­rtha­ta­yā na­śva­ra­m api dra­vyā­rtha­ta­yā dhruvaṃ, sattvānyathā­nu­pa­pa­tteḥ | śabdena <lb n="53,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,19</span>vyabhicāra iti cen na, tasya dra­vya­ta­yā dhrau­vyā­bhyu­pa­ga­mā­t | vi­dyu­tpra­dī­pā­di­bhi­r anekānta ity a­yu­ktaṃ­, teṣām api <lb n="53,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,20</span>dravyatvato dhru­va­tvā­t­, kṣa­ṇi­kai­kā­nte sa­rva­thā­rtha­kri­yā­vi­ro­dha­syā­bhi­dhā­nā­t | tato yādṛśī maṇer ma­lā­de­r vyā­vṛ­tti­r hāniḥ <lb n="53,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,21</span>pa­ri­śu­ddhi­s tādṛśī jīvasya karmaṇāṃ ni­vṛ­tti­r hāniḥ | tasyāṃ ca satyām ā­tya­nti­kī śuddhiḥ sa­mbhā­vya­te­, sa­ka­la­ka­rma<span type="hard-break">- </span><lb n="53,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,22</span>pa­ryā­ya­vi­nā­śe 'pi ka­rma­dra­vya­syā­vi­nā­śā­t tasyākarmapa­ryā­yā­krā­nta­ta­yā pa­ri­ṇa­ma­nā­d­, ma­la­dra­vya­sya ma­lā­tma­ka­pa­ryā­ya­ta­yā <lb n="53,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,23</span>ni­vṛ­ttā­v apy amalātma­ka­pa­ryā­yā­v i­ṣṭa­ta­yā pa­ri­ṇa­ma­na­va­t | tad etena tucchaḥ pra­dhvaṃ­sā­bhā­vaḥ sarvatra pra­tyā­khyā­taḥ­, kāryo<span type="hard-break">- </span><lb n="53,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,24</span>tpā­da­syai­va pū­rvā­kā­ra­kṣa­ya­rū­pa­tva­pra­tī­teḥ | sa­ma­rtha­yi­ṣya­te caitat "­kā­ryo­tpā­daḥ kṣayo hetor ni­ya­mā­t­" ity atra | tena <lb n="53,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,25</span>maṇeḥ kai­va­lya­m eva ma­lā­de­r vai­ka­lya­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_4">karmaṇo 'pi vai­ka­lya­m ā­tma­kai­va­lya­m asty eva tato nātiprasa­jye­ta­*</seg> | dravyārtha<span type="hard-break">- </span><lb n="53,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,26</span>tayā buddher ātmany apy a­vi­nā­śā­t sa­rvā­tma­nā pa­ri­kṣa­yā­pra­sa­ṅgā­t pa­ryā­yā­rtha­ta­yā pa­ri­kṣa­ye 'pi si­ddhā­ntā­vi­ro­dhā­t | nanu ca <lb n="53,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 053,27</span>yathā ka­rma­dra­vya­sya ka­rma­sva­bhā­va­pa­ryā­ya­ni­vṛ­ttā­v apy a­ka­rmā­tma­ka­pa­ryā­ya­rū­pa­ta­yā­va­sthā­naṃ ta­thā­tma­no bu­ddhi­pa­ryā­ya­ta­yā <pb n="054"/><lb n="54,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,01</span>ni­vṛ­ttā­v apy a­bu­ddhi­rū­pa­pa­ryā­ya­ta­yā­va­stā­nā­t si­ddhā­nta­vi­ro­dha evety a­ti­pra­sa­jya­te iti cen na, vaiṣamyāt | ka­rma­dra­vyaṃ <lb n="54,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,02</span>hi pu­dga­la­dra­vya­m | ta­syā­tma­ni pā­ra­ta­ntryaṃ kurvataḥ ka­rma­tva­pa­ri­ṇā­ma­s ta­da­ku­rva­to '­ka­rma­tva­pa­ri­ṇā­me­nā­va­sthā­naṃ­, rūpā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,03</span>dimattva­sā­mā­nya­la­kṣa­ṇa­tvā­t pu­dga­la­dra­vya­sya ka­rma­tva­la­kṣa­ṇa­tvā­bhā­vā­d a­vi­ru­ddha­m a­bhi­dhī­ya­te | bu­ddhi­dra­vyaṃ tu jīvaḥ | tasya <lb n="54,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,04</span>buddhiḥ paryāyaḥ | tat sāmānyaṃ la­kṣa­ṇa­m­, "­u­pa­yo­go la­kṣa­ṇa­m­"­i­ti va­ca­nā­t | na ca la­kṣa­ṇā­bhā­ve lakṣyam ava<span type="hard-break">- </span><lb n="54,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,05</span>ti­ṣṭha­te­, tasya tada­la­kṣa­ṇa­tva­pra­sa­kte­r ye­nā­bu­ddhi­pa­ryā­yā­tma­ka­ta­yā­va­sthā­naṃ jīvasya niḥ­śe­ṣa­to bu­ddhi­pa­ri­kṣa­ye 'py a­vi­ru­ddhaṃ <lb n="54,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,06</span>syāt | nanv evam a­jñā­nā­de­r doṣasya pa­ryā­yā­rtha­ta­yā hānir niśśeṣā sidhyed ā­va­ra­ṇa­va­n na punar dra­vyā­rtha­ta­yā bu­ddhi­va­t | <lb n="54,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,07</span>tato do­ṣa­sā­mā­nya­syā­tma­ny a­va­sthā­nā­n na ni­rdo­ṣa­tva­si­ddhi­r ity aparaḥ, so 'py a­ta­ttva­jña eva, yataḥ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_4">pra­ti­pa­kṣa evātma<span type="hard-break">- </span><lb n="54,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,08</span>nā­mā­ga­ntu­ko malaḥ parikṣayī svanirhrā­sa­ni­mi­ttavi­va­rddha­na­va­śā­t­*</seg> | dvividho hy ātmanaḥ pa­ri­ṇā­maḥ <lb n="54,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,09</span>svā­bhā­vi­ka ā­ga­ntu­ka­ś ca | tatra svā­bhā­vi­ko '­na­nta­jñā­nā­di­r ā­tma­sva­rū­pa­tvā­t | malaḥ punar a­jñā­nā­di­r ā­ga­ntu­kaḥ­, <lb n="54,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,10</span>karmo­da­ya­ni­mi­tta­ka­tvā­t | sa cātmanaḥ pra­ti­pa­kṣa eva | tataḥ pa­ri­kṣa­yī | tathā hi | yo ya­trā­ga­ntu­kaḥ <lb n="54,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,11</span>sa tatra sva­ni­rhrā­sa­ni­mi­tta­vi­va­rddha­na­va­śā­t pa­ri­kṣa­yī | yathā jā­tya­he­mni tā­mrā­di­mi­śra­ṇa­kṛ­taḥ kālikādiḥ | <lb n="54,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,12</span>ā­ga­ntu­ka­ś cā­tma­nya­jñā­nā­di­r malaḥ | iti sva­bhā­va­he­tuḥ | na tāvad ayam asiddhaḥ | katham ? yo yatra kādā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,13</span>cit kaḥ sa ta­trā­ga­ntu­kaḥ | yathā spha­ṭi­kā­śma­ni lo­hi­tā­dyā­kā­raḥ | kā­dā­ci­t kaś cātmani doṣa iti | na <lb n="54,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,14</span>cedaṃ kā­dā­ci­t katvam a­si­ddhaṃ­, sa­mya­gjñā­nā­di­gu­ṇā­vi­rbhā­va­da­śā­yā­m ātmani do­ṣā­nu­pa­pa­tteḥ | tataḥ prāktatsadbhā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,15</span>vād gu­ṇā­vi­rbhū­ti­da­śā­yā­m api ti­ro­hi­ta­do­ṣa­sya sa­dbhā­vā­n na kā­dā­ci­t katvaṃ, sā­ta­tya­si­ddhe­r iti cenna, guṇasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,16</span>py evaṃ sā­ta­tya­pra­sa­ṅgā­t | tathā ca hi­ra­ṇya­ga­rbhā­de­r ve­dā­rtha­jñā­na­kā­le 'pi ve­dā­rthā­jñā­na­pra­sa­ṅgaḥ | jñā­nā­jñā­na­yoḥ para<span type="hard-break">- </span><lb n="54,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,17</span>spa­ra­vi­ru­ddha­tvā­d e­ka­trai­ka­dā na prasaṅga iti cet tata eva sa­ka­la­gu­ṇa­do­ṣa­yo­r e­ka­trai­ka­dā prasaṅgo mā bhūt | punar do<span type="hard-break">- </span><lb n="54,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,18</span>ṣa­syā­vi­rbhā­va­da­rśa­nā­d gu­ṇa­kā­le 'pi sa­ttā­mā­tra­si­ddhi­r iti cet tarhi gu­ṇa­syā­pi punar ā­vi­rbhū­ti­da­rśa­nā­d do­ṣa­kā­le 'pi sattā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,19</span>mā­tra­si­ddhiḥ­, sarvathā vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | tathā cātmano do­ṣa­sva­bhā­va­tva­si­ddhi­va­dgu­ṇa­sva­bhā­va­tva­si­ddhiḥ kuto <lb n="54,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,20</span>ni­vā­rye­ta ? vi­ro­dhā­d iti ced do­ṣa­sva­bhā­va­tva­si­ddhi­r eva ni­vā­rya­tāṃ­, tasya gu­ṇa­sva­bhā­va­tva­si­ddheḥ | kutaḥ seti <lb n="54,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,21</span>ced do­ṣa­sva­bhā­va­tvasiddhiḥ kutaḥ ? saṃ­sā­ri­tvā­nya­thā­nu­pa­pa­tter iti cet tatsaṃ­sā­ri­tvaṃ sa­rva­syā­tma­no yady a­nā­dya­na­ntaṃ <lb n="54,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,22</span>tadā pra­ti­vā­di­no '­si­ddhaṃ­, pra­mā­ṇa­to mu­kti­si­ddheḥ | kuta iti ced ime pravadāmaḥ | kvacid ātmani saṃsāro<span type="hard-break">- </span><lb n="54,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,23</span>tyantaṃ ni­va­rta­te ta­tkā­ra­ṇātya­nta­ni­vṛ­ttya­nya­thā­nu­pa­pa­tteḥ | saṃ­sā­ra­kā­ra­ṇaṃ hi mi­thyā­da­rśa­nā­di­ka­mu­bha­yaprasiddhaṃ <lb n="54,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,24</span>kvacid a­tya­nta­ni­vṛ­tti­ma­t­, ta­dvi­ro­dhi­sa­mya­gda­rśa­nā­di­pa­ra­ma­pra­ka­rṣa­sa­dbhā­vā­t | yatra yad vi­ro­dhi­pa­ra­ma­pra­ka­rṣa­sa­dbhā­va­s tatra <lb n="54,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,25</span>tad a­tya­nta­ni­vṛ­tti­ma­d bhavati | yathā cakṣuṣi ti­mi­rā­di | nedam u­dā­ha­ra­ṇaṃ sā­dhya­sā­dha­na­dha­rma­vi­ka­laṃ­, kasya<span type="hard-break">- </span><lb n="54,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 054,26</span>cic cakṣuṣi ti­mi­rā­de­ra­tya­nta­ni­vṛ­tti­ma­ttva­pra­si­ddhe­s ta­dvi­ro­dhi­vi­śi­ṣṭāñja­nā­di­pa­ra­ma­pra­ka­rṣa­sa­dbhā­va­si­ddhe­ś ca ni­rvi­vā­da­ka<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="055"/><lb n="55,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,01</span>tvāt | kathaṃ mi­thyā­da­rśa­nā­di­vi­ro­dhi sa­mya­gda­rśa­nā­di ni­ścī­ya­te iti cet tatprakarṣe tada­pa­ka­rṣa­da­rśa­nā­t | yad dhi <lb n="55,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,02</span>pra­kṛ­ṣya­mā­ṇaṃ yad a­pa­ka­rṣa­ti tat ta­dvi­ro­dhi siddham | ya­tho­ṣṇa­spa­rśaḥ pra­kṛ­ṣya­mā­ṇaḥ śī­ta­spa­rśa­m a­pa­ka­rṣaṃ­s ta­dvi­ro­dhī | <lb n="55,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,03</span>mi­thyā­da­rśa­nā­di­ka­m a­pa­ka­rṣa­ti ca pra­kṛ­ṣya­mā­ṇaṃ kvacit sa­mya­gda­rśa­nā­di tat ta­dvi­ro­dhi | kathaṃ punaḥ sa­mya­gda­rśa<span type="hard-break">- </span><lb n="55,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,04</span>nādeḥ kvacit pa­ra­ma­pra­ka­rṣa­sa­dbhā­vaḥ siddha iti cet pra­kṛ­ṣya­mā­ṇa­tvāt | yad dhi pra­kṛ­ṣya­mā­ṇaṃ tat kvacit pa­ra­ma­pra­ka­rṣa­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="55,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,05</span>dbhā­va­bhā­gdṛ­ṣṭa­m | yathā nabhasi pa­ri­mā­ṇa­m | pra­kṛ­ṣya­mā­ṇaṃ ca sa­mya­gda­rśa­nā­di | tasmāt pa­ra­ma­pra­ka­rṣa­sa­dbhā­va­bhā­k | <lb n="55,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,06</span>pa­ra­tvā­pa­ra­tvā­bhyāṃ vyabhicāra iti cen na, tayor api sa­pa­rya­ntaja­ga­dvā­di­nāṃ pa­ra­ma­pra­ka­rṣa­sa­dbhā­va­bhā­ktva­si­ddheḥ | na <lb n="55,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,07</span>cā­pa­rya­ntaṃ jagad iti vaktuṃ śakyaṃ, vi­śi­ṣṭa­sa­nni­ve­śa­tvā­t pa­rva­ta­va­t | yat punar a­pa­rya­ntaṃ tan na vi­śi­ṣṭa­sa­nni­ve­śaṃ <lb n="55,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,08</span>siddhaṃ, yathā vyoma | vi­śi­ṣṭa­sa­nni­ve­śaṃ ca jagat tasmāt sarvataḥ sa­pa­rya­nta­m iti ni­ga­di­ta­m anyatra | saṃsā<span type="hard-break">- </span><lb n="55,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,09</span>re­ṇā­ne­kānta iti cen na tasyāpy a­bha­vya­jī­ve­ṣu pa­ra­ma­pra­ka­rṣa­sa­dbhā­va­si­ddhau pra­kṛ­ṣya­mā­ṇa­tve­na pratīteḥ | etena <lb n="55,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,10</span>mi­thyā­da­rśa­nā­di­bhi­r vya­bhi­cā­raḥ pratyākhyātaḥ teṣām apy a­bha­vye­ṣu pa­ra­ma­pra­ka­rṣa­sa­dbhā­vā­t | tato nā­nai­kā­nti­kaṃ <lb n="55,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,11</span>pra­kṛ­ṣya­mā­ṇa­tvaṃ pa­ra­ma­pra­ka­rṣa­sa­dbhā­ve sādhye | nāpi vi­ru­ddhaṃ­, sarvathā vipakṣād vyāvṛtteḥ | iti kvacin mithyā<span type="hard-break">- </span><lb n="55,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,12</span>da­rśa­nā­di­vi­ro­dhi sa­mya­gda­rśa­nā­di pa­ra­ma­pra­ka­rṣa­sa­dbhā­vaṃ sādhayati | sa ca si­dhya­nmi­thyā­da­rśa­nā­de­r a­tya­nta­ni­vṛ­ttiṃ <lb n="55,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,13</span>ga­ma­ya­ti | sā ca ga­mya­mā­nā svakārya­saṃ­sā­rā­tya­nta­ni­vṛ­ttiṃ ni­ścā­ya­ya­ti | yāsau saṃ­sā­ra­syā­tya­nta­ni­vṛ­ttiḥ sā <lb n="55,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,14</span>muktir iti | tadanyathā­nu­pa­pa­tte­r ātmano jñā­nā­di­gu­ṇa­sva­bhā­va­tva­si­ddhe­r na do­ṣa­sva­bhā­va­tva­si­ddhiḥ­, virodhāt | pra­si­ddhā­yāṃ <lb n="55,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,15</span>kvacid ātmani niḥ­śre­ya­sa­bhā­ji guṇasva­bhā­va­tā­yā­m a­bha­vyā­dā­v api tanni­rṇa­yaḥ­, jī­va­tvā­nya­thānu­pa­pa­tteḥ | prasiddhe <lb n="55,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,16</span>ca sa­rva­smi­nn ātmani jñā­nā­di­gu­ṇa­sva­bhā­va­tve do­ṣa­sva­bhā­va­tvā­si­ddheḥ siddhaṃ doṣasya kā­dā­ci­tkatva­bhā­ga­ntu­ka­tvaṃ <lb n="55,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,17</span>sā­dha­ya­ti | tataḥ sa eva pa­ri­kṣa­yī sva­ni­rhrā­sa­ni­mi­tta­vi­va­rddha­na­va­śā­d iti su­spa­ṣṭa­m ā­bhā­ti­, do­ṣa­ni­rhrā­sa­ni­mi<span type="hard-break">- </span><lb n="55,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,18</span>ttasya sa­mya­gda­rśa­nā­de­r vi­śe­ṣe­ṇa va­rddha­na­pra­sā­dha­nā­t | ity ā­va­ra­ṇasya dra­vya­ka­rma­ṇo doṣasya ca bhāvakarmaṇo bhūbhṛta <lb n="55,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,19</span>iva mahato '­tya­nta­ni­vṛ­tti­si­ddheḥ ka­rma­bhū­bhṛ­tāṃ bhettā mo­kṣa­mā­rga­sya praṇetā stotavyaḥ sa­ma­va­ti­ṣṭha­te vi­śva­ta­ttvā­nāṃ <lb n="55,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,20</span>jñātā ca | </p><p n="a_17" rend="justify"><lb n="55,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,21</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_4">nunu ni­ra­sto­pa­dra­vaḥ sannātmā katham a­ka­la­ṅko 'pi vi­pra­ka­rṣi­ṇā­m arthaṃ pra­tya­kṣī­ku­ryā­t­*</seg> | na hi nayanaṃ nirasto <lb n="55,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,22</span>'­pa­dra­vaṃ vi­ga­li­ta­ti­mi­rā­di­ka­la­ṅka­pa­ṭa­la­m api de­śa­kā­la­sva­bhā­va­vi­pra­karṣa­bhā­ja­m arthaṃ pra­tya­kṣī­ku­rva­n pra­tī­taṃ­, svayo<span type="hard-break">- </span><lb n="55,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,23</span>gya­syai­vā­rtha­sya tena pra­tya­kṣī­ka­ra­ṇa­da­rśa­nā­t | ni­ra­sta­gra­ho '­pa­rā­gā­dyu­pa­dra­vo 'pi di­va­sa­ka­raḥ pra­ti­ha­ta­gha­na­pa­ṭa­la­ka­la­ṅka­ś ca <lb n="55,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,24</span>sva­yo­gyā­n eva va­rtta­mā­nā­rthā­n pra­kā­śa­ya­nnu­pa­la­bdho nā­tī­tā­nā­ga­tā­na­rthā­na­yo­gyā­n iti jīvo 'pi ni­ra­sta­rā­gā­di­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="55,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,25</span>va­ka­rmo­pa­dra­vaḥ san vi­ga­li­ta­jñā­nā­va­ra­ṇā­di­dra­vya­ka­rmā­tma­ka­ka­la­ṅko 'pi ca kathaṃ vi­pra­kṛ­ṣṭa­m artham aśeṣaṃ pra­tya­kṣī­ka­rtuṃ <lb n="55,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,26</span>prabhuḥ ? muktātmā bhavann api na co­da­nā­prā­mā­ṇya­pra­ti­ba­ndha­vi­dhā­yī­, dharmādau tasyā eva prā­mā­ṇya­pra­si­ddheḥ muktā<span type="hard-break">- </span><lb n="55,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 055,27</span>tmanas ta­trā­pra­mā­ṇa­tvā­t ta­syā­na­ndā­di­sva­bhā­va­pa­ri­ṇā­me 'pi dha­rma­jña­tvā­bhā­vā­d a­pra­ti­ṣe­dhyatvāt | tad uktaṃ, "­dha­rma­jña­tva<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="056"/><lb n="56,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,01</span>ni­ṣe­dha­s tu kevalo 'tropayujyate | sarvam a­nya­dvi­jñā­naṃ­s tu puruṣaḥ kena vāryate | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | "iti va­da­nta­m iva stotuḥ prajñāti<span type="hard-break">- </span><lb n="56,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,02</span>śa­ya­ci­kī­rṣa­yā bha­ga­va­ntaṃ pratyāhuḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_5 a_18"><l ana="sbt" n="sbt_5ab"><lb n="56,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 5
 </span>sū­kṣmā­nta­ri­ta­dū­rā­rthāḥ pratyakṣāḥ ka­sya­ci­d yathā | </l><l ana="sbt" n="sbt_5cd">a­nu­me­ya­tva­to '­gnyā­di­r iti sa­rva­jña­saṃ­sthi­tiḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="a">5</ref> || </l></lg><p n="a_19" rend="justify"><lb n="56,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,04</span>sūkṣmāḥ sva­bhā­va­vi­pra­ka­rṣi­ṇo 'rthāḥ pa­ra­mā­ṇvā­da­yaḥ­, a­nta­ri­tāḥ kā­la­vi­pra­ka­rṣi­ṇo rā­mā­da­yo­, dūrās tu deśa<span type="hard-break">- </span><lb n="56,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,05</span>vi­pra­ka­rṣi­ṇo hi­ma­va­dā­da­ya­s te ka­sya­ci­t pra­tya­kṣā­, a­nu­me­ya­tvā­d ya­thā­'­gnyā­di­r ity evaṃ sa­rva­jña­sya samyak sthitiḥ <lb n="56,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,06</span>syāt | atha matam etat "­sū­kṣmā­da­yo 'rthā yathābhūtāḥ ka­sya­ci­t pratyakṣā dṛṣṭās ta­thā­bhū­tā eva tathānu­me­ya­tve­na <lb n="56,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,07</span>sādhyante 'nyathābhūtā vā ? ya­thā­bhū­tā­ś cet si­ddha­sā­dhya­tā­, sūkṣmāṇāṃ sa­ha­sra­dhā bhi­nna­ke­śā­grā­dī­nā­m a­nta­ri­tā­nāṃ <lb n="56,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,08</span>ca pra­pi­tā­m a­hā­dī­nāṃ dū­rā­rthā­nāṃ ca hi­ma­va­dā­dī­nāṃ kasyacit pra­tya­kṣa­tva­pra­si­ddheḥ | a­nya­thā­bhū­tā­nāṃ tu kasyaci<span type="hard-break">- </span><lb n="56,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,09</span>t pra­tya­kṣa­tva­sā­dha­ne '­nu­me­ya­tvā­di­tya­pra­yo­ja­ko hetuḥ kṣmā­dha­rā­dī­nāṃ bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tve sādhye sa­nni­ve­śa­vi­śi­ṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="56,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,10</span>tvādivat | dha­rmya­si­ddhi­ś ca, pa­ra­mā­ṇvā­dī­nā­m a­pra­si­ddha­tvā­t­" iti tad a­yu­ktaṃ­, vi­vā­dā­dhyā­si­tā­nāṃ sūkṣmā<span type="hard-break">- </span><lb n="56,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,11</span>dyarthānāṃ ka­sya­ci­t pra­tya­kṣa­tve­na sā­dhya­tvā­d a­pra­si­ddhaṃ sādhyam iti va­ca­nā­t | dha­rmmā­da­yo hi ka­sya­ci­t pra­tya­kṣa­tve­na <lb n="56,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,12</span>vā­di­pra­ti­vā­di­no­r vi­vā­dā­pa­nnā­s te eva ka­sya­ci­t pratyakṣā iti sā­dha­yi­tuṃ yuktā na punar anye | na caivaṃ dharmya<span type="hard-break">- </span><lb n="56,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,13</span>siddhiḥ, dha­rmyā­dī­nā­m a­sa­rva­jña­vā­di­no 'pi yājñikasya si­ddha­tvā­t | nanv evaṃ bhū­dha­rā­dī­nāṃ dhī­ma­ddhe­tu­ka­ta­yā vivā<span type="hard-break">- </span><lb n="56,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,14</span>dā­pa­nnā­nāṃ tathā sādhyatve katham a­pra­yo­ja­ko hetuḥ sa­nni­ve­śa­vi­śi­ṣṭa­tvā­di­r iti cet sva­bhā­va­bhe­dā­t | yādṛśam abhi<span type="hard-break">- </span><lb n="56,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,15</span>na­va­bha­va­nā­di­ṣu sa­nni­ve­śa­vi­śi­ṣṭa­tva­m a­kri­yā­da­rśi­no 'pi kṛ­ta­bu­ddhyu­tpā­da­kaṃ dhī­ma­ddhe­tu­ka­tve­na vyāptaṃ pra­ti­pa­nnaṃ <lb n="56,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,16</span>tā­dṛ­śa­m eva jī­rṇa­prā­sā­dā­di­ṣū­pa­la­bhya­mā­naṃ dhī­ma­ddhe­tu­ka­tva­sya pra­yo­ja­kaṃ syān nā­nyā­dṛ­śaṃ bhū­dha­rā­di­ṣu pra­tī­ya­mā­na­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="56,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,17</span>kṛ­ta­bu­ddhyūtpā­da­ka­m iti svayaṃ mī­māṃ­sa­kai­r a­bhi­dhā­nā­t | naivam a­nu­me­ya­tvaṃ­, tasya sva­bhā­va­bhe­dā­bhā­vā­t | na hi <lb n="56,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,18</span>sā­dhyā­vi­nā­bhā­va­ni­ya­ma­ni­śca­yai­ka­la­kṣa­ṇa­li­ṅga­ja­ni­ta­jñā­navi­ṣa­ya­tva­m a­nu­me­ya­tva­m agnyādau dharmādau ca liṅgini <lb n="56,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,19</span>bhidyate yena kiñcit pra­yo­ja­ka­m aparam a­pra­yo­ja­ka­m iti vibhāgo '­va­ta­re­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_5">sva­bhā­va­kā­la­de­śa­vi­pra­ka­rṣi­ṇā­m a­nu­me­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="56,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,20</span>tvam a­si­ddha­m ity anu­mā­na­m u­tsā­ra­ya­ti yāvān kaścid bhāvaḥ sa sarvaḥ kṣaṇika i­tyā­di­vyā­pte­r asiddhau <lb n="56,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,21</span>pra­kṛ­to­pa­saṃ­hā­rāyogād avipraka­rṣi­ṇā­m a­nu­mi­te­r ā­na­rtha­kyā­t | sattvāder a­ni­tya­tvā­di­nā vyāptim icchatāṃ <lb n="56,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,22</span>siddham a­nu­me­ya­tva­m anavaya­ve­ne­ti na kiñcid vyāhataṃ paśyāmaḥ</seg> | syān mataṃ "­ke­ci­d arthāḥ pra­tya­kṣā­, yathā <lb n="56,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,23</span>gha­ṭā­da­yaḥ­, kecid a­nu­me­yā ye ka­dā­ci­t kvacit pratyakṣapra­ti­pa­nnā­vi­nā­bhā­vi­li­ṅgāḥ, kecid ā­ga­mā­tra­ga­myāḥ <lb n="56,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,24</span>sarvadā sva­bhā­vā­di­vi­pra­ka­rṣi­ṇo dha­rmā­da­yaḥ­, teṣāṃ sa­rva­pra­mā­tṛ­sa­mba­ndhi­pra­tya­kṣā­di­go­ca­ra­tvā­yo­gā­t | tad uktaṃ <lb n="56,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,25</span>"­sa­rva­pra­mā­tṛ­sa­mba­ndhi­pra­tya­kṣā­di­ni­vā­ra­ṇā­t | ke­va­lā­ga­ma­ga­mya­tvaṃ lapsyate pu­ṇya­pā­pa­yoḥ­" iti | tato dha­rmā­dī­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="56,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 056,26</span>m a­nu­me­ya­tva­m a­si­ddha­m u­dbhā­va­ya­nn api nā­nu­mā­na­m utsārayati, tasyānumeye 'rthe vya­va­sthā­nā­t­" iti, tad a­sa­t­, dharmādī<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="057"/><lb n="57,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,01</span>nām apy a­ni­tya­tvā­di­svabhā­va­ta­yā­nu­me­ya­tvo­pa­pa­tteḥ | tathā hi | yāvān kaścid bhāvaḥ pa­ryā­yā­khyaḥ sa sarvo 'ne<span type="hard-break">- </span><lb n="57,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,02</span>ka­kṣa­ṇa­sthā­yi­ta­yā kṣaṇiko yathā ghaṭas tathā ca dha­rmā­di­r iti mī­māṃ­sa­kai­r api kutaścit pa­ryā­ya­tvā­de­r anitya<span type="hard-break">- </span><lb n="57,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,03</span>tvena vyāptiḥ sā­dha­nī­yā­, ta­da­si­ddhau prakṛte 'pi dharmādau pa­ryā­ya­ś ca dha­rmā­di­r ity u­pa­saṃ­hā­rā­yo­gā­t | kathaṃ cāyaṃ <lb n="57,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,04</span>sva­bhā­vā­di­vi­pra­ka­rṣi­ṇā­m a­nu­me­ya­tva­m a­si­ddha­m a­bhi­da­dhānaḥ su­khā­dī­nā­m a­vi­pra­karṣiṇām a­nu­mi­te­r ā­na­rtha­kyaṃ pa­ri­ha­re­t ? <lb n="57,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,05</span>śaśvada­vi­pra­ka­rṣi­ṇā­m a­nu­mi­te­r a­ni­ṣṭe­r adoṣa iti cet kva punar iyam a­nu­mi­tiḥ syāt ? ka­dā­ci­d a­vi­pra­karṣiṇām anyadā <lb n="57,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,06</span>de­śā­di­vi­pra­kṛ­ṣṭānāṃ pra­ti­pa­nnā­vi­nā­bhā­vi­li­ṅgā­nā­m a­nu­mi­ti­r iti cet katham evaṃ śa­śva­da­pra­tya­kṣā­yā buddher anu<span type="hard-break">- </span><lb n="57,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,07</span>mānaṃ yata idaṃ śobheta ? "jñāte tv arthe '­nu­mā­nā­d avagacchati bu­ddhi­m­"­i­ti | a­rthā­pa­tte­r bu­ddhi­pra­ti­pa­tte­r adoṣa iti ced <lb n="57,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,08</span>dha­rmā­di­pra­ti­pa­tti­r api tata evāstu | yathaiva hi ba­hi­ra­rtha­pa­ri­cchi­ttya­nya­thā­nu­pa­pa­tte­r bu­ddhi­pra­ti­pattis tathā śreyaḥ pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="57,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,09</span>vā­yā­dya­nya­thā­nu­pa­pa­ttyā dha­rmā­dha­rmā­di­pra­ti­pattir api yuktā bha­vi­tu­m | śre­yaḥ­pra­tya­vā­yā­de­r anyathāpy u­pa­pa­tteḥ kṣīṇārthā<span type="hard-break">- </span><lb n="57,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,10</span>patir iti cen na, ta­du­tpa­ttau dṛ­ṣṭa­kā­ra­ṇa­vya­bhi­cārād a­dṛ­ṣṭā­kā­ra­ṇa­pra­ti­pa­tteḥ­, rū­pā­di­jñā­nā­d i­ndri­ya­śa­kti­pra­ti­pa­tti­vat | <lb n="57,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,11</span>na cārthā­pa­tti­r a­nu­mā­nā­d a­nyai­va­, a­nu­mā­na­syai­vā­rthā­pa­tti­r iti nā­ma­ka­ra­ṇā­t | tato buddhyādeḥ śa­śva­dvi­prakarṣi<span type="hard-break">- </span><lb n="57,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,12</span>ṇo '­nu­me­ya­tva­si­ddhau dha­rmā­de­r api tatsiddhiḥ | ye tu tā­thā­ga­tā­da­yaḥ sa­ttva­kṛ­ta­ka­tvāder a­ni­tya­tvā­di­nā vyāpti<span type="hard-break">- </span><lb n="57,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,13</span>m icchanti teṣāṃ siddham a­nu­me­ya­tva­m a­na­va­ya­ve­ne­ti na kiñcid vyā­ha­ta­m a­sa­rva­jña­vā­di­nāṃ sa­rva­jña­vādināṃ ca, svabhāvā<span type="hard-break">- </span><lb n="57,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,14</span>di­vi­pra­kṛ­ṣṭe­ṣva­rthe­ṣv a­nu­me­ya­tva­vya­va­sthi­teḥ | e­te­nā­tya­nta­pa­ro 'kṣeṣv artheṣv a­nu­me­ya­tvā­bhā­vā­d bhā­gā­si­ddha­m a­nu­me­ya­tva­m ity eta<span type="hard-break">- </span><lb n="57,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,15</span>d api pra­tyā­khyā­taṃ­, teṣām api ka­tha­ñci­d a­ne­kā­ntā­tma­katvā­di­sva­bhā­va­ta­yā­nu­me­ya­tva­si­ddheḥ | atha­vā­nu­me­ya­tvaṃ śruta<span type="hard-break">- </span><lb n="57,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,16</span>jñā­nā­dhi­ga­mya­tvaṃ hetuḥ ma­te­ra­nu paścān mī­ya­mā­na­tvā­d, a­nu­me­yāḥ sū­kṣmā­da­yo 'rthā iti vyā­khyā­nā­n ma­ti­pū­rva<span type="hard-break">- </span><lb n="57,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,17</span>jñānasya śru­ta­tvā­t­, "śrutaṃ ma­ti­pū­rva­m­"­i­ti va­ca­nā­t | na caitad asiddhaṃ prativādino 'pi sarvasya śru­ta­jñā­nādhiga<span type="hard-break">- </span><lb n="57,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,18</span>mya­tvo­pa­ga­mā­t | codanā hi bhūtaṃ bhavantaṃ bha­vi­ṣya­ntaṃ sūkṣmaṃ vya­va­hi­taṃ vi­pra­kṛ­ṣṭa­m ity evaṃ jā­tī­ya­ka­m artham avaga<span type="hard-break">- </span><lb n="57,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,19</span>ma­yi­tu­m alam iti svayam a­bhi­dhā­nā­t | tad uktaṃ <span resp="?" rend="underline">ta­ttvā­rtha­ślo­ka­vā­rtike</span> "­sū­kṣmā­dya­rtho 'pi cādhyakṣaḥ kasyacit sa<span type="hard-break">- </span><lb n="57,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,20</span>kalaḥ sphuṭam | śru­ta­jñā­nā­dhi­ga­myatvān na­dī­dvī­pā­di­de­śa­va­t | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | na hetoḥ sa­rva­thai­kāntair a­ne­kā­ntaḥ ka­tha­ñca­na | śruta<span type="hard-break">- </span><lb n="57,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,21</span>jñā­nā­bhi­ga­mya­tvāt teṣāṃ dṛṣṭeṣṭabā­dha­nā­t | <ref type="no-in-dandas" rend="a">2</ref> | sthānatrayā­vi­saṃ­vā­di śru­ta­jñā­naṃ hi vakṣyate | te­nā­dhi­ga­mya­mā­na­tvaṃ <lb n="57,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 057,22</span>siddhaṃ sarvatra vastuni | <ref type="no-in-dandas" rend="a">3</ref> | " iti | tato '­nu­me­yāḥ sū­kṣmā­dya­rthāḥ ka­sya­ci­t pratyakṣāḥ siddhā eva | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_5">te 'numeyā</seg>, <pb n="058"/><lb n="58,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_5">na ka­sya­ci­t pra­tya­kṣā­ś ca syuḥ, kiṃ vyā­ha­nya­te­? iti sa­mā­na­m a­gnyā­dī­nā­m­*</seg> | a­gnyā­da­yo '­nu­me­yāḥ syuḥ kasya<span type="hard-break">- </span><lb n="58,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,02</span>cit pra­tya­kṣā­ś ca na syur iti | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_5">tathā cā­nu­mā­no­cche­daḥ syāt *, </seg> sa­rvā­nu­mā­ne­ṣū­pālambhasya sa­mā­na­tvā­t | <lb n="58,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,03</span>śakyaṃ hi vaktuṃ dhūmaś ca kvacit syād agniś ca na syād iti | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_5">tada­bhyu­pa­ga­me '­sva­saṃ­ve­dyavi­jñā­na­vya­kti­bhi­r a<span type="hard-break">- </span><lb n="58,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,04</span>dhyakṣaṃ kiṃ lakṣayet pra­mā­ṇa­ta­yā para­ma­pra­mā­ṇa­ta­ye­ti na kiñcid etat tayā naitat tayā vā ayam abhyupa<span type="hard-break">- </span><lb n="58,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,05</span>gantum arhati *</seg> | pratyakṣaṃ pra­mā­ṇa­m a­vi­saṃ­vā­di­tvā­d a­nu­mā­nā­di­ka­m a­pra­mā­ṇaṃ­, vi­saṃ­vā­di­tvā­d iti lakṣayato '­nu­mā­na­sya <lb n="58,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,06</span>balād vya­va­sthi­te­r na pra­tya­kṣa­me­ka­m eva pra­mā­ṇa­m iti vya­va­ti­ṣṭha­te | tato '­nu­mā­na­m icchatā yā­jñi­ke­ne­va laukāyati<span type="hard-break">- </span><lb n="58,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,07</span>kenāpi pra­si­ddhā­vi­nā­bhā­va­ni­ya­ma­ni­śca­ya­la­kṣa­ṇā­d a­nu­me­ya­tva­he­toḥ sū­kṣmā­dya­rthā­nāṃ ka­sya­ci­t pra­tya­kṣa­tva­si­ddhi­r eṣita<span type="hard-break">- </span><lb n="58,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,08</span>vyā | syān mataṃ, bā­dhi­ta­vi­ṣa­yo 'yaṃ hetur a­nu­mā­ne­na pakṣasya bā­dha­nā­t | tathā hi | na kaścit sūkṣmā<span type="hard-break">- </span><lb n="58,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,09</span>dya­rtha­sā­kṣā­tkā­rī­, pra­me­ya­tvā­t sattvād va­stu­tvā­d a­sma­dā­di­va­t | na cedaṃ sādhanam asiddhaṃ vya­bhi­cā­ri vā, pratyakṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="58,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,10</span>dya­vi­saṃ­vāditvāt | tad uktaṃ "­pra­tya­kṣā­dya­vi­saṃ­vā­di pra­me­ya­tvā­di yasya tu | sa­dbhā­va­vā­ra­ṇe śaktaṃ ko nu <lb n="58,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,11</span>taṃ ka­lpa­yi­ṣya­ti­" iti | tad apy a­sa­mya­k­, tata eva ka­sya­ci­t sū­kṣmā­dya­rtha­sā­kṣā­tkā­ri­tva­si­ddheḥ | sū­kṣmā­dya­rthāḥ <lb n="58,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,12</span>ka­sya­ci­t pratyakṣāḥ pra­me­ya­tvā­t sattvād va­stu­tvā­d vā spha­ṭi­kā­di­va­t | anu­me­ye­nā­tya­ntapa­ro­kṣe­ṇa cārthena vya­bhi­cā­ra <lb n="58,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,13</span>iti cen na, tasya pa­kṣī­ka­ra­ṇā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_5">tad evaṃ pra­me­ya­tva­sa­ttvā­di­r yatra hetulakṣaṇaṃ puṣṇāti taṃ kathaṃ cetanaḥ <lb n="58,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,14</span>pra­ti­ṣe­ddhu­m arhati saṃ­śa­yi­tuṃ vā *</seg> sū­kṣmā­dya­rtha­sā­kṣā­tkā­ri­ṇa­s tasyaiva su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­tvā­d astitva<span type="hard-break">- </span><lb n="58,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,15</span>siddher a­bā­dhi­ta­vi­ṣa­ya­tva­syā­pi pa­ro­pa­gata­he­tu­la­kṣa­ṇa­sya pra­kṛ­ta­he­toḥ po­ṣa­ṇā­t | nanu ca sa­rva­jña­syā­sti­tve sādhye <lb n="58,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,16</span>su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tvaṃ hetuḥ sa­rva­jña­bhā­va­dha­rma­ś ced asiddhaḥ | ko hi nāma sa­rva­jña­bhā­va­dha­rmaṃ hetum icchan <lb n="58,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,17</span>sa­rva­jña­m eva necchet | sa­rva­jñā­bhā­va­dha­rma­ś ced vi­ru­ddhaḥ­, tataḥ sa­rva­jña­nā­sti­tva­syai­va siddheḥ | sa­rva­jña­bhā­vā­bhā­va­dha­rma­ś ced vya<span type="hard-break">- </span><lb n="58,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,18</span>bhi­cā­rī­, sa­pa­kṣa­vi­pa­kṣa­yo­r vṛtteḥ ? tad uktam "­a­si­ddho bhā­va­dha­rma­ś ced vya­bhi­cā­ryu­bha­yā­śra­yaḥ | viruddho dharmo 'bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="58,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,19</span>vasya sa sattāṃ sā­dha­ye­t ka­tha­m­"­i­ti | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_5">dharmi­ṇya­si­ddha­sa­ttā­ke bhā­vā­bhā­vo­bha­ya­dha­rmā­ṇā­m a­si­ddha­vi­ru­ddhā­nai­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="58,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,20</span>nti­ka­tvā­t kathaṃ sa­ka­la­vi­di sa­ttva­si­ddhi­r iti bruvann api devānāṃ priyas ta­ddha­rmi­svabhāvaṃ na la­kṣa­ya­ti *</seg> | <lb n="58,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,21</span>sa hi tāvad evaṃ sau­ga­ta­ma­ta­m āśritya bruvāṇaḥ praṣṭavyaḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_5">śa­bdā­ni­tya­tva­sā­dha­ne 'pi kṛ­ta­ka­tvā­dā­v ayaṃ <lb n="58,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,22</span>vikalpaḥ kiṃ na syād iti *</seg> | śakyaṃ hi vaktuṃ, kṛ­ta­ka­tvā­di­he­tu­r yady a­ni­tya­śa­bda­dha­rma­s ta­dā­'­si­ddhaḥ | <lb n="58,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 058,23</span>ko nā­mā­ni­tya­śa­bda­dha­rmaṃ hetum icchann a­ni­tya­śa­bda­m eva necchet ? atha ni­tya­śa­bda­dha­rma­s tadā vi­ru­ddhaḥ­, sā­dhya­vi­ruddha<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="059"/><lb n="59,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,01</span>sā­dha­nā­t | a­tho­bha­ya­dha­rma­s tadā vya­bhi­cā­rī­, sa­pa­kṣe­ta­ra­yo­r va­rta­mā­na­tvā­t | iti sa­rvā­nu­mā­no­cche­daḥ­, kvaci<span type="hard-break">- </span><lb n="59,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,02</span>t pā­va­kā­dau sādhye dhū­ma­va­ttvā­dā­v api vi­ka­lpa­syā­sya sa­mā­na­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_5">vima­tya­dhi­ka­ra­ṇa­bhā­vā­pa­nna­vi­nā­śa­dharmi<span type="hard-break">- </span><lb n="59,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,03</span>dharmatve kā­rya­tvā­de­r a­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­tvā­de­r api sandigdha­sa­dbhā­va­dha­rmi­dharmatvaṃ siddhaṃ bo­ddha­vya­m</seg> | nanu ca <lb n="59,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,04</span>śa­bdā­de­r dharmiṇaḥ śa­bda­tvā­di­nā pra­si­ddha­sa­ttā­ka­sya sa­ndi­gdhā­ni­tya­tvā­di­sā­dhya­dha­rma­ka­sya dharmo hetuḥ kṛ­ta­ka­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="59,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,05</span>dir iti yuktaṃ; sa­rva­thā­py a­si­ddha­sa­ttā­ka­sya tu sa­rva­jña­sya kathaṃ vi­vā­dā­pa­nna­sa­dbhā­va­dha­rma­ka­sya dharmo hetur a­saṃ­bha­va­dbā­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="59,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,06</span>ka­tvā­di­r yu­jya­te­, prasiddho dharmī a­pra­si­ddha­dha­rma­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śi­ṣṭa­ta­yā svayaṃ sā­dhya­tve­ne­psi­taḥ pakṣa iti vaca<span type="hard-break">- </span><lb n="59,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,07</span>nāt, ka­tha­ñci­d apy a­pra­si­ddha­sya dha­rmi­tvā­yo­gā­t | iti kaścit, so 'pi yadi sa­ka­la­de­śa­kā­la­va­rti­naṃ śabdaṃ <lb n="59,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,08</span>dha­rmi­ṇa­m ā­ca­kṣī­ta tadā kathaṃ prasiddho dharmīti brūyāt ? ta­syā­pra­si­ddha­tvā­t | pa­ro­pa­ga­mā­t sakalaḥ śabdaḥ <lb n="59,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,09</span>prasiddho dharmīti cet svābhyupa­ga­mā­t sarvajñaḥ prasiddho dharmī kin na bhaved dhetudha­rma­va­t | paraṃ prati sa­ma­rthi­ta eva <lb n="59,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,10</span>he­tu­dha­rmaḥ sādhyasādhana iti ced dharmy api paraṃ prati sa­ma­rthi­ta e­vā­stu­, vi­śe­ṣā­bhā­vā­t ? kiñca sarvathā <lb n="59,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,11</span>pra­si­ddha­sa­ttā­ko dharmī ka­tha­ñci­d vā ? sarvathā cec cha­bdā­di­r api dharmī na syāt, ta­syā­pra­si­ddhasā­dhya­dha­rmo­pā­dhi­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="59,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,12</span>ttākatvāt | ka­tha­ñci­t pra­si­ddha­sa­ttā­kaḥ śa­bdā­di­rdha­rmī­ti cet sarvajñaḥ kathaṃ dharmī na syāt ? pra­si­ddhā­tma­tvā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="59,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,13</span>vi­śe­ṣa­ṇa­sa­ttā­ka­syā­pra­si­ddha­sa­rva­jña­tvo­pā­dhi­sa­ttā­ka­sya ca dharmiṇo '­bhyu­pa­ga­me sarvathā nā­pra­si­ddha­sa­ttā­ka­tvaṃ­, katha<span type="hard-break">- </span><lb n="59,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,14</span>ñcit pra­si­ddha­sa­ttā­ka­tvā­t | syā­dvā­di­no hi kaścid ātmā sarvajño 'stīti pa­kṣa­pra­yo­ga­m ā­ca­kṣa­te­, nānyathā | tato <lb n="59,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,15</span>'yam u­pā­la­bha­māno dha­rmi­sva­bhā­vaṃ na lakṣayaty eva, prakṛtānumāne sa­rva­jña­sya dha­rmi­tvā­va­ca­nā­c ca | sū­kṣmā­dya­rthā eva hy atra <lb n="59,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,16</span>dharmiṇaḥ prasiddhā yuktās tāvat pra­si­ddha­sa­ttā­kā eva, pa­ra­mā­ṇvā­dī­nā­m api pra­mā­ṇa­si­ddha­tve­na vakṣyamāṇatvāt | nanu <lb n="59,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,17</span>sū­kṣmā­da­yo 'rthāḥ kim i­ndri­ya­pra­tya­kṣe­ṇa ka­sya­ci­t pratyakṣāḥ sādhyā u­tā­tī­ndriya­pra­tya­kṣe­ṇa ? pra­tha­ma­vi­ka­lpe '­nu­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="59,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,18</span>viruddha pakṣaḥ 'sūkṣmādyarthā na ka­sya­ci­d i­ndri­ya­jñā­na­vi­ṣa­yāḥ­, sarva­the­ndri­ya­sa­mba­ndha­ra­hi­tatvāt | ye tu <lb n="59,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,19</span>ka­sya­ci­d i­ndri­ya­jñā­na­vi­ṣa­yā­s te na sa­rva­the­ndri­ya­sa­mba­ndha­ra­hi­tā dṛṣṭāḥ | yathā gha­ṭā­da­yaḥ | sa­rva­the­ndri­ya­sa­mba­ndha<span type="hard-break">- </span><lb n="59,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 059,20</span>ra­hi­tā­ś ca sū­kṣmā­dya­rthā­s tasmān na ka­sya­ci­d i­ndri­ya­jñā­na­vi­ṣa­yāḥ­' iti ke­va­la­vya­ti­re­ki­ṇā­nu­mā­ne­na bā­dhya­mā­na<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="060"/><lb n="60,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,01</span>tvāt | na ca sa­rva­the­ndri­ya­sa­mba­ndha­ra­hi­tatvam a­si­ddhaṃ­, sā­kṣā­tpa­ra­mā­ṇudha­rmā­dī­nā­m i­ndri­ya­sa­mba­ndhā­bhā­vā­t | tathā hi | <lb n="60,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,02</span>na ka­sya­ci­d indriyaṃ sā­kṣā­tpa­ra­mā­ṇvā­di­bhiḥ sa­mba­dhya­te­, i­ndri­ya­tvā­d a­sma­dā­dī­ndri­ya­va­t | yogajadharmānugṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="60,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,03</span>hītam indriyaṃ yo­gi­na­s taiḥ sākṣāt sa­mba­dhya­te iti cet ko 'yam i­ndri­ya­sya yo­ga­ja­dha­rmā­nu­gra­ho nāma ? sva­vi­ṣa­ye <lb n="60,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,04</span>pra­va­rta­mā­nasyā­ti­śa­yādhānam iti cet ta­da­saṃ­bha­va eva, pa­ra­mā­ṇvā­dau svayam i­ndri­ya­sya pra­va­rta­nā­bhā­vā­t­, pra­va­rta­ne <lb n="60,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,05</span>vā yo­ga­ja­dha­rmā­nu­gra­ha­sya vai­ya­rthyā­t | tata e­ve­ndri­ya­sya pa­ra­mā­ṇvā­di­ṣu pravṛttau pa­ra­spa­rā­śra­ya­pra­sa­ṅgaḥ | satī­ndri­ya­sya <lb n="60,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,06</span>yo­ga­ja­dha­rmā­nu­grahe pa­ra­mā­ṇvā­di­ṣu pra­vṛ­ttiḥ­, satyāṃ ca tasyāṃ yo­ga­ja­dha­rmā­nu­gra­ha iti | pa­ra­mā­ṇvā­di­ṣv i­ndri­ya­sya pravṛttau <lb n="60,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,07</span>sa­ha­kā­ri­tvaṃ yo­ga­ja­dha­rmā­nu­gra­ha iti cen na, sva­vi­ṣa­yā­ti­kra­me­ṇa tasya tatra ta­da­nu­gra­hā­yo­gā­t­, anyathā kasyaci<span type="hard-break">- </span><lb n="60,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,08</span>d e­ka­sye­ndri­yasya sa­ka­la­ra­sā­di­ṣu pravṛttau ta­da­nu­gra­ha­pra­sa­ṅgā­t | dṛṣṭavi­ro­dhā­n naivam iti cet samānam anyatra | yathaiva hi <lb n="60,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,09</span>ca­kṣu­rā­dī­ni pra­ti­ni­ya­ta­rū­pā­di­vi­ṣa­yā­ṇi dṛṣṭāni nā­pra­ti­ni­ya­ta­sa­ka­larūpādi­vi­ṣa­yā­ṇi ta­tho­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­ptā<span type="hard-break">- </span><lb n="60,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,10</span>ni ma­ha­ttvo­pe­tā­ni pṛ­thi­vyā­di­dra­vyā­ṇi ta­tsa­ma­ve­ta­rū­pā­di­ni ca­kṣu­rā­dī­ndri­ya­go­ca­ra­ta­yā pra­si­ddhā­ni­, na punaḥ para<span type="hard-break">- </span><lb n="60,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,11</span>mā­ṇvā­dī­ni | samā­dhi­vi­śe­ṣo­ttha­dha­rma­mā­hā­tmyā­d­, dṛ­ṣṭā­ti­kra­me­ṇa pa­ra­mā­ṇvā­di­ṣu ca­kṣu­rā­dī­ni pra­va­rta­nte na punā rasā<span type="hard-break">- </span><lb n="60,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,12</span>diṣv ekam i­ndri­ya­m­, iti na kiñcid vi­śe­ṣa­vya­va­sthā­ni­ba­ndha­na­m anyatra jāḍyāt | etena pa­ra­mpa­ra­yā pa­ra­mā­ṇu­rū­pādi<span type="hard-break">- </span><lb n="60,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,13</span>ṣv i­ndri­ya­sa­mba­ndhaḥ pra­ti­dhva­staḥ­, saṃ­yo­gā­bhā­ve saṃ­yu­kta­sa­ma­vā­yā­dī­nām a­saṃ­bha­vā­t śrotre sa­ka­la­śa­bda­sa­ma­vā­yā­saṃ­bha­ve <lb n="60,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,14</span>śa­bda­tve­na sa­ma­ve­ta­sa­ma­vā­yā­saṃ­bha­va­va­t | yadi punar ekam e­vā­ntaḥ­ka­ra­ṇaṃ yo­ga­ja­dha­rmā­nu­gṛ­hī­taṃ yu­ga­pa­t sa­ka­la­sū<span type="hard-break">- </span><lb n="60,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,15</span>kṣmā­dya­rtha­vi­ṣa­ya­m iṣyate tadāpi dṛ­ṣṭā­ti­krama eva, manaso yu­ga­pa­d a­ne­ka­tra viṣaye pra­vṛ­ttya­darśanāt | tatra dṛṣṭāti<span type="hard-break">- </span><lb n="60,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,16</span>krameṣṭau vā svayam ātmaiva sa­mā­dhi­vi­śe­ṣo­ttha­dha­rma­vi­śe­ṣa­va­śā­d antaḥ ka­ra­ṇa­ni­ra­pe­kṣaḥ sākṣāt sū­kṣmā­dya­rthā­va­n paśyatu <lb n="60,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,17</span>kim i­ndri­ye­ṇe­vā­ntaḥ­ka­ra­ṇe­na ? tathā na ne­ndri­ya­jñā­ne­na ka­sya­ci­t pratyakṣāḥ sū­kṣmā­dya­rthāḥ saṃ­bhā­vya­nte | a­tī­ndri­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="60,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,18</span>pra­tya­kṣe­ṇa ka­sya­ci­t pratyakṣāḥ sādhyante iti ced apra­si­ddha­vi­śe­ṣa­ṇaḥ pakṣaḥ, kvacid a­tī­ndri­ya­jñā­na­pra­tya­kṣa­tva­syā­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="60,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,19</span>siddheḥ sāṃkhyaṃ prati vināśī śabda i­tyā­di­vat | sā­dhya­śū­nya­ś ca dṛṣṭāntaḥ syād a­gnyā­de­r a­tī­ndri­ya­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="60,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,20</span>tya­kṣa­vi­ṣa­ya­tvā­bhā­vā­t | iti kecit te 'pi na sa­mya­gvā­di­naḥ­, sū­kṣmā­dya­rthā­nā­m i­ndri­ya­ja­pra­tya­kṣe­ṇa kasyaci<span type="hard-break">- </span><lb n="60,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,21</span>t pra­tya­kṣa­tvā­sā­dha­nā­t ta­tpa­kṣa­ni­kṣi­pta­do­ṣā­na­va­tārāt | tathā sādhayatāṃ syā­dvā­di­bhi­r api ta­ddo­ṣa­sa­ma­rtha­nā­t | nāpy a<span type="hard-break">- </span><lb n="60,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,22</span>tī­ndri­ya­pra­tya­kṣe­ṇa ka­sya­ci­t pra­tya­kṣa­tvaṃ sādhyate ye­nā­pra­si­ddha­vi­śe­ṣa­ṇaḥ pakṣaḥ sā­dhya­śū­nya­ś ca dṛṣṭāntaḥ syāt, <lb n="60,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,23</span>pratya­kṣa­sā­mā­nye­na ka­sya­ci­t sū­kṣmā­dya­rtha­pra­tya­kṣa­tva­sā­dha­nā­t | prasiddhe ca sū­kṣmā­dya­rthā­nāṃ sā­mā­nya­taḥ kasyaci<span type="hard-break">- </span><lb n="60,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 060,24</span>t pra­tya­kṣa­tve sa­rva­jña­tva­sya sa­mya­ksthi­tyu­pa­pa­tte­s ta­tpra­tya­kṣa­sye­ndri­yā­ni­ndri­yā­na­pe­kṣa­tvaṃ sidhyaty eva | tathā hi | <pb n="061"/><lb n="61,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,01</span>yogipra­tya­kṣa­m i­ndri­yā­ni­ndri­yā­na­pe­kṣaṃ­, sū­kṣmā­dya­rtha­vi­ṣa­ya­tvā­t | yan ne­ndri­yā­ni­ndri­yā­na­pe­kṣaṃ tan na sū­kṣmā­dya­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="61,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,02</span>viṣayaṃ dṛṣṭaṃ, ya­thā­sma­dā­di­pra­tya­kṣa­m | sū­kṣmā­dya­rtha­vi­ṣa­yaṃ ca yoginaḥ pratyakṣaṃ siddhaṃ, tasmād i­ndri­yā­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="61,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,03</span>ndri­yā­na­pe­kṣa­m | nā­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­pra­tya­kṣā­bhyāṃ hetur vya­bhi­cā­rī­, tayor a­pī­ndri­yā­ni­ndri­yā­na­pe­kṣa­tva­si­ddheḥ | <lb n="61,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,04</span>nanu ca kasyedaṃ sū­kṣmā­dya­rtha­pra­tya­kṣa­tvaṃ sādhyate ? arhato '­na­rha­taḥ sā­mā­nyā­tma­no vā ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_5">yadi vi­pra­kṛ­ṣṭā­rtha­pra­tya­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="61,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,05</span>tvam arhataḥ sādhyate pa­kṣa­do­ṣo '­pra­si­ddha­vi­śe­ṣa­ṇa­tva­m | tata eva vyāptir na sidhyet | a­na­rha­ta­ś ced ani<span type="hard-break">- </span><lb n="61,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,06</span>ṣṭā­nu­ṣa­ṅgo 'pi | kaḥ punaḥ sā­mā­nyā­tmā ta­du­bha­ya­vya­ti­re­ke­ṇa yasya vi­va­kṣi­tārtha­pra­tya­kṣa­tva­m ? ity eta<span type="hard-break">- </span><lb n="61,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,07</span>dvi­ka­lpa­jā­laṃ śabdanityatve 'pi sa­mā­naṃ­, na kevalaṃ sū­kṣmā­di­sā­kṣā­tka­ra­ṇa­sya pra­ti­ṣe­dha­ne saṃśītau vā | <lb n="61,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,08</span>tad ayam a­nu­mā­na­mu­drāṃ bhinatti *</seg> | na kaścit sū­kṣmā­di­sā­kṣā­tkā­rī­, pu­ru­ṣa­tvā­deḥ­, ra­thyā­pu­ru­ṣa­va­t | vivādā<span type="hard-break">- </span><lb n="61,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,09</span>pannaḥ puruṣaḥ sū­kṣmā­di­sā­kṣā­tkā­ri­tve­na saṃ­śa­yi­ta eva vi­pra­kṛ­ṣṭasvabhāvatvāt pi­śā­cā­di­va­t | iti sū­kṣmā­di­sā­kṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="61,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,10</span>tka­ra­ṇa­sya pra­ti­ṣe­dha­ne saṃśītau vā tāvad idaṃ vi­ka­lpa­jā­laṃ samānaṃ siddham eva | sa hi tatra pra­ti­ṣe­dhaṃ saṃśayaṃ vā <lb n="61,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,11</span>sā­dha­ya­n kim arhataḥ sā­dha­ye­d a­na­rha­taḥ sā­mā­nyā­tma­no vā ? a­rha­ta­ś ced a­pra­si­ddha­vi­śe­ṣa­ṇaḥ pakṣo vyāptiś ca na <lb n="61,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,12</span>si­dhye­da­, dṛṣṭāntasya sā­dhya­śū­nya­tā­nu­ṣa­ṅgā­t | a­na­rha­ta­ś cet sa eva doṣo buddhādeḥ parasyāsiddher a­ni­ṣṭā­nu­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="61,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,13</span>ṅgaś ca, a­rha­ta­s ta­tpra­tya­kṣa­tva­vi­dhā­na­ni­śca­yā­t | kaḥ punaḥ sā­mā­nyā­tmā ta­du­bha­ya­vya­ti­re­ke­ṇa yasya vi­va­kṣi­tārtha<span type="hard-break">- </span><lb n="61,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,14</span>pra­tya­kṣa­tva­pra­ti­ṣe­dha­saṃ­śa­yau sādhyete ? iti | tadva­ccha­bda­ni­tya­tva­sā­dha­ne 'pi sa­mā­na­m e­ta­dvi­ka­lpa­jā­la­m | tathā hi | <lb n="61,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,15</span>ayaṃ śabdānāṃ nityatvaṃ sā­dha­ya­n sa­rva­ga­tā­nāṃ sā­dha­ye­d a­sa­rva­ga­tā­nāṃ vā sā­mā­nyā­tma­nāṃ vā ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_5">varṇānāṃ nitya<span type="hard-break">- </span><lb n="61,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,16</span>tvam a­kṛ­ta­ka­tvā­di­nā sa­rva­ga­tā­nāṃ yadi sā­dha­ya­ti syād a­pra­si­ddhavi­śe­ṣa­ṇaḥ pakṣaḥ itara­thā­ni­ṣṭā­nu­ṣa­ṅgaḥ | <lb n="61,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,17</span>kīdṛk punaḥ sāmānyaṃ nāma yad u­bha­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅga­pa­ri­hā­rā­ya kalpyeta ? sa­rva­ga­ta­tva­sā­dha­ne 'pi samā<span type="hard-break">- </span><lb n="61,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,18</span>nam *</seg> | tad dhi va­rṇā­nā­m a­mū­rtā­nāṃ sā­dha­ye­n mūrtānāṃ ta­du­bha­ya­sā­mā­nyā­tma­nāṃ vā ? yady a­mū­rtā­nāṃ sa­rva­ga­tatvaṃ <lb n="61,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,19</span>sā­dha­ye­t ta­dā­'­pra­si­ddha­vi­śe­ṣa­ṇa­tā pakṣasya | atha mū­rtā­nā­m a­ni­ṣṭā­nuṣaṅgaḥ | kīdṛk punaḥ sāmānyaṃ nāma yad u<span type="hard-break">- </span><lb n="61,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,20</span>bhayado­ṣa­pra­sa­ṅga­pa­ri­hā­rā­ya kalpyeta ? sa­rva­ga­te­ta­ra­sā­mā­nyā­tma­na iva mū­rtte­ta­ra­sā­mā­nyā­tma­no '­sa­mbha­vā­dva­rṇe­ṣu | <lb n="61,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,21</span>tad ayam a­nu­mā­na­mu­drāṃ sarvatra bhi­na­ttī­ti nā­nu­mā­na­vi­cā­ra­ṇā­yā­m a­dhi­kṛ­taḥ syāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_5">avi­va­kṣi­ta­vi­śe­ṣa­sya pakṣī<span type="hard-break">- </span><lb n="61,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,22</span>karaṇe samaḥ sa­mā­dhi­r ity alam a­pra­ti­ṣṭhi­ta­mi­thyā­vi­kalpaudhaiḥ</seg> * | yathaiva hi śa­bda­syā­vi­va­kṣi­ta­sa­rva­ga­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="61,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,23</span>tvā­sa­rva­ga­ta­tva­vi­śe­ṣa­syā­kṛ­ta­ka­tvā­di­he­tu­nā nityatve sādhye na kaścid doṣaḥ syāt, nāpy a­vi­va­kṣi­tā­mū­rtta­tve­ta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="61,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 061,24</span>vi­śe­ṣa­sya sa­rva­tro­pa­labhya­mā­na­gu­ṇa­tvā­di­nā sa­rva­ga­ta­tve­, ta­thai­vā­vi­va­kṣi­tā­rha­da­na­rha­dvi­śe­ṣa­sya ka­sya­ci­t pu­ru­ṣa­sya vipra<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="062"/><lb n="62,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,01</span>kṛ­ṣṭā­rtha­sā­kṣā­tka­ra­ṇe 'pi sādhye '­nu­me­ya­tvā­di­he­tu­nā na kañcid doṣaṃ paśyāmo 'nyatrā­pra­ti­ṣṭhi­ta­mi­thyā­vi­ka­lpau­dhe­bhyaḥ <lb n="62,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,02</span>pra­kṛ­ta­sādha­nā­pra­ti­ba­ndhi­bhyaḥ­, teṣām a­pra­ti­ṣṭhi­ta­tvā­t­, sādha­nā­bhā­se iva sa­mya­ksā­dha­ne 'pi svāviṣaye '­va­tā­rā­t | <lb n="62,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,03</span>tato ni­ra­va­dya­m idaṃ sādhanaṃ ka­sya­ci­t sū­kṣmā­di­sā­kṣā­tkā­ri­tvaṃ sā­dha­ya­ti | </p><p n="a_20" rend="justify"><lb n="62,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,04</span>nanv astu nāmaivaṃ ka­sya­ci­t ka­rma­bhū­bhṛ­dbhe­di­tva­m iva vi­śva­ta­ttva­sā­kṣā­tkā­ri­tvaṃ­, pramā­ṇa­sa­dbhā­vā­t | sa tu pa­ra­mā­tmā<span type="hard-break">- </span><lb n="62,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,05</span>rhann eveti kathaṃ niścayo yato 'ham eva ma­hā­na­bhi­va­ndyo bha­va­tā­m iti vyavasitā­bhya­nu­jñā­na­pu­ra­ssa­raṃ bha­ga­va­to viśeṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="62,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,06</span>sa­rva­jña­tva­pa­rya­nuyoge sa­tī­vā­cā­ryāḥ prāhuḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_6 a_21"><l ana="sbt" n="sbt_6ab"><lb n="62,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 6
 </span>sa tvam evāsi nirdoṣo yuktiśā­strā­vi­ro­dhi­vā­k | </l><l ana="sbt" n="sbt_6cd">a­vi­ro­dho yad iṣṭaṃ te pra­si­ddhe­na na bādhyate || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="a">6</ref> || </l></lg><p n="a_22" rend="justify"><lb n="62,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,08</span>doṣās tāvad a­jñā­na­rā­ga­dve­ṣā­da­ya uktāḥ | niṣkrānto doṣebhyo nirdoṣaḥ | pra­mā­ṇa­ba­lāt siddhaḥ sarvajño vītarā<span type="hard-break">- </span><lb n="62,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,09</span>gaś ca sā­mā­nya­to yaḥ sa tvam e­vā­rha­n­, yu­kti­śā­strā­vi­ro­dhi­vā­ktvā­t | yo yatra yu­kti­śā­strā­vi­ro­dhi­vā­k sa tatra <lb n="62,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,10</span>nirdoṣo dṛṣṭo, yathā kvacid vyā­dhyu­pa­śa­me bhiṣagvaraḥ | yu­kti­śā­strā­vi­ro­dhi­vā­k ca bha­ga­vā­n mu­kti­saṃ­sā­ra­ta­tkā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="62,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,11</span>ṇeṣu, tasmān nirdoṣa iti niścayaḥ | yu­kti­śā­strā­bhyā­m a­vi­ro­dhaḥ kuto madvācaḥ siddho 'nava­ya­ve­ne­ti ced yasmād iṣṭaṃ <lb n="62,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,12</span>mo­kṣā­di­kaṃ te pra­si­ddhe­na pra­mā­ṇe­na na bādhyate | tathā hi | yatra yasyābhimataṃ tattvaṃ pra­mā­ṇe­na na bādhyate <lb n="62,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,13</span>sa tatra yu­kti­śā­strā­vi­ro­dhi­vā­k | yathā ro­ga­svā­sthya­ta­tkā­ra­ṇa­ta­ttve bhi­ṣa­gva­raḥ | na bādhyate ca pra­mā­ṇe­na bhaga<span type="hard-break">- </span><lb n="62,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,14</span>vato '­bhi­ma­taṃ mo­kṣa­saṃ­sā­ra­ta­tkā­ra­ṇa­ta­ttva­m | tasmāt tatra tvaṃ yu­kti­śā­strā­vi­ro­dhi­vā­k | iti vi­ṣa­ya­sya yukti<span type="hard-break">- </span><lb n="62,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,15</span>śā­strā­vi­ro­dhi­tva­si­ddhe­r vi­ṣa­yi­ṇyā bha­ga­va­dvā­co yu­kti­śā­strā­vi­ro­dhi­tva­sā­dhanam | katham atra kā­ri­kā­yā­m a­nu­pā­tto <lb n="62,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,16</span>bhi­ṣa­gva­ro dṛṣṭāntaḥ kathyate iti cet svayaṃ grantha­kā­re­ṇā­nya­trā­bhi­dhā­nā­t­, "tvaṃ sambhavaḥ saṃ­bha­va­tarṣarogaiḥ santa<span type="hard-break">- </span><lb n="62,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,17</span>pya­mā­na­sya janasya loke | ā­sī­ri­hā­ka­smi­ka eva vaidyo vaidyo yathā nātha rujāṃ pra­śā­ntyai­" iti sto­tra­pra­si­ddheḥ | <lb n="62,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,18</span>iha dṛ­ṣṭā­ntā­va­ca­naṃ tu saṃ­kṣe­po­pa­nyā­sā­n na vi­ru­dhya­te­, a­nya­thā­nu­pa­pa­nna­tva­ni­ya­mai­ka­la­kṣa­ṇa­prā­dhā­nya­pra­da­rśa­nārthaṃ vā | </p><p n="a_23" rend="justify"><lb n="62,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,19</span>tatra bha­ga­va­to '­bhi­ma­taṃ mo­kṣa­ta­ttvaṃ tāvan na pra­mā­ṇe­na bā­dhya­te­, pra­tya­kṣa­sya tadbādhaka­tvā­yo­gā­t | <lb n="62,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,20</span>nāsti ka­sya­ci­n mokṣaḥ, sa­du­pa­la­mbha­ka­pra­mā­ṇa­pa­ñca­kā­vi­ṣa­ya­tvā­t kū­rma­ro­mā­di­va­d ity a­nu­mā­ne­na bādhyate <lb n="62,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,21</span>iti cen na, mo­kṣa­syā­nu­mā­nā­d ā­ga­mā­c ca pra­si­ddha­prā­mā­ṇyā­d a­sti­tva­vya­va­sthā­pa­nāt, kvacid do­ṣā­va­ra­ṇa­kṣa­ya­syai­vā­na­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="62,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,22</span>jñā­nā­di­sva­rū­pa­lā­bha­pha­la­syā­nu­mā­nāga­ma­pra­si­ddha­sya mo­kṣa­tvā­t­, "­ba­ndha­he­tva­bhā­va­ni­rja­rā­bhyāṃ kṛ­tsna­ka­rma­vi­pra­mo­kṣo <lb n="62,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,23</span>mokṣaḥ" iti va­ca­nā­t | tata eva nā­ga­me­nā­pi mo­kṣa­ta­ttvaṃ bā­dhya­te­, tasya ta­tsa­dbhā­vā­ve­da­ka­tva­vya­va­sthi­teḥ | tathā <lb n="62,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,24</span>mo­kṣa­kā­ra­ṇatattvam api na pra­mā­ṇe­na vi­ru­dhya­te pra­tya­kṣa­to '­kā­ra­ṇa­ka­mo­kṣa­pra­ti­pa­tte­r a­bhā­vā­t tena ta­dbā­dha­nā­yo­gā­t | <lb n="62,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 062,25</span>nā­nu­mā­ne­nā­pi ta­dbā­dha­naṃ­, tato mokṣasya kā­ra­ṇa­va­ttva­si­ddheḥ | sakāraṇako mokṣaḥ, pra­ti­ni­ya­ta<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="063"/><lb n="63,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,01</span>kālā­di­tvā­t pa­ṭā­di­va­t | ta­syā­kā­ra­ṇa­ka­tve sarvadā sarvatra sarvasya sa­dbhā­vā­nu­ṣa­ṅgaḥ­, pa­ro­pa­kṣā­ra­hi­ta­tvā­d iti | <lb n="63,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,02</span>nā­ga­me­nā­pi mo­kṣa­kā­ra­ṇa­ta­ttvaṃ bā­dhya­te­, tasya ta­tsā­dha­ka­tvā­t "­sa­mya­gda­rśa­na­jñā­na­cā­ri­trā­ṇi mokṣamārgaḥ" iti <lb n="63,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,03</span>va­ca­nā­t | tathā saṃ­sā­ra­ta­ttva­m api na pra­si­ddhe­na bā­dhya­te­, pra­tya­kṣa­taḥ saṃ­sā­rā­bhā­vā­si­ddhe­s tasya ta­dbā­dha­ka­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="63,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,04</span>gha­ṭa­nā­t | svo­pā­tta­ka­rma­va­śā­d ātmano bha­vā­nta­rā­v āptiḥ saṃsāraḥ | sa na pra­tya­kṣa­vi­ṣa­yo yena pratyakṣaṃ taṃ bādheta</p><p n="a_24" rend="justify"><lb n="63,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,05</span>anumānaṃ ta­dbā­dha­ka­m iti cen na, tadabhāva­pra­ti­ba­ddha­li­ṅgā­bhā­vā­d | <span resp="?" rend="underline">garbhā­di­ma­ra­ṇa­pa­rya­nta­cai­ta­nya­vi­śi­ṣṭa­kā­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="63,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,06</span>tmanaḥ pu­ru­ṣa­sya janmanaḥ pūrvaṃ ma­ra­ṇā­c cottaraṃ nāsti bha­vā­nta­ra­m­, a­nu­pa­la­bdheḥ kha­pu­ṣpa­va­d ity a­nu­pa­la­mbhaḥ saṃsā<span type="hard-break">- </span><lb n="63,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,07</span>rā­bhā­va­grā­ha­kaḥ saṃ­sā­ra­ta­ttva­bā­dha­ka</span> iti cen na, ta­syā­si­ddheḥ | prā­ṇi­nā­mādyaṃ caitanyaṃ cai­ta­nyo­pādā­na­kā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="63,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,08</span>ṇakaṃ, ci­dvi­va­rta­tvā­n madhyacai­ta­nya­vi­va­rta­va­t | ta­thā­'­ntya­cai­ta­nya­pa­ri­ṇāmaś cai­ta­nya­kāryaḥ, tata eva tadvat | <lb n="63,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,09</span>ity a­nu­mā­ne­na pū­rvo­tta­ra­bhā­vo­pa­la­mbhā­dya­tho­kta­saṃ­sā­ra­ta­ttva­si­ddheḥ | <span resp="?" rend="underline">go­ma­yā­de­r a­ce­ta­nā­c ce­ta­na­sya­vṛ­ści­kā­de­r utpatti<span type="hard-break">- </span><lb n="63,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,10</span>da­rśa­nā­t tena vyabhicārī hetur iti</span> cen na, tasyāpi pa­kṣī­ka­ra­ṇā­t | vṛ­ści­kā­di­śa­rī­ra­syā­ce­ta­na­syai­va go­ma­yā­deḥ <lb n="63,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,11</span>sammūrcchanaṃ, na punar vṛ­ści­kā­di­cai­ta­nya­vi­va­rta­sya­, tasya pū­rva­cai­ta­nya­vi­va­rtā­d e­vo­tpa­tti­pra­ti­jñā­nā­t | khaṅgicaram a­ci­tte­na <lb n="63,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,12</span>ci­ttā­nta­rā­nu­pā­dānena vya­bhi­cā­raḥ sā­dha­na­sye­ty api ma­no­ra­tha­mā­traṃ­, tasya pra­mā­ṇa­to '­pra­si­ddha­tvā­t­, niranva<span type="hard-break">- </span><lb n="63,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,13</span>ya­kṣa­ṇa­kṣa­ya­sya pra­ti­kṣe­pāt | nanu ca <span resp="?" rend="underline">yathādyaḥ pa­thi­kā­gnir a­ra­ṇi­ni­rma­tha­no­ttho '­na­gni­pū­rva­ko dṛṣṭaḥ pa­ra­stva­gni<span type="hard-break">- </span><lb n="63,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,14</span>pūrvaka eva tathādyaṃ caitanyaṃ kā­yā­kā­rā­di­pa­ri­ṇa­ta­bhū­te­bhyo bha­vi­ṣya­ti­, paraṃ tu cai­ta­nya­pū­rva­kaṃ</span>, vi­ro­dhā­bhā­vā­t | <lb n="63,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,15</span>iti ka­sya­ci­t pra­tya­va­sthi­tiḥ sva­pa­kṣa­ghā­ti­nī jātir eva, ci­dvi­va­rta­tva­sya hetoḥ sādhyena vyāpter a­kha­ṇḍa­nā­t | <lb n="63,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,16</span>pra­tha­ma­pa­thi­kā­gne­r a­na­gnyu­pā­dā­na­tve ja­lā­dī­nā­m apy a­ja­lā­dyu­pā­dā­na­tvo­pa­pa­tteḥ pṛ­thi­vyā­di­bhū­ta­ca­tu­ṣṭa­ya­sya ta­ttvā­nta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="63,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,17</span>bhā­va­vi­ro­dhaḥ | tathā hi | yeṣāṃ pa­ra­spa­ra­m u­pā­dā­no­pā­de­ya­bhā­va­s teṣāṃ na tattvāntaratvam | yathā kṣi­ti­vi­va<span type="hard-break">- </span><lb n="63,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,18</span>rttānām | pa­ra­spa­ra­m u­pā­dā­no­pā­de­ya­bhā­va­ś ca pṛ­thi­vyā­dī­nā­m | ity ekam eva pu­dga­la­ta­ttvaṃ pṛ­thi­vyā­di­vi­va­rtta­m a­va­ti­ṣṭhe­ta | <lb n="63,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,19</span>atha kṣi­tyā­dī­nāṃ na pa­ra­spa­ra­m u­pā­dā­no­pā­de­ya­bhā­vaḥ­, sa­ha­kā­ri­bhā­vo­pa­ga­mā­t | katham apāvako­pā­dā­naḥ prathamaḥ <lb n="63,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,20</span>pa­thi­ka­pā­va­kaḥ pra­si­ddhye­d yatas ta­dva­da­ce­ta­na­pū­rva­kaṃ pra­tha­ma­cai­ta­nyaṃ pra­sa­jye­ta ? yathaiva hi prathamāvi­rbhū­ta­pā­va­kā­de­s ti<span type="hard-break">- </span><lb n="63,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,21</span>ro­hi­ta­pā­va­kā­nta­rā­di­pū­rva­ka­tvaṃ tathā ga­rbha­cai­ta­nya­syā­vi­rbhū­ta­sva­bhā­va­sya ti­ro­hi­ta­cai­ta­nya­pū­rva­ka­tva­m iti kin na vyavasthā <lb n="63,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,22</span>syāt ? syān mataṃ, sahākā­ri­mā­trā­d eva pra­tha­ma­pa­thi­kā­gne­r u­pa­ja­na­no­pa­ga­mā­t ti­ro­hi­tāgnya­nta­ro­pā­dā­na­tva­m asi<span type="hard-break">- </span><lb n="63,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 063,23</span>ddham iti tad asat, a­nu­pā­dā­na­sya ka­sya­ci­d u­pa­ja­na­nā­da­rśa­nā­t | śa­bda­vi­dyu­dā­de­r u­pā­dā­nā­da­rśa­nā­d adoṣa iti <pb n="064"/><lb n="64,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,01</span>cen na, śabdādiḥ so­pā­dā­na eva, kā­rya­tvā­d gha­ṭā­di­va­d ity a­nu­mā­nā­t ta­syā­dṛ­śyo­pādā­na­syā­pi so­pā­dā­na­tva­sya <lb n="64,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,02</span>sā­dha­nā­t | nanv astu sa­rvo­gni­r a­gnya­nta­ro­pā­dā­na eva sarvasya sa­jā­tī­yo­pā­dā­na­tva­vya­va­sthi­teḥ | ce­ta­na­sya tu <lb n="64,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,03</span>ce­ta­nā­nta­ro­pā­dā­na­tva­ni­ya­mo na yuktaḥ, tasya bhū­to­pā­dā­na­tva­gha­ṭa­nā­t­, bhū­ta­ce­ta­na­yoḥ sa­jā­tī­ya­tvāt tattvānta<span type="hard-break">- </span><lb n="64,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,04</span>ra­tvā­si­ddhe­r iti cen na, tayor bhi­nna­la­kṣa­ṇa­tvā­t ta­ttvā­nta­ra­tvo­pa­pa­tteḥ­, to­ya­pā­va­ka­yo­r api tata eva parais tattvā­nta­ra­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="64,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,05</span>sā­dha­nā­t | tathā hi | ta­ttvā­nta­raṃ bhūtāc cai­ta­nyaṃ­, ta­dbhi­nna­la­kṣa­ṇa­tvā­nya­thā­nu­pa­pa­tteḥ | na tāvad asiddho hetuḥ <lb n="64,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,06</span>kṣi­tyā­di­bhū­te­bhyo rū­pā­di­sā­mā­nya­la­kṣaṇebhyaḥ sva­saṃ­ve­da­na­la­kṣa­ṇa­sya cai­ta­nya­sya ta­dbhi­nna­la­kṣa­ṇa­tva­si­ddheḥ | na hi <lb n="64,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,07</span>bhūtāni sva­saṃ­ve­da­na­la­kṣa­ṇā­ni­, a­sma­dā­dya­ne­ka­pra­ti­pa­ttṛ­pra­tya­kṣa­tvā­t | yat punaḥ sva­saṃ­ve­da­na­la­kṣa­ṇaṃ tan na tathā <lb n="64,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,08</span>pra­tī­taṃ­, yathā jñānam | tathā ca bhū­tā­ni­, tasmān na sva­saṃ­ve­da­na­la­kṣa­ṇā­ni | a­ne­ka­yo­gi­pra­tya­kṣe­ṇa sukhā<span type="hard-break">- </span><lb n="64,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,09</span>di­saṃ­ve­da­ne­na vya­bhi­cā­rī hetur iti na śa­ṅka­nī­ya­m­, a­sma­dā­di­gra­ha­ṇāt | jñānasya sva­saṃ­ve­da­na­la­kṣa­ṇa­tva­m asi<span type="hard-break">- </span><lb n="64,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,10</span>ddham iti cen na, ba­hi­ra­rtha­pa­ri­cche­da­ka­tvā­nya­thā­nu­pa­pattyā tasya sva­saṃ­ve­da­na­la­kṣa­ṇa­tva­si­ddheḥ | yo hy a­sva­saṃ­ve­da­na<span type="hard-break">- </span><lb n="64,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,11</span>lakṣaṇaḥ sa na ba­hi­ra­rtha­sya pa­ri­cche­da­ko dṛṣṭo, yathā gha­ṭā­di­r iti vipakṣe bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­sa­dbhā­vā­t siddhā hetor anya<span type="hard-break">- </span><lb n="64,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,12</span>thā­nu­pa­pa­ttiḥ | pra­dī­pā­di­nā­ne­kānta iti cen na, tasya jaḍatvena ba­hi­ra­rtha­pa­ri­cche­da­ka­tvā­sa­mbha­vā­t­, ba­hi­ra­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="64,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,13</span>pa­ri­cche­da­ka­jñā­no­tpa­tti­kā­ra­ṇa­tvā­t tu pra­dī­pā­de­r ba­hi­śca­kṣu­rā­de­r iva pa­ri­cche­da­ka­tvo­pa­cā­rā­t | na co­pa­ca­ri­te­nā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="64,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,14</span>pa­ri­cche­da­ke­na pra­dī­pā­di­nā mu­khya­syā­rtha­pa­ri­cche­da­ka­tva­sya hetor vya­bhi­cā­ra­co­da­naṃ vi­cā­ra­ca­tu­ra­ce­ta­sāṃ kartum uci<span type="hard-break">- </span><lb n="64,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,15</span>tam, a­ti­pra­sa­ṅgāt | sva­rū­pa­mā­tra­pa­ri­cche­da­na­vyā­pṛ­te su­khā­di­jñā­ne ba­hi­ra­rtha­pa­ri­cche­da­ka­tvā­bhā­vā­t pa­kṣā­vyā­pa­ko <lb n="64,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,16</span>hetur iti cen na, tasyāpi svato ba­hi­rbhū­ta­su­khā­di­pa­ri­cche­da­ka­tvā­d ba­hi­ra­rtha­pa­ri­cche­da­ka­tva­si­ddheḥ kumbhā­di­ve­da­na<span type="hard-break">- </span><lb n="64,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,17</span>syāpi sarvathā sva­ba­hi­rbhū­tā­rtha­pa­ri­cche­da­ka­tvā­nu­pa­pa­tteḥ sadādyātmanā kumbhādeḥ saṃ­ve­da­nā­d abhedapra­tī­teḥ­, anyathā <lb n="64,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,18</span>tadasattva­pra­sa­ṅgā­t | ka­tha­ñci­t sva­ba­hi­rbhū­ta­tvaṃ tu su­khā­di­saṃ­ve­da­nā­t su­khā­de­r api pra­tī­ya­ta eva, su­khā­di­ta­tsaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="64,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,19</span>ve­da­na­yoḥ kāra­ṇā­di­bhe­dā­d bhe­da­vya­va­sthi­teḥ | tarhi gha­ṭā­di­jñā­na­va­t su­khā­di­jñā­na­syā­pi sva­ba­hi­rbhū­tā­rtha­pa­ri­cche<span type="hard-break">- </span><lb n="64,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,20</span>da­ka­tvā­t tato 'nyasya vi­jñā­na­syā­sa­mbha­vā­t kiṃ svasya saṃ­ve­da­kaṃ jñānaṃ syād iti cen na, tasyaiva gha­ṭā­di­su­khā­di­jñā<span type="hard-break">- </span><lb n="64,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,21</span>nasya sva­rū­pa­saṃ­ve­da­ka­sya sataḥ pa­ra­saṃ­ve­da­ka­tvo­pa­ga­mā­t sva­saṃ­ve­da­na­si­ddheḥ­, sva­pa­ra­vya­va­sā­yā­tma­ka­tvā­t sa­rva­ve­da<span type="hard-break">- </span><lb n="64,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,22</span>nasya | svātmani kri­yā­vi­ro­dhā­n na sva­rū­pa­saṃ­ve­da­kaṃ jñānam iti cet kā punaḥ kriyā svātmani vi­ru­dhya­te ? <lb n="64,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,23</span>na tāvad dhā­tva­rtha­la­kṣa­ṇā­, bha­va­nā­di­kri­yā­yāḥ kṣi­tyā­di­ṣv a­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | pa­ri­spa­ndātmikā kriyā svātmani <lb n="64,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,24</span>vi­ru­ddhe­ti cet kaḥ punaḥ kriyāyāḥ svātmā ? kri­yā­tmai­ve­ti cet kathaṃ tasyās tatra virodhaḥ ? sva­rū­pa­sya <lb n="64,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 064,25</span>vi­ro­dha­tvā­yo­gā­t | anyathā sa­rva­bhā­vā­nāṃ sva­rū­pa­vi­ro­dhā­n ni­ssva­rū­pa­tā­nu­ṣa­ṅgā­t | vi­ro­dha­sya dvi­ṣṭha­tva­tā­c ca <pb n="065"/><lb n="65,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,01</span>na kriyāyāḥ svātmani virodhaḥ | kri­yā­va­dātmā kriyāyāḥ svātmeti cet kathaṃ tatra virodhaḥ ? kriyāvaty eva <lb n="65,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,02</span>sarvasyāḥ kriyāyāḥ pra­tī­te­r a­vi­ro­dha­si­ddheḥ | atha kriyā, karaṇaṃ ni­ṣpā­da­naṃ svātmani vi­ru­ddha­m ity a­bhi­ma­taṃ tarhi <lb n="65,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,03</span>na jñānaṃ svarūpaṃ ni­ṣpā­da­ya­tī­ty ucyate yena virodhaḥ syāt | ity asiddhaḥ svātmani kri­yā­vi­ro­dhaḥ­, sva­kā­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="65,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,04</span>viśeṣān ni­ṣpa­dya­mā­na­sya jñānasya sva­pa­ra­pra­kā­śa­na­rū­pa­tvā­t pra­dī­pa­sya sva­pa­ro­ddyo­ta­na­rū­pa­tva­va­t | yathaiva hi <lb n="65,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,05</span>rū­pa­jñā­no­tpa­ttau pradīpaḥ sa­ha­kā­ri­tvā­c cakṣuṣo rū­pa­syo­ddyo­ta­kaḥ kathyate tathā sva­rū­pa­jñā­no­tpa­ttau tasya sahakā<span type="hard-break">- </span><lb n="65,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,06</span>ritvāt sva­rū­po­ddyo­ta­ko 'pi | tato jñānaṃ sva­pa­ra­rū­pa­yoḥ pa­ri­cche­da­kaṃ­, tatrājñā­na­ni­vṛ­tti­he­tu­tvā­nya­thānu­pa­pa­tteḥ | <lb n="65,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,07</span>ity a­vi­ru­ddhaṃ paśyāmaḥ sva­saṃ­ve­da­na­m antas tattvasya lakṣaṇaṃ bhū­tā­sa­mbha­vī­ti bhi­nna­la­kṣa­ṇa­tvaṃ tayoḥ siddhyaty eva | <lb n="65,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,08</span>tac ca si­dhya­tta­ttvā­nta­ra­tvaṃ sā­dha­ya­ti­, tac cā­'­sa­jā­tī­ya­tva­m | tad apy u­pā­dā­no­pā­de­ya­bhā­vābhāvaṃ, tayos tatprayojaka<span type="hard-break">- </span><lb n="65,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,09</span>tvāt | tad evaṃ bhū­ta­cai­ta­nya­yo­r nāsty u­pā­dā­no­pā­de­ya­bhā­vo­, vi­bhi­nna­la­kṣa­ṇa­tvā­t | iti vyā­pa­ka­vi­ru­ddha­vyāptopala<span type="hard-break">- </span><lb n="65,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,10</span>bdhiḥ, u­pā­dā­no­pā­de­ya­bhā­va­vyā­pa­ka­sya sa­jā­tī­ya­tva­vi­śe­ṣa­sya vi­ru­ddhe­na ta­ttvā­nta­ra­bhā­ve­na vyāpti­dbhi­nna­la­kṣa­ṇa­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="65,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,11</span>t pra­ti­ṣe­dhyābhā­va­sā­dha­nā­t | na hy atra sa­jā­tī­ya­tva­vi­śe­ṣa­syo­pā­dā­no­pā­de­ya­bhā­va­vyā­pa­ka­tva­m a­si­ddhaṃ­, vi­jā­tī­ya­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="65,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,12</span>bhi­ma­ta­yoḥ pa­yaḥ­pā­va­ka­yoḥ sa­ttvā­di­nā sa­jā­tī­ya­yo­r api ta­da­nu­pagamāt kathañcid vi­jā­tī­ya­yo­r api mṛ­tpi­ṇḍa­gha­ṭā<span type="hard-break">- </span><lb n="65,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,13</span>kārayoḥ pā­rthi­va­tvā­di­nā vi­śi­ṣṭa­sā­mā­nye­na sa­jā­tī­ya­yo­r u­pā­dā­no­pā­de­ya­bhā­va­si­ddheḥ | kathaṃ tarhi sa­jā­tī­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="65,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,14</span>tva­vi­śe­ṣa­sya ta­ttvā­nta­ra­bhā­ve­na virodha iti cet tattvānta­ra­bhū­ta­yo­s ta­da­nu­pa­la­mbhā­t­, pū­rvā­kā­rāpa­ri­tyā­gā­'­ja­ha­dvṛ­tto<span type="hard-break">- </span><lb n="65,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,15</span>ttarā­kā­rā­nva­yapratyayavi­ṣa­ya­syo­pā­dā­na­tva­pra­tī­teḥ pa­ri­tya­kta­pū­rvā­kā­re­ṇa dra­vye­ṇā­tma­sā­t kri­ya­mā­ṇo­tta­rā­kā­ra­syo­pā­de<span type="hard-break">- </span><lb n="65,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,16</span>ya­tva­ni­rjñānād anyathāti­pra­sa­ṅgā­t | kathaṃ ta­ttvā­nta­ra­bhā­ve­na bhi­nna­la­kṣa­ṇa­ttvaṃ vyāptam iti cet tadabhāve '­nu­pa­pa­dya­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="65,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,17</span>natvāt | kiṇvādi­ma­di­rā­di­pa­ri­ṇā­ma­yo­r a­ta­ttvā­nta­ra­bhā­ve 'pi bhi­nna­la­kṣa­ṇatvasya da­rśa­nā­t tasya te­nā­vyā­pti­r iti cen na, <lb n="65,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,18</span>tayor bhi­nna­la­kṣa­ṇa­tvā­si­ddheḥ­, ki­ṇvā­de­r api ma­da­ja­na­na­śa­kti­sa­dbhā­vā­n ma­di­rā­di­pa­ri­ṇā­ma­va­t | sarvathā ma­da­ja­na­na­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="65,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,19</span>kti­vi­ka­la­tve hi ki­ṇvā­de­r ma­di­rā­di­pa­ri­ṇā­ma­da­śā­yā­m api ta­dvai­ka­lya­pra­sa­ṅgaḥ | nanv evaṃ bhū­tā­nta­s tattvayor api bhinna<span type="hard-break">- </span><lb n="65,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,20</span>la­kṣa­ṇa­tvaṃ mā bhūt, kā­yā­kā­ra­pa­ri­ṇa­ta­bhū­ta­vi­śe­ṣā­va­sthā­taḥ prāg api kṣi­tyā­di­bhū­tā­nāṃ cai­ta­nya­śa­kti­sa­dbhā­vā­d a<span type="hard-break">- </span><lb n="65,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 065,21</span>nyathā ta­da­va­sthā­yā­m api cai­ta­nyo­dbhū­ti­vi­ro­dhā­d iti na pra­tya­va­sthe­yaṃ­, ce­ta­na­syā­nā­dya­na­nta­tva­pra­si­ddhe­r ātmavā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="066"/><lb n="66,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,01</span>dinām i­ṣṭa­pra­ti­ṣṭhā­nā­t | na caivaṃ caitanyaṃ bhū­ta­vi­va­rttaḥ­, kṣi­tyā­di­ta­ttva­syā­pi ta­dvi­va­rtta­tva­pra­sa­ṅgā­t­, a­nā­dya­na­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="66,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,02</span>tvā­vi­śe­ṣā­t | tato bhi­nna­la­kṣa­ṇa­tvaṃ ta­ttvā­nta­ra­tve­na vyāptaṃ, bhū­ta­cai­ta­nya­yo­s ta­ttvā­nta­ra­tvaṃ sā­dha­ya­ty eva | iti <lb n="66,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,03</span>caitanyapa­ri­ṇā­mo­pā­dā­na evādya cai­ta­nya­pa­ri­ṇā­maḥ prā­ṇi­nā­ma­ntya­cai­ta­nyo­pā­de­yaś ca ja­nmā­nta­rā­dya­cai­ta­nya­pa­ri­ṇā­maḥ <lb n="66,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,04</span>siddhaḥ | pū­rva­bha­va­pa­ri­tyā­ge­na bha­vā­nta­ra­pa­ri­gra­ha eva ca saṃsāraḥ | iti pra­si­ddhe­na pra­mā­ṇe­na saṃ­sā­ra­ta­ttvaṃ na <lb n="66,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,05</span>bā­dhya­te­, nā­nu­mā­ne­na, nā­pyā­ga­me­na­, tasya ta­tpra­ti­pā­da­ka­ta­yā śruteḥ "­saṃ­sā­ri­ṇa­s tra­sa­sthā­va­rāḥ­" iti va­ca­nā­t | <lb n="66,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,06</span>tathā saṃ­sā­ro­pā­yatattvam api na pra­si­ddhe­na bā­dhya­ta­, pra­tya­kṣa­sya ta­da­bā­dha­ka­tvā­t | ni­rhe­tu­kaḥ saṃsāro 'nādya<span type="hard-break">- </span><lb n="66,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,07</span>na­nta­tvā­d ā­kā­śa­va­d ity a­nu­mā­ne­na tad bādhyate iti cen na, pa­ryā­yā­rthā­de­śā­t saṃ­sā­ra­syā­nā­dya­na­nta­tvā­si­ddheḥ­, dṛṣṭā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,08</span>ntasyāpi sā­dhya­sā­dha­na­vi­ka­latvād, dra­vyā­rthā­de­śā­t tu tasya tathāsādhane si­ddha­sā­dhya­tā­nu­ṣa­kteḥ | su­kha­duḥ­khā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,09</span>dibhāva­vi­va­rtta­na­la­kṣa­ṇasya saṃ­sā­ra­sya dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­va­bha­vavi­śe­ṣa­he­tu­ka­tva­pra­tī­te­ś ca nā­he­tu­ka­saṃ­sā­ra­sā­dha­nā­nu­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="66,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,10</span>m a­na­va­dya­m | iti na kiñcid a­nu­mā­naṃ saṃ­sā­ro­pā­ya­ta­ttva­sya bā­dha­ka­m | nāpy ā­ga­maḥ­, tasya ta­tsā­dha­ka­tvā­t "mithyā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,11</span>da­rśa­nā­vi­ra­ti­pra­mā­da­ka­ṣā­ya­yo­gā ba­ndha­he­ta­vaḥ­" iti va­ca­nā­t­, ba­ndha­he­tū­nā­m eva saṃ­sā­ra­he­tu­tvā­t | tad evaṃ mokṣasaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="66,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,12</span>sā­ra­ta­tkā­ra­ṇa­ttvaṃ bha­ga­va­to '­bhi­ma­taṃ pra­si­ddhe­na pra­mā­ṇe­na yu­kti­śā­strā­khye­nā­bā­dhyaṃ si­dhya­tta­dvā­co yu­kti­śā­strā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,13</span>vi­ro­dhi­tvaṃ sā­dha­ya­ti­, tac ca nirdoṣatvam | iti tvam eva sa sarvajño vī­ta­rā­ga­ś ca stotuṃ yukto nānya ity ucyate | <lb n="66,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,14</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_6">vi­pra­ka­rṣy api bhi­nna­la­kṣa­ṇa­sa­mba­ndhi­tvā­di­nā ka­sya­ci­t pratyakṣaṃ sotra bhavān arhann eva</seg> * | dṛśyalakṣaṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,15</span>d bhi­nna­la­kṣa­ṇa­m a­dṛ­śya­sva­bhā­va­s ta­tsa­mba­ndhi­tve­na vi­pra­ka­rṣi pa­ra­mā­ṇvā­di­kam | tathā va­rtta­mā­nā­t kālād bhinnaḥ kālo<span type="hard-break">- </span><lb n="66,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,16</span>tī­to­nā­ga­ta­ś ca, ta­tsa­mba­ndhi­tve­na rā­va­ṇa­śa­ṅkhādi | tathā da­rśa­na­yo­gyā­d de­śā­dbhi­nna­de­śo '­nu­pa­la­bdhi­yo­gya­s tatsa<span type="hard-break">- </span><lb n="66,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,17</span>mba­ndhi­tve­na makārākarādi | ta­dbhi­nna­la­kṣa­ṇa­sa­mba­ndhi­tvā­di­nā sva­bhā­va­kā­la­de­śa­vi­prakarṣy api ka­sya­ci­t pratyakṣaṃ sādhi<span type="hard-break">- </span><lb n="66,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,18</span>tam | so 'tra bhavān arhann eva, na punaḥ ka­pi­lā­da­ya iti | etat kuto ni­ści­ta­m iti cet, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_6">anyeṣāṃ nyā­yā­ga­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="66,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,19</span>vi­ru­ddha­bhā­ṣi­tvā­t</seg> * | ye nyā­yā­ga­ma­vi­ru­ddha­bhā­ṣi­ṇa­s te na nirdoṣā yathā du­rvai­dyā­da­yaḥ­, tathā cānye kapi<span type="hard-break">- </span><lb n="66,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,20</span>lādaya ity a­nu­mā­nā­n nyā­yā­ga­mā­vi­ru­ddha­bhā­ṣi­ṇa eva bha­ga­va­to 'rhato ni­rdo­ṣa­tva­m a­va­sī­ya­te | na cātra nyā­yā­ga­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="66,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,21</span>vi­ru­ddha­bhā­ṣi­tvaṃ ka­pi­lā­dī­nā­m a­si­ddhaṃ­, ta­da­bhi­ma­ta­sya mo­kṣa­saṃ­sā­ra­ta­tkā­ra­ṇa­ta­ttva­sya pra­si­ddhe­na pra­mā­ṇe­na bā­dha­nā­t | <lb n="66,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,22</span>tatra ka­pi­la­sya tāvat svarūpe cai­ta­nya­mā­tre '­va­sthā­na­m ātmano mokṣa ity abhimataṃ ta­tpra­mā­ṇe­na bā­dhya­te­, cai­ta­nya­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="66,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,23</span>śe­ṣe­na­nta­jñā­nā­dau svarūpe '­va­sthā­na­sya mo­kṣa­tva­sā­dha­nāt | na hy a­na­nta­jñā­nā­di­ka­m ātmano '­sva­rū­paṃ­, sa­rva­jña­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,24</span>di­vi­ro­dhā­t | pra­dhā­na­sya sa­rva­jña­tvā­di sva­rū­paṃ­, nātmana iti cen na, ta­syā­ce­ta­na­tvā­d ā­kā­śa­va­t | jñānāder apy a<span type="hard-break">- </span><lb n="66,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,25</span>ce­ta­na­tvā­d a­ce­ta­na­pra­dhā­na­sva­bhā­va­tvaṃ yuktam eveti cet kutas ta­da­ce­ta­na­tva­si­ddhiḥ ? a­ce­ta­nā jñā­nā­da­ya utpatti<span type="hard-break">- </span><lb n="66,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,26</span>mattvād gha­ṭā­di­va­d i­tya­nu­mā­nā­d iti cen na, hetor anu­bha­ve­na vya­bhi­cā­rā­t­, tasya ce­ta­na­tve 'py u­tpa­tti­ma­ttvā­t | <lb n="66,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,27</span>katham u­tpa­tti­mā­na­m ubhava iti cet parā­pe­kṣa­tvā­d bu­ddhyā­di­va­t | pa­rā­pe­kṣo 'sau bu­ddhya­dhya­va­sā­yā­pe­kṣa­tvā­t "buddhya<span type="hard-break">- </span><lb n="66,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 066,28</span>dhya­va­si­ta­m arthaṃ pu­ru­ṣa­ś cetayate" iti va­ca­nā­t | bu­ddhya­dhya­va­si­tā­rthā­na­pe­kṣa­tve '­nu­bha­va­sya sarvatra sarvadā sarvasya puṃso 'nu<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="067"/><lb n="67,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,01</span>bha­va­pra­sa­ṅgā­t sarvasya sa­rva­da­rśi­tvā­pa­tte­s tadu­pā­yā­nu­ṣṭhā­na­vai­ya­rthya­m eva syāt | yadi pu­na­ra­nu­bha­va­sā­mā­nya­m ātmano <lb n="67,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,02</span>nityam a­nu­tpa­tti­ma­d eveti mataṃ tadā jñā­nā­di­sā­mā­nya­m api ni­tya­tvā­d a­nu­tpa­tti­ma­d bhaved ity asiddho hetuḥ | jñānādi<span type="hard-break">- </span><lb n="67,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,03</span>vi­śe­ṣā­ṇā­m u­tpa­tti­ma­ttvā­n nāsiddha iti cet tarhy a­nu­bha­va­vi­śe­ṣā­ṇā­m apy u­tpa­tti­ma­ttvā­d anaikāntiko 'sau kathaṃ na syāt ? <lb n="67,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,04</span>nā­nu­bha­va­sya viśeṣāḥ santīti cā­yu­ktaṃ­, va­stu­tva­vi­ro­dhāt | tathā hi | nā­nu­bha­vo vastu, sa­ka­la­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="67,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,05</span>ṣa­ra­hi­ta­tvā­t sva­ra­vi­ṣā­ṇa­va­t | nātmanā­ne­kā­ntaḥ­, tasyāpi sā­mā­nya­vi­śe­ṣā­tma­ka­tvā­d anyathā ta­dva­da­va­stu­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="67,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,06</span>patteḥ | kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa­ś cāyaṃ hetuḥ, jñā­nā­dī­nāṃ sva­saṃ­ve­da­na­pra­tya­kṣa­tvā­c ce­ta­na­tva­pra­si­ddhe­r a­dhya­kṣa­bā­dhi­ta­pa­kṣā­na­nta­raṃ <lb n="67,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,07</span>pra­yu­kta­tvā­t | atha cetana­saṃ­sa­rgā­d a­ce­ta­na­syā­pi jñā­nā­de­ś ce­ta­na­tva­pra­tī­tiḥ pra­tya­kṣa­to bhrāntaiva | tad uktaṃ <lb n="67,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,08</span>"tasmāt tatsaṃ­sa­rgā­d a­ce­ta­naṃ ce­ta­na­va­d iha liṅgam" iti | tad apy a­ca­rci­tā­bhi­dhā­naṃ­, śa­rī­rā­de­r api ce­ta­na­tva­pra­tī­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="67,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,09</span>pra­sa­ṅgā­c ce­ta­na­saṃ­sa­rgā­vi­śe­ṣāt | śa­rī­rā­dy a­saṃ­bha­vī bu­ddhyā­de­r ātmanā saṃ­sa­rga­vi­śe­ṣo 'stīti cet sa ko '­nyo­nya­tra <lb n="67,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,10</span>ka­thaṃ­ci­t tā­dā­tmyā­t­, tada­dṛ­ṣṭa­kṛ­ta­ka­tvā­di­vi­śe­ṣa­sya śa­rī­rā­dā­v api bhāvāt | tato nā­ce­ta­nā jñā­nā­da­yaḥ­, <lb n="67,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,11</span>sva­saṃ­vi­di­ta­tvā­d a­nu­bha­va­va­t | svasaṃ­vi­di­tā­s te, pa­ra­saṃ­ve­da­nā­nya­thā­nu­pa­pa­tte­r iti pra­ti­pā­di­ta­prā­ya­m | tathā cātma<span type="hard-break">- </span><lb n="67,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,12</span>svabhāvā jñā­nā­da­yaḥ­, ce­ta­na­tvā­d a­nu­bha­va­va­d eva | iti na cai­ta­nya­mā­tre '­va­sthā­naṃ mokṣaḥ, a­na­nta­jñā­nā­di­cai­ta­nya<span type="hard-break">- </span><lb n="67,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,13</span>viśeṣe '­va­sthā­na­sya mo­kṣa­tva­pra­tī­teḥ | </p><p n="a_25" rend="justify"><lb n="67,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,14</span>etena bu­ddhyā­di­vi­śe­ṣa­gu­ṇo­cche­dā­d ā­tma­tva­mā­tre '­va­sthā­naṃ muktir iti ka­ṇa­bha­kṣā­kṣa­pā­da­mataṃ pra­mā­ṇe­na bā­dhi­ta­m u<span type="hard-break">- </span><lb n="67,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,15</span>pa­da­rśi­taṃ­, puṃso '­na­nta­jñā­nā­di­sva­rū­pa­tva­sā­dha­nā­t­, sva­rū­po­pa­la­bdhe­r eva mu­kti­tva­si­ddheḥ | syān mataṃ "na <lb n="67,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,16</span>bu­ddhyā­da­yaḥ puṃsaḥ sva­rū­paṃ­, tato bhi­nna­tvā­d a­rthā­nta­ra­va­t | tato bhinnās te, tadviruddha­dha­rmā­dhi­ka­ra­ṇa­tvā­d ghaṭādi<span type="hard-break">- </span><lb n="67,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,17</span>vat | ta­dvi­ru­ddha­dha­rmā­dhi­ka­ra­ṇa­tvaṃ punas teṣām u­tpā­da­vi­nā­śa­dha­rma­ka­tvā­d ātmano '­nu­tpā­dā­vi­nā­śa­dha­rma­ka­tvā­t pra­si­ddha­m­" iti <lb n="67,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,18</span>tad ayuktaṃ, vi­ru­ddha­dha­rmā­dhi­ka­ra­ṇa­tve 'pi sarvathā bhe­dā­si­ddhe­r me­ca­ka­jñā­na­tadā­kā­ra­va­t | ekaṃ hi me­ca­ka­jñā­na­m a­ne­ka­ś ca <lb n="67,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,19</span>ta­dā­kā­ro nī­lā­di­pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣa ity e­ka­tvā­ne­ka­tva­vi­ru­ddha­dha­rmā­dhi­ka­ra­ṇa­tve 'pi me­ca­ka­jñā­na­tatpra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣa­yo­r na <lb n="67,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,20</span>bhedo '­bhyu­pa­ga­mya­te­, mecaka­jñā­na­tva­vi­ro­dhā­t | yadi punar yu­ga­pa­d a­ne­kā­rtha­grā­hi me­ca­ka­jñā­na­m ekam eva, na tatrāne<span type="hard-break">- </span><lb n="67,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,21</span>ka­pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣa­sa­mbha­vo yato vi­ru­ddha­dha­rmā­dhi­kara­ṇa­tva­m abhede 'pi syād iti mataṃ tadāpi tat kim a­ne­ka­yā śaktyā<span type="hard-break">- </span><lb n="67,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,22</span>nekam arthaṃ yu­ga­pa­d gṛhṇāti kiṃ vaikayā ? yady a­ne­ka­yā ta­dai­ka­m a­ne­ka­śa­ktyā­tma­ka­m iti sa eva vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyāsaḥ | <lb n="67,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,23</span>tato '­ne­ka­śa­kte­r a­ne­ka­tva­dha­rmā­dhā­ra­bhū­tā­yāḥ pṛ­tha­ktvā­t tasya tv e­ka­tva­dha­rmā­dhā­ra­tvā­n naikatra vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sa iti <lb n="67,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 067,24</span>cet katham anekā śaktis tasyeti vya­pa­di­śya­te ? tato bhedād arthā­nta­ra­va­t | sambandhād iti cet tarhi ta­da­ne­ka­yā śaktyā <pb n="068"/><lb n="68,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,01</span>saṃ­ba­dhya­mā­na­m a­ne­ke­na rūpeṇa katham anekarūpaṃ na syāt ? tasyāpy a­ne­ka­rū­pa­sya tato '­nya­tvā­t tad ekam eveti cet kathaṃ <lb n="68,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,02</span>tat tasyeti vya­pa­de­ṣṭa­vya­m ? sa­mba­ndhā­d iti cet sa eva doṣo '­ni­vṛ­tta­ś ca pa­rya­nu­yo­go '­na­va­sthā­nā­t | yadi <lb n="68,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,03</span>punar e­ke­nai­va rū­pe­ṇā­ne­ka­yā śaktyā saṃ­ba­dhya­te ta­dā­ne­ka­vi­śe­ṣaṇa­tva­vi­ro­dhaḥ | pī­ta­gra­ha­ṇa­śa­ktyā hi yena svabhā<span type="hard-break">- </span><lb n="68,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,04</span>vena saṃbadhyate tenaiva nī­lā­di­gra­ha­ṇa­śa­ktyā cet pī­ta­grā­hi­tva­vi­śe­ṣa­ṇa­m eva me­ca­ka­jñā­naṃ syān na nī­lā­di­grā­hi­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="68,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,05</span>vi­śe­ṣa­ṇa­m iti pī­ta­jñā­na­m eva syān na tu me­ca­ka­jñā­na­m | a­thai­ka­yā śa­ktyā­ne­ka­m arthaṃ tadgṛhṇatīti dvi­tī­ya­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="68,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,06</span>kalpaḥ sa­mā­śrī­ya­te tadāpi sa­rvā­rtha­gra­haṇa­pra­sa­ṅgaḥ | pītagra­ha­ṇa­śa­ktyā hy ekayā yathā nī­lā­di­gra­ha­ṇaṃ ta­thā­tī­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="68,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,07</span>nā­ga­ta­va­rtta­mā­nā­śe­ṣa­pa­dā­rtha­gra­ha­ṇa­m api kena ni­vā­rye­ta ? atha na pī­ta­gra­ha­ṇa­śa­ktyā nī­la­gra­ha­ṇa­śa­ktyā vā pīta<span type="hard-break">- </span><lb n="68,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,08</span>nī­lā­dya­ne­kā­rtha­grā­hi me­ca­ka­jñā­na­m iṣyate | kiṃ tarhi ? nī­la­pī­tā­di­pra­ti­ni­ya­tā­ne­kā­rtha­gra­ha­ṇa­śa­ktyai­ka­ye­ti mataṃ <lb n="68,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,09</span>tadā na kāryabhedaḥ kā­ra­ṇa­śa­kti­bhe­da­vyava­sthā­he­tuḥ syād ity e­ka­he­tu­kaṃ viśvasya vai­śva­rū­pyaṃ pra­sa­jye­ta | tathā cāne<span type="hard-break">- </span><lb n="68,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,10</span>ka­kā­ra­ṇa­pra­ti­va­rṇa­naṃ sa­rva­kā­ryo­tpa­ttau virudhyate | ta­da­bhyu­pa­ga­ccha­tā me­ca­ka­jñā­na­m a­ne­kā­rtha­grā­hi nā­nā­śa­ktyā­tma­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="68,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,11</span>m u­ra­rī­ka­rtta­vya­m | tena ca vi­ru­ddha­dha­rmā­dhi­ka­ra­ṇe­nai­ke­na prakṛ­ta­he­to­r a­nai­kā­nti­ka­tvā­n na jñā­nā­dī­nā­m ātmano bhedaikā<span type="hard-break">- </span><lb n="68,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,12</span>nta­si­ddhi­r ye­nā­tmā­na­nta­jñā­nā­di­rū­po na bhavet | ni­rā­ka­ri­ṣya­mā­ṇa­tvā­c cāgrato gu­ṇa­gu­ṇi­no­r a­nya­tai­kāntasya, na <lb n="68,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,13</span>jñā­nā­da­yo guṇāḥ sa­rva­thā­tma­no bhinnāḥ śakyāḥ pra­ti­pā­da­yi­tuṃ yato '­śe­ṣa­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­ni­vṛ­tti­r muktir vya­va­ti­ṣṭhe­ta | <lb n="68,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,14</span>nanu ca dha­rmā­dha­rma­yo­s tāvan ni­vṛ­tti­r ā­tya­nti­kī muktau pra­ti­pa­tta­vyā­, anyathā tada­nu­pa­pa­tteḥ | ta­nni­vṛ­ttau ca tatpha<span type="hard-break">- </span><lb n="68,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,15</span>labuddhyādi­ni­vṛ­tti­r a­va­śyaṃ­bhā­vi­nī ni­mi­ttā­pā­ye nai­mi­tti­ka­syā­py a­nu­pa­pa­tteḥ | mu­kta­syā­tma­no '­ntaḥ­ka­ra­ṇa­saṃ­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="68,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,16</span>gābhāve vā na tatkāryasya bu­ddhyā­de­r utpattiḥ | ity a­śe­ṣa­vi­śe­ṣa­gu­ṇa­ni­vṛ­tti­r muktau siddhyaty eveti kecit te 'py a<span type="hard-break">- </span><lb n="68,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,17</span>dṛ­ṣṭa­he­tu­kā­nāṃ bu­ddhyā­dī­nā­m ā­tmā­ntaḥ­ka­ra­ṇa­saṃ­yo­ga­jā­nāṃ ca muktau nivṛttiṃ bruvāṇā na nivāryante | ka­rma­kṣa­ya­he<span type="hard-break">- </span><lb n="68,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,18</span>tu­ka­yo­s tu pra­śa­ma­su­khā­na­nta­jñā­na­yo­r ni­vṛ­tti­m ā­ca­kṣā­ṇā­s te na svasthāḥ pra­mā­ṇa­vi­ro­dhāt | tataḥ kathañcid buddhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="68,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,19</span>di­vi­śe­ṣa­gu­ṇā­nāṃ nivṛttiḥ kathañcid a­ni­vṛ­tti­r muktau vya­va­ti­ṣṭha­te | na caivaṃ si­ddhā­nta­vi­ro­dhaḥ­, "­ba­ndha­he­tva­bhā­va­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="68,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,20</span>rjarābhyāṃ kṛ­tsna­ka­rma­vi­pra­mo­kṣo mokṣaḥ" ity a­nu­va­rta­māne "­au­pa­śa­mi­kā­di­bha­vya­tvā­nāṃ cānyatra ke­va­la­sa­mya­ktva­jñā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="68,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 068,21</span>da­rśa­na­si­ddha­tve­bhyaḥ­" iti sū­tra­sa­dbhā­vā­t | tatrau­pa­śa­mi­ka­kṣā­yo­pa­śa­mi­kau­da­yi­ka­pā­ri­ṇā­mi­ka­bhā­vā­nāṃ darśanajñānaga<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="069"/><lb n="69,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,01</span>tyādīnāṃ bha­vya­tva­sya ca vi­pra­mo­kṣo mokṣa ity a­bhi­sa­mba­ndhā­n muktau viśeṣagu­ṇa­ni­vṛ­tti­r iṣṭā, anyatra ke­va­la­jñā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="69,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,02</span>da­rśa­na­si­ddha­tve­bhya iti va­ca­nā­d a­na­nta­jñā­na­da­rśa­na­si­ddha­tva­sa­mya­ktvā­nā­m a­ni­vṛ­tti­ś ceti yuktaṃ tathā va­ca­na­m | katha<span type="hard-break">- </span><lb n="69,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,03</span>m evam a­na­nta­su­kha­sa­dbhā­vo muktau siddhyed iti cet siddha­tva­va­ca­nā­t | sa­ka­la­duḥ­kha­ni­vṛ­tti­r ā­tya­nti­kī hi bha­ga­va­taḥ <lb n="69,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,04</span>si­ddha­tva­m | saiva cā­na­nta­pra­śa­ma­su­kha­m | iti sāṃ­sā­ri­ka­su­kha­ni­vṛ­tti­r api muktau na vi­ru­dhya­te | </p><p n="a_26" rend="justify"><lb n="69,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,05</span>ananta­su­kha­m eva mu­kta­sya­, na jñā­nā­di­ka­m ity ā­na­ndai­ka­sva­bhā­vā­bhi­vya­kti­r mokṣa ity aparaḥ so 'pi yu­ktyā­ga­mā­bhyāṃ <lb n="69,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,06</span>bādhyate | ta­da­na­ntaṃ sukhaṃ muktau puṃsaḥ saṃ­ve­dya­sva­bhāvam a­saṃ­ve­dya­sva­bhā­vaṃ vā ? saṃvedyaṃ cet ta­tsaṃ­ve­da­na­syā­na­nta­sya <lb n="69,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,07</span>siddhiḥ, a­nya­thā­na­nta­sya sukhasya svayaṃ saṃ­ve­dya­tva­vi­ro­dhā­t | yadi punar a­saṃ­ve­dya­m eva tat tadā kathaṃ sukhaṃ nāma ? <lb n="69,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,08</span>sā­ta­saṃ­ve­da­na­sya su­kha­tva­pra­tī­teḥ | syān mataṃ te, a­bhyu­pa­ga­mya­te e­vā­na­nta­su­kha­saṃ­ve­da­naṃ pa­ra­mā­tma­naḥ | kevalaṃ <lb n="69,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,09</span>bā­hyā­rthā­nāṃ jñānaṃ nopeyate tasyeti, tad apy evaṃ sampradhā­rya­m­–­kiṃ bā­hyā­rthā­bhā­vā­d bā­hyā­rtha­saṃ­ve­da­nā­bhā­vo mu­kta­sye­ndri<span type="hard-break">- </span><lb n="69,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,10</span>yā­pā­yā­d vā ? pra­tha­ma­pa­kṣe su­kha­syā­pi saṃ­ve­da­naṃ muktasya na syāt, tasyāpi bā­hyā­rtha­va­d a­bhā­vā­t | pu­ru­ṣā­dvai­ta­vā­de <lb n="69,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,11</span>hi bā­hyā­rthā­bhā­vo ya­thā­bhyu­pa­ga­nta­vya­sta­thā su­khā­bhā­vo 'pi, anyathā dvai­ta­pra­sa­ṅgā­t | atha dvai­ta­vā­dā­va­lambināṃ <lb n="69,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,12</span>sato 'pi bā­hyā­rtha­sye­ndri­yā­pā­yā­d a­saṃ­ve­da­naṃ mu­kta­sye­ti mataṃ tad apy a­saṃ­ga­taṃ­, tata eva su­kha­saṃ­ve­da­nā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="69,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,13</span>athāntaḥ­ka­ra­ṇā­bhā­ve 'pi mu­kta­syā­tī­ndri­ya­saṃ­ve­da­ne­na su­kha­saṃ­ve­da­na­m iṣyate tarhi bā­hyā­rtha­saṃ­ve­da­na­m astu tasyātī<span type="hard-break">- </span><lb n="69,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,14</span>ndri­ya­jñā­ne­nai­ve­ti ma­nya­tāṃ­, sarvathā vi­śe­ṣā­bhābhāvāt | ye 'pi ni­rā­sra­va­ci­ttasa­ntā­no­tpa­tti­r mokṣa ity ā­ca­kṣa­te <lb n="69,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,15</span>teṣām api mo­kṣa­ta­ttvaṃ yuktyābhyupāyena ca bādhyate pra­dī­pa­ni­rvā­ṇo­pa­maśā­nta­ni­rvā­ṇa­va­t cittānāṃ tattvato '­nvi­ta­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="69,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,16</span>sādhanāt sa­ntā­no­cche­dā­nu­pa­pa­tte­ś ca ni­ra­nva­ya­kṣa­ṇa­kṣa­yai­kā­ntā­bhyu­pā­ye­na na mo­kṣā­bhyu­pa­ga­ma­bā­dha­na­sya va­kṣya­mā­ṇa­tvā­t | </p><p n="a_27" rend="justify"><lb n="69,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,17</span>tathā mo­kṣa­kā­ra­ṇa­ta­ttva­m api ka­pi­lā­di­bhi­r bhāṣitaṃ nyā­yā­ga­ma­vi­ru­ddha­m | ta­dvi­jñā­na­mātraṃ na pa­ra­niḥ­śre<span type="hard-break">- </span><lb n="69,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,18</span>ya­sa­kā­ra­ṇaṃ­, pra­ka­rṣa­pa­rya­ntāva­sthā­yā­m apy ātmani śa­rī­re­ṇa sa­hā­va­sthā­nān mi­thyā­jñā­na­va­t | na tāvad i­hā­si­ddho <lb n="69,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,19</span>hetuḥ, sa­rva­jñā­nā­m api ka­pi­lā­dī­nāṃ svayaṃ pra­ka­rṣa­pa­rya­ntā­va­sthā­prā­pta­syā­pi jñānasya śa­rī­re­ṇa sa­hā­va­sthā<span type="hard-break">- </span><lb n="69,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,20</span>no­pa­ga­mā­t | sākṣāt sa­ka­lā­rtha­jñā­no­tpa­ttya­na­nta­raṃ śa­rī­rā­bhā­ve kuto 'yam ā­pta­syo­pa­de­śaḥ pra­va­rta­te ? a­śa­rī­ra­syā­pta­syo<span type="hard-break">- </span><lb n="69,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,21</span>pa­de­śa­ka­ra­ṇa­vi­ro­dhā­d ā­kā­śa­va­t | tasyānu­tpa­nna­ni­khi­lā­rtha­jñā­na­syo­pa­de­śa iti cen na, ta­syā­pra­mā­ṇa­tva­śa­ṅkā­'­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="69,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,22</span>vṛtter a­nyā­'­jñā­na­pu­ru­ṣo­pa­de­śa­va­t | yadi punaḥ śa­rī­rā­nta­rā­nu­tpa­tti­r niśreyasaṃ na gṛ­hī­ta­śa­rī­ra­ni­vṛ­ttiḥ | tasya <lb n="69,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,23</span>sā­kṣā­tsa­ka­la­ta­ttva­jñā­naṃ kā­ra­ṇaṃ­, na tu gṛ­hī­ta­śa­rī­ra­ni­vṛtteḥ, pha­lo­pa­bho­gā­t ta­du­pa­ga­māt | tataḥ pū­rvo­pā­tta­śa­rī­re­ṇa <lb n="69,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 069,24</span>sa­hā­va­ti­ṣṭha­mā­nā­t ta­ttva­jñā­nā­d ā­pta­syo­pa­de­śo yukta iti mataṃ tadā hetuḥ siddho '­bhyu­pa­gatas tāvat | sa ca paraniḥ<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="070"/><lb n="70,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,01</span>śre­ya­sā­'­kā­ra­ṇa­tvaṃ ta­ttva­jñā­na­sya sā­dha­ya­ty eva, bhā­vi­śa­rī­ra­sye­vo­pā­tta­śa­rī­ra­syā­pi nivṛtteḥ pa­ra­niḥ­śre­ya­sa­tvā­t­, <lb n="70,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,02</span>tasya ca tadbhāve 'py a­bhā­vā­t | phalo­pa­bho­ga­kṛ­to­pā­tta­ka­rma­kṣa­yā­pe­kṣaṃ ta­ttva­jñā­naṃ pa­ra­niḥ­śre­ya­sa­kā­ra­ṇa­m ity apy a­nā­lo­citā<span type="hard-break">- </span><lb n="70,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,03</span>bhi­dhā­naṃ­, pha­lo­pa­bho­ga­syai­pa­kra­mi­kā­nau­pa­kra­mi­ka­vi­ka­lpā­na­ti­kra­mā­t | tasyaupakra­mi­ka­tve kṣutas ta­du­pa­kra­mo 'nyatra <lb n="70,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,04</span>ta­po­'­ti­śayāt | iti ta­ttva­jñā­na­ta­po­'­ti­śa­ya­he­tu­kaṃ pa­ra­niḥ­śre­ya­sa­m āyātam | samā­dhi­vi­śe­ṣā­d u­pā­ttā­śe­ṣa­ka­rma­pha­lo­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="70,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,05</span>bho­go­pa­ga­mā­d adoṣa iti cet kaḥ punar asau sa­mā­dhi­vi­śe­ṣaḥ ? sthi­rī­bhū­taṃ jñānam eva sa iti cet ta­du­tpa­ttau paraniḥ<span type="hard-break">- </span><lb n="70,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,06</span>śre­ya­sa­sya bhāve sa e­vā­pta­syo­pa­de­śā­bhā­vaḥ | saka­la­ta­ttva­jñā­na­syā­sthai­ryā­vasthāyām a­sa­mā­dhi­rū­pa­syo­pa­ja­na­ne yukto 'yaṃ <lb n="70,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,07</span>yo­gi­na­s ta­ttvo­pa­de­śa iti cen na, sa­ka­la­ta­ttva­jñā­na­syā­sthai­rya­vi­ro­dhāt tasya ka­dā­ci­c ca­la­nā­nu­pa­pa­tteḥ­, akramatvā<span type="hard-break">- </span><lb n="70,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,08</span>d viṣayā­nta­ra­saṃ­ca­ra­ṇā­bhā­vā­t­, anyathā sa­ka­la­ta­ttva­jñā­na­tvā­saṃ­bha­vā­d a­sma­dā­di­jñā­na­va­t | atha ta­ttvo­pa­de­śa­da<span type="hard-break">- </span><lb n="70,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,09</span>śāyāṃ yogino 'pi jñānaṃ vi­ne­ya­ja­na­pra­ti­bo­dhā­ya vyā­pri­ya­mā­ṇa­m a­sthi­ra­m a­sa­mā­dhi­rū­paṃ paścān ni­vṛ­tta­sa­ka­la­vyā­pā­raṃ sthiraṃ <lb n="70,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,10</span>sa­mā­dhi­vya­pa­de­śa­m ā­ska­nda­tī­ty ucyate tarhi sa­mā­dhi­ś cā­ri­tra­m iti nā­ma­mā­traṃ bhi­dya­te­, nārthaḥ, ta­ttva­jñā­nā­d a­śe­ṣā­jñā<span type="hard-break">- </span><lb n="70,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,11</span>na­ni­vṛ­tti­pha­lā­d anyasya pa­ra­mo­pe­kṣā­la­kṣa­ṇa­sva­bhā­va­sya samucchinna­kri­yā­'­pra­ti­pā­ti­pa­ra­ma­śu­kla­dhyā­na­sya ta­po­'­ti­śa­ya­sya <lb n="70,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,12</span>sa­mā­dhi­vya­pa­de­śa­ka­ra­ṇā­t | tathā cā­ri­tra­sa­hi­taṃ ta­ttva­jñā­na­m a­nta­rbhū­ta­ta­ttvā­rtha­śra­ddhā­naṃ pa­ra­niḥ­śre­ya­sa­m a­ni­ccha­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="70,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,13</span>m api ka­pi­lā­dī­nā­m agre vya­va­sthi­ta­m | tato nyā­ya­vi­ru­ddhaṃ sa­rva­thai­kā­nta­vā­di­nāṃ jñānam eva mo­kṣa­kā­ra­ṇa­ta­ttva­m | <lb n="70,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,14</span>svā­ga­ma­vi­ru­ddhaṃ ca, sa­rve­ṣā­m āgame pra­vra­jyā­dya­nu­ṣṭhā­na­sya sa­ka­la­do­ṣo­pa­ra­ma­sya ca bā­hya­syā­bhya­nta­ra­sya ca cā­ri­tra­sya <lb n="70,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,15</span>mo­kṣa­kā­ra­ṇa­tva­śra­va­ṇā­t | </p><p n="a_28" rend="justify"><lb n="70,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,16</span>tathā saṃ­sā­ra­ta­ttvaṃ cānyeṣāṃ nyā­yā­ga­ma­vi­ru­ddha­m | tathā hi | nāsti ni­tya­tvā­dye­kā­nte ka­sya­ci­t saṃ­sā­raḥ­, <lb n="70,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,17</span>vi­kri­yā­nu­pa­labdheḥ | iti nyā­ya­vi­ro­dhaḥ | sa­ma­rtha­yi­ṣyate ta­dā­ga­ma­vi­ro­dha­ś ca, svayaṃ pu­ru­ṣa­sya saṃ­sā­rā­bhā­va­va­ca<span type="hard-break">- </span><lb n="70,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,18</span>nād, guṇānāṃ saṃ­sā­ro­pa­pa­tteḥ pareṣāṃ saṃvṛttyā saṃ­sā­ra­vya­va­sthi­teḥ | </p><p n="a_29" rend="justify"><lb n="70,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,19</span>tathā saṃ­sā­ra­kā­ra­ṇa­ta­ttvaṃ cānyeṣāṃ nyā­yā­ga­ma­vi­ru­ddha­m | tad dhi mi­thyā­jñā­na­mā­traṃ tair u­ra­rī­kṛ­ta­m | na ca <lb n="70,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,20</span>ta­tkā­ra­ṇaḥ saṃ­sā­raḥ­, tannivṛttāv api saṃ­sā­rā­ni­vṛ­tteḥ | yan ni­vṛ­ttā­v api yan na ni­va­rtta­te na tat ta­nmā­tra­kā­ra­ṇa­m | yathā <lb n="70,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,21</span>ta­kṣā­di­ni­vṛ­ttā­v apy a­ni­va­rta­mā­naṃ de­va­gṛ­hā­di na ta­nmā­tra­kā­ra­ṇa­m | mi­thyā­jñā­na­ni­vṛ­ttā­v apy a­ni­va­rtta­mā­na­ś ca saṃsāraḥ | <lb n="70,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,22</span>tasmān na mi­thyā­jñā­na­mā­tra­kā­ra­ṇa­ka iti | atra na hetur asiddhaḥ, sa­mya­gjñā­no­tpa­ttau mi­thyā­jñā­na­ni­vṛ­ttā­v api <lb n="70,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,23</span>doṣānivṛttau saṃ­sā­rā­ni­vṛ­tteḥ svayam a­bhi­dhā­nā­t | doṣāṇāṃ saṃ­sā­ra­kā­ra­ṇa­tvā­ve­da­kā­ga­ma­svī­ka­ra­ṇā­c ca tanmātraṃ <lb n="70,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,24</span>saṃ­sā­ra­kā­ra­ṇa­ta­tvaṃ nyā­yā­ga­ma­vi­ru­ddhaṃ siddham | tad evam anyeṣāṃ nyā­yā­ga­ma­vi­ru­ddha­bhā­ṣi­tvā­d arhann eva yu­kti­śā­strā<span type="hard-break">- </span><lb n="70,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 070,25</span>vi­ro­dhi­vā­k sarvajño vī­ta­rā­ga­ś ca ni­ścī­ya­te | tataḥ sa eva sa­ka­la­śāstrādau pre­kṣā­va­tāṃ saṃstutyaḥ | </p><p n="a_30" rend="justify"><pb n="071"/><lb n="71,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 071,01</span>ye tv ā­huḥ­–­'­sa­to 'pi ya­thā­rtha­da­rśi­no vī­ta­rā­ga­sye­dantayā ni­śce­tu­m a­śa­kte­s ta­tkā­rya­sya vyā­pā­rā­de­s tadvyabhi<span type="hard-break">- </span><lb n="71,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 071,02</span>cārād avī­ta­rā­ge 'pi da­rśa­nā­t­' sa­rā­gā­ṇā­m api vī­ta­rā­ga­va­c ce­ṣṭa­mā­nā­nā­m a­ni­vā­ra­ṇā­n na ka­sya­ci­t 'sa tvam evāpta <lb n="71,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 071,03</span>iti nirṇayaḥ saṃ­bha­va­ti­' iti teṣām api, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_6">vi­ci­trā­bhi­saṃ­ba­ndhatayā vyā­pā­ra­vyā­hā­rā­di­sā­ṅka­rye­ṇa kvacid apy a<span type="hard-break">- </span><lb n="71,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 071,04</span>ti­śa­yā­nirṇaye kai­ma­rtha­kyād vi­śe­ṣe­ṣṭiḥ­, jñā­na­va­to 'pi vi­saṃ­vā­dā­t­, kva punar āśvāsaṃ la­bhe­ma­hi ? *</seg> na hi <lb n="71,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 071,05</span>jñā­na­va­to vī­ta­rā­gā­t pu­ru­ṣā­d vi­saṃ­vā­daḥ kvacit saṃbhavati suga­tā­dā­v apy a­nā­śvā­sa­pra­sa­ṅgā­t tasya ka­pi­lā­di­bhyo <lb n="71,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 071,06</span>vi­śe­ṣe­ṣṭe­r ā­na­rtha­kya­pra­sa­ṅgā­t | na ca vyā­pā­ra­vyā­hā­rā­kā­ra­vi­śe­ṣā­ṇāṃ tatra sāṅkaryaṃ si­dhya­ti­, vi­ci­trā­bhi­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="71,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 071,07</span>ndhi­tā­nu­pa­pa­tteḥ­, tasyāḥ, pṛ­tha­gja­ne rā­gā­di­ma­tya­jñe prasiddheḥ pra­kṣī­ṇa­do­ṣe bha­ga­va­ti nivṛtteḥ, asya ya­thā­rtha­pra­ti­pā<span type="hard-break">- </span><lb n="71,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 071,08</span>da­nā­bhi­prā­ya­tā­ni­śca­yā­t | kutaś cāyaṃ sarvasya vi­ci­trā­bhi­prā­ya­tā­m adṛśyāṃ vyā­pā­rā­di­sā­ṅka­rya­he­tuṃ ni­ści­nu­yā­t ? | <lb n="71,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 071,09</span>śa­rī­ri­tvāder hetoḥ svā­tma­nī­ve­ti cet | tata eva su­ga­ta­syā­sa­rva­jña­tva­ni­śca­yo 'stu | tatrāsya hetoḥ sa­ndi­gdha­vi­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="71,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 071,10</span>kṣa­vyā­vṛ­tti­katvān na ta­nni­śca­yaḥ | śarīrī ca syāt sa­rva­jña­ś ca, vi­ro­dhā­bhā­vā­t­, vijñāna­pra­ka­rṣe śa­rī­rā­dya­pa­ka­rṣā­da­rśa­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="71,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 071,11</span>d iti cet tata eva sa­rva­jña­sya vi­ci­trā­bhi­prā­ya­tā­ni­śca­yo 'pi mā bhūt, tatrāpi pro­kta­he­toḥ sa­ndi­gdha­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="71,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 071,12</span>tti­ka­tvā­vi­śe­ṣā­t | so 'yaṃ vi­ci­tra­vyā­pā­rā­di­kā­rya­da­rśa­nā­t sarvasya vi­ci­trā­bhi­sa­ndhi­tāṃ ni­ści­no­ti­, na punaḥ <lb n="71,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 071,13</span>ka­sya­ci­d va­ca­nā­di­kā­ryā­ti­śa­ya­ni­śca­yā­t sa­rva­jña­tvā­dya­ti­śa­ya­m iti katham a­nu­nma­ttaḥ ? kai­ma­rtha­kyāc cāsya santānā<span type="hard-break">- </span><lb n="71,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 071,14</span>nta­ra­sva­sa­ntā­na­kṣa­ṇa­kṣa­ya­sva­rga­prā­pa­ṇa­śa­ktyāder vi­śe­ṣa­sye­ṣṭiḥ ? vi­pra­kṛ­ṣṭa­sva­bhā­va­tvā­vi­śe­ṣā­t­, ve­dya­ve­dakā­kā­ra­ra­hi<span type="hard-break">- </span><lb n="71,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 071,15</span>tasya ve­da­nā­dvai­ta­sya vā viśeṣasya pra­mā­ṇa­bhū­ta­sya ja­ga­ddhi­tai­ṣi­ṇaḥ śāstus tāyina śobhanaṃ gatasya sampūrṇaṃ vā <lb n="71,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 071,16</span>gatasya pu­na­ra­nā­vṛ­ttyā suṣṭu vā gatasya viśeṣasyeṣṭiḥ ? sarvatrānā­śvā­sā­vi­śe­ṣā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_6">na caivaṃ vādinaḥ kiñci<span type="hard-break">- </span><lb n="71,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 071,17</span>d a­nu­mā­naṃ nāma, ni­ra­bhi­sasa­ndhī­nā­m api bahulaṃ kā­rya­sva­bhā­vā­ni­ya­mo­pa­la­mbhā­t­, sati kā­ṣṭhā­di­sā­ma­grī<span type="hard-break">- </span><lb n="71,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 071,18</span>viśeṣe kvacid u­pa­la­bdha­sya ta­da­bhā­ve prā­ya­so­nu­pa­la­bdha­sya maṇyā­di­kā­ra­ṇa­ka­lā­pe 'pi saṃ­bha­vā­t | yaj jā<span type="hard-break">- </span><lb n="71,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 071,19</span>tīyo yataḥ saṃ­pre­kṣi­ta­s taj jā­tī­yā­t tādṛg iti du­rla­bha­ni­ya­ma­tā­yāṃ dhū­ma­dhū­ma­ke­tvā­dī­nā­m api vyāpyavyā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span></seg> <pb n="072"/><lb n="72,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_6">pa­ka­bhā­vaḥ katham iva ni­rṇī­ye­ta ? vṛkṣaḥ, śiṃ­śa­pā­tvād iti la­tā­cū­tāder api kvacid eva da­rśa­nā­t <lb n="72,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,02</span>pre­kṣā­va­tāṃ kim iva niḥśaṅkaṃ cetaḥ syāt ? tad e­ta­da­dṛ­ṣṭa­saṃ­śa­yai­kā­nta­vā­di­nāṃ vi­da­gdha­ma­rka­ṭā­nā­mi­va svalā<span type="hard-break">- </span><lb n="72,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,03</span>ṅgū­la­bha­kṣa­ṇa­m *</seg> | nanu ca '­kā­ṣṭhā­di­sā­ma­grī­ja­nyo '­gni­ryā­dṛ­śo dṛṣṭo na tādṛśo ma­ṇyā­di­sā­ma­grī­pra­bha­va iti <lb n="72,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,04</span>yaj jātīyo yato dṛṣṭaḥ sa tā­dṛ­śā­d eva na punar a­nyā­dṛ­śā­d api, yato dhū­ma­pā­va­ka­yo­r vyā­pya­vyā­pa­ka­bhā­vo na nirṇī<span type="hard-break">- </span><lb n="72,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,05</span>yate, tathā yādṛśaṃ cūtatvaṃ vṛ­kṣa­tve­na vyāptaṃ tādṛśaṃ na la­tā­tve­na­, yataḥ śiṃ­śa­pā­tva­vṛ­kṣa­tva­yo­r api vyā­pya­vyā­pa­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="72,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,06</span>bhā­va­ni­ya­mo durlabhaḥ syāt' iti kaścit so'pi pratīter a­pa­lā­pa­kaḥ­, kāryasya tādṛśatayā pra­tī­ya­mā­na­syā­pi <lb n="72,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,07</span>kāraṇavi­śe­ṣā­ti­vṛ­tti­da­rśa­nāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_6">yatnataḥ pa­rī­kṣi­taṃ kāryaṃ kāraṇaṃ nā­ti­va­rta­te iti cet stutaṃ *</seg> prastu<span type="hard-break">- </span><lb n="72,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,08</span>taṃ, vyāpā­rā­di­vi­śe­ṣa­syā­pi kiñcij jña­rā­gā­di­ma­da­saṃ­bha­vi­no yatnanaḥ pa­rī­kṣi­ta­sya bha­ga­va­ti jñā­nā­dya­ti­śa­yā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="72,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,09</span>ti­vṛ­tti­si­ddheḥ | etena yatnataḥ pa­rī­kṣi­taṃ vyāpyaṃ vyāpakaṃ nā­ti­va­rta­te iti bruvatāpi stutaṃ pra­stu­ta­m ity uktaṃ <lb n="72,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,10</span>ve­di­ta­vyaṃ­, pu­ru­ṣa­vi­śe­ṣa­tvā­deḥ sva­bhā­va­sya vyāpyasya sa­rva­jña­tva­vyā­pa­ka­sva­bhā­vā­na­ti­kra­ma­si­ddhe­s tadvada­vi­śe­ṣā­t | <lb n="72,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,11</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_6">tato 'yaṃ pra­ti­pa­ttu­r a­pa­rā­dho nā­nu­mā­na­sye­ty a­nu­kū­la­m ācarati *</seg> | ma­nda­ta­ra­dhi­yāṃ dhū­mā­di­ka­m api pa­rī­kṣi­tu­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="72,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,12</span>kṣamāṇāṃ tato dhū­ma­dhva­jā­di­bu­ddhe­r api vya­bhi­cā­ra­da­rśa­nā­t | pra­jñā­ti­śa­ya­va­tāṃ tu sarvatra pa­rī­kṣā­kṣa­mā­ṇāṃ yathā <lb n="72,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,13</span>dhūmādi pā­va­kā­di­kaṃ na vya­bhi­ca­ra­ti tathā vyā­pā­ra­vyā­hā­rā­kā­ra­vi­śe­ṣaḥ kvacid vi­jñā­nā­dya­ti­śa­ya­m apīty a­nu­kū­lā<span type="hard-break">- </span><lb n="72,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,14</span>ca­ra­ṇa­m | evaṃ yu­kti­śā­strā­vi­ro­dhi­vā­ktvaṃ­, bha­ga­va­to­r 'hata eva sa­rva­jña­tvaṃ sā­dha­ya­tī­ty a­bhi­dhā­ya <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_6">tad evaṃ tat <lb n="72,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,15</span>su­ni­ści­tā­sa­mbha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tva­m arhaty eva sa­ka­la­jña­tvaṃ sā­dha­ya­ti nā­nya­tre­ty <span resp="?" rend="underline">a­vi­ro­dha</span> ityādinā spa<span type="hard-break">- </span><lb n="72,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,16</span>ṣṭayata *</seg>, svāmīti śeṣaḥ, yad yasmād a­vi­ro­dhaḥ­, su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tvaṃ tvayy eva tasmāc ca tmav eva <lb n="72,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,17</span>sa ity a­bhi­dhā­na­saṃ­ba­ndhā­t | sa e­vā­vi­ro­dhaḥ kutaḥ siddha ity ā­re­kā­yāṃ <span resp="?" rend="underline">yad iṣṭaṃ te pra­si­ddhe­na na bādhyate ity abhi</span><span type="hard-break">- </span><lb n="72,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,18</span>dhānāt | tatreṣṭaṃ mataṃ śāsanam u­pa­ca­rya­te­, ni­rā­kṛ­ta­vā­co 'pi kvacid a­vi­pra­ti­ṣe­dhā­t * | na punar i<span type="hard-break">- </span><lb n="72,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,19</span>cchā­vi­ṣa­yī­kṛ­ta­m iṣṭaṃ, pra­kṣī­ṇa­mo­he bha­ga­va­ti mo­ha­pa­ryā­yā­tmi­kā­yā­s tadicchāyāḥ saṃ­bha­vā­bhā­vā­t | tathā hi | <lb n="72,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,20</span>necchā sa­rva­vi­daḥ śā­sa­na­pra­kā­śa­na­ni­mi­ttaṃ­, pra­ṇa­ṣṭa­mo­ha­tvā­t | yasyecchā śā­sa­na­pra­kā­śa­na­ni­mi­ttaṃ­, na sa <lb n="72,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,21</span>pra­ṇa­ṣṭa­mo­ho yathā kiñcijjñaḥ | pra­ṇa­ṣṭa­mo­ha­ś ca sa­rva­vi­tpra­mā­ṇa­taḥ sā­dhi­ta­s tasmān na tasyecchā śā­sa­na­pra­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="72,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,22</span>śa­na­ni­mi­tta­m | iti ke­va­la­vya­ti­re­kī hetur ni­rā­kṛ­tavācaṃ sā­dha­ya­ti­, a­vya­bhi­cā­rā­t || na sa­rva­vi­di­cchā<span type="hard-break">- </span><lb n="72,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,23</span>m a­nta­re­ṇa vakti, va­ktṛ­tvā­da­sma­dā­di­va­d ity anena ni­rā­kṛ­ta­vā­co vi­pra­ti­ṣe­dha iti cen nāyaṃ niyamo 'sti | tadabhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="72,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 072,24</span>pagame ko doṣa iti cet, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_6">ni­ya­mā­bhyu­pa­ga­me su­ṣu­ptyā­dā­v api ni­ra­bhi­prā­ya­vṛ­tti­r na syāt *</seg> | <pb n="073"/><lb n="73,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,01</span>na hi suṣuptau gotraskha­la­nā­dau vā­gvyā­hā­rā­di­he­tu­r icchāsti | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_6">pra­ti­saṃ­vi­ditā­kā­re­cchā tadā saṃ­bha­va­ntī <lb n="73,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,02</span>punaḥ smaryeta vā­ñchā­nta­ra­va­t *</seg> | na hy a­pra­ti­saṃ­vi­di­tā­kā­re­cchā saṃ­bha­va­ti yā paścān na smaryate || pūrvakā<span type="hard-break">- </span><lb n="73,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,03</span>labhāvinīcchā tadā vā­gā­di­pra­vṛ­tti­he­tu­r a­pra­ti­saṃ­vi­di­tā­kā­rā­'­nu­me­yā sa­mbha­va­ty eveti cet | kiṃ punas ta­da­nu­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="73,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,04</span>nam ? vivādā­dhyā­si­tā vā­gā­di­pra­vṛ­tti­r i­cchā­pū­rvi­kā­, vā­gā­di­pra­vṛ­tti­ttvā­t pra­si­ddhe­cchā­pū­rva­ka­vā­gā­di­pra­vṛ­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="73,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,05</span>vad iti cen na, hetor a­pra­yo­ja­ka­tvā­t | yathābhūtasya hi jāgrato '­na­nya­ma­na­so vā vā­gā­di­pra­vṛ­tti­r i­cchā­pū­rvi­kā <lb n="73,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,06</span>pra­ti­pa­nnā de­śā­nta­re kā­lā­nta­re ca ta­thā­bhū­ta­syai­va ta­tpra­vṛ­tti­r i­cchā­pū­rvi­kā sā­dha­yi­tuṃ śakyā na punar a­nyā­dṛ­śo <lb n="73,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,07</span>'­ti­pra­saṅgāt | na ca su­ṣu­pta­syā­nya­ma­na­ska­sya vā ta­tpra­vṛ­tti­r i­cchā­pū­rva­ka­tve­na vyā­ptā­va­ga­tā­, ta­da­va­ga­te­r asaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="73,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,08</span>bhavāt | sā hi svasantāne tāvan na saṃ­bha­va­ti­, su­ṣu­ptyā­di­vi­ro­dhā­t | suṣupto '­nya­ma­na­ska­ś ca '­pra­vṛ­tti­m i­cchā­pū­rvi<span type="hard-break">- </span><lb n="73,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,09</span>kām a­va­ga­ccha­ti ceti vyā­ha­ta­m etat || paścād utthito '­va­ga­ccha­tī­ti ced idam api tādṛg eva | svayam asuṣupto '­na­nya­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="73,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,10</span>nāś ca su­ṣu­ptā­nya­ma­na­ska­pra­vṛ­tti­m i­cchā­pū­rva­ka­tve­na vyāptām a­va­ga­cchī­ti bruvāṇaḥ katham a­pra­ti­ha­ta­va­ca­na­pa­thaḥ svasthai<span type="hard-break">- </span><lb n="73,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,11</span>r āsthīyate ? || ta­dā­nu­mā­nā­t ta­da­va­ga­te­r adoṣa iti cen na, a­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t­, tada­nu­mā­na­syā­pi vyā­pti­pra­ti­pra­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="73,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,12</span>pu­ra­ssa­ra­tvā­t ta­dvyā­pte­r apy a­nu­mā­nā­nta­rā­pe­kṣa­tvā­t­, su­dū­ra­m api gatvā pra­tya­kṣa­ta­s ta­dvyā­pti­pra­ti­pa­tte­r a­gha­ṭa­nā­t | etena <lb n="73,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,13</span>sa­ntā­nā­nta­re tadvyāpter a­va­ga­ti­r a­pā­stā­, a­nu­mā­nā­t ta­da­va­ga­tā­v a­na­va­sthā­nā­vi­śe­ṣā­t­, pra­tya­kṣa­ta­s ta­da­va­ga­te­r a­saṃ­bha­vā­c ca | <lb n="73,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,14</span>iti nā­nu­me­yā su­ṣu­ptyā­dā­v i­cchā­sti­, tatkālā pū­rva­kā­lā vā, ta­da­nu­mā­na­syā­nu­da­yā­t | tathā ca sa­rva­jña­pra­vṛ­tte<span type="hard-break">- </span><lb n="73,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,15</span>r i­cchā­pū­rva­ka­tve sādhye va­ktṛ­tvā­de­r hetoḥ su­ṣu­ptyā­di­nā vya­bhi­cā­rā­t tada­ni­ya­ma eva || <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_6">tataś caitanya­ka­ra­ṇapāṭava<span type="hard-break">- </span><lb n="73,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,16</span>yor eva sā­dha­ka­tamatvam *</seg> || nanu ca saty api caitanye ka­ra­ṇa­pā­ṭa­ve ca va­ca­na­pra­vṛ­tte­r a­da­rśa­nā­d vi­va­kṣā­pi tatsaha<span type="hard-break">- </span><lb n="73,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,17</span>kā­ri­kā­ra­ṇa­m a­pe­kṣya­te eveti cet, sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇā­nta­raṃ na vai niyatam a­pe­kṣa­ṇī­yaṃ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_6">na­kta­ñca­rā­deḥ saṃskṛtaca<span type="hard-break">- </span><lb n="73,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,18</span>kṣuṣo vā­'­na­pe­kṣi­tā­lo­ka­sa­nni­dheḥ rū­po­pa­la­mbhā­t | na caive saṃ­vi­tka­ra­ṇa­pā­ṭa­va­yo­r apy abhāve vivakṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="73,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,19</span>mātrāt ka­sya­ci­d va­ca­na­pra­vṛ­ttiḥ pra­sa­jya­te­, saṃ­vi­tka­ra­ṇa­vai­ka­lye ya­thā­vi­va­kṣaṃ vā­gvṛ­tte­r a­bhā­vā­t *</seg> | na hi <lb n="73,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,20</span>śabdato '­rtha­ta­ś ca śā­stra­pa­ri­jñā­nā­bhā­ve ta­dvyā­khyā­na­vi­va­kṣā­yāṃ satyām api ta­dva­ca­na­pra­vṛ­tti­r dṛ­śya­te­, ka­ra­ṇa­pā­ṭa­va­sya <lb n="73,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,21</span>cābhāve spa­ṣṭa­śa­bdo­ccāraṇaṃ, bā­la­mū­kā­de­r api ta­tpra­sa­ṅgā­t | tataś caitanyaṃ ka­ra­ṇa­pā­ṭa­vaṃ ca vāco hetur eva niya<span type="hard-break">- </span><lb n="73,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,22</span>mato, na vi­va­kṣā­, vi­va­kṣā­m a­nta­re­ṇā­pi su­ṣu­ptyā­dau ta­dda­rśa­nā­t || <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_6">na ca doṣajātis ta­ddhe­tu­r yatas tāṃ vāṇī <lb n="73,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,23</span>nātiva­rte­ta­, tatpra­ka­rṣā­pa­ka­rṣā­nu­vi­dhā­nā­bhā­vā­d bu­ddhyā­di­vat *</seg> | na hi yathā buddheḥ śakteś ca prakarṣe vāṇyāḥ <lb n="73,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,24</span>prakarṣo '­pa­ka­rṣe vā­'­pa­ka­rṣaḥ pra­tī­ya­te­, tathā do­ṣa­jā­te­r api, tatprakarṣe vā­co­pa­ka­rṣā­t tada­pa­ka­rṣe eva tatpra­ka­rṣā­t­, <lb n="73,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 073,25</span>yato vaktur do­ṣa­jā­ti­r a­nu­mī­ye­ta | saty api ca rā­gā­di­do­ṣe ka­sya­ci­t dbuddher ya­thā­rtha­vya­va­sā­yi­tvādi­gu­ṇa­sya sa­dbhā­vā­t­, <pb n="074"/><lb n="74,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,01</span>sa­tya­vā­kpra­vṛ­tte­r u­pa­la­mbhā­t­, '­ka­sya­ci­t tu vī­ta­rā­ga­dve­ṣa­syā­pi buddher a­ya­thā­rthā­dhya­va­sā­yi­tvā­di­do­ṣa­sya bhāve vi­ta­tha­va<span type="hard-break">- </span><lb n="74,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,02</span>canasya da­rśa­nā­d vi­jñā­na­gu­ṇa­do­ṣā­bhyā­m eva vā­gvṛ­tte­r gu­ṇa­do­ṣa­va­ttā vya­va­ti­ṣṭha­te­, na punar vi­va­kṣā­to do­ṣa­jā­te­r vā | <lb n="74,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,03</span>tad uktaṃ "<span resp="?" rend="underline">vi­jñā­na­gu­ṇa­do­ṣā­bhyāṃ vā­gvṛ­tte­r gu­ṇa­do­ṣa­tā | vāñchanto vā na vaktāraḥ śāstrāṇāṃ ma­nda­bu­ddha­yaḥ</span>" <lb n="74,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,04</span>iti | tataḥ sādhūpādeśi 'tatreṣṭaṃ mataṃ śā­sa­na­m u­pa­ca­rya­te­' iti | </p><p n="a_31" rend="justify"><lb n="74,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,05</span><span resp="?" rend="underline">ta­tpra­si­ddhe­na na bādhyate</span> | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_6">pra­mā­ṇa­taḥ siddhaṃ pra­si­ddha­m | tad eva ka­sya­ci­d bādhanaṃ yuktam | vi­śe­ṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="74,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,06</span>m etatpa­ra­ma­tā­pe­kṣa­m­, a­pra­si­ddhe­nā­py a­ni­tya­tvā­dye­kā­nta­dha­rme­ṇa bādhā'kalpanāt *</seg> | na hy a­ne­kā­nta­śā­sa­na­sya <lb n="74,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,07</span>pra­tya­kṣa­taḥ siddho 'sty a­ni­tya­tva­dha­rmo bā­dha­kaḥ­, sarvathā ni­tya­tvā­di­dha­rma­va­t | a­nu­mā­nā­t siddho bādhaka iti <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_6">cen narte <lb n="74,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,08</span>pra­mā­ṇā­t pra­ti­ba­ndha­si­ddhe­r a­bhyu­ga­mā­t | na khalu pareṣāṃ pra­tya­kṣa­m a­gni­dhū­ma­yoḥ kṣaṇabhaṅga­sa­dbhā­va­yo­r vā <lb n="74,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,09</span>sā­ka­lye­na vyāptiṃ prati sa­ma­rtha­m­, a­vi­cā­rakatvāt sa­nni­hi­ta­vi­ṣa­ya­tvā­c ca *</seg> | asmadā­di­pra­tya­kṣaṃ hi <lb n="74,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,10</span>sā­dhya­sā­dha­na­yo­r vyā­pti­grā­hi parair a­bhyu­pa­ga­nta­vyaṃ­, na yo­gi­pra­tya­kṣa­m­, a­nu­mā­na­vai­ya­rthya­pra­sa­ṅgā­t­, yo­gi­pra­tya­kṣe­ṇa deśataḥ <lb n="74,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,11</span>kārtsnyato vā niśśe­ṣa­sā­dhya­sā­dha­na­vya­kti­sā­kṣā­tka­ra­ṇe sa­mā­ro­pasyāpy a­bhā­vā­t ta­dvya­va­cche­da­nā­rtha­ma­py a­nu­mā­no­pa­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="74,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,12</span>gā­yo­gā­t | tac ca ni­rvi­ka­lpa­ka­m iva sa­vi­ka­lpa­ka­m api na vicārakaṃ, pū­rvā­pa­ra­pa­rāma­rśa­śū­nya­tvā­d a­bhi­lā­pa­saṃ­sa­rga­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="74,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,13</span>hitatvāt | sa­nni­hi­ta­vi­ṣa­yaṃ ca, de­śa­kā­la­sva­bhā­va­vi­pra­kṛ­ṣṭā­rthā­go­ca­ra­tvā­t | tan na sā­ka­lye­na vyā­pti­gra­ha­ṇasa­ma­rtha­m | <lb n="74,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,14</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_6">na cānumānam a­na­ma­va­sthā­nu­ṣa­ṅgā­t *</seg> | vyā­pti­grā­hi­ṇo '­nu­mā­na­syā­pi vyā­pti­gra­ha­ṇa­pu­ra­ssa­ra­tvā­t ta­dvyā­pte­r apy a­nu­mā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="74,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,15</span>nta­rā­pe­kṣa­tvā­t kvacid apy a­va­sthā­nā­bhā­vā­t | evam a­pra­si­ddha­vyā­pti­kaṃ ca katham a­nu­mā­na­m e­kā­nta­vā­di­nā­m a­ni­tya­tvā­dye<span type="hard-break">- </span><lb n="74,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,16</span>kā­nta­dha­rma­sya sādhakaṃ yena pra­mā­ṇa­si­ddhaḥ sa­rva­thai­kā­nto '­ne­kā­nta­śā­sa­na­sya bādhakaḥ syāt ? syādvādināṃ tu, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_6">paro<span type="hard-break">- </span><lb n="74,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,17</span>kṣā­nta­rbhā­vi­nā nas tarkeṇa sambandho vya­va­ti­ṣṭhe­ta *</seg> | tasya vi­cā­ra­ka­tvā­t­, pra­tya­kṣā­nupa­la­mbha­sa­ha­kā­ri­ṇo <lb n="74,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,18</span>ma­ti­jñā­na­vi­śe­ṣapa­ro­kṣa­ta­rka­jñā­nā­va­ra­ṇa­vī­ryā­nta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­vi­śe­ṣā­d u­pa­jā­ya­mā­na­sya yāvan kaścid dhūmaḥ sa sarvo 'py a<span type="hard-break">- </span><lb n="74,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,19</span>gni­ja­nmā­'­na­gni­ja­nmā vā na bha­va­tī­ti śa­bda­yo­ja­nā­sa­hi­ta­pa­rā­ma­rśā­tma­ka­tvāt kā­la­tra­ya­va­rti­sā­dhya­sā­dha­na­vya­kti­vi­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="74,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,20</span>yatvāc ca vyāptiṃ prati sa­ma­rtha­tvā­t­, pra­tya­kṣa­va­dvyā­pti­gra­ha­ṇa­pū­rva­katvā­bhā­vā­d a­nu­mā­no­hā­nta­rā­na­pe­kṣa­tvād a­na­va­sthā­na­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="74,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,21</span>ṣaṅgāt, saṃ­vā­da­ka­tve­na sa­mā­ro­pa­vya­va­cche­da­ka­tve­na ca pramāṇatvāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_6">ta­da­pra­mā­ṇa­tve na laiṅgikaṃ pra­mā­ṇa­m iti <lb n="74,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 074,22</span>śeṣaḥ, sa­mā­ro­pa­vya­va­cche­dā­vi­śe­ṣāt *</seg> | tarkataḥ saṃ­ba­ndha­syā­dhi­ga­me sa­mā­ro­pa­vi­ro­dhā­t | na hi nirvi<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="075"/><lb n="75,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,01</span>kalpako '­dhi­ga­mo 'sti yatas tatra sa­mā­ro­po 'pi syāt | kiṃ tarhi ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_6">a­dhi­ga­mo 'pi vya­va­sā­yātmaiva, tadanu<span type="hard-break">- </span><lb n="75,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,02</span>tpattau sato 'pi da­rśa­na­sya sādhanānta­rā­pe­kṣa­yā sa­nni­dhā­nā­'­bhe­dāt su­ṣu­pta­cai­tanyavat *</seg> | sa­nni­dhā­naṃ <lb n="75,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,03</span>hī­ndri­yā­rtha­sa­nni­ka­rṣaḥ | tat svayam a­pra­mā­ṇa­m ākhyat ta­thā­ga­taḥ­, sā­dha­nā­nta­rā­pe­kṣi­tvā­t ta­syā­rtha­pa­ri­cchi­ttau | <lb n="75,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,04</span>tata eva da­rśa­na­syā­pra­mā­ṇa­tvaṃ­, su­ṣu­pta­cai­ta­nya­va­t svayaṃ saṃ­śa­ya­vi­pa­ryā­sā­n a­dhya­va­sā­yā­vya­va­cche­da­ka­tvā­t | tadvyava<span type="hard-break">- </span><lb n="75,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,05</span>cchedino niścayasya ja­na­nā­t pramāṇaṃ da­rśa­na­m iti cet tata eva sa­nni­ka­rṣaḥ pra­mā­ṇa­m astu | tasyāsādha­ka­ta­ma­tvā­n na <lb n="75,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,06</span>pra­mā­ṇa­tva­m iti cet kutas ta­syā­sā­dha­ka­ta­ma­tva­m ? a­ce­ta­na­tvā­d gha­ṭā­di­va­d iti ced da­rśa­na­syā­py a­sā­dha­ka­ta­ma­tvaṃ cetana<span type="hard-break">- </span><lb n="75,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,07</span>tvāt su­ṣu­pta­cai­ta­nya­va­t kiṃ na syāt? || yasya bhāve 'rthaḥ pa­ri­cchi­nno vya­va­hri­ya­te 'bhāve cā­'­pa­ri­cchi­nna­s ta­dda­rśa­naṃ <lb n="75,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,08</span>sā­dha­ka­ta­ma­m iti cet sa­nni­ka­rṣaḥ sā­dha­ka­ta­mo 'stu, bhā­vā­bhā­va­yo­s tadvattā sā­dha­ka­ta­ma­tva­m iti va­ca­nā­t | na hi sanni<span type="hard-break">- </span><lb n="75,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,09</span>karṣasya bhāve bhā­va­va­ttva­m abhāve '­bhā­va­va­ttva­m a­rtha­pa­ri­cchi­tte­r a­pra­tī­ta­m | nāpy a­rtha­syā­nya­t pa­ri­cchi­nna­tvaṃ­, tatpari<span type="hard-break">- </span><lb n="75,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,10</span>cchittyutpatteḥ | pa­ri­cchi­tti­r utpannā cetpa­ri­cchi­nno 'rtha ucyate || atha ni­rvi­ka­lpa­ka­dṛ­ṣṭau satyām arthasya pari<span type="hard-break">- </span><lb n="75,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,11</span>cchittir ni­śca­yā­tma­kā­rtha­pa­ri­cche­da­vya­va­hā­ra­he­tu­r u­tpa­dya­te nā­sa­tyā­m | atas tasyāḥ sā­dha­ka­ta­ma­tva­m iti tavākūtaṃ <lb n="75,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,12</span>tad api na sa­mī­cī­naṃ­, sa­nni­ka­rṣā­d eva ta­du­tpa­ttya­vi­ro­dhā­t | katham a­ce­ta­nā­t sa­nni­ka­rṣā­c ce­ta­na­syā­rtha­ni­śca­ya­syo­tpa<span type="hard-break">- </span><lb n="75,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,13</span>ttir na vi­ru­dhya­te iti cet tavāpi katham a­ce­ta­nā­d i­ndri­yā­de­r a­vi­ka­lpa­da­rśa­na­sya ce­ta­na­syo­tpa­tti­r a­vi­ru­ddhā ? | <lb n="75,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,14</span>ce­ta­nā­n mana­skā­rā­di­ndri­yā­di­sa­ha­kā­ri­ṇo da­rśa­na­syo­tpa­tti­r iti cet tarhi ce­ta­nā­d ātmanaḥ sa­nni­ka­rṣa­sa­ha­kā­ri­ṇo '<span type="hard-break">- </span><lb n="75,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,15</span>rtha­ni­śca­yo­tpa­tti­r api kathaṃ vi­ru­dhya­te ? yataḥ svā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­ko '­dhi­ga­mo na bhavet || sa ca sā­ka­lye­na sādhya<span type="hard-break">- </span><lb n="75,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,16</span>sā­dha­na­sa­mba­ndha­s tarkād eveti pramāṇaṃ tarkaḥ, svā­rthā­dhi­ga­ma­pha­la­tvā­t­, sa­mā­ro­pa­vya­va­cche­da­ka­tvā­t saṃ­vā­da­ka­tvā­c cānumā<span type="hard-break">- </span><lb n="75,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,17</span>nā­di­va­t | tataḥ syā­dvā­di­nāṃ vyā­pti­si­ddhe­r asty a­nu­mā­naṃ­, na punar e­kā­ntā­vā­di­nāṃ, yato '­nu­mā­na­si­ddhe­na sarvathai<span type="hard-break">- </span><lb n="75,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,18</span>kānte '­nā­ne­kā­nta­sya bā­dha­ka­lpa­nā syāt | ity a­pra­mā­ṇa­si­ddhe­nā­pi bādhā ka­lpa­nī­yai­va paraiḥ, anyathā svamata<span type="hard-break">- </span><lb n="75,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,19</span>ni­ya­mā­gha­ṭa­nā­t | tathā sati sūktaṃ pa­ra­ma­tā­pe­kṣaṃ vi­śe­ṣa­ṇaṃ pra­si­ddhe­na na bādhyate iti | etena yad uktaṃ <lb n="75,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,20</span><span resp="?" rend="underline">bhaṭṭena</span> "naraḥ ko 'py asti sarvajñaḥ sa tu sarvajña ity api | sādhanaṃ yat pra­yu­jye­ta pra­ti­jñā­mā­tra­m eva tat | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | <lb n="75,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,21</span>sisādha­yi­ṣi­to yo 'rthaḥ so 'nayā nā­bhi­dhī­yate | yas tūcyate na tat siddhau kiñcid asti pra­yo­ja­na­m | <ref type="no-in-dandas" rend="a">2</ref> | yadī<span type="hard-break">- </span><lb n="75,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,22</span>yā­ga­ma­sa­tya­tva­si­ddhau sa­rva­jña­to­cya­te | na sā sa­rva­jña­sā­mā­nya­si­ddhi­mā­tre­ṇa labhyate | <ref type="no-in-dandas" rend="a">3</ref> | yāvad buddho na sarva<span type="hard-break">- </span><lb n="75,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,23</span>jñas tāvat ta­dva­ca­naṃ mṛṣā | yatra kvacana sarvajñe siddhe tatsatyatā kutaḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">4</ref> | a­nya­smi­n na hi sarvajñe vacaso <lb n="75,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 075,24</span>'nyasya satyatā | sāmānādhi­ka­ra­ṇye hi tayor aṅgāṅgitā bhavet | <ref type="no-in-dandas" rend="a">5</ref> | " iti ta­nni­ra­staṃ­, bha­ga­va­to 'rhata eva <pb n="076"/><lb n="76,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,01</span>yu­kti­śā­strā­vi­ro­dhi­vā­ktve­na su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tve­na ca sa­rva­jña­tva­vī­ta­rā­ga­tva­sā­dha­nā­t | tatas tvam eva <lb n="76,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,02</span>mahān mo­kṣa­mā­rga­sya praṇetā nānyaḥ ka­pi­lā­diḥ | ya­smā­t­ —</p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_7 a_32"><l ana="sbt" n="sbt_7ab"><lb n="76,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 7
 </span>tva­nma­tā­mṛ­ta­bā­hyā­nāṃ sa­rva­thai­kā­nta­vā­di­nā­m | </l><l ana="sbt" n="sbt_7cd">ā­ptā­bhi­mā­na­da­gdhā­nāṃ sveṣṭaṃ dṛṣṭena bādhyate || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="a">7</ref> || </l></lg><p n="a_33" rend="justify"><lb n="76,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,04</span>tva­nma­ta­m a­ne­kā­ntā­tma­kaṃ vastu tajjñānaṃ ca | tad e­vā­mṛ­ta­m­, a­mṛ­ta­sya mokṣasya kā­ra­ṇa­tvā­t sarvathā nirbā<span type="hard-break">- </span><lb n="76,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,05</span>dhatvena pa­ri­to­ṣa­kā­ri­tvā­c ca | tato bāhyāḥ sa­rva­thai­kā­ntā­s ta­da­bhi­ni­ve­śinaś ca vādinaḥ | te cā­ptā­bhi­mā­na­da­gdhā <lb n="76,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,06</span>eva vi­saṃ­vā­da­ka­tve­na tattvato '­nā­pta­tvā­d vayam āptā ity a­bhi­mā­ne­na svarūpāt pra­cyā­vi­ta­tvā­d dagdhā iva dagdhā iti <lb n="76,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,07</span>samādhi­va­ca­na­tvā­t­, teṣāṃ sveṣṭasya sa­dā­dye­kā­nta­sya dṛ­ṣṭa­bā­dha­nā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">a­ne­kā­ntā­tma­ka­va­stu­sā­kṣā­tka­ra­ṇaṃ <lb n="76,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,08</span>ba­hi­ra­ntaś ca sa­ka­la­ja­ga­tsā­kṣī­bhū­taṃ vipakṣe pra­tya­kṣa­vi­ro­dha­lakṣaṇam anena dakṣayati *</seg> | sa­dā­dye­kā­nta­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="76,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,09</span>rodhasyā­ne­kā­ntā­tma­ka­va­stu­sā­kṣā­tka­ra­ṇa­la­kṣa­ṇa­tvā­d­, bahir i­vā­nta­r api ta­ttva­syā­ne­kā­ntā­tma­ka­ta­yā sa­ka­la­de­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="76,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,10</span>kā­la­va­rti­prā­ṇi­bhi­r a­nu­bha­va­nā­t suni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tva­si­ddheḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">na hi kiñcid rūpānta­ra­vi­ka­laṃ sada<span type="hard-break">- </span><lb n="76,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,11</span>sa­nni­tyā­ni­tyā­dye­kā­nta­rū­paṃ saṃvedanam anyad vā saṃ­pa­śyā­mo yathātra pratijñāyate, citrajñā­na­va­t ka­tha­ñci­d a<span type="hard-break">- </span><lb n="76,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,12</span>saṅkī­rṇa­vi­śe­ṣai­kātmanaḥ sukhādi­cai­ta­nya­sya va­rṇa­saṃ­sthānā­dyā­tma­naḥ skandhasya ca pre­ṣa­ṇā­t *</seg> | syān mataṃ <lb n="76,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,13</span>"­su­khā­di­cai­ta­nya­m a­saṃ­kī­rṇa­vi­śe­ṣātmakam eva na punar e­kā­tma­kaṃ­, su­kha­cai­ta­nyā­d ā­hlā­da­nā­kā­rā­n me­ya­bo­dha­nā­kā­ra­sya <lb n="76,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,14</span>vi­jñā­na­syā­nya­tvā­d­, vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sa­syā­nya­tva­sā­dha­na­tvā­d­, anyathā vi­śva­syai­ka­tva­pra­sa­ṅgā­t­" iti tad asat, <lb n="76,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,15</span>citrajñānasyāpy e­kā­tma­ka­tvā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t pī­tā­kā­ra­saṃ­ve­da­na­sya nī­lā­dyā­kā­ra­saṃ­ve­da­nā­d a­nya­tvā­t­, tadvadvi­ru­ddha­dha­rmā<span type="hard-break">- </span><lb n="76,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,16</span>dhyāsāt | yadi punar a­śa­kya­vi­ve­canatvāt pī­tā­dyā­kā­ra­saṃ­ve­da­na­m e­kā­tma­ka­m u­ra­rī­kri­ya­te tadā su­khā­di­saṃ­ve­da­ne­na <lb n="76,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,17</span>ko­pa­rā­dhaḥ kṛtaḥ ? tasyāpy a­śa­kya­vi­ve­ca­na­tvā­d e­vai­kā­tma­ka­tvo­pa­pa­tteḥ­, pī­tā­dyā­kā­rā­ṇā­m iva su­khā­dyā­kā­rā­ṇāṃ <lb n="76,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,18</span>caitanyāntaraṃ netum a­śa­kya­vi­ve­ca­na­tva­sa­dbhā­vā­t | tarhy e­kā­tma­ka­m eva su­khā­di­cai­ta­nyaṃ na punar a­saṃ­kī­rṇa­vi­śe­ṣā­tma<span type="hard-break">- </span><lb n="76,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,19</span>kam ity api na ma­nta­vyaṃ­, ci­tra­jñā­na­syā­py a­saṃ­kī­rṇa­vi­śe­ṣā­tma­ka­tvā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | tathā ca sati na ta­cci­tra­m e<span type="hard-break">- </span><lb n="76,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,20</span>ka­jñā­na­vat | ci­tra­jñā­ne pī­tā­dyā­kā­ra­pra­ti­bhā­sa­syā­vi­dyo­pa­ka­lpi­ta­tvā­d e­kā­tma­ka­tva­m eva vā­sta­va­m iti cet katham e<span type="hard-break">- </span><lb n="76,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,21</span>kā­ne­kā­kā­ra­yoḥ pra­ti­bhā­sā­vi­śe­ṣe 'pi vā­sta­ve­ta­ra­tva­pra­vi­ve­kaḥ ? e­kā­kā­ra­syā­ne­kā­kā­re­ṇa vi­ro­dhā­t ta­syā­vā­sta­va­ttve <lb n="76,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,22</span>katham e­kā­kā­ra­syai­vā­vā­sta­va­tvaṃ na syāt ? sva­pna­jñā­ne '­ne­kā­kā­ra­syā­vā­sta­va­sya prasiddheś citrajñāne 'pi tasyāvāsta<span type="hard-break">- </span><lb n="76,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,23</span>vatvaṃ yuktaṃ ka­lpa­yi­tu­m iti cet ke­śā­dā­v e­kā­kā­ra­syā­py a­vā­sta­va­tva­si­ddhe­s tatrā­vā­sta­va­tvaṃ katham a­yu­kta­m ? pītādyākā<span type="hard-break">- </span><lb n="76,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 076,24</span>rasya saṃ­ve­da­nā­d abhede 'nekatva­vi­ro­dhā­dbhe­de pra­ti­bhā­sā­sa­mbha­vā­t­, pra­ti­bhā­se vā saṃ­ve­da­nā­nta­ratvā­pa­tte­r a­vā­sta­va­tva­m e<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="077"/><lb n="77,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,01</span>veti cet, tata e­vai­kā­kāra­syā­vā­sta­va­tva­m astu, tasyāpi pī­tā­dyā­kā­ra­pra­ti­bhā­se­bhyo '­na­rthā­ntara­tā­yā­m e­ka­tva­vi­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="77,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,02</span>dhād arthāntaratāyāṃ saṃ­vi­ttya­bhā­vāt, saṃvittau vā jñā­nā­nta­ra­tva­pra­sa­kte­r vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | tato na ci­tra­jñā­ne 'nekā<span type="hard-break">- </span><lb n="77,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,03</span>kā­ra­pra­ti­bhā­sa­syai­va pre­kṣā­va­dbhi­r a­vā­sta­va­ttvaṃ śakyaṃ ka­lpa­yi­tuṃ­, ye­ne­da­m e­vā­bhi­dhī­ya­mā­naṃ śobheta "kiṃ syāt sā <lb n="77,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,04</span>citrataikasyāṃ na syāt tasyāṃ matāv api | yadīdaṃ svayam arthebhyo rocate tatra ke vayam" iti | na punar idam api <lb n="77,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,05</span>"kiṃ nu syād ekatā na syāt tasyāṃ ci­tra­ma­tā­v api | yadīdaṃ rocate buddhyai citrāyai tatra ke va­ya­m­" iti | <lb n="77,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,06</span>nanu caikasyāṃ matau citratāpāye 'pi saṃ­ve­da­namātrasya bhāvān na sva­rū­pa­sya svato gatir vi­ru­ddhya­te | saṃ­ve­da­na­mā­tra­sya <lb n="77,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,07</span>tv apāye sā vi­ru­ddhye­te­ti cen na, tadabhāve 'pi nā­nā­pī­tā­di­pra­ti­bhā­sa­sa­dbhā­vā­t ta­da­vi­ro­dhāt | nanv evaṃ '­nī­la­ve<span type="hard-break">- </span><lb n="77,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,08</span>da­na­syā­pi pra­ti­pa­ra­mā­ṇu bhedān nī­lā­ṇu­saṃ­ve­da­naiḥ pa­ra­spa­raṃ bhinnair bha­vi­ta­vya­m | tatrai­ka­nī­la­pa­ra­mā­ṇu­saṃ­ve­da­na­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="77,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,09</span>py evaṃ ve­dya­ve­da­ka­saṃ­vi­dā­kā­ra­bhe­dā­n tri­ta­ye­na bha­vi­ta­vya­m | ve­dyā­kā­rā­di­saṃ­ve­da­na­tra­ya­syā­pi pra­tye­ka­m a­pa­ra­sva­ve­dyā<span type="hard-break">- </span><lb n="77,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,10</span>kā­rā­di­saṃ­ve­da­na­tra­ye­ṇa | iti pa­rā­pa­ra­ve­da­na­tra­ya­ka­lpa­nā­d a­na­va­sthā­nā­n na kvacid e­ka­ve­da­na­si­ddhiḥ saṃ­vi­da­dvai­ta­vi­dvi<span type="hard-break">- </span><lb n="77,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,11</span>ṣām | kvacid apy e­kā­tma­ka­tvā­na­bhyu­pa­ga­me ca kuto nā­nā­tma­vya­va­sthā ? vastuny ekatrā­pa­rai­ka­va­stva­pe­kṣa­yā­ne­ka­tva­vya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="77,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,12</span>stho­pa­pa­tteḥ | kvacid ai­kyo­pa­ga­me vā kathaṃ ci­tra­ma­tau naikyam a­vi­ru­ddhaṃ ? ci­trā­kā­rā­pā­ye 'pi tasya sa­mbha­vā­t | ' <lb n="77,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,13</span>iti kaścit so 'py a­pre­kṣā­pū­rva­vā­dī­, tathā sati ci­tra­jñā­ne saṃvidākā­ra­va­de­ka­sya pī­tā­kā­ra­sya nī­lā­kā­ra­sya ca <lb n="77,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,14</span>sadbhāvasiddhau pa­ra­spa­rā­pe­kṣa­yā­ne­ka­tva­si­ddhe­r anekacai­ta­nya­vyā­pta­syā­ne­kā­kā­ra­sya citrajñānasyāntare­kā­ne­kā­tma­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="77,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,15</span>tva­sā­dha­ne nidarśa­na­tvo­pa­pa­tteḥ | syān mataṃ, sukhādīnāṃ caitanyaṃ vyāpakaṃ bhavat kim ekena sva­bhā­ve­na bhavaty a<span type="hard-break">- </span><lb n="77,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,16</span>nekena sva­bhā­ve­na vā ? yady ekena tadā teṣām e­ka­sva­rū­pa­tvā­pa­ttiḥ | a­thā­ne­ke­na tadā so 'py a­ne­ka­sva­bhā­vaḥ pare<span type="hard-break">- </span><lb n="77,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,17</span>ṇā­ne­ke­na sva­bhā­ve­na vyā­pa­nī­ya ity a­na­va­sthā | a­thai­ka­dṛ­śe­na sva­bhā­ve­na su­khā­da­ya­ś cai­ta­nye­na vyāpyante tadāne<span type="hard-break">- </span><lb n="77,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,18</span>kena sva­bhā­ve­na sa­jā­tī­ye­ne­ty uktaṃ syāt | tatra ca sai­vā­na­va­sthā | na ca ga­tya­nta­ra­m asti yena su­khā­di­vyā­pyai­kaṃ <lb n="77,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,19</span>caitanyaṃ siddhyed iti | tad e­ta­cci­tra­jñā­ne 'pi samānam | tasya pī­tā­dyā­kā­ra­vyā­pi­naḥ svayaṃ saṃ­ve­da­nā­n na doṣa <lb n="77,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 077,20</span>iti cet, su­khā­di­vyā­pi­na­ś cai­ta­nya­sya saha krameṇa ca svayaṃ saṃ­ve­da­nā­t katham u­pā­la­mbhaḥ syāt? na hi dṛṣṭe 'nu<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="078"/><lb n="78,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,01</span>papannaṃ nāma | na ca su­khā­dī­nāṃ cai­ta­nya­vyā­pta­tva­saṃ­ve­da­naṃ bhrā­nta­m­, a­ce­ta­na­tva­grā­hi­pra­mā­ṇā­bhā­vā­t | ace<span type="hard-break">- </span><lb n="78,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,02</span>tanāḥ su­khā­da­ya­, u­tpa­tti­ma­tvā­d gha­ṭā­di­va­d ity a­nu­mā­naṃ su­khā­dya­ce­ta­na­tva­grā­hī­ti cen na, tasya pra­tya­kṣa­bā­dhi­ta­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="78,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,03</span>ṣa­ya­tvā­t ci­tsa­ma­nvi­tā­nā­m eva su­khā­dī­nāṃ sva­saṃ­ve­da­na­pra­tya­kṣe sarvadā pra­ti­bhā­sa­nā­t | a­nu­mā­na­vi­ruddhaś ca <lb n="78,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,04</span>pakṣaḥ | tathā hi | cetanāḥ su­khā­da­yaḥ sva­saṃ­ve­dya­tvā­t pu­ru­ṣa­va­t | pu­ru­ṣa­saṃ­sa­rgā­t teṣāṃ sva­saṃ­ve­dya­tvā­t svataḥ <lb n="78,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,05</span>saṃ­ve­dya­tva­m a­si­ddha­m iti cen na, jā­tu­ci­d a­sva­saṃ­ve­dya­tvā­'­pra­tī­te­s tathā vaktum a­śa­kteḥ­–­a­nya­thā pu­ru­ṣa­sya sva­saṃ­ve­dya­su­khā<span type="hard-break">- </span><lb n="78,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,06</span>di­saṃ­ba­ndhā­t sva­saṃ­ve­dya­tvaṃ­, na svata iti vadato ni­vā­ra­yi­tu­m a­śa­kya­tvā­t­, caitanya­vi­śe­ṣe­ṇa hetor vyabhi­cā­ra­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="78,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,07</span>pā­da­nā­c ca | na tato '­ce­ta­na­tva­si­ddhiḥ su­khā­dī­nā­m | na caiṣāṃ ce­ta­na­tva­sā­dha­ne '­pa­si­ddhā­ntaḥ syā­dvā­di­nāṃ <lb n="78,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,08</span>pra­sa­jye­ta­, cai­ta­nya­jī­va­dra­vyā­rthā­de­śāc ce­ta­na­tva­pra­si­ddheḥ­, saka­lau­pa­śa­mi­kā­di­bhā­vā­nāṃ su­kha­jñā­nā­di­pra­ti­ni­ya­ta­pa­ryā<span type="hard-break">- </span><lb n="78,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,09</span>yā­rthā­de­śā­d eva su­khā­dī­nāṃ jñā­na­da­rśa­nābhyām a­nya­tva­va­ca­nā­t | tathāpi jñā­nā­tma­kāḥ su­khā­da­yo­, jñā­nā­bhi­nna<span type="hard-break">- </span><lb n="78,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,10</span>he­tu­ja­tvā­d vi­jñā­nā­nta­ra­va­d iti cen na, sarvathā vi­jñā­nā­bhi­nna­he­tu­ja­tvā­si­ddha­tvā­t­, su­khā­dī­nāṃ­, sa­dve­dyo­da­yā­di­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="78,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,11</span>mi­tta­tvā­d vi­jñā­na­sya jñā­nā­va­ra­ṇā­nta­rā­ya kṣa­yo­pa­śa­mā­di­ni­ba­ndha­na­tvā­t | kathañcid vi­jñā­nā­bhi­nna­he­tu­ja­tvaṃ tu rūpā<span type="hard-break">- </span><lb n="78,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,12</span>lokādi­nā­nai­kā­nti­kaṃ­, yathaiva hi tato vi­jñā­na­syo­tpa­tti­s tathā rū­pā­lo­kā­di­kṣa­ṇā­nta­ro­tpa­tti­r apīti paraiḥ <lb n="78,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,13</span>svayam a­bhi­dhā­nā­t | tad etena yad abhyadhāyi <span resp="?" rend="underline">"tadata­drū­pi­ṇo bhāvās ta­da­ta­drū­pa­he­tu­jāḥ | ta­tsu­khā­di kim ajñānaṃ vijñā<span type="hard-break">- </span><lb n="78,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,14</span>nā­bhi­nna­he­tu­ja­m­"</span>iti ta­da­pā­staṃ­, su­khā­dī­nāṃ vi­jñā­na­rū­pa­tvā­si­ddheḥ | "sukhamā­hlā­da­nā­kā­raṃ vijñānaṃ me­ya­bo­dha­na­m | <lb n="78,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,15</span>śaktiḥ kri­yā­nu­me­yā syād yūnaḥ kā­ntā­sa­mā­ga­me­" iti va­ca­nā­d atadrūpāḥ su­khā­da­ya iti | atadrūpāṇāṃ <lb n="78,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,16</span>ta­drū­po­pā­dā­na­tve sarvasya sa­rvo­pā­dā­na­tva­pra­sa­ktiḥ | na ca su­khā­da­yo vi­jñā­nā­bhi­nno­pā­dā­nāḥ syuḥ | vijñānā<span type="hard-break">- </span><lb n="78,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,17</span>bhi­nna­sa­ha­kā­ri­tvaṃ tu yathā su­khā­dī­nāṃ tathā rū­pā­dī­nā­m api | iti tatas teṣāṃ vi­jñā­nā­tma­ka­tva­sā­dha­ne rūpādī<span type="hard-break">- </span><lb n="78,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,18</span>nām api ta­thā­tva­sā­dha­naṃ syāt | tad uktaṃ "­ta­da­ta­drū­pi­ṇo bhāvās ta­da­ta­drū­pa­he­tu­jāḥ | tadrūpādi kim ajñānaṃ vijñā<span type="hard-break">- </span><lb n="78,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,19</span>nā­bhi­nna­he­tu­ja­m­" iti | yadi punar i­ndri­yā­ni­ndri­ya­he­tu­ja­tvaṃ vi­jñā­nā­bhi­nna­he­tu­tva­m ity a­bhi­dhī­ya­te tad api <lb n="78,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,20</span>na su­khā­dī­nāṃ jñānatvaṃ sā­dha­ya­ti­, dra­vye­ndri­yā­ni­ndri­yai­r vya­bhi­cā­rāt | iti nai­kā­nta­to jñā­nā­tma­kāḥ sukhā<span type="hard-break">- </span><lb n="78,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,21</span>dayo, dravyārthata eva teṣāṃ ce­ta­na­tvo­pa­pa­tteḥ­, ce­ta­na­dra­vyā­d ātmano '­na­rthā­nta­ra­bhū­tānām a­ce­ta­na­tva­vi­ro­dhā­t | <lb n="78,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,22</span>etena jñānād a­rthā­nta­ra­bhū­ta­tvā­t su­khā­dī­nā­m a­ce­ta­na­tva­m eveti vadanto '­pā­kṛ­tāḥ pra­tye­ta­vyāḥ­, ce­ta­nā­d ātmano 'narthā<span type="hard-break">- </span><lb n="78,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,23</span>nta­ra­tve­na ka­tha­ñci­c ce­ta­na­tva­si­ddheḥ | ā­tma­na­ś ce­ta­na­tva­m a­si­ddha­m iti cen na, tasya pratyakṣapra­si­ddha­tvā­t | tathātmā <lb n="78,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 078,24</span>cetanaḥ pra­mā­tṛ­tvā­d­, yas tv a­ce­ta­naḥ sa na pra­mā­tā­, yathā gha­ṭā­diḥ­, pramātā cātmā, tasmāc cetana ity a<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="079"/><lb n="79,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,01</span>nu­mā­nā­c ca ta­tsi­ddha­m | pra­mi­ti­sva­bhā­va­ce­ta­nā­sa­ma­vā­yā­d ātmani ce­ta­na­tva­sā­dha­ne si­ddha­sā­dhya­te­ti cen na, svayaṃ <lb n="79,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,02</span>sā­mā­nya­ta­ś cetana­tva­sā­dha­nā­t­, ta­da­bhā­ve ce­ta­nā­vi­śe­ṣa­pra­mi­ti­sa­ma­vā­yā­yo­gā­t pa­ṭā­di­vat, ka­tha­ñci­t tā­dā­tmya­syai­va <lb n="79,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,03</span>sa­ma­vā­ya­sya sā­dha­nā­t | cetanād apy ātmanaḥ katham abhinnāḥ su­khā­da­yo­, bhi­nna­pra­ti­bhā­sa­vi­ro­dhā­d iti cen na, tatra <lb n="79,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,04</span>sarvathā bhi­nna­pra­ti­bhā­sa­syā­si­ddha­tvā­t­, ka­tha­ñci­d bhi­nna­pra­ti­bhā­sa­sya ka­tha­ñci­d a­bhe­dā­vi­ro­dhā­t­, ci­tra­jñā­na­va­d eva <lb n="79,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,05</span>sukhādyātmanaḥ pu­ru­ṣa­syai­ka­sya gha­ṭa­nā­t­, sa­rve­ṣā­m e­kā­ne­kā­tma­na­ś ci­tra­jñā­na­sye­ṣṭa­tvā­t | tatsiddhaṃ citrajñā­na­va­t katha<span type="hard-break">- </span><lb n="79,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,06</span>ñcid a­sa­ṅkī­rṇa­vi­śe­ṣai­kātmanaḥ su­khā­di­cai­ta­nya­sya prekṣaṇaṃ tathā va­rṇa­saṃ­sthā­nā­dyā­tma­naḥ skandhasya ca | na hi <lb n="79,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,07</span>va­rṇā­dī­nā­m eva prekṣaṇaṃ pra­tya­kṣa­bu­ddhau­, na punaḥ skandha­syai­ka­sye­ti ka­lpa­na­m u­pa­pa­nnaṃ­, sarvāgra­ha­ṇa­pra­sa­ṅgā­t­, skandha<span type="hard-break">- </span><lb n="79,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,08</span>vya­ti­re­ke­ṇa va­rṇā­dī­nā­m a­nu­pa­la­mbhā­t ska­ndha­sye­vāsattvāt | atha '­pra­tyā­sa­nnā­saṃ­sṛṣṭā rū­pā­di­pa­ra­mā­ṇa­vaḥ pra­tya­kṣāḥ­, <lb n="79,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,09</span>teṣāṃ svakāra­ṇa­sā­ma­grī­vaśāt pra­tya­kṣa­saṃ­vi­jja­na­na­sa­ma­rthā­nā­m e­vo­tpa­tteḥ­, ska­ndha­syā­pi tata eva pareṣāṃ pra­tya­kṣa­to­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="79,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,10</span>patter anyathā sa­rva­ska­ndhānāṃ pra­tya­kṣa­tva­pra­sa­ṅgā­t­, ska­ndha­tvā­vi­śe­ṣā­t | ta­da­vi­śe­ṣe 'pi ke­ṣā­ñci­t pra­tya­kṣa­tve pareṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="79,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,11</span>m a­pra­tya­kṣa­sva­bhā­vatve pi­śā­ca­śa­rī­rā­dī­nāṃ tathā svakāraṇād utpatteḥ pa­ra­mā­ṇū­nā­m api keṣāñcit pra­tya­kṣa­tva­m anyeṣām apra<span type="hard-break">- </span><lb n="79,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,12</span>tyakṣatvaṃ tata e­vā­stu­, kim a­va­ya­vi­pa­ri­ka­lpa­na­yā ? tasyā'mūlyadā­na­kra­yi­tvā­t | sa hi pratyakṣe svātmānaṃ <lb n="79,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,13</span>na sa­ma­rpa­ya­ti pra­tya­kṣa­tāṃ ca svī­ka­rtu­m i­ccha­tī­ty a­mū­lya­dā­na­krayī, vikalpabuddhāv eva tasya pra­ti­bhā­sa­nā­d vicārya<span type="hard-break">- </span><lb n="79,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,14</span>māṇasya sa­rva­thā­nu­pa­pa­nna­tvā­t­' iti mataṃ tad apy asaṃ­ga­ta­m eva, pra­tyā­sa­nnā­saṃ­sṛ­ṣṭa­pa­ra­mā­ṇū­nāṃ tathātvena kasyacit kadā<span type="hard-break">- </span><lb n="79,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,15</span>cin ni­śca­yā­sa­ttvā­t pra­tya­kṣa­tā­nu­pa­pa­tteḥ­, ska­ndha­syai­va sphu­ṭa­ma­dhya­kṣe '­va­bhā­sa­nā­t tathā ni­śca­ya­nā­c ca pra­tya­kṣa­tva­gha­ṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="79,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,16</span>nāt | na na pa­ra­mā­ṇu­va­t sarve skandhāḥ sa­ma­pa­ri­mā­ṇā eva, yena ke­ṣāṃ­ci­t pra­tya­kṣa­tve sarveṣāṃ pra­tya­kṣa­sva­bhā­va­tā <lb n="79,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,17</span>syāt, a­ṇu­ma­ha­ttvādi­pa­ri­mā­ṇa­bhe­de­na teṣām a­dṛ­śye­ta­r a­sva­bhā­va­bhe­dā­dbhe­da­si­ddheḥ | na cāyam a­mū­lya­dā­na­kra­yī­, pratyakṣe <lb n="79,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,18</span>sva­sa­ma­rpa­ṇe­na pra­tya­kṣa­tā­svī­ka­ra­ṇā­t­, sarvathā vi­cā­rya­mā­ṇa­syā­pi gha­ṭa­nā­t | vi­cā­ra­yi­ṣya­te caitatpurastāt | </p><p n="a_34" rend="justify"><lb n="79,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,19</span>aparaḥ prā­ha­–­ska­ndha eva, na va­rṇā­da­ya­s tato 'nye santi, tasyaiva ca­kṣu­rā­di­ka­ra­ṇa­bhe­dā­d va­rṇā­di­bhe­da­pra­ti­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="79,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 079,20</span>sa­nā­t­, kiñcid aṅgu­li­pi­hi­ta­na­ya­na­bhe­dā­d dī­pa­ka­li­kā­bhe­da­pra­ti­bhā­sa­na­va­d iti, tad apy a­sa­mya­k­, sa­ttā­dya­dvai­tapra­sa­ṅgā­t | <pb n="080"/><lb n="80,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,01</span>śakyaṃ hi va­ktuṃ­–­sa­ttai­vai­kā­, na dravyādayas tato '­rthā­nta­ra­bhū­tāḥ santi, kalpanā­bhe­dā­t ta­dbhe­da­pra­ti­bhā­sa­nā­d iti | na <lb n="80,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,02</span>caitad yuktam iti ni­ve­da­yi­ṣya­te | tataś ci­tra­jñā­na­va­n na kevalaṃ su­khā­dyā­tma­na­ś cai­ta­nya­sya prekṣaṇaṃ siddham | kiṃ tarhi ? <lb n="80,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,03</span>va­rṇa­saṃ­sthā­nā­dyā­tma­naḥ ska­ndha­syā­pi | tataḥ sūktaṃ–na hi kiñcid rū­pā­nta­ra­vi­ka­laṃ sadekānta­rū­pa­m a­sa­de­kāntarūpaṃ <lb n="80,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,04</span>vā, ni­tyai­kā­nta­rū­pa­m a­ni­tyai­kā­nta­rū­paṃ vā, a­dvai­tai­kā­nta­rū­paṃ dvai­tā­dye­kā­nta­rū­paṃ vā, saṃ­ve­da­na­m a­nta­sta­ttva­m anyad ba<span type="hard-break">- </span><lb n="80,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,05</span>hi­sta­ttvaṃ­, saṃ­pa­śyā­mo­, yathā pra­ti­jñā­ya­te sa­rva­thai­kā­nta­vā­di­bhi­r iti | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">sā­mā­nya­vi­śe­ṣai­kā­tmanaḥ saṃ­vi­tti­r ekā<span type="hard-break">- </span><lb n="80,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,06</span>nta­syā­nu­pa­la­bdhi­r vā sarvataḥ siddhā ca­kṣu­rā­di­matām a­nā­rha­ta­ka­lpanām astaṃ ga­ma­ya­tī­ti kiṃ naḥ pramāṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="80,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,07</span>ntareṇa *</seg> | na tāvat sā­mā­nyai­kānta­syo­pa­la­bdhi­r vi­śe­ṣa­syā­py u­pa­la­bdheḥ | nāpi vi­śe­ṣai­kāntasya, sāmānya<span type="hard-break">- </span><lb n="80,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,08</span>syā­pī­kṣa­ṇā­t | na sā­mā­nya­vi­śe­ṣai­kā­ntayor eva pa­ra­spa­ra­ni­ra­pe­kṣayoḥ e­kā­tma­no 'py u­pa­la­kṣa­ṇā­t | na caikātmana <lb n="80,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,09</span>eva sā­mā­nya­vi­śe­ṣai­kā­tma­naḥ­, tato jātyantarasya saṃvitteḥ | sarvaṃ hi vastu sāmānyaṃ vi­śe­ṣā­pe­kṣa­yā viśeṣaḥ <lb n="80,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,10</span>sā­mā­nyā­pe­kṣa­yā vā­'­po­ddhā­ra­ka­lpanāyāṃ, sva­rū­pe­ṇa tu sā­mā­nya­vi­śe­ṣā­tma­ka­m ekam | tasya saṃ­vi­tti­ś ca­kṣu­rā­di­ma­tā­, <lb n="80,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,11</span>ma­nā­rha­ta­ka­lpa­nā­m astaṅ ga­ma­ya­ti­, ca­kṣu­rā­di­vi­ka­lā­nā­m eva tatsaṃ­bha­vā­t | e­kā­nta­syā­nu­pa­la­bdhi­r vā tām astaṃ ga­ma­ya­ti <lb n="80,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,12</span>tata eva | tathā hi | nāsti sa­rva­thai­kā­ntaḥ­, sa­rva­dā­ne­kā­nto­pa­la­bdhe­r iti sva­bhā­va­vi­ru­ddho­pa­la­bdhiḥ­, nāsti sarva<span type="hard-break">- </span><lb n="80,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,13</span>thaikānto '­nu­pa­la­bdhe­r iti sva­bhā­vā­nu­pa­la­bdhi­r vā sa­rva­ta­ś ca­kṣu­rā­deḥ saṃ­ve­da­nā­t si­ddhā­'­dhya­va­sī­ya­te | nanu ca '­sa­rva­thai<span type="hard-break">- </span><lb n="80,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,14</span>kāntasya kvacit ka­dā­ci­d u­pa­la­bdhau na sarvatra sarvadā pra­ti­ṣe­dhaḥ siddhyet | ta­syā­nu­pa­la­bdhau nā­ne­kā­nte­na vi­ro­dhaḥ­, <lb n="80,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,15</span>sata eva ka­tha­ñci­t ke­na­ci­d vi­ro­dha­pra­tī­teḥ | pra­ti­ṣe­dha­ś ca na syāt, tata eva | ' iti kaścit tad a­sa­t­, sa­rva­thai­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="80,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,16</span>nta­syā­dhyā­ro­pya­mā­ṇasya pra­ti­ṣe­dha­sā­dha­nā­t ta­dvi­ru­ddho­pa­la­bdhi­si­ddhe­s ta­tsva­bhā­vā­nu­pa­la­bdhi­si­ddhe­ś ca, svayam anyathā <lb n="80,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,17</span>ka­sya­ci­d a­ni­ṣṭa­ta­ttva­pra­ti­ṣe­dhā­yo­gā­d i­ṣṭa­ta­ttva­ni­ya­mā­nu­pa­pa­tteḥ | athavā pratyakṣam eva sā­mā­nya­vi­śe­ṣā­tma­ka­me­kaṃ <lb n="80,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,18</span>vastu vidadhat sa­rva­thai­kānta­pra­tī­tiṃ pra­ti­ṣe­dha­ya­tī­ti kiṃ naḥ pra­mā­ṇā­nta­re­ṇā­nu­mā­ne­nā­nu­pa­la­bdhi­li­ṅge­na sa­ma­rtha­nāpekṣeṇa ? <lb n="80,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,19</span>pra­yā­sa­m a­nta­re­ṇe­ṣṭā­ni­ṣṭa­ta­ttva­vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­si­ddheḥ | na hi dṛṣṭāj jyeṣṭhaṃ ga­ri­ṣṭha­m iṣṭaṃ, tadabhāve pra­mā­ṇā­nta­rā­pra­vṛ­tteḥ <lb n="80,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,20</span>sa­mā­ro­pa­vi­cche­da­vi­śe­ṣā­c ca | nanu ca dṛṣṭaṃ pra­tya­kṣa­m iṣṭaṃ pu­na­ra­nu­mā­nā­di pra­mā­ṇa­m | tatra yathā dṛṣṭaṃ jye­ṣṭha­m­, <lb n="80,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,21</span>a­nu­mā­nā­de­r a­gre­sa­ra­tvā­t­, ta­thā­nu­mā­nādy api pra­tya­kṣā­t­, tasyāpi tada­gre­sa­ra­tvā­t­, kvacid a­nu­mā­nā­dyu­tta­ra­kā­laṃ <lb n="80,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,22</span>pra­tya­kṣa­sya pra­vṛ­ttyu­pa­la­kṣa­ṇa­tvā­t | yathā ca dṛṣṭam a­vi­saṃ­vā­da­ka­tvā­d ga­ri­ṣṭha­m iṣṭāt ta­the­ṣṭa­m api dṛ­ṣṭā­t­, ta­da­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="80,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 080,23</span>ṣāt | tataḥ kathaṃ dṛṣṭam iṣṭāj jyeṣṭhaṃ gariṣṭhaṃ ca vya­va­ti­ṣṭha­te­, na punar iṣṭaṃ dṛṣṭād iti na codyama­na­va­dyaṃ­, dṛṣṭasya <pb n="081"/><lb n="81,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,01</span>li­ṅgā­di­vi­ṣa­ya­syā­bhā­ve '­nu­mā­nā­deḥ pra­mā­ṇā­nta­ra­syā­pra­vṛ­tteḥ­, a­nu­mā­nā­nta­rā­l li­ṅgā­di­pra­ti­pa­ttā­v a­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t <lb n="81,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,02</span>pra­tya­kṣa­syai­va ni­ya­ta­sa­ka­la­pra­mā­ṇa­pu­ra­ssa­ra­tva­pra­si­ddhe­r jye­ṣṭha­tvo­pa­pa­tteḥ­, pra­tya­kṣa­syā­nu­mā­nā­di­nā vinaiva pra­vṛ­tte­r a­nu­mā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="81,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,03</span>der dṛṣṭāt pu­ra­ssa­ra­tvā­bhā­vā­t­, tato jye­ṣṭha­tvā­yo­gā­d­, dṛ­ṣṭa­syai­va ceṣṭād ga­ri­ṣṭha­tvā­t­–­sa­mā­ro­pa­vi­cche­da­vi­śe­ṣāt | <lb n="81,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,04</span>na hi yādṛśo dṛṣṭāt sa­mā­ro­pa­vi­cche­do viśeṣaviṣaye pra­ti­ni­vṛ­ttā­kāṅkṣo '­kṣū­ṇa­ta­yā lakṣyate tādṛśo 'numā­nā­deḥ­, <lb n="81,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,05</span>tena sā­mā­nya­taḥ sa­mā­ro­pa­sya vya­va­cche­da­nā­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">dṛ­ṣṭa­syā­nva­yavya­ti­re­ka­yoḥ sva­bhā­va­bhe­da­pra­da­rśa­nā­rtha­tvā­c ca <lb n="81,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,06</span>ga­ri­ṣṭha­tva­si­ddheḥ­*</seg> | pratyakṣam eva hi sva­vi­ṣa­ye sā­mā­nya­vi­śe­ṣā­tma­ka­tvā­nya­ya­sya vi­dhi­la­kṣa­ṇa­sya sa­rva­thai­kā­nta­vya­ti­re<span type="hard-break">- </span><lb n="81,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,07</span>kasya ca pra­ti­ṣe­dha­la­kṣa­ṇa­sya sva­bhā­va­bhe­da­pra­da­rśa­napra­yo­ja­na­m u­pa­la­kṣya­te sā­kṣā­t­, na punar a­nu­mā­nā­di tasya sāmānya<span type="hard-break">- </span><lb n="81,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,08</span>tas tatpra­da­rśa­na­pra­yo­jakatvāt | kim arthaṃ punar ā­rha­ta­sye­ṣṭasya pra­si­ddhe­nā­bā­dha­naṃ bha­ga­va­to 'rhataḥ pa­ra­mā­tma­ka­tvaṃ cā­bhi­dhā­ya <lb n="81,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,09</span>sa­rva­thai­kā­nta­sya dṛṣṭena bādhanaṃ svayam a­sa­mma­ta­sya­, ka­pi­lā­dī­nāṃ pa­ra­mā­tma­tvā­bhā­vaṃ ca sā­ma­rthya­la­bhya­m api bravīti <lb n="81,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,10</span>granthakāra iti cet <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">a­ne­kā­ntai­kā­nta­yo­r u­pa­la­mbhā­nu­pa­la­mbha­yo­r e­ka­tva­pra­da­rśa­nā­rthaṃ tāvad ubhayam āha matā<span type="hard-break">- </span><lb n="81,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,11</span>nta­ra­pra­ti­kṣe­pā­rthaṃ vā, yad āha *</seg> <span resp="?" rend="underline">dharmakīrtiḥ</span> —<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">sādha­rmya­vai­dha­rmya­yo­r a­nya­ta­re­ṇā­rtha­ga­tā­v u­bha­ya­pra­ti­pā­da­naṃ <lb n="81,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,12</span>pakṣā­di­va­ca­naṃ vā ni­gra­ha­sthā­na­m iti | na tad yuktam *</seg> | kuta iti cet, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">sā­dha­na­sā­ma­rthye­na vi­pa­kṣa­vyā­vṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="81,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,13</span>tti­la­kṣa­ṇe­na pakṣaṃ prasā­dha­ya­taḥ kevalaṃ va­ca­nā­dhi­kyo­pā­la­mbha­ccha­le­na pa­rā­ja­yā­dhi­ka­ra­ṇa­prā­ptiḥ svayaṃ nirā<span type="hard-break">- </span><lb n="81,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,14</span>kṛtapakṣeṇa pra­ti­pa­kṣi­ṇā lakṣa­ṇī­ye­ti</seg> vacanāt | ya­tho­kte­na hi sā­dha­na­sā­ma­rthye­na svapakṣaṃ sā­dha­ya­taḥ sa­dvā­di­naḥ <lb n="81,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,15</span>sa­bhya­sa­ma­kṣaṃ jaya eveti yuktaṃ, na kevalaṃ va­ca­nā­dhi­kyo­pā­la­mbha­vyā­je­na pa­rā­ja­yādhi­ka­ra­ṇa­prā­ptiḥ sā­dhī­ya­sī­, <lb n="81,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,16</span>svasādhyaṃ prasādhya nṛtyato 'pi do­ṣā­bhā­vā­l lo­ka­va­t | sā ca svayaṃ ni­rā­kṛ­ta­pa­kṣe­ṇa pra­ti­vā­di­nā la­kṣa­ṇī­ye­ty api <lb n="81,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,17</span>na yuktaṃ, pareṇa ni­rā­kṛ­ta­pa­kṣa­syai­va pa­rā­ja­ya­prā­pti­yo­gya­tva­ni­śca­yā­l lo­ka­va­d eva | yadi punaḥ sva­pa­kṣa­m a­sā­dha­ya­to <lb n="81,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,18</span>vādino va­ca­nā­dhi­kye­na pra­ti­vā­dī pa­rā­ja­ya­prā­ptiṃ la­kṣa­ye­t tadā svapakṣaṃ sā­dha­ya­nn a­sā­dha­ya­n vā ? pra­tha­ma­pa­kṣe svapa<span type="hard-break">- </span><lb n="81,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,19</span>kṣa­si­ddhyai­va parasya pa­rā­ji­ta­tvā­d va­ca­nā­dhi­kyo­dbhā­va­na­m a­na­rtha­kaṃ­, tasmin saty api pa­kṣa­si­ddhi­m a­nta­re­ṇa ja­yā­yo­gā­t | <lb n="81,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,20</span>dvi­tī­ya­pa­kṣe tu yu­ga­pa­dvā­di­pra­ti­vā­di­noḥ pa­rā­ja­ya­pra­sa­ṅgo ja­ya­pra­sa­ṅgo vā, sva­pa­kṣa­si­ddhe­r abhāvā­vi­śe­ṣā­t | syān ma<span type="hard-break">- </span><lb n="81,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,21</span>taṃ 'na sva­pa­kṣa­si­ddhya­si­ddhi­ni­ba­ndha­nau ja­ya­pa­rā­ja­yau­, tayor jñā­nā­jñā­na­ni­ba­ndha­na­tvā­t | tatra sā­dha­rmya­va­ca­ne vai<span type="hard-break">- </span><lb n="81,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 081,22</span>dha­rmya­va­ca­ne 'pi vārthasya pra­ti­pa­ttau tadu­bha­ya­va­ca­nā­t sā­dha­na­va­ca­nā­sā­ma­rthyā­jñā­naṃ vādinaḥ syād eva | pra­ti­vā­di­na­s tu <pb n="082"/><lb n="82,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,01</span>tadudbhā­va­ya­ta­s ta­jjñā­na­m | atas ta­ddhe­tu­kau tayor ja­ya­pa­rā­ja­yau katham ayuktau syātām ? ' iti, tad api na pa­rī­kṣā­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="82,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,02</span>maṃ vā­di­pra­ti­vā­di­noḥ pa­kṣa­pra­ti­pa­kṣa­pa­ri­gra­ha­vai­ya­rthya­pra­sa­ṅgā­t kvacid e­ka­trā­pi pakṣe jñā­nā­jñā­na­yoḥ sambhavāt | na <lb n="82,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,03</span>hi śabdādau ni­tya­tva­syā­ni­tya­tva­sya vā jñā­nā­jñā­na­pa­rī­kṣā­yā­m ekasya ta­dvi­jñā­na­m a­pa­ra­sya ta­da­vi­jñā­naṃ jayasya <lb n="82,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,04</span>pa­rā­ja­ya­sya vā ni­ba­ndha­naṃ na sa­mbha­va­ti sā­dha­na­sā­ma­rthya­jñā­nā­jñā­na­va­t | yuga­pa­tsā­dha­na­sā­ma­rthya­jñā­ne ca vādipra<span type="hard-break">- </span><lb n="82,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,05</span>ti­vā­di­noḥ kasya jayaḥ pa­rā­ja­yo vā syāt ? tada­vi­śe­ṣā­t | na ka­sya­ci­d iti cet tarhi sādha­na­vā­di­no vacanā<span type="hard-break">- </span><lb n="82,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,06</span>dhi­kya­kā­ri­ṇo yathā sā­dha­na­sā­ma­rthyā­jñā­naṃ tathā pra­ti­vā­di­no 'pi va­ca­nā­dhi­kya­do­ṣo­dbhā­va­nā­t tasya taddoṣamātre <lb n="82,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,07</span>jñā­na­si­ddheḥ | na hi yo yad doṣaṃ vetti sa ta­dgu­ṇa­m api, ku­ta­ści­n mā­ra­ṇa­śa­ktau vi­di­tā­yā­m api vi­ṣa­dra­vya­sya kuṣṭā<span type="hard-break">- </span><lb n="82,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,08</span>pa­na­ya­nā­di­śa­ktau ve­da­nā­nu­da­yā­t | tato na jayaḥ pa­rā­ja­yo vā syāt | syān mataṃ 'sādha­na­vā­di­nā sādhu sādhanaṃ <lb n="82,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,09</span>vaktavyaṃ dū­ṣa­ṇa­vā­di­nā ca ta­ddū­ṣa­ṇa­m | tatra vādinaḥ pra­ti­vā­di­nā sa­bhā­yā­m asādhanā­ṅga­va­ca­na­syo­dbhā­va­ne sādhu <lb n="82,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,10</span>sā­dha­nā­bhi­dhā­nā­jñā­na­si­ddheḥ parājayaḥ pra­ti­vā­di­na­s tu tad dū­ṣa­ṇa­jñā­na­ni­rṇa­yā­j jayaḥ syāt' iti, tad apy a­pe­śa­laṃ­, <lb n="82,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,11</span>vi­ka­lpā­nupapatteḥ | sa hi pra­ti­vā­dī ni­rdo­ṣa­sā­dha­na­vā­di­no va­ca­nā­dhi­kyam u­dbhā­va­ye­t sā­dha­nā­bhā­sa­vā­di­no vā ? <lb n="82,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,12</span>pra­tha­ma­vi­ka­lpe vādinaḥ kathaṃ sā­dha­na­sva­rū­pā­jñā­na­m ? ta­dva­ca­ne i­ya­ttā­jñā­na­syai­vā­bhā­vā­t | dvi­tī­ya­vi­ka­lpe tu na <lb n="82,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,13</span>pra­ti­vā­di­no dū­ṣa­ṇa­jñā­na­m a­va­ti­ṣṭha­te­, sā­dha­nā­bhā­sa­syā­nu­dbhā­va­nā­t tadvijñānāsiddheḥ | ta­dva­ca­nā­dhi­kya­do­ṣa­sya jñānā<span type="hard-break">- </span><lb n="82,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,14</span>ddū­ṣa­ṇa­tro 'sāv iti cet sā­dha­nā­bhā­sā­jñā­nā­d a­dū­ṣa­ṇa­jño 'pīti nai­kā­nta­to vādinaṃ ja­ye­t­, tada­do­ṣo­dbhā­va­na­la­kṣa­ṇa­sya <lb n="82,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,15</span>pa­rā­ja­ya­syāpi ni­vā­ra­yi­tu­m aśakteḥ | atha va­ca­nā­dhi­kya­do­ṣo­dbhā­va­nā­d eva pra­ti­vā­di­no ja­ya­si­ddhau sā­dha­nā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="82,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,16</span>so­dbhā­va­na­m a­na­rtha­ka­m iti ma­nya­se­, nanv evaṃ sā­dha­nā­bhā­sā­nu­dbhā­va­nā­t tasya pa­rā­ja­ya­si­ddhau va­ca­nā­dhi­kyo­dbhā­va­naṃ kathaṃ <lb n="82,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,17</span>jayāya pra­ka­lpye­ta ? yadi punaḥ sā­dha­nā­bhā­saṃ va­ca­nā­dhi­kyaṃ co­dbhā­va­ya­npra­ti­vā­dī ja­ya­tī­ti mataṃ tadāsya mahatī <lb n="82,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,18</span>dviṣṭakā­mi­tā­, sā­dha­rmya­va­ca­nā­d e­vā­rtha­ga­tau vai­dha­rmya­va­ca­na­m a­na­rtha­ka­tvā­d dviṣṭvā sā­dha­nā­bhā­so­dbhā­va­nā­d eva parasya nyakkāra<span type="hard-break">- </span><lb n="82,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,19</span>siddhau ta­dva­ca­nā­dhi­kyo­dbhā­va­na­syā­na­rtha­ka­syā­pi kā­mi­ta­tvā­t | atha na va­ca­nā­dhi­kya­mā­traṃ dvi­ṣya­te­, arthād āpa<span type="hard-break">- </span><lb n="82,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,20</span>nnasya svaśa­bde­nā­bhi­dhā­na­sya dvi­ṣṭa­tvā­d iti mataṃ tad api na sa­ṅga­taṃ­, ni­ga­ma­na­va­ca­na­do­ṣa­sya pra­ti­jñā­va­ca­na­do­ṣo<span type="hard-break">- </span><lb n="82,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,21</span>dbhā­va­nā­d gatasyādbhā­va­na­pra­sa­ṅgā­t | pra­ti­jñā­yāḥ punar vacanaṃ hi ni­ga­ma­na­m | tac ca pra­ti­jñā­va­ca­na­sya du­ṣṭa­tva­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="82,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,22</span>pattau duṣṭaṃ sā­ma­rthyā­t pratīyate eva | a­thā­rthā­d ā­pa­nna­syā­pi ni­ga­ma­na­va­ca­na­du­ṣṭa­tva­syo­dbhāvanam a­do­ṣo­dbhāva­na­bha­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="82,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 082,23</span>d abhimanyate tarhi sā­dha­rmya­va­ca­nā­d vai­dha­rmya­syā­rthā­yātasyāpy asādhanā­ṅga­va­ca­na­bha­yā­d a­bhi­dhā­naṃ ma­nya­tāṃ­, viśeṣābhāvāt | <pb n="083"/><lb n="83,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,01</span>na hi sā­dha­rmya­m eva vai­dha­rmya­m eva vā sā­dha­na­syā­ṅgaṃ­, pa­kṣa­dha­rma­tva­va­t tadu­bha­ya­syāpi sā­dha­nā­ṅga­tvā­t­, sā­dha­na­sya trirū<span type="hard-break">- </span><lb n="83,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,02</span>pa­tva­pra­ti­jñā­nā­t | tato na jñā­nā­jñā­na­mā­tra­ni­ba­ndha­nau ja­ya­pa­rā­ja­yau śa­kya­vya­va­sthau­, ya­tho­di­tado­ṣo­pa­ni­pā­tā­t | <lb n="83,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,03</span>sva­pa­kṣa­si­ddhya­si­ddhi­ni­ba­ndha­nau tu tau ni­ra­va­dyau­, pa­kṣa­pra­ti­pa­kṣa­pa­ri­gra­ha­vai­ya­rthyā­bhā­vā­t kasyacit ku­ta­ści­t sva­pa­kṣa­si­ddhau <lb n="83,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,04</span>su­sthi­tā­yāṃ parasya pa­kṣa­si­ddhe­r a­saṃ­bha­vā­t sa­kṛ­tta­jja­ya­pa­rā­ja­ya­yo­r a­pra­sa­kteḥ | na hi vādinā sā­dhyā­vi­nā­bhā­va­ni­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="83,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,05</span>ma­la­kṣa­ṇe­na hetunā sva­pa­kṣa­si­ddhau vidhātuṃ śa­kyā­yā­m api pra­ti­jño­dāha­ra­ṇā­di­va­ca­na­m a­na­rtha­ka­m apajayāya pra­ka­lpya­te­, <lb n="83,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,06</span>ta­dvi­ghā­tā­he­tu­tvā­t tataḥ pratipa­kṣā­si­ddheḥ­, pra­ti­pā­dyā­śa­yā­nu­ro­dha­ta­s ta­tpra­yo­gā­t ta­tpra­ti­vi­śe­ṣa­sya pra­yo­ja­na­sya <lb n="83,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,07</span>sa­dbhā­vā­t | nāpi hetor vi­ru­ddha­to­dbhā­va­nā­d eva pra­ti­vā­di­naḥ sva­pa­kṣa­si­ddhau satyām api doṣānta­rā­nu­dbhā­va­naṃ tasya <lb n="83,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,08</span>pa­rā­ja­yā­ya pra­ka­lpya­te­, tata eva | etena sva­pa­kṣa­si­ddhau kṛ­tā­yā­m api pa­ra­pa­kṣa­ni­rā­ka­ra­ṇaṃ­, tasmin vā sva­pa­kṣa­sā­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="83,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,09</span>nā­bhi­dhā­naṃ na vā­di­pra­ti­vā­di­no­r ja­ya­prā­pti­pra­ti­ba­ndha­ka­m iti pra­ti­pā­di­taṃ bo­ddha­vya­m | tad evaṃ sā­dha­rmya­vai­dha­rmya­yo­r a<span type="hard-break">- </span><lb n="83,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,10</span>nya­ta­re­ṇā­rtha­ga­tau ta­du­bha­ya­va­ca­naṃ vādino ni­gra­hā­dhi­ka­ra­ṇa­m ity ayuktaṃ ca vyava­sthi­ta­m | pra­ti­jñā­di­va­ca­naṃ nigraha<span type="hard-break">- </span><lb n="83,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,11</span>sthānam ity etat katham a­yu­kta­m iti ced ucyate | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">pra­ti­jñā­nu­pa­yo­ge śā­strā­di­ṣv api nā­bhi­dhī­ye­ta­, viśeṣābhāvā<span type="hard-break">- </span><lb n="83,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,12</span>t</seg> | na hi śāstre pratijñā nā­bhi­dhī­ya­te eva a­ni­ya­ta­ka­thā­yāṃ vā, agnir atra dhū­mā­t­, vṛkṣo 'yaṃ śiṃ­śa­pā­tvā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="83,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,13</span>tyā­di­va­ca­nā­nāṃ śāstre darśanāt, viruddho 'yaṃ hetur asiddho 'yam i­tyā­di­pra­ti­jñā­va­ca­nā­nā­m a­ni­ya­ta­ka­thā­yāṃ prayogāt | <lb n="83,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,14</span>pa­rā­nu­gra­ha­pra­vṛ­ttā­nāṃ śā­stra­kā­rā­ṇāṃ pra­ti­pā­dyā­va­bo­dha­nā­dhī­na­dhi­yāṃ śāstrādau pra­ti­jñā­pra­yo­go yu­kti­mā­n eva, upayo<span type="hard-break">- </span><lb n="83,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,15</span>gitvāt tasyeti ced vāde 'pi so 'stu, tatrāpi teṣāṃ tādṛ­śa­tvā­t­, vāde 'pi vi­ji­gī­ṣu­pra­ti­pā­da­nā­yā­cā­ryā­ṇāṃ pravṛtteḥ | <lb n="83,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,16</span>niyata­ka­thā­yāṃ pra­ti­jñā­yā na prayogo yuktaḥ, ta­dvi­ṣa­ya­syā­rthā­d ga­mya­mā­na­tvā­n ni­ga­ma­nā­di­va­d iti cet tata eva śā<span type="hard-break">- </span><lb n="83,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,17</span>strādiṣv api | na hi tatra ji­gī­ṣa­vo na pra­ti­pā­dyāḥ pra­ti­jñā­di­vi­ṣa­yo vā sā­ma­rthyā­n na gamyate | śāstrādāv a<span type="hard-break">- </span><lb n="83,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,18</span>ji­gī­ṣū­ṇā­m api pra­ti­pā­dya­tvā­t pra­ti­jñā­de­r a­pra­yo­ge ke­ṣā­ñci­n ma­nda­dhi­yāṃ pra­kṛ­tā­rthā­pra­ti­pa­tte­r ga­mya­mā­nasya viṣaya<span type="hard-break">- </span><lb n="83,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,19</span>syāpi pra­yo­gaḥ­, tatpra­ti­pa­ttya­rtha­tvā­d iti cej jigīṣavaḥ kimu ma­nda­ma­ta­yo na santi ? yena tathā teṣām a­pra­ti­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="83,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,20</span>dya­mā­nā­nāṃ pra­ti­pa­tta­ye pra­ti­jñā­di­pra­yo­go na syāt | iti vi­śe­ṣā­bhā­vā­d eva śāstrādau vāde ca pra­ti­jñā­de­r abhi<span type="hard-break">- </span><lb n="83,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,21</span>dhānam a­na­bhi­dhā­naṃ vā­bhyu­pa­ga­nta­vya­m a­vi­śe­ṣe­ṇai­va | nanu ca pra­ti­jñā­yāḥ prayoge 'pi he­tvā­di­vacanam a­nta­re­ṇa sādhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="83,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,22</span>pra­si­ddhe­r vyarthā pratijñā he­tvā­di­va­ca­nā­d eva ca sā­dhya­pra­si­ddhe­r ni­ga­ma­nā­di­ka­m a­ki­ñci­tka­ra­m eveti kaścit so 'pi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">yat sa<span type="hard-break">- </span><lb n="83,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,23</span>t tat sarvaṃ kṣa­ṇi­kaṃ­, yathā ghaṭaḥ, saṃś ca śabda iti tri­la­kṣa­ṇaṃ hetum a­bhi­dhā­ya yadi sa­ma­rtha­ya­te­, katham iva <lb n="83,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 083,24</span>sandhām atiśete ? * sva­he­tu­sa­ma­rtha­na­m a­nta­re­ṇa tada­bhi­dhā­ne 'pi ta­da­rthā­pra­ti­pa­tteḥ | tāva­tā­rtha­pra­ti­pa­ttau samarthanaṃ</seg> <pb n="084"/><lb n="84,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 084,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">vā ni­ga­ma­nādikaṃ *</seg> katham a­ti­śa­yī­ta ? a­ki­ñci­tka­ra­tvā­vi­śe­ṣāt, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">yataḥ pa­rā­ja­yo na bhavet *</seg>, tāthāga<span type="hard-break">- </span><lb n="84,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 084,02</span>tasya he­tvā­dya­bhi­dhā­ne ta­tsa­ma­rtha­nā­bhi­dhā­ne vā | hetvādya­na­bhi­dhā­ne kasya sa­ma­rtha­na­m iti cet tathā sandhāyā apy a<span type="hard-break">- </span><lb n="84,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 084,03</span>na­bhi­dhā­ne kva hetvādiḥ pra­va­rta­tā­m ? gamyamāne pra­ti­jñā­vi­ṣa­ye eveti ced ga­mya­mā­na­sya hetvādeḥ sa­ma­rtha­na­m astu | <lb n="84,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 084,04</span>ga­mya­mā­na­syā­pi he­tvā­de­r ma­nda­pra­ti­pa­ttya­rthaṃ va­ca­na­m iti cet tathā sandhāvacane ko '­pa­ri­to­ṣaḥ ? syān mataṃ, samarthanaṃ <lb n="84,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 084,05</span>nāma hetoḥ sādhyena vyāptiṃ prasādhya dharmiṇi bhāva­sā­dha­na­m | yathā yat sat kṛtakaṃ vā tat sarvam anityaṃ yathā <lb n="84,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 084,06</span>gha­ṭā­diḥ­, san kṛtako vā śabda iti | san kṛtako vā śabdaḥ, yaś caivaṃ sa sarvo naśvaro yathā ghaṭādi<span type="hard-break">- </span><lb n="84,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 084,07</span>r iti vā, pra­yo­ga­kra­ma­ni­ya­mā­bhā­vā­d iṣṭārtha­si­ddhe­r ubha­ya­trā­vi­śe­ṣā­t­, prāk sattvaṃ dharmiṇi prasādhya sā­dha­na­sya <lb n="84,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 084,08</span>paścād api sādhyena vyā­pti­pra­sā­dha­na­syā­vi­ro­dhāt | vyāpti­pra­sā­dha­naṃ punar viparyaye bādha­ka­pra­māṇo­pa­da­rśa­na­m | yadi <lb n="84,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 084,09</span>punaḥ sarvaṃ sa­tkṛ­ta­kaṃ vā pra­ti­kṣa­ṇa­vi­nā­śi na syān nitye kra­ma­yau­ga­pa­dyā­bhyā­m a­rtha­kri­yā­vi­ro­dhā­t | a­rtha­kri­yā­sā­ma­rthyaṃ <lb n="84,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 084,10</span>sa­ttva­la­kṣa­ṇa­m ato vyā­vṛ­tta­m ity asad eva tat syāt | sa­rva­sā­ma­rthyo­pākhyā­vi­ra­ha­la­kṣa­ṇaṃ hi ni­ru­pā­khya­m iti | evaṃ <lb n="84,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 084,11</span>sādhanasya sādhyavi­pa­rya­ye bā­dha­ka­pra­mā­ṇā­nu­pa­darśane virodhābhāvād asya vipakṣe nitye vṛtter a­da­rśa­ne 'pi san kṛtako <lb n="84,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 084,12</span>vā syān nityaś cety a­ni­vṛ­tti­r eva śaṅkāyāḥ | tato vya­ti­re­ka­sya sa­nde­hā­da­nai­kāntiko he­tvā­bhā­saḥ syāt | na <lb n="84,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 084,13</span>hy a­da­rśa­namātrād vyāvṛttiḥ, vi­pra­kṛ­ṣṭe­ṣv artheṣv a­sa­rva­da­rśi­no '­da­rśa­na­syā­bhā­vā­sādha­nā­t­, arvā­gda­rśa­ne­na satām api keṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="84,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 084,14</span>ñcid a­rthā­nā­m a­da­rśa­nā­t | bādhakaṃ punaḥ pra­mā­ṇa­m | yasya kra­ma­yau­ga­pa­dyā­bhyāṃ na yogo, na tasya kvacit sā­ma­rthya­m | <lb n="84,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 084,15</span>asti cā­kṣa­ṇi­ke saḥ | iti pra­va­rta­mā­na­m asāmarthyam a­sa­lla­kṣa­ṇa­m ākarṣati | tena yat sa­tkṛ­ta­kaṃ vā tad a­ni­tya­m eveti <lb n="84,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 084,16</span>sidhyati | tāvatā ca sā­dha­na­dha­rma­mā­trā­nvayaḥ sādhya­dha­rma­sya svabhā­va­he­tu­la­kṣa­ṇaṃ siddhaṃ bhavati | atrāpy a­da­rśa­na­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="84,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 084,17</span>pramāṇaṃ yataḥ kra­ma­yau­ga­pa­dyā­'­yo­ga­syai­vā­sā­marthyena vyā­ptya­si­ddheḥ pū­rva­syā­pi hetoḥ sa­ttvā­de­r na vyā­pti­si­ddhiḥ | <lb n="84,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 084,18</span>punar ihāpi sā­dha­no­pa­game '­na­va­sthā­pra­sa­ṅga iti na codyam, i­ṣṭa­syā­bhā­va­sā­dha­nasyā­da­rśa­na­sya pra­mā­ṇa­tvā­pra­ti­ṣe­dhā­t | <lb n="84,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 084,19</span>yad adarśanaṃ vi­pa­rya­yaṃ sā­dha­ya­ti hetoḥ sādhya­vi­pa­rya­ye tad api viruddha­pra­tyu­pa­sthā­nā­dbā­dha­kaṃ pra­mā­ṇa­m ucyate | <pb n="085"/><lb n="85,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 085,01</span>evaṃ hi sa hetuḥ sā­dhyā­bhā­ve 'san sidhyed yadi tatra pra­mā­ṇa­va­tā svaviruddhena bādhyeta | anyathā tatrāsya bādhakā<span type="hard-break">- </span><lb n="85,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 085,02</span>siddhau saṃśayo du­rni­vā­raḥ | na ca sa­rvā­nu­pa­la­bdhi­r bhāvasya bā­dhi­kā­, dṛ­śyā­nu­pa­la­bdhe­r eva ta­dbā­dha­ka­tvā­t | tatra <lb n="85,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 085,03</span>sāmarthyaṃ kramākrama­yo­ge­na vyāptaṃ siddhaṃ, pra­kā­rā­nta­rā­saṃ­bha­vā­t | tena vyā­pa­ka­dha­rmā­nu­pa­la­bdhi­r a­kṣa­ṇi­ke sāmarthyaṃ <lb n="85,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 085,04</span>bādhata iti kra­ma­yau­ga­pa­dyā­yo­ga­sya sā­ma­rthyā­bhā­ve­na vyā­pti­si­ddhe­r nā­na­va­sthā­pra­sa­ṅga iti svabhā­va­he­toḥ sa­ma­rtha­na­m | <lb n="85,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 085,05</span>kārya­he­to­r api, yat kāryaṃ liṅgaṃ kā­ra­ṇa­sā­dha­nā­yo­pā­dī­ya­te tasya tena kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­pra­da­rśa­naṃ pramā­ṇā­bhyā­m | <lb n="85,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 085,06</span>ya­the­da­m asmin sati bhavati satsv api tadanyeṣu sa­ma­rthe­ṣu taddhetuṣu, tadabhāve na bha­va­tī­ti | evaṃ hy a­syā­sa­ndi­gdhaṃ <lb n="85,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 085,07</span>tatkāryatvaṃ sa­ma­rthi­taṃ bhavati | anyathā kevalaṃ tadabhāve na bha­va­tī­ty u­pa­da­rśa­ne 'nyasyāpi tatrābhāve sa­ndi­gdha­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="85,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 085,08</span>sya sāmarthyaṃ syāt, anyat tatra sa­ma­rthaṃ­, tadabhāve tanna bhūtam iti śaṅkāyāḥ pra­ti­ni­vṛ­ttya­bhā­vā­t | etannivṛttau <lb n="85,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 085,09</span>puna­rni­vṛ­ttau ya­dṛ­cchā­saṃ­vā­do mātṛ­vi­vā­ho­ci­ta­de­śa­ja­nma­naḥ pi­ṇḍa­kha­rjū­ra­sya de­śā­nta­re­ṣu mā­tṛ­vi­vā­hā­bhā­ve 'bhāva<span type="hard-break">- </span><lb n="85,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 085,10</span>vat | evaṃ sa­ma­rthi­taṃ ttasya kāryaṃ siddhyati | siddhaṃ sva­saṃ­bha­ve­na ta­tsaṃ­bha­vaṃ sā­dha­ya­ti­, kāryasya kā­ra­ṇā­vya­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="85,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 085,11</span>cārāt | avyā­bhi­cā­re ca sva­kā­ra­ṇaiḥ sa­rva­kā­ryā­ṇāṃ <span resp="?" rend="underline">sadṛśo nyāya iti | a­nu­pa­labdher api</span> sa­ma­rtha­naṃ­, pratipa<span type="hard-break">- </span><lb n="85,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 085,12</span>ttur u­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pta­syā­nu­pa­la­bdhi­sā­dha­naṃ­, tā­dṛ­śa­syai­vā­nu­pa­la­bdhe­r a­sa­dvya­va­hā­ra­si­ddheḥ­, a­nu­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇaprāptasya <lb n="85,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 085,13</span>pra­ti­pa­ttuḥ pra­tya­kṣo­pa­la­bdhi­ni­vṛ­ttā­v apy a­bhā­vā­si­ddheḥ | ta­tro­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­ptiḥ svabhā­va­vi­śe­ṣaḥ kāra­ṇā­nta­ra­sā­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="85,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 085,14</span>lyaṃ ca sva­bhā­va­vi­śe­ṣaḥ | yan na tri­vi­dhe­na vi­pra­ka­rṣe­ṇa vi­pra­kṛ­ṣṭaṃ yad anātmarū­pa­pra­ti­bhāsa­vi­ve­ke­na pra­ti­pa­ttṛ­pra­tya­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="85,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 085,15</span>pra­ti­bhā­si­rū­paṃ sa tādṛśaḥ satsv anyeṣūpa­la­mbha­kā­ra­ṇe­ṣu tathā­nu­pa­la­bdho 'sadvyava­hā­ra­vi­ṣa­yaḥ | tato 'nyathā sati <lb n="85,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 085,16</span>liṅge saṃśayaḥ | atrāpi sarvam e­vaṃ­vi­dham a­sa­dvya­va­hā­ra­vi­ṣa­yaḥ iti vyā­ptiḥ­–­kasyacid asatobhyupagame 'nyasya <lb n="85,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 085,17</span>talla­kṣa­ṇā­vi­śe­ṣā­t | na hy e­vaṃ­vi­dha­syā­sa­ttvā­na­bhyupagame 'nyatra tasya yogaḥ | na hy e­vaṃ­vi­dhasya sataḥ satsv anye<span type="hard-break">- </span><lb n="85,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 085,18</span>ṣū­pa­la­mbha­kā­ra­ṇe­ṣv anupalabdhiḥ | a­nu­pa­la­bhya­mā­naṃ tv īdṛśaṃ nāstīty e­tā­va­nmā­tranimitto 'yam a­sa­dvya­va­hā­raḥ­, anyasya <pb n="086"/><lb n="86,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,01</span><span resp="?" rend="underline">ta­nni­mi­tta­syābhāvād iti</span> | taccaivaṃ tri­vi­dha­sya hetoḥ sa­ma­rtha­naṃ na rū­pā­nta­raṃ­, vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­rū­pa­tvā­t­, <lb n="86,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,02</span>tṛtī­ya­syai­va rūpasyāsa­pa­kṣā­sa­ttva­la­kṣa­ṇa­syai­vaṃ prati­pā­da­nā­t | tada­va­ca­ne sā­dha­nā­ṅgasya tri­rū­pa­li­ṅga­syā­va­ca­nā­d asā<span type="hard-break">- </span><lb n="86,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,03</span>dha­nā­ṅga­va­ca­naṃ ni­gra­hā­dhi­ka­ra­ṇaṃ pra­sa­jye­ta | ni­ga­ma­nā­de­s tu he­tu­rū­pā­ti­ri­kta­tvā­d a­bhi­dhā­na­m a­na­rtha­kaṃ­, tri­rū­pa­he­tu­nā <lb n="86,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,04</span>sā­dhyā­rtha­pra­ti­pa­tte­r vi­hi­ta­tvā­t | tato ni­ga­ma­nā­dī­na'­ti­śe­te eva sa­ma­rtha­na­m iti | tad etad api sva­da­rśa­nā­nu­rā­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="86,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,05</span>mātraṃ sau­ga­ta­sya ni­ga­ma­nā­de­r api sā­dha­nā­va­ya­va­tvā­t­, pra­ti­jñā­he­tū­dā­ha­ra­ṇo­pa­na­ya­ni­ga­ma­nā­nya­va­ya­vā iti parair abhi<span type="hard-break">- </span><lb n="86,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,06</span>dhā­nā­t­, ni­ga­ma­na­syo­pa­na­ya­sya vā saṃgarasyevāvacane nyū­nā­khya­sya ni­gra­ha­sthā­na­sya pra­sa­kteḥ­, hī­na­ma­nya­ta­me­nāpi <lb n="86,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,07</span>nyūnam iti va­ca­nā­t | yadi punaḥ sā­dha­nā­va­ya­va­tve 'pi ni­ga­ma­nā­de­r va­ca­na­m a­yu­ktaṃ­, he­tvā­di­nai­vā­rtha­pra­tyā­ya­nā­d iti <lb n="86,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,08</span>mataṃ tadā sa­ma­rtha­na­sya he­tu­rū­pa­tve 'pi ni­rdo­ṣa­he­tu­pra­yo­gā­d eva sā­dhya­pra­si­ddhe­s ta­da­bhi­dhā­na­m a­na­rtha­kaṃ kathaṃ na bhavet ? <lb n="86,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,09</span>yataḥ sa­ma­rtha­naṃ ni­ga­ma­nā­dī­n atiśayīta | hetor vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­sā­dha­na­la­kṣa­ṇa­sya sa­ma­rtha­na­syā­va­ca­ne rūpāntarasa<span type="hard-break">- </span><lb n="86,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,10</span>ttve 'pi ga­ma­ka­tvā­sa­mbha­vā­n ni­ga­ma­nā­dya­va­ca­ne 'pi ga­ma­ka­tvo­pa­pa­tteḥ sa­ma­rtha­naṃ ni­ga­ma­nā­dī­n a­ti­śa­yī­te­ti cet hanta <lb n="86,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,11</span>hato 'si, pa­kṣa­dha­rma­tva­sa­pa­kṣa­sa­ttva­yo­r he­tu­rū­pa­tvā­pā­yā­pa­tteḥ­, a­nya­thā­nu­pa­pa­nnatvasyaiva tathā he­tu­la­kṣa­ṇa­tva­si­ddheḥ­, <lb n="86,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,12</span>tasyaiva sa­ma­rtha­na­rū­pa­tvā­t­, tadbhāve eva hetoḥ pra­yo­ja­ka­tva­da­rśa­nā­t pa­kṣa­dha­rma­tvā­di­pra­yo­ge vādino '­sā­dha­nāṅgava<span type="hard-break">- </span><lb n="86,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,13</span>canasya ni­gra­ha­sthā­na­tva­pra­sa­kteḥ | pratipādyā­nu­ro­dha­taḥ pa­kṣa­dha­rma­tvā­di­va­ca­nā­n na ni­gra­ha­prā­pti­r iti cet tathā nigama<span type="hard-break">- </span><lb n="86,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,14</span>nā­di­va­ca­nā­d api sā mā bhūt, sa­rva­thā­ti­śa­yāsattvāt | yadi punar ayaṃ nirbandhaḥ pra­ti­pā­dyā­nu­ro­dha­to 'py atiri<span type="hard-break">- </span><lb n="86,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,15</span>kta­va­ca­nam a­sā­dha­nā­ṅga­va­ca­naṃ ni­gra­ha­sthā­na­m iti tadā <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">sa­ttva­mā­tre­ṇa na­śva­ra­tvasiddhāv u­tpa­tti­ma­ttva­kṛ­ta­ka­tvā­di­va<span type="hard-break">- </span><lb n="86,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,16</span>canam a­ti­ri­kta­vi­śe­ṣa­ṇo­pā­dā­nā­t kṛ­ta­ka­tva­pra­ya­tnā­na­nta­rī­ya­ka­tvā­di­ṣu ca ka­pra­tya­yā­ti­re­kāda­sā­dha­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="86,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,17</span>ṅga­va­ca­naṃ pa­rā­ja­yā­ya pra­bha­ve­t | kvacit pa­kṣa­dha­rma­tvapra­da­rśa­naṃ­, saṃś ca śabda ity a­vi­gā­nā­t</seg> * | yasya niru<span type="hard-break">- </span><lb n="86,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,18</span>pādhi sattvaṃ prasiddhaṃ taṃ prati śuddhaḥ sva­bhā­va­he­tuḥ pra­yu­jya­te­, na­śva­raḥ­, śabdaḥ sattvād iti | yasya tv a­na­rthā­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="86,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,19</span><span resp="?" rend="underline">ra­bhū­ta­vi­śe­ṣaṇaṃ sattvaṃ prasiddhaṃ taṃ prati so '­na­rthā­nta­ra­bhū­ta­vi­śe­ṣa­ṇa e­vo­tpa­tti­mattvād iti | yasya pu­na­ra­rthā­nta­ra­bhū</span><span type="hard-break">- </span><lb n="86,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,20</span>ta­vi­śe­ṣaṇaṃ sattvaṃ saṃ­pra­si­ddhaṃ taṃ pra­tya­rthā­nta­ra­bhū­ta­vi­śe­ṣa­ṇa eva kṛ­ta­ka­tvā­d iti, a­pe­kṣi­ta­pa­ra­vyā­pā­ro hi bhāvaḥ <lb n="86,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,21</span>kṛtaka iti va­ca­nā­t | tathā kṛ­ta­ka­tvā­t pra­ya­tnā­na­nta­rī­ya­ka­tvā­d ity ādiṣu ca svā­rthi­ka­sya ka­pra­tya­ya­syā­bhi­dhā­na­m api <lb n="86,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 086,22</span>tādṛ­śa­śa­bda­pra­si­ddhya­nu­sāriṇaṃ prati nā­ti­ri­ktam u­cya­te­, anya­thā­pra­yo­ge tadapa­ri­to­ṣā­t | tathā ca yat sat ta<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="087"/><lb n="87,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,01</span>t sarvaṃ kṣaṇikaṃ yathā ghaṭa itīyatā śabde 'py a­vi­gā­ne­na sa­ttva­pra­ti­pa­ttā­v api saṃś ca śabda iti pa­kṣa­dha­rma­pra­da­rśa­naṃ <lb n="87,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,02</span>nā­ti­ri­kta­va­ca­naṃ­, ta­da­nta­re­ṇa ta­tpra­ti­pa­ttu­m aśaktaṃ prati tathā vacanāc chaktaṃ prati tada­va­ca­nā­t­, <span resp="?" rend="underline">viduṣāṃ vācyo <lb n="87,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,03</span>hetur eva hi kevalaḥ</span>" iti va­ca­nā­n na pa­rā­ja­yā­ya ka­sya­ci­t pra­bha­ve­t­' iti vadantaḥ saugatāḥ pra­ti­pā­dyā­nu­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="87,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,04</span>dhataḥ sā­dha­rmya­va­ca­ne 'pi vai­dha­rmya­va­ca­naṃ ta­dva­ca­ne 'pi ca sā­dha­rmya­va­ca­naṃ pa­kṣā­di­va­ca­naṃ vā ne­ccha­ntī­ti kim api <lb n="87,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,05</span>ma­hā­dbhu­ta­m | tathā tadiṣṭau vā ta­dva­ca­naṃ ni­gra­hā­dhi­ka­ra­ṇa­m ity ayuktam eva vya­va­ti­ṣṭha­te | kiñca kvacit pa­kṣa­dha­rma­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="87,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,06</span>pradarśanaṃ saṃś ca śabda ity a­vi­gā­nā­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">tri­la­kṣa­ṇa­va­ca­na­sa­ma­rtha­naṃ ca a­sā­dha­nā­ṅga­va­ca­na­m a­pa­ja­ya­prā­pti­r iti <lb n="87,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,07</span>vyāhataṃ</seg> *, saṃśca śabda iti va­ca­na­m a­nta­re­ṇā­pi śabde sa­ttva­pra­tī­te­s tasya ni­gra­ha­sthā­na­tva­pra­sa­ṅgā­t | prati<span type="hard-break">- </span><lb n="87,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,08</span>jñā­va­ca­na­va­d a­sā­dha­nā­ṅga­tvā­t tasyā­ni­gra­ha­sthā­natve vā saṃ­ga­ra­va­ca­nā­de­r apy a­pa­ja­ya­prā­pti­vi­ro­dhā­t pa­kṣa­dha­rma­pra­da­rśa­na­m asādha<span type="hard-break">- </span><lb n="87,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,09</span>nā­ṅga­va­ca­nā­d a­pa­ja­ya­prā­ptyā vyā­ha­ta­m eva | tri­la­kṣa­ṇa­va­ca­na­sa­ma­rtha­naṃ ca, ta­da­nta­re­ṇā­pi tri­la­kṣa­ṇa­va­ca­na­sya sādhanā<span type="hard-break">- </span><lb n="87,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,10</span>ṅga­tva­si­ddhau pra­ti­jñā­di­va­ca­na­sya sā­dha­nā­ṅga­tva­si­ddhe­r anyathā tasya pra­ti­jñā­di­va­ca­na­vad a­pa­ja­ya­prā­pti­ni­ba­ndha­na­tva­pra­sa­kteḥ | <lb n="87,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,11</span>tatas tadvyāhatiṃ pa­ri­ji­hī­rṣa­tā ga­mya­mā­nasyāpi vacanaṃ nā­sā­dha­nā­ṅga­va­ca­naṃ vādino ni­gra­hā­dhi­ka­ra­ṇa­m iti <lb n="87,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,12</span>pra­ti­pa­tta­vya­m | nanv evam a­pra­stu­ta­syā­pi nā­ṭa­kā­di­gho­ṣa­ṇa­sya dvāda­śa­la­kṣa­ṇa­pra­rū­pa­ṇa­sya vā ni­gra­hā­dhi­ka­ra­ṇa­tvaṃ na <lb n="87,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,13</span>syād iti ced evam etat | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">tathā­nya­syā­pi pra­stu­te­ta­ra­sya vā­di­no­ktā­vi­tarasya sva­pa­kṣa­m a­sā­dha­ya­to vijayā<span type="hard-break">- </span><lb n="87,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,14</span>saṃ­bha­vā­n ni­gra­ha­sthā­na­m a­yu­kta­m</seg> * | svapakṣaṃ sā­dha­ya­tas tu tatsiddhyaiva vi­ja­ya­saṃ­bha­vā­d i­ta­ra­sya pa­rā­ja­ya­prā­pte­r nāpra<span type="hard-break">- </span><lb n="87,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,15</span>stu­tā­di­va­ca­naṃ ni­gra­ha­sthā­na­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">sā­dha­nā­ṅga­syāvacanaṃ</seg> * vādino ni­gra­ha­sthā­naṃ­, sveṣṭasā­dha­na­va­ca­na­m a­bhyu­pa­gamyā<span type="hard-break">- </span><lb n="87,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,16</span>'­pra­ti­bha­yā tū­ṣṇīṃ­bhā­vā­d ity apy anena pra­tyu­kta­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">pra­ti­vā­di­no 'py ado­ṣo­dbhā­va­naṃ do­ṣa­syā­nu­dbhāsanaṃ vānena <lb n="87,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,17</span>pratyuktaṃ</seg> * nyāyasya sa­mā­na­tvā­t | kim evaṃ vādinā ka­rta­vya­m iti cet, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">vi­ji­gī­ṣu­ṇo­bha­yaṃ kartavyaṃ <lb n="87,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,18</span>sva­pa­ra­pa­kṣa­sā­dha­na­dū­ṣa­ṇa­m</seg> * | tataḥ kim iti cet, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">ato '­nya­ta­re­ṇāsi­ddhā­nai­kā­nti­ka­va­ca­ne 'pi jalpāpa<span type="hard-break">- </span><lb n="87,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,19</span>ri­sa­mā­ptiḥ</seg> * ka­sya­ci­t sva­pa­kṣa­si­ddhe­r a­bhā­vā­t | kathaṃ tarhi vā­da­pa­ri­sa­mā­pti­r vā­di­pra­ti­vā­di­no­r iti cet, <lb n="87,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,20</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">ni­rā­kṛ­tā­va­sthā­pi­ta­vi­pa­kṣa­sva­pa­kṣa­yo­r eva jayeta ra­vya­va­sthā­, nānyathā</seg> * | tad u­ktaṃ­–­"­sva­pa­kṣa­si­ddhe­r ekasya <lb n="87,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 087,21</span>nigraho 'nyasya vādinaḥ | nā­sā­dha­nā­ṅga­va­canaṃ nā­do­ṣo­dbhāvanaṃ dvayoḥ" iti | tathā ta­ttvā­rtha­ślo­ka­vā­rtike 'py uktaṃ <pb n="088"/><lb n="88,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 088,01</span>"­sva­pa­kṣa­si­ddhi­pa­rya­ntā śā­strī­yā­rtha­vi­cā­ra­ṇā | vastvā­śra­ya­tva­to ya­dva­llau­ki­kā­rtha­vi­cā­ra­ṇā­" iti | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_7">iti <lb n="88,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 088,02</span>da­rśa­ya­nn u­bha­ya­m āha</seg> * gra­ntha­kā­raḥ śrī­svā­mi­sa­ma­nta­bha­drā­cā­ryaḥ | 'sa tvam evāsi ni­rdo­ṣaḥ­' iti, tvanmatā<span type="hard-break">- </span><lb n="88,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 088,03</span>mṛ­ta­bā­hyā­nā­m ityādi ca, ga­mya­mā­na­syā­pi vacane do­ṣā­bhā­vā­t | </p><p n="a_35" rend="justify"><lb n="88,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 088,04</span>nanu ca sa­rva­thai­kā­nta­vā­di­nā­m api ku­śa­lā­ku­śa­la­sya karmaṇaḥ pa­ra­lo­ka­sya ca pra­si­ddhe­r ā­pta­tvo­pa­pa­tte­r mahattvaṃ kiṃ <lb n="88,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 088,05</span>naḥ stutam ity ā­śa­ṅkā­yā­m idam āhuḥ —</p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_8 a_36"><l ana="sbt" n="sbt_8ab"><lb n="88,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 8
 </span>ku­śa­lā­ku­śa­laṃ karma pa­ra­lo­ka­ś ca na kvacit | </l><l ana="sbt" n="sbt_8cd">e­kā­nta­gra­ha­ra­kte­ṣu nātha sva­pa­ra­vai­ri­ṣu || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="a">8</ref> || </l></lg><p n="a_37" rend="justify"><lb n="88,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 088,07</span>kāyavāṅ manaḥ kriyā karma, trividho yoga āsravaḥ | ta­ddvi­vi­dhaṃ kuśa­lā­ku­śa­la­bhe­dā­t­, "­kā­ya­vā­ṅ manaḥ karma <lb n="88,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 088,08</span>yogaḥ, sa āsravaḥ śubhaḥ pu­ṇya­syā­'­śu­bhaḥ pā­pa­sya­" iti vacanāt | pretyabhāvaḥ pa­ra­lo­kaḥ | taddhetur vā <lb n="88,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 088,09</span>dharmo '­dha­rma­ś ca, kāraṇe kā­ryo­pa­cā­rā­t | ca­śa­bdā­n niḥśreyasā­di­pa­ri­gra­haḥ | etat sarvam e­kā­nta­gra­ha­ra­kte­ṣv a­ni­tyai­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="88,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 088,10</span>ntā­dya­bhi­ni­ve­ṣa­pa­ra­va­śī­kṛteṣu madhye na kvacit saṃ­bha­va­ti­, teṣāṃ sva­vai­ri­tvāt ta­ttvo­pa­pla­va­vā­di­va­t | sva­vai­ri­ṇas te, <lb n="88,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 088,11</span>para­vai­ri­tvā­t tadvat | kiṃ punaḥ svaṃ ko vā paraḥ ? puṇyaṃ pāpaṃ ca karma tatphalaṃ kuśalam a­ku­śa­laṃ ca svaṃ, tatsamba<span type="hard-break">- </span><lb n="88,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 088,12</span>ndhaḥ pa­ra­lo­kā­di­ś ca, tasya svayam e­kā­nta­vā­di­bhi­r i­ṣṭa­tvā­t | paraḥ punar a­ne­kā­ntaḥ­, tasya tair a­ni­ṣṭa­tvā­t | tadvai<span type="hard-break">- </span><lb n="88,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 088,13</span>ritvaṃ tu teṣāṃ tatpra­ti­ṣe­dhā­bhi­dhā­nā­t | tatsva­vai­ri­tvaṃ sā­dha­ya­ti­, yasmāt <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_8">ka­rma­pha­la­saṃ­bandha­pa­ra­lo­kā­di­ka­m ekā<span type="hard-break">- </span><lb n="88,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 088,14</span>nta­vā­di­nāṃ prā­ye­ṇe­ṣṭaṃ tadane­kā­nta­pra­ti­ṣe­dhe­na bādhyate</seg> * | nanu ca śū­nya­vā­di­bhi­r advaitāva­la­mbi­bhi­ś ca tasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="88,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 088,15</span>ni­ṣṭa­tvā­t kathaṃ sa­rve­ṣā­m e­kā­nta­vā­di­nāṃ tad iṣṭam iti cen na, tair api saṃvṛttyā prā­ye­ṇe­ṣṭa­tvā­t | kathaṃ punar a­ne­kā­nta­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="88,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 088,16</span>ti­ṣe­dhe­na tad bādhyate iti cet kra­mā­kra­mayoḥ pra­ti­ṣe­dhāt, tayor anekāntena vyā­pta­tvā­t tatpra­ti­ṣe­dhe­na tatprati<span type="hard-break">- </span><lb n="88,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 088,17</span>ṣe­dha­si­ddheḥ | kra­mā­kra­ma­pra­ti­ṣe­dhe cā­rtha­kri­yāpra­ti­ṣe­dhaḥ­, ta­syā­stā­bhyāṃ vyā­pta­tvā­t | a­rtha­kri­yā­pra­ti­ṣe­dhe ca <lb n="88,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 088,18</span>ka­rmā­di­kaṃ vi­ru­dhya­te­, tasya tayā vyā­pta­tvā­t | yadi vā­ne­kā­nta­pra­ti­ṣe­dhe­na kṣa­ṇi­kā­dye­kā­nta­vi­ro­dhaḥ­, tad ekā<span type="hard-break">- </span><lb n="88,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 088,19</span>nta­syā­ne­kā­ntā­vi­nā­bhā­vi­tvā­t | tasyāpi sva­rū­pe­ṇa sattve '­ne­kā­nta­rū­pe­ṇa cā­sa­ttva­vya­va­sthā­yā­m a­ne­kā­ntasya <lb n="88,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 088,20</span>du­rni­vā­ra­tvā­t tadavi­nā­bhā­vi­tvaṃ siddham eva, anyathā tadvya­va­sthā­nu­pa­pa­tteḥ | iti pa­ra­vai­ri­tvā­t sva­vai­ri­tva­m | tathā <pb n="089"/><lb n="89,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,01</span>ca kathaṃ ka­rmā­di­ka­m anāśrayaṃ na vi­ru­dhya­te ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_8">tato 'nuṣṭhānam abhima­ta­vyā­ghā­ta­kṛ­t­, sa­da­sa­nni­tyā­ni­tyā­dye<span type="hard-break">- </span><lb n="89,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,02</span>kānteṣu kasyacit kutaścit kadācit kvacit prā­du­rbhā­vāsaṃ­bha­vā­t</seg> * | nanu ca '­ka­sya­ci­t karmaṇaḥ pu­ṇya­pā­pā<span type="hard-break">- </span><lb n="89,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,03</span>khyasya ku­ta­ści­d a­nu­ṣṭhā­nā­t kā­yā­di­vyā­pā­ra­lakṣaṇāt kvacid ātmani ka­dā­ci­t saṃ­sā­ri­da­śā­yāṃ janma mā bhūt sarvathā <lb n="89,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,04</span>satas ta­da­gha­ṭa­nā­t­, ka­rma­pha­la­sya vā śu­bhā­śu­bha­pa­ra­lo­ka­la­kṣa­ṇasya karmavi­śe­ṣā­t, tattvajñānāder vā niśśreyasasya <lb n="89,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,05</span>sarvathā sa­dbhā­vā­vi­śe­ṣā­t | tasyā­sa­ta­s tu tato janmās tu, prā­ga­sa­taḥ paścāt prā­du­rbhā­va­da­rśa­nā­t­, iti cen na, <lb n="89,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,06</span>ubhayatra ta­dvi­ro­dhāvi­śe­ṣā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_8">na hi sa­rvā­tma­nā sarvasya bhūtāv eva janma vi­ru­ddha­m api tu sa­rva­thā­'­bhāve <lb n="89,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,07</span>'pi, vyalī­ka­pra­ti­bhā­sā­nā­m a­nu­pa­ra­ma­pra­sa­ṅgā­t</seg> * | nanu ca śūnyavādinaḥ sva­pna­da­śā­yā­m i­vā­nya­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="89,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,08</span>pi vya­lī­ka­pra­ti­bhā­sā­nāṃ ka­rmā­dī­nāṃ katham a­nu­pa­ra­ma­pra­sa­ṅgo yataḥ saṃvṛtyā ka­rmā­di­ja­nmā­vi­ru­ddhaṃ na bhaved iti <lb n="89,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,09</span>cen na, sā­dhya­sa­matvād u­dā­ha­ra­ṇa­sya | yathaiva hy a­sva­pna­da­śā­yāṃ vya­lī­ka­pra­ti­bhā­sā­nā­m a­he­tu­ka­tvā­d a­nu­pa­ra­ma­pra­sa­ṅgaḥ <lb n="89,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,10</span>śū­nya­vā­di­nāṃ tathā sva­pnā­va­sthā­yā­m api, tada­vi­śe­ṣā­t | teṣām a­vi­dyā­vā­sa­nā­he­tu­ka­tvā­d a­he­tu­ka­tva­m a­si­ddha­m iti <lb n="89,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,11</span>cen na, a­nā­dy­'a­vi­dyā­vā­sa­nā­yā apy asattve vi­ta­tha­pra­ti­bhā­sa­he­tu­tva­vi­ro­dhā­t kha­pu­ṣva­va­t­, sattve vā sarvathā <lb n="89,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,12</span>śū­nya­vā­dā­na­va­tā­rā­t | saṃ­vṛ­tti­sa­ttvā­t tasyāḥ śū­nya­vā­dā­va­tā­ra iti cet tarhi pa­ra­mā­rtha­to '­sa­ty­'­avidyā kathaṃ vita<span type="hard-break">- </span><lb n="89,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,13</span>tha­pra­ti­bhā­sa­he­tuḥ syāt ? svarūpeṇa sad eva hi kiñcid vi­ta­tha­pra­ti­bhā­sā­n api ja­na­ya­ddṛ­ṣṭaṃ­, yathā cakṣuṣi timirādi<span type="hard-break">- </span><lb n="89,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,14</span>kaṃ, na punar a­sa­tsva­ra­vi­ṣā­ṇa­m | iti sa­rva­śū­nya­vā­di­no vya­lī­ka­pra­ti­bhā­sā­nu­pa­ra­ma­pra­sa­ṅga eva, a­he­tu­ka­tvā­t | <lb n="89,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,15</span>tato nā­bhā­vai­kānte kasyacit ku­ta­ści­t ka­dā­ci­t kvacij janma saṃ­bha­va­ti­, sa­da­sa­da­ne­kā­nta­pra­ti­ṣe­dhā­dbhā­vai­kāntavat | <lb n="89,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,16</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_8">na kevalaṃ svabhā­va­nai­rā­tmye evāyaṃ doṣaḥ kiṃ tv anta­ru­bha­yayatra vā niranva­ya­sa­ttvo 'pi</seg> *, kāryasya nirhe<span type="hard-break">- </span><lb n="89,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,17</span>tu­ka­tvā­vi­śe­ṣā­j janma­vi­ro­dha­si­ddheḥ­, janmani vā ta­syā­nu­pa­ra­ti­pra­sa­ṅgā­t | nanv antas ta­ttva­vā­di­no yo­gā­cā­ra­sya <lb n="89,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,18</span>pū­rva­vi­jñā­nā­d u­tta­ra­vi­jñā­na­syo­tpa­tteḥ <span resp="?" rend="underline">sau­trā­nti­ka­sya</span> cā­nta­rba­hi­sta­ttvo­bha­ya­vā­di­naḥ pū­rvā­rtha­kṣa­ṇā­d u­tta­rā­rtha­kṣa­ṇa­sya prā<span type="hard-break">- </span><lb n="89,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,19</span>du­rbhā­vā­t kuto ni­ṣkā­ra­ṇa­tvaṃ kā­rya­sye­ti cen na, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_8">kārya­kā­la­m a­prā­pnu­va­taḥ kā­ra­ṇa­tvā­nu­pa­pa­tte­ś ci­ra­ta­rā­tī­ta­va­t</seg> * <lb n="89,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 089,20</span>kāryakālaṃ prā­pnu­va­to 'pi kā­ra­ṇa­tvā­da­rśa­nād anyathā sarvasya sa­mā­na­kṣaṇa­va­rtti­na­s ta­tkā­ra­ṇa­tva­pra­sa­ṅgā­t | yasya bhāvā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="090"/><lb n="90,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 090,01</span>bhāvayoḥ kāryasya bhā­vā­bhā­vau tad eva kā­ra­ṇa­m iti kalpa­nā­yāṃ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_8">saty'abhavataḥ svayam eva ni­ya­me­na paścād bhava<span type="hard-break">- </span><lb n="90,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 090,02</span>tas tatkāryatvaṃ viruddhaṃ</seg> *, tatra ta­da­kā­ra­ṇa­tva­sā­dha­nād a­nya­kā­rya­va­t­, tasya vā ta­da­kā­rya­tvasiddhes tadvat | kāryam eva <lb n="90,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 090,03</span>tada­na­nta­raṃ saṃ­bha­va­tī­ti cet, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_8">kā­lā­nta­re 'pi kin na syāt ? tada­bhā­vā­vi­śe­ṣā­t sa­ma­na­nta­ra­va­t</seg> * | <lb n="90,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 090,04</span>kā­lā­nta­re 'pi kiñcid bhavaty eva mū­ṣi­kā­'­larkṣa­vi­ṣa­vi­kā­ra­va­dbhā­vi­rā­jyā­di­ni­mi­tta­ka­ra­ta­la­re­khā­di­vac ceti cet, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_8">sa<span type="hard-break">- </span><lb n="90,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 090,05</span>marthe sa­ty­'­abhavataḥ punaḥ kā­lā­nta­re bhā­vi­na­s ta­tpra­bha­vā­bhyu­pa­ga­me katham a­kṣa­ṇi­ke '­rtha­kri­yā­nu­pa­pa­ttiḥ­, <lb n="90,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 090,06</span>tatsa­ttvā­sa­ttva­yo­r a­vi­śe­ṣāt</seg> * | svasa­ttā­kṣa­ṇā­t pūrvaṃ paścāc cāsati samarthe kāraṇe svakā­la­ni­ya­tā­'­rtha­kri­yo­pa­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="90,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 090,07</span>dyate, na punaḥ śaśva­tsa­tī­ti kuto niyamaḥ ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_8">kā­ra­ṇa­sā­ma­rthyā­pe­kṣi­ṇaḥ phalasya kā­la­ni­ya­ma­ka­lpanāyām a<span type="hard-break">- </span><lb n="90,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 090,08</span>calapakṣe 'pi samānaḥ pa­ri­hā­raḥ</seg> * | yathaiva hi, kṣaṇikaṃ kāraṇaṃ yad yadā yatra ya­tho­tpi­tsu kāryaṃ tat tadā tatra <lb n="90,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 090,09</span>tathotpāda­ya­ti­, tasyai­vaṃ­vi­dha­sā­ma­rthya­sa­dbhā­vā­t ta­tsā­ma­rthyā­pe­kṣi­ṇaḥ kāryasya sva­kā­la­ni­ya­maḥ sidhyatīti kalpyate <lb n="90,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 090,10</span>tathā nityam api kāraṇaṃ yad yadā yatra yathā phalam utpitsu tat tadā tatra ta­tho­pa­ja­na­ya­ti­, tasya tā­dṛ­śa­sā­ma­rthya­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="90,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 090,11</span>gāt ta­tsā­ma­rthyā­pe­kṣi­ṇaḥ phalasya kā­la­ni­ya­maḥ kin na ka­lpa­yi­tuṃ śakyaḥ ? śā­śva­ti­ka­sya pra­ti­kā­ryaṃ sā­ma­rthya­bhe­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="90,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 090,12</span>da­ni­tya­tva­pra­saṃ­ga iti cen na, kṣaṇikasyāpy ekasya yu­ga­pa­da­ne­ka­kā­rya­kāriṇaḥ pra­ti­kā­ryaṃ sā­ma­rthya­bhe­dā­da­ne­ka­tva­pra­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="90,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 090,13</span>ṅgāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_8">kṣaṇa­va­rtti­na ekasmāt kā­ra­ṇa­sva­bhā­va­m abhedayatāṃ vicitraka­rma­ṇā­m utpattau kūṭasthe 'pi kiṃ na syāt <lb n="90,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 090,14</span>kramaśaḥ kā­ryo­tpa­ttiḥ ? </seg> * tasyāpi ta­thā­vi­dhai­kasva­bhā­va­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_8">katham a­tro­tpa­tti­r nāma ? tatra samānaḥ parya<span type="hard-break">- </span><lb n="90,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 090,15</span>nu­yo­gaḥ­, sadasator a­nu­tpa­tte­r niṣpanna­kha­pu­ṣpa­va­t</seg> | nityaṃ katham u­tpa­dya­te sa­ttvā­nni­ṣpa­nna­va­d iti paryanuyu­jya­te­, <lb n="90,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 090,16</span>na punaḥ kṣaṇikaṃ kathaṃ prā­du­rbha­ve­t ? a­sa­ttvā­t kha­pu­ṣpa­va­d iti pa­rya­nu­yo­gārham iti pa­kṣa­pā­ta­mā­tra­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_8">sataḥ punar guṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="90,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 090,17</span>ntarādhānam anekaṃ kramaśo 'py anu­bha­va­taḥ kiṃ virudhyeta, </seg> ? * | nanv ekatvaṃ vi­ru­dhya­te | sa hi guṇāntarādhā<span type="hard-break">- </span><lb n="90,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 090,18</span>nam anekaṃ kramaśo '­nu­bha­va­n yady ekena sva­bhā­ve­nā­nu­bha­ve­t tadā tasyaikasva­bhā­va­tā­pa­ttiḥ­, anyathā ni­rhe­tu­ka­tva­pra­saṅgāt, <lb n="90,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 090,19</span>tada­nu­bha­va­na­sya ni­ya­mā­yo­gāt | a­thā­ne­ke­na sva­bhā­ve­na ta­da­nu­bha­ve­t tadā katham e­ka­sva­bhā­va­tā tasya | a­ne­ka­sva­bhā­va<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="091"/><lb n="91,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 091,01</span>sya tato bhedāt tasyai­ka­rū­pa­tve kuto 'yam a­syā­ne­ka­sva­bhā­vaḥ ? saṃ­ba­ndhā­t tasya sa iti kalpanāyāṃ sa saṃbandhaḥ svasva<span type="hard-break">- </span><lb n="91,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 091,02</span>bhāvair gu­ṇā­nta­rā­dhā­nā­nu­bha­va­na­he­tuḥ kim ekena sva­bhā­ve­na syād a­ne­ke­na veti sa eva pa­rya­nu­yo­go '­na­va­sthā ca | iti <lb n="91,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 091,03</span>kaścit so 'pi dū­ṣa­ṇā­bhā­sa­vādī, svayam i­ṣṭa­syai­ka­sya jñānasya grā­hya­grā­ha­kā­kā­ra­vai­śvarū­pya­vi­ro­dha­pra­sa­ṅgā­t­, prakṛta<span type="hard-break">- </span><lb n="91,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 091,04</span>pa­rya­nu­yo­ga­syā­vi­śe­ṣā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_8">kṣa­ṇa­sthā­yi­naḥ kasyacid eva grā­hya­grā­ha­kā­kā­ra­vai­śva­rū­pyā­na­bhyupagame 'pi saṃvidi<span type="hard-break">- </span><lb n="91,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 091,05</span>tajñānasya grā­hya­grā­ha­kā­kā­ra­vi­ve­kaṃ parokṣaṃ bi­bhrā­ṇa­sya sāma­rthya­prā­pteḥ</seg> *, saṃvedana­syai­ka­sya pra­tya­kṣa­pa­ro­kṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="91,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 091,06</span>kā­ra­ta­yā vai­śva­rū­pya­si­ddheḥ | saṃ­vi­drū­pa­ta­yā saṃ­ve­da­na­sya pra­tya­kṣa­tai­va grā­hya­grā­ha­kā­kā­ra­vi­vi­ktatayāpi pra­tya­kṣa­tā­, <lb n="91,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 091,07</span>na punaḥ pa­ro­kṣa­tā yato vai­śva­rū­pyaṃ prakṛ­ta­pa­rya­nu­yo­ga­yo­gyaṃ bhaved iti cen na, tathā sakṛd apy a­pra­ti­bhā­sa­nā­dbra­hmādvai<span type="hard-break">- </span><lb n="91,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 091,08</span>ta­va­t­, grā­hya­grā­ha­kā­kā­rā­krā­nta­syai­va sarvadā ve­da­na­syā­nu­bha­vā­t | tataḥ saṃ­ve­da­na­m ekam anekaṃ pra­tya­kṣa­pa­ro­kṣā­kā­rau <lb n="91,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 091,09</span>bibhrāṇaṃ sā­ma­rthya­prā­pta­m eva, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_8">anyathā śūnya­saṃ­vi­do­r vipratiṣedhāt</seg> | grāhyagrāha­kā­kā­ra­śū­nya­ta­yā hi śūnyam | <lb n="91,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 091,10</span>saṃ­ve­da­na­mā­tra­m u­pa­ya­tas tatsaṃvid u­pa­pa­dya­te­, na punaḥ saṃ­vi­nmā­tra­m apy asad upa­va­rṇa­yato, vi­pra­ti­ṣe­dhā­t sveṣṭāsiddheḥ <lb n="91,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 091,11</span>pra­lā­pa­mā­tra­pra­sa­kteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_8">tad ayaṃ</seg> *­yo­gā­cā­raḥ sau­trā­nti­ko vā sarvathā śūnyaṃ saṃ­vi­da­dvai­taṃ vā­ni­ccha­n­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_8">kṣa­ṇa­sthā­yi <lb n="91,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 091,12</span>kāraṇaṃ sva­sa­ttā­yāṃ kāryaṃ ku­rva­da­bhyu­pa­ga­ccha­n kra­mo­tpa­tti­m uparuṇaddhi saka­la­ja­ga­de­ka­kṣa­ṇa­vṛ­tti­pra­sa­ṅgā­t</seg> | <lb n="91,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 091,13</span>kā­lā­nta­re kāryaṃ ku­rva­tkā­ra­ṇaṃ kṣa­ṇi­ka­m abhyupa­ga­ccha­tāṃ nāyaṃ doṣa iti cen na, teṣām api <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_8">kā­ra­ṇa­sya kā­rya­kā­la<span type="hard-break">- </span><lb n="91,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 091,14</span>prāptau kṣaṇa­bha­ṅga­bha­ṅgā­nu­ṣa­ṅgā­t, tada­prā­pnu­va­ta­s tatkṛtau vya­lī­ka­ka­lpa­nā­vi­śe­ṣe­ṇa kū­ṭa­sthā­na­ti­śā­ya­nā­t</seg> | <lb n="91,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 091,15</span>yathaiva hi kū­ṭa­stha­m a­pa­ri­ṇā­mi­tvā­t kra­ma­yau­ga­pa­dyā­bhyā­m a­rtha­kri­yā­yā­m a­sa­ma­rtha­m api vya­lī­ka­ka­lpa­na­yā kra­mā­kra­ma­sa­mā­krā<span type="hard-break">- </span><lb n="91,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 091,16</span>nta­kā­rya­pa­ra­mpa­rāṃ kurvad a­bhyu­pa­ga­mya­te ni­tyai­kā­nta­vā­di­bhiḥ sāṃ­khyā­di­bhi­s tathā kṣa­ṇi­ka­m api sva­sa­ttā­kṣa­ṇā­t pūrvaṃ <lb n="91,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 091,17</span>paścāc cā­tya­nta­m asat sa­rva­thā­rtha­kri­yā­yā­m a­sā­ma­rthyaṃ pra­tha­ya­d api saṃvṛttyā kra­mā­kra­ma­vṛ­tti­kā­rya­mā­lāṃ ni­rva­rtta­ya­d u­ra­rī­kri­ya­te <lb n="91,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 091,18</span>kṣa­ṇi­ka­vā­di­bhiḥ | iti kū­ṭa­sthā­d a­na­ti­śā­ya­naṃ kṣa­ṇi­ka­sya siddham eva | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_8">tataḥ su­bhā­ṣi­taṃ</seg> * sa­ma­nta­bha­dra­svā­mi<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="092"/><lb n="92,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,01</span>bhiḥ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_8">ku­śa­lā­dya­saṃ­bhū­ti­r e­kā­nta­gra­ha­ra­kte­ṣv iti</seg> *, paraspa­ra­ni­ra­pe­kṣa­sa­da­sa­du­bha­yai­kānta­ni­tyā­ni­tyo­bha­yai­kā­nta­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="92,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,02</span>dino 'pi ta­da­saṃ­bha­vā­d a­dvai­tai­kā­ntā­d i­vā­di­vat | tad evaṃ sa­rva­thai­kā­nta­vā­di­nāṃ dṛ­ṣṭe­ṣṭa­vi­ru­ddha­bhā­ṣi­tvā­d a­jñā­nā­di­do­ṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="92,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,03</span>śra­ya­tva­si­ddhe­r ā­pta­tvā­nu­pa­pa­tte­s tvam eva bha­ga­va­nn arhan sarvajño vī­ta­rā­ga­ś ca yu­kti­śā­strā­vi­ro­dhi­vā­ktve­na ni­rdo­ṣa­ta­yā <lb n="92,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,04</span>niścito ma­hā­mu­ni­bhi­s ta­ttvā­rtha­śā­sa­nā­ra­mbho '­bhi­ṣṭu­taḥ­, ta­tsi­ddhi­ni­ba­ndha­na­tvā­d iti ta­ttvā­rtha­ślo­ka­vā­rti­kā­la­ṅkā­re <lb n="92,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,05</span>vyāsataḥ sa­ma­rthi­taṃ pra­ti­pa­tta­vya­m | nanu ca bhāva eva pa­dā­rthā­nā­m iti niścaye dṛ­ṣṭe­ṣṭa­vi­ro­dhā­bhā­vā­t ta­dvā­di­no <lb n="92,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,06</span>ni­rdo­ṣa­tva­si­ddhe­r ā­pta­tvo­pa­pa­tteḥ stu­tya­tā­'­stv iti bha­ga­va­tpa­rya­nuyoge sa­tī­vā­huḥ­ —</p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_9 a_38"><l ana="sbt" n="sbt_9ab"><lb n="92,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 9
 </span>bhā­vai­kā­nte pa­dā­rthā­nā­m a­bhā­vā­nām a­pa­nha­vā­t | </l><l ana="sbt" n="sbt_9cd">sarvā­tma­ka­m a­nā­dya­nta­m a­sva­rū­pa­m atāvakam || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="a">9</ref> || </l></lg><p n="a_39" rend="justify"><lb n="92,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,08</span>pa­dā­rthāḥ­, pra­kṛ­tyā­dī­ni pa­ñca­viṃ­śa­ti­ta­ttvā­ni "­mū­la­pra­kṛtir avikṛtir mahadādyāḥ pra­kṛ­ti­vi­kṛtayaḥ sapta | <lb n="92,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,09</span>ṣoḍaśakaś ca vikāro na pra­kṛ­ti­r na vikṛtiḥ pu­ru­ṣaḥ­" iti va­ca­nā­t | teṣām a­sti­tva­m eveti niścayo <lb n="92,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,10</span>bhā­vai­kā­ntaḥ | tasminn a­bhyu­pa­ga­mya­mā­ne sa­rve­ṣā­m i­ta­re­ta­rā­bhā­vā­dī­nā­m a­bhā­vā­nā­m a­pa­nha­vaḥ syāt | tataḥ sarvātma<span type="hard-break">- </span><lb n="92,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,11</span>ka­tvā­di­pra­sa­ṅgaḥ | tatra vyaktāvyaktayos tāvad i­ta­re­ta­rā­bhā­va­syā­pa­hna­ve vya­kta­syā­vya­ktā­tma­ka­tve sarvātma<span type="hard-break">- </span><lb n="92,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,12</span>katvam | tathā ca "­he­tu­ma­da­ni­tya­ma­vyā­pi sa­kri­ya­m a­ne­ka­m āśritaṃ liṅgam | sā­va­ya­vaṃ paratantraṃ vyaktaṃ viparī<span type="hard-break">- </span><lb n="92,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,13</span>tam a­vya­kta­m­" iti vya­ktā­vya­kta­la­kṣa­ṇa­bhe­da­ka­tha­na­vi­ro­dhaḥ | pra­kṛ­ti­pu­ru­ṣa­yo­r a­tya­ntā­bhā­va­ni­hna­ve prakṛteḥ pu­ru­ṣā­tma<span type="hard-break">- </span><lb n="92,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,14</span>katve sa­rvā­tma­ka­tva­m eva | tathā ca "triguṇam a­vi­ve­ki viṣayaḥ sā­mā­nya­m a­ce­ta­naṃ prasa­va­dha­rmi | vyaktaṃ tathā <lb n="92,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,15</span>pradhānaṃ tadvi­pa­rī­ta­s tathā ca pu­mā­n­" iti tallakṣa­ṇa­bhe­da­ka­tha­na­vyā­ghā­taḥ | prā­ga­bhā­va­syā­pa­hna­ve ma­ha­da­ha­ṅkā­rā­de<span type="hard-break">- </span><lb n="92,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,16</span>r vi­kā­ra­syā­nā­di­tva­pra­sa­ṅgaḥ | tathā ca "­pra­kṛ­te­r mahāṃs tato '­ha­ṅkā­ra­s tasmād gaṇaś ca ṣo­ḍa­śa­kaḥ | tasmād api ṣoḍaśa<span type="hard-break">- </span><lb n="92,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,17</span>kāt pañcabhyaḥ pañca bhū­tā­ni­" iti sṛ­ṣṭi­kra­ma­ka­tha­naṃ vi­pra­ti­ṣi­dhyate | pra­dhvaṃ­sā­bhā­va­syā­pa­nha­ve ta­syā­na­nta­tva­pra­sa­ṅgā­t­, <lb n="92,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,18</span>pṛ­thi­vyā­dī­ni pañca ma­hā­bhū­tā­ni pañcasu ta­nmā­tre­ṣu lī­ya­nte­–­pṛ­thi­vyā ga­ndha­rū­pa­ra­sa­spa­rśa­śa­bda­ta­nmā­tre­ṣu pra­ve­śā­t­, <lb n="92,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,19</span>sa­li­la­sya ra­sā­di­ṣu­, tejaso rū­pā­di­ṣu­, vāyoḥ spa­rśa­śa­bda­ta­nmā­tra­yoḥ­, ā­kā­śa­sya śa­bda­ta­nmā­tre '­nu­pra­ve­śā­t­, <lb n="92,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,20</span>ta­nmā­trā­ṇāṃ ca pañcānāṃ bu­ddhī­ndri­yā­ṇāṃ ka­rme­ndri­yā­ṇāṃ ca manasā saha ṣo­ḍa­śa­ka­sya ga­ṇa­syā­ha­ṅkā­re '­nta­rbhā­va­s tasya <lb n="92,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,21</span>ca mahati mahataḥ pra­kṛ­tā­v iti saṃ­hā­ra­ni­ve­da­na­m a­ti­vyā­ku­laṃ syāt | tataḥ sarvam a­sva­rū­paṃ­, sve­nā­sā­dhā­ra­ṇe­na <lb n="92,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 092,22</span>rūpeṇa ka­sya­ci­t tattvasya vya­va­sthā­nā­gha­ṭanāt | tac ca "­sa­rva­syo­bha­ya­rū­pa­tve tadvi­śe­ṣa­ni­rākṛteḥ | codito dadhi <pb n="093"/><lb n="93,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,01</span>khādeti kim uṣṭraṃ nā­bhi­dhā­va­ti­" iti dū­ṣa­ṇā­spa­da­m a­tā­va­kaṃ mataṃ, na tava bha­ga­va­to '­rha­taḥ­, ka­tha­ñci­d a­bhā­vā­pa­hna<span type="hard-break">- </span><lb n="93,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,02</span>vābhāvāt | nanu ca vya­ktā­vya­kta­yo­r i­ta­re­ta­rā­bhā­va­sya tatsvabhāvasya pra­kṛ­ti­pu­ru­ṣa­yo­r a­tya­ntā­bhā­va­sya ca ta­drū­pa­sya <lb n="93,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,03</span>ma­ha­da­ha­ṅkā­rā­dī­nāṃ prā­ga­bhā­va­sya ca svakā­ra­ṇa­sva­bhā­va­sya ma­hā­bhū­tā­dī­nāṃ pra­dhvaṃ­sā­bhā­va­sya ca svāntarbhā­vā­śra­ya­sva<span type="hard-break">- </span><lb n="93,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,04</span>rūpasya <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_9">sāṃkhyair </seg> a­bhyu­pa­ga­mā­d a­bhā­vā­pa­hna­vā­si­ddheḥ kathaṃ sa­rvā­tma­ka­tvā­di­r doṣa iti cen na, tathā bhā­vai­kā­nta­vi­ro­dhā­t <lb n="93,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,05</span>sarvasya bhā­vā­bhā­vā­tma­ka­tva­pra­sa­kteḥ | na hi viyam api bhāvād a­rthā­nta­ra­m e­vā­bhā­vaṃ saṃ­gi­rā­ma­he­, tasya nī­rū­pa­tva­pra­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="93,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,06</span>ṅgāt, nāstīti pra­tya­ya­ja­na­ka­tva­rū­pa­sa­dbhā­vā­d a­bhā­va­sya nī­rū­pa­tvā­bhā­vo­pa­ga­me tasya bhā­va­sva­bhā­va­tva­si­ddheḥ pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="93,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,07</span>yā­bhi­dhā­na­vi­ṣa­ya­syā­rtha­kri­yā­kā­ri­ṇaḥ padārthasya bhā­va­sva­bhā­va­tva­pra­ti­jñā­nā­t­, nā­sti­tva­sya va­stu­dha­rma­tvā­d a­sti­tva­va<span type="hard-break">- </span><lb n="93,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,08</span>t | vastuno 'stīti pra­tya­ya­vi­ṣa­yo hi paryā­yo­sti­tvaṃ­, nā­stī­ti­pra­tya­ya­vi­ṣa­ya­s tu nā­sti­va­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_9">niṣparyā­ya­dra­vyai<span type="hard-break">- </span><lb n="93,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,09</span>kā­nta­pa­kṣe sa­rvā­tma­ka­tvā­di­do­ṣā­nu­ṣa­ṅgaḥ</seg> *kathaṃ pa­ri­ha­rtuṃ śakyaḥ ? sarva­vi­va­rtā­tma­ka­syai­ka­syā­nā­dya­na­nta­sya <lb n="93,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,10</span>pra­dhā­na­sye­ṣṭa­tvā­t­, tadvya­ti­re­ke­ṇa sa­ka­la­vi­śe­ṣāṇāṃ tattvato '­saṃ­bha­vā­t siddha­sā­dha­na­m iti cen na, pra­kṛ­ti­pu­ru­ṣa­yo­r api <lb n="93,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,11</span>vi­śe­ṣā­bhā­vā­nu­ṣa­ṅgā­t­, sa­ttā­vya­ti­re­ke­ṇa tayor a­pra­ti­bhā­sa­nā­t sa­ttā­dvai­ta­pra­sa­ṅgāt | tad evāstu, cetane­ta­ra­vi­śe­ṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="93,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,12</span>ṇā­ma­vi­dyo­pa­ka­lpi­ta­tvā­d iti cet <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_9">kutaḥ punar vi­śe­ṣā­na­panhuvīta</seg> * ? na tāvat pra­tya­kṣā­t­, tasya vidhāyaka<span type="hard-break">- </span><lb n="93,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,13</span>tva­ni­ya­mā­t­, vi­śe­ṣa­pra­ti­ṣe­dhe pra­vṛ­ttya­yo­gā­t | nāpy a­nu­mā­nā­d ā­ga­mā­d vā, tasyāpi pra­ti­ṣe­dha­ka­tvāniṣṭeḥ, anyathā <lb n="93,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,14</span>pra­tya­kṣa­syā­pi pra­ti­ṣe­dha­ka­tva­prasaṅgāt | svayaṃ na ku­ta­ści­t pra­mā­ṇā­dayaṃ vi­śe­ṣā­na­pa­nhu­te | kiṃ tarhi ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_9">tatsādhana<span type="hard-break">- </span><lb n="93,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,15</span>vya­bhi­cā­rā­t</seg> | vastu­vi­śe­ṣa­sā­dha­na­vādinā hi na kā­ra­ṇa­bhe­da­s ta­tsā­dha­naṃ pra­yo­kta­vyaṃ­, ta­syā­bhe­da­vā­di­naṃ pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="93,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,16</span>si­ddha­tvā­t | nāpi vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyāsaḥ, tata eva | kiṃ tarhi ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_9">saṃvi­nni­rbhā­sa­bhe­dā­d bhāva­sva­bhā­va­bhe­daḥ praka<span type="hard-break">- </span><lb n="93,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,17</span>lapyeta | sa punar abhede 'py ātmanaḥ khaṇḍaśaḥ pra­ti­bhā­sa­nā­t</seg> * vyabhicārī | nanu jñā­nā­tma­naḥ khaṇḍaśaḥ <lb n="93,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,18</span>pra­ti­bhā­sa­na­sya vi­bhrā­nta­tvā­t ta­ttva­ta­s ta­syai­ka­tvā­n na tena vya­bhi­cā­raḥ | tad uktam "avibhāgo 'pi buddhyātmā <lb n="93,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,19</span>viparyā­si­ta­da­rśa­naiḥ | grā­hya­grā­ha­ka­saṃ­vi­tti­bhe­da­vā­n iva la­kṣya­te­" iti cet, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_9">tadanyatrāpi vi­bhra­mā­bhā­ve kośa<span type="hard-break">- </span><lb n="93,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,20</span>pānaṃ vidheyam</seg> * | śakyaṃ hi vaktuṃ, saṃ­vi­nni­rbhā­sa­bhe­daḥ kutaścit pra­ti­pa­ttu­r vibhrama eva, tattvataḥ saṃvinmā<span type="hard-break">- </span><lb n="93,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,21</span>tra­syā­dva­ya­sya vya­va­sthi­teḥ | "yathā vi­śu­ddha­m ākāśaṃ ti­mi­ro­pa­plu­to naraḥ | sa­ṅkī­rṇa­m iva mātrābhir bhi­nnā­bhi­r abhima<span type="hard-break">- </span><lb n="93,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 093,22</span>nyate | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | ta­the­da­m abhalaṃ brahma nirvikalpam a­vi­dya­yā | ka­lu­ṣa­tva­m i­vā­pa­nnaṃ bhe­da­rū­paṃ pra­pa­śya­ti | <ref type="no-in-dandas" rend="a">2</ref> | " iti <pb n="094"/><lb n="94,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,01</span>va­ca­nā­t | tathā cāsiddhaṃ viśeṣasādhanaṃ na sā­dhya­sā­dha­nā­yā­la­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_9">tad ekaṃ ca­kṣu­rā­di­jñā­na­pra­ti­bhā­sa­bhe­da­va<span type="hard-break">- </span><lb n="94,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,02</span>śād rū­pā­di­vya­pa­de­śa­bhā­g grā­hya­grā­ha­ka­saṃ­vi­ttivat</seg> * | cakṣu­rā­di­jñā­na­pra­ti­bhā­sa­bhe­do 'py asiddha e­vā­bhe­davādi<span type="hard-break">- </span><lb n="94,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,03</span>na iti ced grā­hya­grā­ha­ka­saṃ­vi­tti­pra­ti­bhā­sa­bhe­do 'pi bhedavādinaḥ kim ekatra jñā­nā­tma­ni siddhaḥ ? saṃvṛttyā siddha <lb n="94,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,04</span>iti cet samaḥ samādhiḥ | yo 'pītare­ta­rā­bhā­va­pra­tya­yā­dbhā­va­sva­bhā­va­bhe­daṃ sā­dha­ye­t tasya <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_9">i­ta­re­ta­rā­bhā­va­vi­kalpo 'pi <lb n="94,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,05</span>katham ayathārtho na syād va­rṇā­di­vi­kalpavat</seg> * | varṇādi­pra­tya­yo bhā­va­sva­bhā­va­bhe­daṃ sva­sā­dhya­m artham a­nta­re­ṇai­va bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="94,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,06</span>vād vya­bhi­cā­ri­tvā­d a­ya­thā­rtho­, na punar i­ta­re­ta­rā­bhā­va­pra­tya­ya ity aśakyavya­va­sthaṃ­, tasya bhāvābhāvayor abhede '­pī­ta­re­ta­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="94,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,07</span>bhā­va­pra­tya­ye­na vya­bhi­cā­rā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_9">na hi va­stu­vya­ti­ri­kta­m asan nāma, pra­mā­ṇa­syā­rtha­vi­ṣa­ya­tvā­t</seg> * | pratyakṣam a<span type="hard-break">- </span><lb n="94,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,08</span>bhā­va­vi­ṣa­yaṃ bhavaty eva, tasyendriyaiḥ saṃyukta­vi­śe­ṣa­ṇa­saṃ­ba­ndha­sa­dbhā­vā­d­, gha­ṭā­bhā­va­vi­śi­ṣṭaṃ bhūtalaṃ gṛ­hṇā­mī­ti pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="94,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,09</span>yād iti cen na, tasya bhū­ta­lā­di­bhā­va­vi­ṣa­ya­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_9">abhā­va­dṛ­ṣṭau hi ta­da­va­sā­na­kā­ra­ṇā­bhā­vā­d bhā­va­da­rśa­na­m ana<span type="hard-break">- </span><lb n="94,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,10</span>vasaraṃ prāpnoti</seg> *, kramato '­na­nta­pa­ra­rū­pā­bhā­va­pra­ti­pa­ttā­v e­vo­pa­kṣī­ṇa­śa­kti­ka­tva­pra­sa­ṅgā­t | pratyakṣasya kvacit pra­ti­pa­ttā <lb n="94,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,11</span>sma­rya­mā­ṇa­sya gha­ṭa­syā­bhā­va­pra­ti­pa­ttau tadapa­ra­rū­pa­syā­na­nta­syā­sma­rya­mā­ṇa­tvaṃ bhā­va­da­rśa­nā­va­sa­ra­kā­ra­ṇa­m iti cen na, pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="94,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,12</span>kṣasya sma­ra­ṇā­na­pe­kṣa­tvā­t­, tasya smṛ­tya­pe­kṣā­yā­m a­pū­rvā­rtha­sā­kṣā­tkā­ri­tva­vi­ro­dhā­t | bhāva­pra­tya­kṣaṃ kiñcit tu smaraṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="94,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,13</span>ni­ra­pe­kṣaṃ yo­gi­pra­tya­kṣa­va­t | kiñcittu sma­ra­ṇā­pe­kṣaṃ su­khā­di­sādha­nā­rtha­vya­va­sā­ya­va­t | kva­ci­ja­bhā­va­pra­tya­kṣaṃ sma­ra­ṇa­ni­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="94,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,14</span>pekṣaṃ, yogino '­bhā­va­pra­tya­kṣaṃ yathā | kvacid a­bhā­va­pra­tya­kṣaṃ punaḥ pra­ti­ṣe­dhya­sma­ra­ṇā­pe­kṣa­m eva, tathā pratīteḥ | iti <lb n="94,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,15</span>cen na, sma­ra­ṇā­pe­kṣa­sya vi­ka­lpa­jñā­na­sya pra­tya­kṣa­tva­vi­ro­dhā­d a­nu­mā­nā­di­va­t | pra­tya­kṣa­sya sa­ka­la­ka­lpanā­vi­ṣa­ya­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="94,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,16</span>t smṛ­tya­pe­kṣā­yā­m a­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t­, smṛteḥ pū­rvā­nu­bha­vā­pe­kṣa­tvā­t pūrvānubha­va­syā­py a­pa­ra­smṛ­tya­pe­kṣa­tvā­t­, su­dū­ra­m api <lb n="94,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,17</span>gattvā kasyacid a­nu­bha­va­sya smṛ­ti­ni­ra­pe­kṣa­tve pra­kṛ­tā­nubha­va­syā­pi smṛ­ti­sā­pe­kṣa­tva­ka­lpa­nā­vai­ya­rthyā­t | na ca <lb n="94,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,18</span>smṛtiḥ pū­rvā­nu­bhū­tā­rtha­vi­ṣa­yā ka­tha­ñci­d apy apūrvārthe jñānam u­pa­ja­na­yi­tu­m alaṃ, tasyās tatpra­tya­bhi­jñāna­mā­tra­ja­na­na­sā­ma­rthya<span type="hard-break">- </span><lb n="94,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,19</span>pra­tī­te­r dṛṣṭe sa­jā­tī­yā­rthe 'pi smṛteḥ sādṛ­śya­pra­tya­bhi­jñā­na­ja­na­ka­tva­si­ddheḥ | pū­rvā­nu­bhū­te ghaṭe smṛtis tato vijātī<span type="hard-break">- </span><lb n="94,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,20</span>ye 'rthāntare tadabhāve vijñānam u­pa­ja­na­ya­tī­ti śi­lā­pla­vaṃ kaḥ śra­dda­dhī­tā­nya­tra jaḍātmanaḥ | tataḥ smṛ­ti­ni­ra­pe­kṣa­m eva <lb n="94,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 094,21</span>sarvaṃ pra­tya­kṣa­m | tac ca yady a­bhā­va­vi­ṣa­yaṃ syāt tadā bhā­va­da­rśa­na­m a­na­va­sa­ra­m eva, ta­tkā­ra­ṇā­bhā­vā­t | pra­ti­pa­ttu­r bhā­va­di­dṛ<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="095"/><lb n="95,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 095,01</span>kṣā bhā­va­da­rśa­na­kā­ra­ṇa­m ity api na sa­mya­k­, pu­ru­ṣe­cchā­na­pe­kṣa­tvā­t pra­tya­kṣa­sya­, satyām api gha­ṭa­di­dṛ­kṣā­yāṃ ta­dvi­ka­le <lb n="95,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 095,02</span>pradeśe da­rśa­nā­bhā­vā­d a­sa­tyā­m api sati ghaṭe da­rśa­na­sa­dbhā­vā­t | iti na pra­tya­kṣa­m abhāvaṃ pra­tye­ti­, tasya sa­nmā­tra­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="95,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 095,03</span>ṣa­ya­tvā­t tatraiva pra­mā­ṇa­tvo­pa­pa­tte­r a­vya­bhi­cā­rā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_9">saka­la­śa­kti­vi­ra­ha­la­kṣa­ṇa­sya nirupākhyasya sva­bhā­va­kā­ryāde<span type="hard-break">- </span><lb n="95,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 095,04</span>r a­bhā­vā­t kutas ta­tpra­mi­tiḥ</seg> * syād ā­nu­mā­ni­kī ? na hi ni­ru­pā­khya­sya svabhāvaḥ kaścit saṃ­bha­va­ti­, bhā­va­sva­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="95,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 095,05</span>va­tva­pra­sa­ṅgā­t | nāpi kāryaṃ, tata eva | iti kutaḥ sva­bhā­vā­t kāryād vā hetos tatpramitiḥ ? anu­pa­la­bdhiḥ punas ta<span type="hard-break">- </span><lb n="95,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 095,06</span>syā­si­ddhi­m eva vya­va­sthā­pa­ye­d iti tato 'pi na ta­tpra­mi­tiḥ | bhā­vā­nā­m a­nu­pa­la­bdhe­s ta­tpra­mi­ti­r ity api na sa­mya­k­, <lb n="95,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 095,07</span>tato bhāvāntara­sva­bhā­va­syai­vā­bhā­va­syā­va­bhā­sa­nā­t | etena vi­ro­dhi­li­ṅgān ni­ru­pā­khya­syā­bhā­va­sya pra­mi­ti­r apā<span type="hard-break">- </span><lb n="95,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 095,08</span>stā | sa­du­pa­la­mbha­ka­pra­mā­ṇa­pa­ñca­ka­ni­vṛttes ta­tpra­mi­ti­r ity api mithyā, tasyā api nirupākhyatve kvacit pramiti<span type="hard-break">- </span><lb n="95,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 095,09</span>ja­na­nā­saṃ­bha­vā­t­, ātmanaḥ sa­du­pa­la­mbha­ka­pra­mā­ṇa­pa­ñca­ka­rū­pa­tve­nā­pa­ri­ṇāmasya pra­sa­jya­pra­ti­ṣe­dharūpasya pramāṇatvavi<span type="hard-break">- </span><lb n="95,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 095,10</span>rodhāt | yadi punar anyava­stu­vi­jñā­na­rū­pā tanni­vṛ­tti­s tadā na tato ni­ru­pā­khya­sya pra­mi­tiḥ­, va­stva­nta­ra­rū­pa­syai<span type="hard-break">- </span><lb n="95,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 095,11</span>vā­bhā­va­sya siddheḥ | na ca pra­kā­rā­nta­ra­m asti kiñcit | iti kutas ta­tpra­mi­tiḥ ? </p><p n="a_40" rend="justify"><lb n="95,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 095,12</span>mā bhūn ni­ru­pā­khya­syā­bhā­va­sya pra­tya­kṣa­to 'nyato vā pra­mā­ṇā­t pra­ti­pa­tti­s tathāpi na sa­ttā­dvai­ta­sya siddhiḥ, va­stu­nā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="95,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 095,13</span>tvasyaiva tataḥ pa­ri­cchi­tte­r ity aparas tasyāpi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_9">vastuno nānātvaṃ bu­ddhyā­di­kārya­nā­nā­tvā­t pra­tī­ye­t</seg> *, nā­nya­thā­, a<span type="hard-break">- </span><lb n="95,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 095,14</span>tiprasaṅgāt | tad api vya­bhi­cā­ry eva, vipakṣe 'pi bhāvāt | tathā hi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_9">sva­bhā­vā­bhe­de 'pi vividhakarmatā dṛṣṭā yu­ga­pa­de­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="95,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 095,15</span>rtho­pa­ni­ba­ddha­dṛ­ṣṭi­vi­ṣa­ya­kṣa­ṇa­va­t</seg> * | na hy ekatra na­rta­kyā­di­kṣa­ṇe yu­ga­pa­du­pa­ni­ba­ddha­dṛ­ṣṭī­nāṃ pre­kṣa­ka­ja­nā­nāṃ vividhaṃ karma <lb n="95,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 095,16</span>buddhivyapa­de­śa­su­khā­di­kā­rya­m a­si­ddhaṃ­, yena tasya sva­bhā­vā­bhe­de 'pi vi­vi­dha­ka­rma­tā na bhavet | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_9">śaktinānātvaṃ prasavaviśe<span type="hard-break">- </span><lb n="95,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 095,17</span>ṣāt | sa ced vya­bhi­cā­rī­, kutas tadgatiḥ</seg> *? tasyāpi śa­kti­nā­nā­tvo­pa­ga­mā­n na buddhyādiḥ pra­sa­va­vi­śe­ṣo vyabhi<span type="hard-break">- </span><lb n="95,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 095,18</span>cārīti cen na, a­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t­, na­rta­kyā­di­kṣa­ṇai­kaśaktāv api bu­ddhyā­di­kā­rya­nā­nā­tvā­c cha­kti­nā­nā­tva­pra­sa­ṅgā­t <lb n="95,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 095,19</span>tathā ta­ccha­ktā­v api | iti su­dū­ra­m api gatvā bu­ddhyā­di­pra­sa­va­vi­śe­ṣa­sa­dbhā­ve 'pi śa­kti­nā­nā­tvā­bhā­ve kathaṃ nāsau <pb n="096"/><lb n="96,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,01</span>vya­bhi­cā­rī syāt ? iti kuto va­stu­nā­nā­tva­ga­tiḥ ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_9">ke­va­la­m avidyā sva­bhā­va­de­śa­kā­lā­va­sthā­bhe­dā­nā­'­'<span type="hard-break">- </span><lb n="96,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,02</span>tmani paratra vā sataḥ svayam asatī mi­thyā­vya­va­hā­ra­pa­da­vī­m upanayati yataḥ kṣa­ṇa­bha­ṅgi­no bhi­nna­saṃ­tatayaḥ <lb n="96,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,03</span>skandhā vi­ka­lpe­rann anyathā vā iti</seg> * sa­ttā­dvai­ta­vā­dī vi­śe­ṣā­na­pa­nhu­vī­ta ta­drū­pā­di­ska­ndhānāṃ dravyādi­pa­dā­rthā­nāṃ <lb n="96,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,04</span>vā ni­ru­pā­khyā­bhā­vā­nā­m iva, pa­ra­mā­rtha­taḥ kṣa­ṇi­ka­tvā­kṣa­ṇi­ka­tva­ta­dubha­yā­nu­bha­yarūpatvādi­vi­śe­ṣa­sā­dha­ne 'pi sā­dha­na­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="96,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,05</span>bhi­cā­rā­t­, so 'pi<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_9">pratibhāsa­kā­ryā­dya­bhe­de 'pi kasyacid ekatvaṃ sā­dha­ya­tī­ti sā­dhya­sā­dha­na­yo­r abhede kiṃ kena <lb n="96,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,06</span>kṛtaṃ syāt ? pa­kṣa­vi­pa­kṣā­de­r abhāvāt</seg> * | ka­sya­ci­d dhi sa­nmā­tra­de­ha­sya pa­ra­bra­hma­ṇa­s tadvādī ekatvaṃ pratibhāsa<span type="hard-break">- </span><lb n="96,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,07</span>nāt ta­tkā­ryā­t ta­tsva­bhā­va­d vā sā­dha­ye­d anyato vā ? tac ca sādhanaṃ sādhyād a­bhi­nna­m eva, anyathā dvai­ta­pra­sa­ṅgā­t | sādhya<span type="hard-break">- </span><lb n="96,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,08</span>sā­dha­na­yo­r abhede ca kim ekatvaṃ kena pra­ti­bhā­sa­kā­ryā­di­nā nirṇītaṃ syāt, pakṣasya vi­pa­kṣa­sya sa­pa­kṣa­sya cā­bhā­vā­t | <lb n="96,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,09</span>sā­dhya­dha­rmā­dhā­ra­ta­yā hi prasiddho dharmī pakṣaḥ | sa ca sa­rve­ṣā­m arthānāṃ dha­rmi­ṇā­m aprasiddhau tato 'nyatvena sā­dhya­dha­rma<span type="hard-break">- </span><lb n="96,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,10</span>sya cai­ka­tva­syā­saṃ­bha­ve kathaṃ prasidhyen nāma ? vipakṣaś ca ta­dvi­ru­ddha­s tato 'nyo vā nā­dvai­ta­vā­di­no 'sti | tathā sapa<span type="hard-break">- </span><lb n="96,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,11</span>kṣaś ca sā­dhya­dha­rmā­vi­nā­bhū­ta­sā­dha­na­pra­da­rśa­naphalas tasya dū­ro­tsā­ri­ta eva | tatsiddhau vā bhe­da­vā­da­pra­si­ddhiḥ | parābhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="96,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,12</span>pa­ga­mā­t pa­kṣā­di­si­ddhe­r adoṣa iti cen na, sva­pa­ra­vi­bhā­gā­si­ddhau pa­rā­bhyu­pa­ga­ma­syā­py asiddheḥ | etena yad uktaṃ, sarve 'rthāḥ <lb n="96,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,13</span>pra­ti­bhā­sā­ntaḥ­pra­vi­ṣṭāḥ pratibhāsa­sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­ta­yā­'­va­bhā­sa­mā­na­tvā­t pra­ti­bhā­sa­svā­tma­va­d iti bra­hmā­dvai­ta­sya <lb n="96,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,14</span>sādhanaṃ tad api pra­tyā­khyā­ta­m | āmnāyāt ta­tsi­ddhi­r ity apy a­saṃ­bhā­vyaṃ­, tasyāpi sādhyād abhede sā­dha­na­tvā­yo­gā­t | <lb n="96,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,15</span>tataḥ sā­dhya­sā­dha­na­yo­r abhede kiṃ sa­ttā­dvai­taṃ ke­nā­nu­mā­ne­nā­ga­me­na pra­tya­kṣe­ṇa vā pra­mā­ṇe­na sādhitaṃ syāt, pakṣasa<span type="hard-break">- </span><lb n="96,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,16</span>pa­kṣa­vi­pa­kṣā­ṇā­m ā­mnā­ya­sye­ndri­yā­de­ś cā­nu­mā­nā­ga­ma­pra­tya­kṣa­jñā­nā­tma­ka­pra­mā­ṇa­kā­ra­ṇasyā­bhā­vā­n naivaṃ tatkṛtaṃ syāt | na <lb n="96,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,17</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_9">kvacid a­sā­dha­nā sā­dhya­si­ddhiḥ­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t</seg> * | sādhanaṃ hi pramāṇaṃ sādhyate ni­ścī­ya­te '­ne­ne­ti | tadra<span type="hard-break">- </span><lb n="96,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,18</span>hitā na sādhyasya pra­me­ya­sya siddhiḥ, śū­nya­tā­di­si­ddhi­pra­sa­ṅgā­t | sva­rū­pa­sya svato gatir iti tu saṃ­vi­da­dvai­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="96,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,19</span>vādino 'pi samānam | kiṃ ba­hu­nā­, sarvasya sve­ṣṭa­ta­ttvaṃ pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇā­bhā­ve 'pi vya­va­ti­ṣṭhe­ta­, sva­rū­pa­sya svato <lb n="96,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,20</span>gateḥ | ity atiprasaṅga eva, pu­ru­ṣā­dvai­ta­va­da­ne­kā­nta­vā­da­syā­pi siddheḥ, saṃ­vi­da­dvai­ta­va­da­n e­ka­saṃ­ve­da­na­syā­pi siddheḥ | <lb n="96,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 096,21</span>iti na sa­ttā­dvai­taṃ niṣparyāyaṃ śakyam a­bhyu­pa­ga­ntu­m | vi­cā­ra­yi­ṣya­te caitat pra­pa­ñca­to 'gre | tad alam a­ti­pra­sa­ṅge­na | <pb n="097"/><lb n="97,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 097,01</span>tato bhāvā eva nā­nā­tmā­da­ya iti bhā­vai­kā­nto '­bhyu­pa­ga­mya­tā­m | tatra ca sa­rvā­tma­ka­tvā­di­do­ṣā­nu­ṣa­ṅgaḥ pari<span type="hard-break">- </span><lb n="97,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 097,02</span>harttum aśakyaḥ | </p><p n="a_41" rend="justify"><lb n="97,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 097,03</span>saṃprati ghaṭādeḥ śa­bdā­de­ś ca prā­ga­bhā­va­pra­dhvaṃ­sā­bhā­va­ni­hna­va­vā­dinaṃ prati dū­ṣa­ṇa­m u­pa­da­rśa­ya­ntaḥ kā­ri­kā­m āhuḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_10 a_42"><l ana="sbt" n="sbt_10ab"><lb n="97,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 10
 </span>kā­rya­dra­vya­m anādi syāt prā­ga­bhā­va­sya nihnave | </l><l ana="sbt" n="sbt_10cd">pra­dhvaṃ­sa­sya ca dharmasya pracyave '­na­nta­tāṃ vrajet || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">10</ref> || </l></lg><p n="a_43" rend="justify"><lb n="97,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 097,05</span>kārya­syā­tma­lā­bhā­t prāg'a­bha­va­naṃ prā­ga­bhā­vaḥ | sa ca tasya prā­ga­na­ntara­pa­ri­ṇā­ma e­ve­tye­ke teṣāṃ tatpū­rvā­nā­di­pa­ri­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="97,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 097,06</span>ma­sa­nta­tau kā­rya­sa­dbhā­va­pra­sa­ṅgaḥ | tatre­ta­re­ta­rā­bhāva­rū­pa­sya ta­da­bhā­va­syo­pa­ga­mā­n nāyaṃ doṣa iti cet ta­da­na­nta­ra­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="97,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 097,07</span>riṇāme 'pi tata eva kā­rya­syā­bhā­va­si­ddheḥ kim arthaḥ prā­ga­bhā­vaḥ pa­ri­ka­lpyate ? kāryasya prāga­bhā­vā­bhā­va­sva­bhā­va­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="97,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 097,08</span>si­ddhya­rtha­m iti cet katham evaṃ kāryāt pū­rva­pa­ryā­ye­ṇa ra­hi­te­ṣu ta­tpū­rvo­tta­rā­khi­la­pa­ri­ṇā­me­ṣu kā­rya­sva­bhā­va­tvaṃ na prasa<span type="hard-break">- </span><lb n="97,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 097,09</span>jyeta ? prā­ga­bhā­vā­bhā­va­sva­bhā­va­tvā­vi­śe­ṣe 'pi kaścid eveṣṭaḥ paryāyaḥ kāryaṃ, na punar itare pa­ri­ṇā­mā ity a­bhi­ni­ve<span type="hard-break">- </span><lb n="97,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 097,10</span>śa­mā­tra­m | syād ākūtaṃ '­kā­ryā­t prā­ga­na­nta­ra­pa­ryā­ya­s tasya prā­ga­bhā­vaḥ | tasyaiva pradhvaṃsaḥ kāryaṃ ghaṭādi | na <lb n="97,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 097,11</span>punar i­ta­re­ta­rā­bhāvo, yena ta­tpū­rvo­tta­ra­sa­ka­la­pa­ryā­yā­ṇāṃ ghaṭatvaṃ pra­sa­jye­ta | na ca teṣāṃ prā­ga­bhā­va­pra­dhvaṃ­sa­rū­pa­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="97,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 097,12</span>sti, tadi­ta­re­ta­rā­bhā­va­rū­pa­to­pa­ga­mā­t­' iti tad etad api su­ga­ta­ma­tā­nu­saraṇaṃ syā­dvā­da­vā­di­nā­m ā­yā­taṃ­, sva­ma­ta­vi­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="97,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 097,13</span>dhāt | prā­ga­bhā­vo hy a­nā­di­r iti tanmatam | tac ca ghaṭasya pū­rvā­na­nta­ra­pa­ryā­ya­mā­tra­prā­ga­bhā­va­syo­pa­ga­me vi­ru­dhya­te | <lb n="97,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 097,14</span>dravyā­rthā­de­śā­d anādiḥ prā­ga­bhā­vo '­bhi­ma­ta iti cet kim idānīṃ mṛ­dā­di­dra­vyaṃ prā­ga­bhā­vaḥ ? ta­tho­pa­ga­me kathaṃ <lb n="97,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 097,15</span>prā­ga­bhā­vā­bhā­va­sva­bhā­va­tā ghaṭasya ghaṭeta ? dra­vya­syā­bhā­vā­saṃ­bha­vāt | tata eva na jā­tu­ci­d gha­ṭa­syo­tpa­ttiḥ syāt | <lb n="97,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 097,16</span>yadi punaḥ pūrva­pa­ryā­yāḥ sarve '­pya­nā­di­sa­nta­ta­yo ghaṭasya prā­ga­bhā­vo '­nā­di­r iti mataṃ tadāpi prā­ga­na­nta­ra­pa­ryā­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="97,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 097,17</span>ni­vṛ­ttā­v iva tatpū­rva­pa­ryā­ya­ni­vṛ­ttā­v api gha­ṭa­syo­tpa­tti­pra­sa­ṅgaḥ | tathā sati gha­ṭa­syā­nā­di­tvaṃ pū­rva­pa­ryā­ya­ni­vṛ­tti­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="97,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 097,18</span>ntater apy a­nā­di­tvā­t | nanu ca na prā­ga­na­nta­ra­pa­ryā­yaḥ prā­ga­bhā­vo gha­ṭa­sya­, nāpi mṛ­dā­di­dra­vya­mātraṃ, na ca <lb n="97,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 097,19</span>ta­tpū­rva­sa­ka­la­pa­ryā­ya­sa­ntatiḥ | kiṃ tarhi ? dra­vya­pa­ryāyātmā prā­ga­bhā­vaḥ | sa ca syād anādiḥ syāt sādir iti <lb n="97,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 097,20</span>syā­dvā­di­da­rśa­naṃ ni­rā­ku­la­m eveti cen na, evam apy u­bha­ya­pakṣo­pa­kṣi­pta­do­ṣā­nu­ṣa­ṅgā­t | dra­vya­rū­pa­ta­yā tāvad a­nā­di­tve <pb n="098"/><lb n="98,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,01</span>prā­ga­bhā­va­syā­na­nta­tva­prasakteḥ sarvadā kā­ryā­nu­tpa­ttiḥ syāt | pa­ryā­ya­rū­pa­ta­yā ca sāditve prāgabhāvāt pūrvam apy u<span type="hard-break">- </span><lb n="98,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,02</span>tpattiḥ paścād iva kathaṃ ni­vā­rye­ta ? na ca ga­tya­nta­ra­m asti | 'tato na bhāva­sva­bhā­vaḥ prā­ga­bhā­vaḥ­, tasya bhāva<span type="hard-break">- </span><lb n="98,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,03</span>vi­la­kṣa­ṇa­tvā­t pa­dā­rtha­vi­śe­ṣaṇa­tva­si­ddheḥ | ' ity ante te 'pi na sa­mī­cī­na­vā­caḥ­, sarvathā bhā­va­vi­la­kṣa­ṇa­syā­bhā­va­sya <lb n="98,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,04</span>grā­ha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­t | 'svotpatteḥ prāg nāsīd ghaṭa iti pratyayo '­sa­dvi­ṣa­yaḥ­, sa­tpra­tya­ya­vi­la­kṣa­ṇa­tvā­t | <lb n="98,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,05</span>yas tu sa­dvi­ṣa­yaḥ­, sa na sa­tpra­tya­ya­vi­la­kṣa­ṇo­, yathā sa­ddra­vya­m i­tyā­di­pra­tya­yaḥ­, sa­tpra­tya­ya­vi­la<span type="hard-break">- </span><lb n="98,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,06</span>kṣaṇaś cāyaṃ, tasmād a­sa­dvi­ṣa­yaḥ­' ity a­nu­mā­naṃ prā­ga­bhā­va­sya grā­ha­ka­m iti cen na, prā­ga­bhā­vā­dau nāsti pradhvaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="98,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,07</span>sā­bhā­vā­di­r iti pratyayena vyabhicārāt | tasyāpy a­sa­dvi­ṣayatvān nā doṣa iti cen na, a­bhā­vā­na­va­sthāpra­sa­ṅgā­t | <lb n="98,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,08</span>syān mataṃ, bhāve bhū­bhā­gā­dau nāsti ku­mbhā­di­r iti pratyayo mu­khyā­bhā­va­vi­ṣa­yaḥ prā­ga­bhā­vā­dau nāsti pradhvaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="98,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,09</span>sādir ity upacari­tā­bhā­va­vi­ṣa­yaḥ | tato nā­bhā­vā­na­va­sthe­ti­, tad apy a­yu­ktaṃ­, pa­ra­mā­rtha­taḥ prā­ga­bhā­vā­dī­nāṃ sā­ṅka­rya­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="98,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,10</span>saṅgāt | na hy u­pa­ca­ri­te­nā­bhā­ve­na pa­ra­spa­ra­m abhāvavānāṃ vya­ti­re­kaḥ si­dhye­t­, sarvatra mukhyā­bhā­va­pa­ri­ka­lpa­nā­na­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="98,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,11</span>kyaprasaṅgāt | yad apy uktaṃ, na bhā­va­sva­bhā­vaḥ prā­ga­bhā­vā­diḥ­, sarvadā bhā­va­vi­śe­ṣa­ṇatvād iti, tad api na samyag anu<span type="hard-break">- </span><lb n="98,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,12</span>mānaṃ, hetoḥ pa­kṣā­vyā­pa­ka­tvā­t­, na prā­ga­bhā­vaḥ pra­dhvaṃ­sā­da­v i­tyā­de­r a­bhā­va­vi­śe­ṣa­ṇa­syā­py a­bhā­va­sya pra­si­ddheḥ­, <lb n="98,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,13</span>gu­ṇā­di­nā vya­bhi­cā­rā­c ca, tasya sarvadā bhāva­vi­śe­ṣa­ṇa­tve 'pi bhā­va­sva­bhā­va­tvā­t | rūpaṃ pa­śyā­mī­tyā­di­vya­va­hā­re­ṇa <lb n="98,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,14</span>guṇasya sva­ta­ntra­syā­pi pra­tī­te­r na sarvadā bhā­va­vi­śe­ṣa­ṇa­tva­m asyeti cet tarhy a­bhā­va­s tattvam ity a­bhā­va­syā­pi svata­ntra­tva­pra­tī­teḥ <lb n="98,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,15</span>śa­śva­dbhā­va­vi­śe­ṣa­ṇa­tvaṃ mā sidhat | sāmarthyāt ta­dvi­śe­ṣya­sya dravyādeḥ saṃ­pra­tya­yā­t sadā bhā­va­vi­śe­ṣa­ṇa­m e­vā­bhā­va iti <lb n="98,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,16</span>cet tathaiva guṇādiḥ santataṃ bhā­va­vi­śe­ṣa­ṇa­m astu, ta­dvi­śe­ṣyasya dravyasya sā­ma­rthyā­d ga­mya­mā­na­tvā­t | kiñca prāga<span type="hard-break">- </span><lb n="98,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,17</span>bhāvaḥ sādiḥ sāntaḥ pa­ri­ka­lpya­te sā­di­ra­na­nto vā­nā­di­ra­na­nto vā­'­nā­diḥ sānto vā ? prathame vikalpe <lb n="98,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,18</span>prā­ga­bhā­vāt pūrvaṃ gha­ṭa­syo­pa­la­bdhi­pra­sa­ṅgaḥ­, tadvi­ro­dhi­naḥ prā­ga­bhā­va­syā­bhā­vā­t | dvitīye prā­ga­bhā­va­kā­le gha­ṭa­syā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="98,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,19</span>pa­la­bdhi­pra­sa­ktiḥ­, tasyā­na­nta­tvā­t | tṛtīye tu sa­dā­nu­pa­labdhiḥ | caturthe punar gha­ṭo­tpa­ttau prā­ga­bhā­va­syā­bhā­ve <lb n="98,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,20</span>gha­ṭo­pa­la­bdhi­va­da­śe­ṣa­kā­ryo­pa­la­bdhiḥ syāt, sa­rva­kā­ryā­ṇā­m u­tpa­tsya­mā­nā­nāṃ prā­ga­bhā­va­syai­ka­tvā­t | yāvanti kāryā<span type="hard-break">- </span><lb n="98,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,21</span>ṇi tā­va­nta­s ta­tprā­ga­bhā­vāḥ | ta­trai­ka­sya prā­ga­bhā­va­sya vināśe 'pi śe­ṣo­tpa­tsya­mā­na­kā­rya­prā­ga­bhā­vā­nā­m a­vi­nā­śā­n na <lb n="98,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 098,22</span>gha­ṭo­pa­la­bdhau sa­rva­kā­ryoṃpa­la­bdhi­r iti cet tarhy anantāḥ prā­ga­bhā­vā­s te svatantrā bhā­va­ta­ntrā vā ? sva­ta­ntrā­ś cet kathaṃ na <pb n="099"/><lb n="99,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,01</span>bhā­va­sva­bhā­vāḥ kā­lā­di­va­t ? bhāva­ta­ntrā­ś cet kim u­tpa­nna­bhā­va­ta­ntrā u­tpa­tsya­mā­na­bhā­va­ta­ntrā vā ? na tāvad ā­di­vi­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="99,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,02</span>lpaḥ, sa­mu­tpa­nna­bhā­va­kā­le ta­tprā­ga­bhā­va­vi­nā­śā­t | dvi­tī­ya­vi­ka­lpo 'pi na śre­yā­t­, prā­ga­bhā­va­kā­le svayam asatā<span type="hard-break">- </span><lb n="99,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,03</span>m u­tpa­tsya­mā­na­bhā­vā­nāṃ ta­dā­śra­ya­tvā­yo­gāt, anyathā pra­dhvaṃ­sā­bhā­va­syā­pi pra­dhva­sta­pa­dā­rthā­śra­ya­tvā­pa­tteḥ | na cānu<span type="hard-break">- </span><lb n="99,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,04</span>tpannaḥ pradhvasto vārthaḥ ka­sya­ci­d āśrayo nāma, a­ti­pra­saṅgāt | yadi punar eka eva prā­ga­bhā­vo vi­śe­ṣa­ṇa­bhe­dā­d bhinna <lb n="99,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,05</span>u­pa­ca­rya­te ghaṭasya prā­ga­bhā­vaḥ pa­ṭā­de­r veti | tatho­tpa­nna­pa­dā­rtha­vi­śe­ṣa­ṇa­ta­yā tasya vināśe 'py u­tpa­tsya­mā­nā­rtha­vi­śe­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="99,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,06</span>ṇa­tve­nā­vi­nā­śā­n ni­tya­tva­m apīti mataṃ, tadā prā­ga­bhā­vā­di­ca­tu­ṣṭa­ya­ka­lpa­nā­pi mā bhūt, sa­rva­trai­ka­syai­vā­bhā­va­sya <lb n="99,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,07</span>vi­śe­ṣa­ṇa­bhe­dā­t tathā bhe­da­vya­va­hā­ro­pa­pa­tteḥ | kā­rya­syai­va pūrveṇa kālena viśiṣṭo 'rthaḥ prā­ga­bhā­vaḥ­, pareṇa viśiṣṭaḥ <lb n="99,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,08</span>pra­dhvaṃ­sā­bhā­vaḥ­, nā­nā­rtha­vi­śi­ṣṭaḥ sa eva ce­ta­re­ta­rā­bhā­vaḥ­, kā­la­tra­ye 'py a­tya­nta­nānā­sva­bhā­va­bhā­va­vi­śe­ṣa­ṇo '­tya­ntā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="99,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,09</span>vaḥ syāt, pra­tya­ya­bhe­dasyāpi tathopapatteḥ sa­ttai­ka­tve 'pi dra­vyā­di­vi­śe­ṣa­ṇa­bhe­dā­d bhe­da­vya­va­hā­ra­va­t | yathaiva hi <lb n="99,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,10</span>sa­tpra­tya­yā­vi­śe­ṣā­d vi­śe­ṣa­li­ṅgā­bhā­vā­d ekatvaṃ sa­ttā­yā­m iṣṭaṃ bha­va­dbhi­s ta­thai­vā­sa­tpra­tya­yā­vi­śe­ṣā­d vi­śe­ṣa­li­ṅgā­bhā­vā­d asattā<span type="hard-break">- </span><lb n="99,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,11</span>yām apy e­ka­tva­m astu | atha prāg nāsīd i­tyā­di­pra­tya­ya­vi­śe­ṣā­d asattā ca­tu­rbhe­de­ṣya­te tarhi prāg āsīt paścād bha­vi­ṣya­ti <lb n="99,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,12</span>sampraty astīti kā­la­bhe­de­na­, pā­ṭa­lī­pu­tre 'sti ci­tra­kū­ṭe 'stīti de­śa­bhe­de­na­, ghaṭo 'sti paṭo 'stīti dra­vya­bhe­de­na­, <lb n="99,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,13</span>rūpam asti raso 'stīti gu­ṇa­bhe­de­na­, pra­sā­ra­ṇa­m asti ga­ma­na­m astīti ka­rma­bhe­de­na ca pra­tya­ya­vi­śe­ṣa­sa­dbhā­vā­t prāksattā<span type="hard-break">- </span><lb n="99,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,14</span>dayaḥ sa­ttā­bhe­dāḥ kimu neṣyante ? atha pra­tya­ya­vi­śe­ṣā­t ta­dvi­śe­ṣa­ṇā­ny eva bhi­dya­nte­, tasya ta­nni­mi­tta­ka­tvā­t­, <lb n="99,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,15</span>na tu sattā | tataḥ sai­kai­ve­ti mataṃ tarhi tata e­vā­bhā­va­bhe­do 'pi mā bhūt, sarvathā vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | na caiko <lb n="99,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,16</span>'py abhāvaḥ kṣi­tyā­di­vi­va­rtta­gha­ṭa­śa­bdā­di­vya­ti­re­ke­ṇa pra­tya­kṣa­taḥ pratibhāsate | kevalaṃ gatā­nu­ga­ti­ka­ta­yā lokaḥ <lb n="99,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,17</span>pṛ­thi­vyā­di­bhū­ta­ca­tu­ṣṭa­ya­vi­ṣa­ya­m eva prā­ga­bhā­vā­di­vi­kalpa­mā­tra­va­śā­t prā­ga­bhā­vā­di­vya­va­hā­raṃ pra­va­rta­ya­ti dravyādivi<span type="hard-break">- </span><lb n="99,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,18</span>ka­lpa­mā­trā­d dravyādivya­va­hā­ra­va­t­, pramā­ṇā­di­pra­kṛ­tyādirūpaska­ndhā­di­vi­ka­lpa­mā­trā­t tadvyava­hā­ra­va­c ca | tato na prāga<span type="hard-break">- </span><lb n="99,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,19</span>bhāvaḥ kaścid iha pra­tī­ya­te pra­dhvaṃ­sā­bhā­vā­di­va­t | iti prā­ga­bhā­vā­di­ni­hna­vaṃ kṛttvā pṛ­thi­vyā­di­kā­rya­dra­vya­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="99,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,20</span>bhyu­pa­ga­cchaṃ­ś cārvāko '­ne­no­pāla­bhya­te­, na punaḥ sāṃkhyo 'nyo vā, tasya kā­rya­dra­vyā­na­bhyu­pa­ga­mā­t­, ti­ro­bhā­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="99,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,21</span>vi­rbhā­va­va­tpa­ri­ṇā­mo­pa­ga­me 'pi bhā­va­sva­bhā­va­prā­ga­bhā­vā­dya­bhyu­pa­ga­ma­syā­pi sa­dbhā­vā­t | tatra prā­ga­bhā­va­sya pra­si­ddha­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="99,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,22</span>py a­pa­la­pa­naṃ nihnavaḥ | tasmin kri­ya­mā­ṇe kā­rya­dra­vyaṃ pṛ­thi­vyā­di­ka­ma­nā­di syāt | pra­dhvaṃ­sa­sya ca dharmasya sva­bhā­va­sya <lb n="99,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 099,23</span>pracyavo '­pa­lā­paḥ | tasmin vi­dhī­ya­mā­ne ta­da­na­nta­tāṃ brajet | na cā­nā­dya­na­ntaṃ pṛ­thi­vyā­di­kaṃ prā­ga­bhā­vā­dya­pa­hna<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="100"/><lb n="100,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 100,01</span>va­vā­di­nā­bhyu­pa­ga­ntuṃ śa­kya­te­, sva­ma­ta­vi­ro­dhā­l laukāya­ti­ka­tva­hā­ni­pra­sa­ṅgā­t | kathaṃ punaḥ prā­ga­bhā­vaḥ pra­si­ddhaḥ­, <lb n="100,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 100,02</span>ta­syo­kta­dū­ṣa­ṇa­vi­ṣa­ya­ta­yā vya­va­sthi­tya­bhā­vā­d iti cen na, syā­dvā­di­bhi­r abhīṣṭe prā­ga­bhā­ve ya­tho­kta­dūṣa­ṇā­na­va­kā­śā­t­, <lb n="100,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 100,03</span>nai­yā­yi­kā­di­bhi­r a­bhi­ma­tasya tu tasya tair api ni­rā­ka­ra­ṇā­t | ṛju­sū­tra­na­yā­rpa­ṇād dhi prā­ga­bhā­va­s tāvat kārya­syo­pā­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="100,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 100,04</span>na­pa­ri­ṇāma eva pūrvo '­na­nta­rā­tmā | na ca tasmin pū­rvā­nā­di­pa­ri­ṇā­ma­sa­nta­tau kā­rya­sa­dbhā­va­pra­sa­ṅgaḥ­, prā­ga­bhā­vavi<span type="hard-break">- </span><lb n="100,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 100,05</span>nāśasya kā­rya­rū­pa­to­pa­ga­mā­t­, kā­ryo­tpā­daḥ kṣayo hetor iti vakṣya­mā­ṇa­tvā­t | prāga­bhā­va­ta­tprāga­bhā­vā­de­s tu pūrva<span type="hard-break">- </span><lb n="100,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 100,06</span>pū­rva­pa­ri­ṇā­ma­sya sa­nta­tyā­nā­de­r vi­va­kṣi­takā­rya­rū­pa­tvā­bhā­vā­t | na ca tatrā­sye­ta­re­ta­rābhāvaḥ parikalpyate, yena <lb n="100,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 100,07</span>tatpa­kṣo­pa­kṣi­pta­dū­ṣa­ṇā­va­tā­raḥ syāt | nāpy evaṃ prā­ga­bhā­va­syā­nā­di­tva­vi­ro­dhaḥ­, prā­ga­bhā­va­ta­tprā­ga­bhā­vā­deḥ prāga<span type="hard-break">- </span><lb n="100,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 100,08</span>bhā­va­sa­ntāna­syā­nā­di­tvo­pa­ga­mā­t | na cātra santā­ni­bhya­s tattvānya­tva­pa­kṣa­yoḥ santāno dūṣa­ṇā­rhaḥ­, pū­rva­pū­rva<span type="hard-break">- </span><lb n="100,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 100,09</span>prā­ga­bhā­vā­tma­ka­bhā­va­kṣa­ṇā­nā­m e­vā­pa­rāmṛ­ṣṭa­bhe­dā­nāṃ sa­ntā­na­tvā­bhi­prā­yā­t | sa­ntā­ni­kṣa­ṇā­pe­kṣayā tu prā­ga­bhā­va­syā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="100,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 100,10</span>di­tvā­bhā­ve 'pi na doṣaḥ, tathā ṛjusūtra­na­ya­sye­ṣṭa­tvā­t | ta­thā­smi­n pakṣe pū­rva­pa­ryā­yāḥ sarve 'py a­nā­di­saṃ­ta­ta­yo ghaṭasya <lb n="100,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 100,11</span>prā­ga­bhā­va iti vacane 'pi na prā­ga­na­nta­ra­pa­ryā­ya­ni­vṛ­ttā­v iva tatpū­rva­pa­ryā­ya­ni­vṛ­ttā­v api gha­ṭa­syo­tpa­tti­pra­sa­ṅgo­, yena <lb n="100,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 100,12</span>tasyānāditvaṃ pū­rva­pa­ryā­ya­ni­vṛ­tti­saṃ­ta­te­r apy anāditvād ā­pā­dya­te­, ghaṭāt pū­rva­kṣa­ṇā­nā­m a­śe­ṣā­ṇām api ta­tprā­ga­bhā­va­rū­pā<span type="hard-break">- </span><lb n="100,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 100,13</span>ṇām abhāve gha­ṭo­tpa­ttya­bhyu­pa­ga­mā­t­, prā­ga­na­nta­ra­kṣa­ṇā­ni­vṛ­ttau tada­nya­ta­ma­kṣa­ṇā­ni­vṛ­ttā­v iva sa­ka­la­tatprā­ga­bhā­va­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="100,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 100,14</span>vṛ­ttya­si­ddhe­r gha­ṭo­tpa­tti­pra­sa­ṅgā­saṃ­bha­vā­t | vya­va­hā­rara­na­yā­rpa­ṇā­t tu mṛ­dā­di­dra­vyaṃ ghaṭādeḥ prā­ga­bhā­va iti vacane 'pi <lb n="100,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 100,15</span>prā­ga­bhā­vā­bhā­va­sva­bhā­va­tā ghaṭasya na durghaṭā yato dra­vya­syā­bhā­vā­saṃ­bha­vā­n na jā­tu­ci­d u­tpa­tti­r ghaṭasya syāt, <lb n="100,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 100,16</span>kārya­ra­hi­ta­sya pūrvakāla­vi­śi­ṣṭa­sya mṛ­dā­di­dra­vya­sya gha­ṭā­di­prā­ga­bhā­va­rū­pa­to­pa­ga­mā­t­, tasya ca kā­ryo­tpa­ttau vi<span type="hard-break">- </span><lb n="100,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 100,17</span>nā­śa­si­ddheḥ­, kā­rya­ra­hi­ta­tā­vi­nā­śa­m a­nta­re­ṇa kā­rya­sa­hi­ta­ta­yo­tpa­ttya­yo­gā­t­, kā­ryo­tpa­tte­r e­vo­pā­dā­nā­tma­ka­prā­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="100,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 100,18</span>bhā­va­kṣa­ya­sya va­kṣya­mā­ṇa­tvā­t | tathā pramā­ṇā­rpa­ṇā­d dra­vya­pa­ryā­yā­tmā prā­ga­bhā­va ity a­bhi­dhā­ne 'pi no­bha­ya­pa­kṣo­pa­kṣi­pta<span type="hard-break">- </span><lb n="100,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 100,19</span>do­ṣā­nu­ṣa­ṅgaḥ­, prā­ga­bhā­va­sya dra­vya­rū­pa­ta­ye­va pa­ryā­ya­rū­pa­tayāpy a­nā­di­tva­ni­rū­pa­ṇā­t | na cā­nā­de­r a­na­nta­tai­kā­ntaḥ <pb n="101"/><lb n="101,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,01</span>si­dhya­ti­, bha­vya­jī­va­saṃ­sā­ra­syā­nā­di­tve 'pi sā­nta­tva­pra­si­ddheḥ­, anyathā ka­sya­ci­n mu­ktya­yo­gā­t | nāpi sāntasya <lb n="101,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,02</span>sā­di­tvai­kā­ntaḥ­, ka­sya­ci­t saṃ­sā­ra­sya sāntatve 'py a­nā­di­tva­pra­si­ddheḥ | tato na sarvadā kā­ryā­nu­tpa­ttiḥ pūrvam apy u­tpa­tti­r vā <lb n="101,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,03</span>ghaṭasya du­rni­vā­rā syāt | tato bhā­va­sva­bhā­va eva prā­ga­bhā­vaḥ | sa cai­kā­ne­kasvabhāvo bhā­va­va­d eveti na tadekatvāne<span type="hard-break">- </span><lb n="101,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,04</span>ka­tvai­kā­nta­pa­kṣa­bhā­vī do­ṣo­va­kā­śaṃ labhate | na ca bhā­va­sva­bhā­ve prā­ga­bhā­ve prāg nāsīt kāryam iti nā­sti­tva­pra­tya­yo <lb n="101,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,05</span>vi­ru­dhya­te­, tada­bhā­va­sya bhā­vā­nta­ra­rū­pa­tvā­t tatra ca nā­sti­tva­pra­tya­yā­vi­ro­dhā­t­, gha­ṭa­vi­vi­kta­bhū­bhā­ge gha­ṭa­nā­sti<span type="hard-break">- </span><lb n="101,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,06</span>tva­pra­tya­ya­va­t | tad evaṃ pra­si­ddha­syai­va prā­ga­bhā­va­syā­pa­la­pa­naṃ nihnavaḥ | parasya pra­dhvaṃ­sā­bhā­vaḥ kathaṃ prasiddha iti cen na<span type="hard-break">- </span><lb n="101,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,07</span>ya­pra­mā­ṇā­rpa­ṇā­d iti brūmaḥ | tatra ṛ­ju­sū­tra­na­yā­rpa­ṇā­t tāvad u­pā­de­yakṣaṇa e­vo­pā­dā­nasya pradhvaṃsaḥ | na caivaṃ <lb n="101,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,08</span>tadu­tta­ra­kṣaṇeṣu pra­dhvaṃ­sa­syā­bhā­vā­t punar u­jjī­va­naṃ ghaṭādeḥ pra­sa­jye­ta­, kā­ra­ṇa­sya kā­ryo­pa­ma­rda­nā­tma­ka­tvā­bhāvāt, <lb n="101,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,09</span>u­pā­dā­no­pa­ma­rda­na­syai­va kā­ryo­tpa­ttyā­tma­ka­tvā­t­, prā­ga­bhā­va­pra­dhvaṃ­sa­yo­r u­pā­dā­no­pā­de­ya­rū­pa­to­pa­ga­mā­t prā­ga­bhā­vo­pa­ma­rda<span type="hard-break">- </span><lb n="101,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,10</span>nena pra­dhvaṃ­sa­syā­tma­lā­bhā­t | katham a­bhā­va­yo­r u­pā­dā­no­pā­de­ya­bhā­va iti cet bhāvayoḥ katham ? yad bhāve eva <lb n="101,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,11</span>ya­syā­tma­lā­bha­s ta­du­pā­dā­na­m i­ta­ra­du­pā­de­ya­m iti cet tarhi prā­ga­bhā­ve kā­ra­ṇā­tma­ni pū­rva­kṣa­ṇa­va­rtti­ni sati pra­dhvaṃ­sa­sya <lb n="101,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,12</span>kā­ryā­tma­naḥ sva­rū­pa­lā­bho­pa­pa­tte­s tayor u­pā­dā­no­pā­de­ya­bhā­vo­s tu, tucchayor e­vā­bhā­va­yo­s ta­dbhā­va­vi­ro­dhā­t | tathā <lb n="101,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,13</span>vyavahāra­na­yā­de­śā­n mṛ­dā­di­dra­vyaṃ gha­ṭo­tta­ra­kā­la­va­rtti gha­ṭā­kā­ra­vi­ka­laṃ gha­ṭa­pra­dhvaṃ­saḥ | sa cānantaḥ sa­ma­va­ti­ṣṭha­te | <lb n="101,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,14</span>tena ghaṭāt pū­rva­kā­la­va­rti mṛ­dā­di­dra­vyaṃ ghaṭasya prā­ga­bhā­va eva, na punaḥ pra­dhvaṃ­saḥ­, tathā gha­ṭā­kā­ra­m api tat tasya <lb n="101,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,15</span>pradhvaṃso mā bhūt, gha­ṭā­kā­ra­vi­ka­la­m iti vi­śe­ṣa­ṇā­t | nanv evaṃ gha­ṭo­tta­ra­kā­la­va­rtti­gha­ṭā­kā­ra­vi­kala­sa­ntā­nā­nta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="101,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,16</span>mṛ­dā­di­ka­m api tadgha­ṭa­pra­dhvaṃ­saḥ syād iti cen na, dra­vya­gra­ha­ṇā­t | va­rtta­mā­na­pa­ryā­yā­śra­ya­rū­pa­m eva hi mṛ­dā­di­kaṃ taddra<span type="hard-break">- </span><lb n="101,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,17</span>vyam a­nva­yī­ṣya­te­, na punaḥ sa­ntā­nā­nta­raṃ­, tasya sva­pa­ryā­ya­m e­vā­tī­ta­m a­nā­ga­taṃ vā pra­tya­nva­yi­na­s taddra­vya­tva­vi­ra­hā­t | <lb n="101,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,18</span>tad evaṃ prasiddhaḥ pradhvaṃso va­stu­dha­rmaḥ | tasya pracyavo '­pa­hna­va eva cā­rvā­ka­sya | tasmiṃś ca kā­rya­dra­vyaṃ pṛthivyā<span type="hard-break">- </span><lb n="101,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,19</span>dikam a­na­nta­tāṃ vrajed iti sa­ma­nta­bha­dra­svā­mi­nā­m a­bhi­prā­yaḥ | vṛ­tti­kā­rā<span resp="?" rend="underline">s tv a­ka­la­ṅka­de­vā</span> evam ā­ca­kṣa­te ka­pi­la­ma­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="101,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,20</span>nu­sā­ri­ṇāṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">prā­ga­bhā­vā­na­bhyu­pa­ga­me gha­ṭā­de­r a­nā­di­tva­pra­sa­ṅgā­t pu­ru­ṣa­vyā­pā­rānarthakyaṃ syāt</seg> | na ca puruṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="101,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,21</span>vyā­pā­ra­m a­nta­re­ṇa ghaṭādi bhavad u­pa­la­bhya­te jā­tu­ci­d iti kā­rya­dra­vyaṃ tadā­pā­da­nī­ya­m | tac ca prā­ga­bhā­va­sya nihna<span type="hard-break">- </span><lb n="101,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,22</span>ve 'nādi syād iti sūktaṃ dū­ṣa­ṇa­m­, āpādyasyāpy u­dbhā­vya­vaddū­ṣa­ṇa­tvo­pa­pa­tteḥ | etena mī­māṃ­sa­kā­nāṃ śabdasya <lb n="101,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 101,23</span>prā­ga­bhā­vā­na­bhyu­pa­ga­me '­nā­di­tva­pra­sa­ṅgā­t pu­ru­ṣa­vyā­pā­rānarthakyaṃ syād ity uktaṃ pra­ti­pa­tta­vya­m | śa­bda­syā­bhi­vyaktau <pb n="102"/><lb n="102,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,01</span>pu­ru­ṣa­vyā­pā­ra­syo­pa­yo­gā­n nā­na­rtha­kya­m iti cen na, tataḥ prāk ta­dā­ve­da­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­d a­bhi­vya­kti­ka­lpa­nā­nu­pa­pa­tteḥ | <lb n="102,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,02</span>ka­la­śā­de­r hi sa­ma­ndha­kā­rā­vṛ­ta­ta­noḥ pra­dī­pa­vyā­pā­rā­t pūrvaṃ sa­dbhā­vā­ve­da­ka­pra­mā­ṇa­sya spa­rśa­na­pra­tya­kṣā­deḥ saṃ­bha­vā­d u­pa­pa­nnā <lb n="102,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,03</span>pra­dī­pe­nā­bhi­vya­kti­ka­lpa­nā­, na punaḥ śa­bda­sya­, tada­bhā­vā­t | pra­tya­bhi­jñā­nā­de­s ta­dbhā­vā­ve­da­ka­sya pra­mā­ṇa­sya <lb n="102,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,04</span>bhā­vā­da­do­ṣa iti cenna, tasya vi­ru­ddha­tvā­t­, śa­bda­syā­bhi­vya­kteḥ pūrvaṃ sarvathā sattvāt sādhyād vi­pa­rī­te­na kathañci<span type="hard-break">- </span><lb n="102,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,05</span>t sattvena vyāptatvād anyathā pra­tya­bhi­jñā­ya­mānatvādya­nu­pa­patteḥ | tato '­bhi­vya­ṅgyavi­la­kṣa­ṇa­tvā­n na śa­bda­syā­bhi­vya­kti<span type="hard-break">- </span><lb n="102,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,06</span>kalpanā yuktā | etena ku­mbha­kā­rā­di­vyā­pā­rā­d gha­ṭā­dya­bhi­vyakti­ka­lpa­nā pratyuktā | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">ka­lpa­yi­tvā­pi tadabhi<span type="hard-break">- </span><lb n="102,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,07</span>vyaktiṃ tasyāḥ prā­ga­bhā­vo '­ṅgī­ka­rta­vyaḥ | tathā hi | sataḥ śabdasya tā­lvā­di­bhi­r a­bhi­vya­ktiḥ prāgasa<span type="hard-break">- </span><lb n="102,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,08</span>tī kri­ya­te­, na punaḥ śabda eveti sva­ru­ci­vi­ra­ci­ta­da­rśa­na­pra­da­rśa­na­mā­tra­m</seg> | nanu ca mī­māṃ­sa­kaiḥ śabda<span type="hard-break">- </span><lb n="102,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,09</span>syā­pau­ru­ṣe­ya­tva­pra­da­rśa­nā­n nāsau prā­ga­sa­n kriyate | ta­da­bhi­vya­kti­s tu pau­ru­ṣe­yī | sā prā­ga­sa­tī kriyate iti kathaṃ <lb n="102,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,10</span>sva­ru­ci­vi­ra­ci­ta­sya da­rśa­na­sya pra­da­rśa­na­mā­traṃ­, pra­mā­ṇa­śa­kti­vi­ra­ci­ta­sya tathā da­rśa­na­sya pra­da­rśa­nā­d iti cen na, <lb n="102,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,11</span>śabdād a­bhi­nnā­yā­s ta­da­bhi­vya­kte­r apy a­pau­ru­ṣe­ya­tvā­t | tasyāḥ pau­ru­ṣe­ya­tvā­t prā­ga­sa­ttve ta­da­bhi­nna­sya śa­bda­syā­pi tata <lb n="102,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,12</span>eva prā­ga­sa­ttva­m a­nu­ma­nya­tāṃ­, viśeṣābhāvāt | śa­bdā­dbhi­nnai­vā­bhi­vya­kti­r iti cet <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">sā yadi śra­va­ṇa­jñā­no­tpa<span type="hard-break">- </span><lb n="102,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,13</span>ttiḥ, saiva kathaṃ prāksatī yatnataḥ kartavyā ? </seg> tasyāḥ prā­ga­sa­ttve śa­bda­syā­śrā­va­ṇa­tvā­pa­tte­r nityatva­vi­ro­dhaḥ­, <lb n="102,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,14</span>prā­ga­śrā­va­ṇa­tva­sva­bhā­va­tyā­ge­no­tta­ra­śrā­va­ṇa­tva­sva­bhā­vo­tpa­tteḥ ka­tha­ñci­d a­ni­tya­tva­m a­nta­re­ṇā­nu­pa­pa­tteḥ | atha śra­va­ṇa­jñā<span type="hard-break">- </span><lb n="102,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,15</span>no­tpa­tte­r abhāve 'pi pūrvaṃ śabdasya śrā­va­ṇa­tva­m e­ve­ṣṭaṃ­, kim anayā śra­va­ṇa­jñā­no­tpattyā­bhi­vya­ktyā ? syān mataṃ, na śabda<span type="hard-break">- </span><lb n="102,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,16</span>dharmaḥ śra­va­ṇa­jñā­no­tpa­ttiḥ­, tasyāḥ karma­stha­kri­yā­tvā­bhā­vā­t | kiṃ tarhi ? pu­ru­ṣa­sva­bhā­vaḥ­, kartṛ­stha­kri­yā­tvā­d iti, <lb n="102,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,17</span>tad apy a­yu­ktaṃ­, kartṛvat tasyāḥ prā­ksa­ttvā­pa­tte­r a­vi­śe­ṣā­t ta­dvyā­pā­rā­na­rtha­kyā­t | śra­va­ṇa­jñā­no­tpa­tti­yo­gya­tā śabdasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="102,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,18</span>bhi­vya­kti­r iti cet tarhi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">yo­gya­tā­yāṃ sa­mā­na­ś carcaḥ</seg> | yogyatāpi hi yadi śa­bda­dha­rma­tvā­c chabdād abhinnā tadā <lb n="102,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,19</span>kathaṃ ta­dva­tsa­tī pu­ru­ṣa­pra­ya­tne­na kriyeta ? atha śa­bdā­dbhi­nnā­, śro­tra­sva­bhā­va­tvā­t tasyā iti matis tathāpi na sā <lb n="102,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,20</span>prā­ga­sa­tī śrotrasya na­bho­de­śa­la­kṣa­ṇa­sya sarvadā sattvāt ta­tsva­bhā­va­bhū­tā­yā yo­gya­tā­yāḥ prāg api sattvāt | <lb n="102,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 102,21</span>etenātmadharmo yogyatā śabdād bhinneti ni­ra­staṃ­, ni­tya­tvā­d ātmanaḥ prā­ga­sa­ttvā­sa­mbhavāt | atha bhi­nnā­bhi­nnā <pb n="103"/><lb n="103,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,01</span>śra­va­ṇa­jñā­no­tpa­tti­s ta­dyo­gya­tā cābhivyaktiḥ śabdād iti mataṃ tad apy a­sa­tyaṃ­, pakṣa­dva­yo­kta­do­ṣā­nu­ṣa­ṅgā­t sarvathā <lb n="103,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,02</span>tasyāḥ prā­ga­bhā­vā­yo­gā­t­, tadyoge vā śabdavad eva śro­tra­pra­mā­tro­r api prā­ga­sa­toḥ pra­ya­tne­na ka­ra­ṇa­pra­sa­ṅgā­d anyathā svaru<span type="hard-break">- </span><lb n="103,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,03</span>ci­vi­ra­ci­ta­da­rśa­na­pra­da­rśa­na­mā­tra­pra­sa­kteḥ | ā­va­ra­ṇa­vi­gamo '­bhi­vya­kti­r iti cet <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">tadā­va­ra­ṇa­vi­ga­maḥ prāk kim abhūt ? <lb n="103,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,04</span>bhūtau vā kiṃ yatnena ? </seg> viśeṣasyā­dhā­na­m a­bhi­vya­kti­r iti cen nanu <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">vi­śe­ṣā­dhā­na­m api tādṛg eva, ka­rma­ka­rtṛ­ka­ra­ṇā­nāṃ <lb n="103,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,05</span>prā­ga­bhā­vā­bhā­vā­t</seg> | āva­ra­ṇa­vi­ga­ma­vi­śe­ṣā­dhā­na­yo­r hi śa­bda­pu­ru­ṣa­śro­trā­ṇāṃ sva­rū­pa­tve teṣāṃ yājñikar api nitya<span type="hard-break">- </span><lb n="103,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,06</span>tvo­pa­ga­mā­t kathaṃ prā­ga­bhā­vaḥ saṃ­bha­ve­t ? saṃbhave vā pra­ya­tna­kā­rya­tva­pra­sa­ṅgaḥ a­bhi­vya­kti­va­t | pu­ru­ṣa­pra­ya­tne­na a­bhi­vya­ktiḥ <lb n="103,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,07</span>prā­ga­sa­tī kri­ya­te­, na punas ta­tsva­rū­paḥ śabdaḥ puruṣaḥ śrotraṃ ceti sva­ru­ci­vi­ra­ci­ta­da­rśa­na­pra­da­rśa­na­mā­tra­m | evaṃ hi <lb n="103,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,08</span>ka­pi­la­ma­tā­nu­sāriṇāṃ gha­ṭā­de­r a­bhi­vya­ktiḥ prā­ga­sa­tī ca­kra­da­ṇḍā­di­bhiḥ kriyate na punar ghaṭādir ity api śakyaṃ pradarśa<span type="hard-break">- </span><lb n="103,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,09</span>yitum | yato 'tra<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">na kaścid vi­śe­ṣa­he­tus tā­lvā­da­yo vyañjakā, na punaś cakrādayo '­pī­ti­, </seg> te vā ghaṭādeḥ kā­ra­kā­, <lb n="103,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,10</span>na punaḥ śabdasya tā­lvā­da­yo 'pīti | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">na hi vya­ñja­ka­vyā­pṛ­ti­r ni­ya­me­na vyaṅgyaṃ sa­nni­dhā­payati</seg> | sa­nni­dhā­pa­ya­ti <lb n="103,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,11</span>ca tā­lvā­di­vyā­pṛ­ti­r ni­ya­me­na śabdam | tato nāsau tā­lvā­dī­nāṃ vyaṅgyaś ca­krā­dī­nāṃ gha­ṭā­di­va­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">nāyaṃ <lb n="103,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,12</span>doṣaḥ sa­rva­ga­ta­tvā­d va­rṇā­nā­m ity api vārtaṃ, </seg> pramā­ṇa­ba­lā­yā­ta­tvā­bhā­vā­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">anyatrāpi ta­thā­bhā­vā­nu­ṣa­ṅgā­t</seg> | <lb n="103,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,13</span>śakyaṃ hi vaktuṃ, gha­ṭā­dī­nāṃ sa­rva­ga­ta­tvā­c ca­krā­di­vyā­pā­rā­n ni­ya­me­no­palabdhir iti | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">i­ṣṭa­tvā­d adoṣo 'yaṃ</seg> kāpilā<span type="hard-break">- </span><lb n="103,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,14</span>nām iti <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">cen na, kā­ra­ṇa­vyā­pā­re­ṣv api codyāni­vṛ­tteḥ­, </seg> ca­krā­dī­ny api kā­ra­ṇā­ni svavyā­pā­rā­ṇāṃ ni­ya­me­na <lb n="103,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,15</span>sa­nni­dhā­pa­kā­nya­bhi­vya­ñja­kā­ni bha­va­ntu­, teṣāṃ sa­rva­ga­ta­tvā­d eveti codyasya ni­va­rta­yi­tu­m a­śa­kya­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">etenāva<span type="hard-break">- </span><lb n="103,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,16</span>sthā pratyuktā</seg> | svavyā­pā­ro­tpā­da­ne hi kā­ra­ṇā­nāṃ vyā­pā­rā­nta­rā­ṇi ka­lpa­nī­yā­ni tathā ta­du­tpā­da­ne 'pīty anava<span type="hard-break">- </span><lb n="103,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,17</span>sthā syāt, na punaḥ sva­vyā­pā­rā­bhivyaktau, tatsa­nni­dhi­mā­trā­d eva ta­tsi­ddhe­r anyathā vya­ñja­ka­kā­ra­ka­yo­r a­vi­śe­ṣa­pra­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="103,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,18</span>ṅgāt | kā­ra­ṇa­vyā­pā­rā­ṇāṃ ca kā­ra­ṇe­bhyo bhe­dai­kā­nto vā syād a­bhe­dai­kā­nto vā ? ta­dbhe­dai­kānte tadvato '­nu­pa­yo­gaḥ­, <lb n="103,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,19</span>tāvateti ka­rta­vya­tā­sthā­nā­t | vya­va­hā­ri­ṇām a­bhi­ma­ta­kā­rya­saṃ­pā­da­na­m eva hīti ka­rta­vya­tā | tasyāḥ sthānaṃ yadi <lb n="103,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 103,20</span>vyā­pā­re­bhya e­vai­kā­nta­to bhinnebhyo bhāvād bhavet tadā kiṃ vyā­pā­ra­va­tā­nya­t sādhyaṃ, yatas tasyo­pa­yo­gaḥ kvacid u­pa­pa­dya­te ? <pb n="104"/><lb n="104,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,01</span>tadvato vyā­pā­rā­ṇā­m a­bhe­dai­kā­nte '­bhi­vya­kti­va­tpra­saṅgas tadvata iva vyā­pā­rā­ṇāṃ sarvadā sadbhāvaḥ | teṣāṃ prā­ga­bhā­ve vā <lb n="104,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,02</span>vyāpārāḥ prā­ga­sa­ntaḥ kri­ya­nte­, na punas tadavyati­re­ki­ṇo 'pi tadvanta iti sva­ru­ci­vi­ra­ci­ta­da­rśa­na­pra­da­rśa­na­mā­tra­m | <lb n="104,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,03</span>etenāvasthā pratyuktā | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">tadvi­śe­ṣai­kā­nte tadvato '­nu­pa­yo­gaḥ­, tā­va­te­ti ka­rta­vya­tā­sthā­nāt | a­bhe­dai­kā­nte <lb n="104,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,04</span>pūrvavat prasaṅgaḥ | pa­ri­ṇā­me 'py eṣa pa­rya­nu­yo­gaḥ</seg> | pa­ri­ṇā­mi­no ba­hu­dhā­nakasya pa­ri­ṇā­mā gha­ṭā­da­yo '­tya­nta­bhi­nnā vā <lb n="104,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,05</span>syur abhinnā vā ? ka­tha­ñci­d bhe­dā­śra­ya­ṇe syā­dvā­dā­nu­sa­ra­ṇa­pra­sa­ṅgā­t | tatra pa­ri­ṇā­mā<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">nāṃ tada­bhi­nnā­nāṃ kramaśo vṛtti<span type="hard-break">- </span><lb n="104,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,06</span>rmā bhūt, </seg> pa­ri­ṇā­mi­no 'kramatvāt | tato <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">bhinnānāṃ vyapadeśo 'pi mā bhūt</seg> <span type="hard-break">-</span>pra­dhā­na­syai­te pa­ri­ṇā­mā iti, <lb n="104,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,07</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">saṃ­ba­ndhā­si­ddhe­r a­nu­pa­kā­ra­ka­tvā­t</seg> | na hi nityaṃ pradhānaṃ pa­ri­ṇā­mā­nā­m u­pa­kā­ra­kaṃ­, tasya kra­ma­yau­ga­pa­dyā­bhyā­m upa<span type="hard-break">- </span><lb n="104,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,08</span>kā­ra­ka­tvā­yo­gā­t | nāpi pa­ri­ṇā­me­bhya­s ta­syo­pa­kā­raḥ­, tasya tatkā­rya­tve­nā­ni­tya­tvā­pa­tteḥ | tais tasyo<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">pakāre 'pi <lb n="104,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,09</span>sarvaṃ sa­mā­na­m a­na­va­sthā ca</seg> | yāvanto hi pa­ri­ṇā­mā­s tā­va­nta­s tasyo­pa­kā­rā­s tatkṛtās tato yadi bhinnās tadā <lb n="104,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,10</span>tasyeti vya­pa­de­śo 'pi mā bhūt, saṃ­ba­ndhā­si­ddhe­r a­nu­pa­kā­ra­ka­tvā­t | tadvatas tair upakārair u­pa­kā­rā­ntare 'pi sa eva parya<span type="hard-break">- </span><lb n="104,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,11</span>nuyoga ity a­na­va­sthā | tatas te yady a­bhi­nnā­s tadā tāvaddhā pradhānaṃ bhi­dye­ta­, te vā pra­dhā­nai­ka­rū­pa­tāṃ pra­ti­pa­dye­ra­n | <lb n="104,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,12</span>iti pra­dhā­na­syo­pa­kā­rā­ṇāṃ cā­va­sthā­nā­saṃ­bha­vā­d a­na­va­sthā | tasya bhogyābhāve puṃso bho­ktṛ­tvā­bhā­vā­d abhāvaḥ syāt, <lb n="104,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,13</span>tasya tallakṣaṇatvāt | tataḥ pra­kṛ­ti­pu­ru­ṣa­ta­ttva­yo­r a­va­sthā­nā­bhā­vā­d a­na­va­sthā | iti na ka­pi­la­ma­tā­nu­sa­ra­ṇe­nā­pi <lb n="104,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,14</span>pra­dhā­nā­tma­nā­m a­śe­ṣa­to gha­ṭā­dī­nā­m api śa­bda­va­da­bhi­vya­ṅgya­tvaṃ yuktaṃ ka­lpa­yi­tuṃ­, sarvadā prā­ga­bhā­vā­pa­hna­ve tadabhi<span type="hard-break">- </span><lb n="104,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,15</span>vyakter apy a­nā­di­tva­pra­sa­ṅgā­t kā­rya­dra­vya­vat | nanu kā­rya­dra­vya­m asiddhaṃ kā­pi­lā­nāṃ­, katham a­nā­di­gra­ntha­kā­re­ṇā­pā­dya­te <lb n="104,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,16</span>iti cet pra­mā­ṇa­ba­lā­t kāryatvaṃ dra­vya­syā­pādya ta­thā­bhi­dhā­nā­da­do­ṣaḥ | kathaṃ kā­rya­tva­m ā­pā­dya­te prā­ga­bhā­vā­na­bhyu­pa­ga­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="104,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,17</span>vādinaṃ pratīti cet, kāryaṃ gha­ṭā­di­ka­m­, a­pe­kṣi­ta­pa­ra­vyā­pā­ra­tvā­t­, yat tu na kāryaṃ tan na tathā dṛṣṭaṃ yathā <lb n="104,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,18</span>ga­ga­naṃ­, tathā ca gha­ṭā­di­kaṃ­, tasmāt kāryam ity a­nu­mā­nā­t | nā­trā­si­ddhaṃ sādhanaṃ kā­dā­ci­tka­tvā­t­, tasyā­na­pe­kṣi­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="104,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,19</span>pa­ra­vyā­pā­ra­tve kā­dā­ci­t ka­tva­vi­ro­dhā­d ā­kā­śa­va­t | nā­trā­si­ddhaṃ sādhanaṃ kā­dā­ci­tka­tvā­d a­pe­kṣi­ta­pa­ra­vyā­pā­ra­tvaṃ­, na tu <lb n="104,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,20</span>gha­ṭā­de­r iti cet ko 'yam ā­vi­rbhā­vo nāma ? prā­ga­nu­pa­la­bdha­sya vyañja­ka­vyā­pā­rā­d u­pa­la­mbha iti cet sa tarhi <lb n="104,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,21</span>prā­ga­sa­n kāraṇaiḥ kri­ya­te­, na punar ghaṭādir iti sva­ru­ci­va­ca­na­mā­tra­m | atha tasyāpi prākūti­ro­hi­ta­sya sata <lb n="104,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,22</span>eva kā­ra­ṇai­r ā­vi­rbhā­vā­nta­ra­m iṣyate tarhi tasyāpy anyat tasyāpy anyad ā­vi­rbhā­va­na­m ity a­na­va­sthā­nā­n na ka­dā­ci­d ghaṭāde<span type="hard-break">- </span><lb n="104,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,23</span>r ā­vi­rbhā­vaḥ syāt | a­thā­vi­rbhā­va­syo­pa­la­mbha­rū­pa­sya tadrū­pā­vi­rbhā­vā­nta­rā­na­pe­kṣa­tvā­t pra­kā­śa­sya pra­kā­śā­nta­rā­na­pe<span type="hard-break">- </span><lb n="104,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,24</span>kṣa­tva­va­n nā­na­va­sthe­ti cet tarhi tasya kā­ra­ṇā­d ā­tma­lā­bho­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ, tataḥ kārya­mā­vi­rbhā­va iti | tadvad gha<span type="hard-break">- </span><lb n="104,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 104,25</span>ṭādikam api, a­pe­kṣi­ta­pa­ra­vyā­pā­ra­tvā­vi­śe­ṣā­d ā­tma­lā­bhe | na hy a­la­bdhā­tma­lā­bha­syo­pa­la­mbhaḥ śakyaḥ kartuṃ, sarvathā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="105"/><lb n="105,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,01</span>tipra­sa­ṅgā­t | tad evaṃ pra­dhā­na­pa­ri­ṇā­ma­ta­yā­pī­ṣṭaṃ gha­ṭā­di­kaṃ kāryadravyam ā­pā­dya­te | tasya ca prā­ga­bhā­vā­pa­hna­ve 'nā<span type="hard-break">- </span><lb n="105,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,02</span>di­tva­pra­sa­ṅgā­t kā­ra­ṇa­vyā­pā­rā­na­rtha­kyaṃ syād iti sūktaṃ dū­ṣa­ṇa­m | prā­kti­ro­bhā­va­syo­pa­ga­me vā sa eva prā­ga­bhā­vaḥ <lb n="105,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,03</span>siddhaḥ, tasya ti­ro­bhā­va iti nā­mā­nta­ra­ka­ra­ṇe do­ṣā­bhā­vā­d u­tpā­da­syā­vi­rbhā­va iti nā­mā­nta­ka­ra­ṇa­va­t | tato <lb n="105,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,04</span>na mīmāṃsakasya sāṃ­khya­ma­tā­nu­sa­ra­ṇaṃ yuktaṃ sarvathā śabdasya prā­ga­bhā­vā­na­bhyu­pa­ga­me '­nā­di­tva­pra­sa­ṅgā­t pu­ru­ṣa­vyā­pā<span type="hard-break">- </span><lb n="105,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,05</span>rā­na­rtha­kya­sya sa­ma­rtha­nā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">tathā vi­nā­śā­na­bhyu­pa­ga­me tasya kiṃ kṛtam a­śra­va­ṇa­m ? </seg> svā­va­ra­ṇa­kṛ­ta­m iti cen nai<span type="hard-break">- </span><lb n="105,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,06</span>ta­tsā­raṃ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">tadā­tmā­na­m a­kha­ṇḍa­ya­taḥ kasyacid ā­va­ra­ṇa­tvā­yo­gā­t</seg> | tirodhāyakasya ka­sya­ci­d vā­yu­vi­śe­ṣa­sya śabdā<span type="hard-break">- </span><lb n="105,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,07</span>tmānaṃ kha­ṇḍa­ya­ta e­vā­va­ra­ṇa­tve sva­bhā­va­bhe­dapra­sa­ṅgaḥ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">ā­vṛ­tā­nā­vṛ­ta­sva­bhā­va­yo­r a­bhe­dā­nu­pa­pa­tteḥ | tayor abhede <lb n="105,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,08</span>vā śabdasya śrutir a­śru­ti­r vety ekāntaḥ</seg> pra­sa­jye­ta­, pu­ru­ṣa­vyā­pā­rā­t pūrvam a­śru­ti­s ta­da­na­nta­raṃ śrutir iti vi­bhā­gā­nupa<span type="hard-break">- </span><lb n="105,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,09</span>patteḥ | syān mataṃ, yathā gha­ṭā­de­r ā­tmā­na­m a­kha­ṇḍa­ya­t tamas ta­syā­va­ra­ṇaṃ tathā śa­bda­syā­pī­ti­, tad a­sa­t­, tasyāpi <lb n="105,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,10</span>te­nā­tma­kha­ṇḍa­no­pa­ga­mā­t­, dṛśyasvabhāvasya kha­ṇḍa­nā­t ta­ma­sa­s ta­dā­va­ra­ṇa­tva­si­ddheḥ sarvasya pa­ri­ṇā­mi­tva­sā­dha­nā­t | <lb n="105,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,11</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">ta­ma­sā­pi gha­ṭā­de­r a­kha­ṇḍa­ne pū­rva­va­d u­pa­la­bdhiḥ kin na bha­vi­tu­m a­rha­ti­, </seg> tasya te­no­pa­la­bhya­ta­yā­py a­kha­ṇḍa­nā­t | <lb n="105,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,12</span>nanu ca pu­ru­ṣa­vyā­pā­rā­t prāk paścāc ca śa­bda­syā­kha­ṇḍi­ta­sva­bhāvatve 'pi nai­kā­nta­taḥ śrutiḥ, sa­ha­kā­ri­kāra­ṇā­pe­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="105,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,13</span>tvāt, sva­vi­jñā­no­tpā­da­ne ta­da­śru­te­r api tadvaikalye saṃ­bha­vā­d iti cet tarhi kim ayaṃ śabdaḥ svavi­ṣa­ya­saṃ­vi­tti­ka­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="105,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,14</span>ṇe samartho '­sa­ma­rtho vā ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">sva­saṃ­vi­ttyu­tpa­ttau kā­ra­ṇā­nta­rā­pe­kṣā mā bhūt ta­tka­ra­ṇa­sa­ma­rtha­sya | anyathā</seg> <lb n="105,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,15</span>svayam a­sa­ma­rtha­sya sa­ha­kā­rī­ndri­ya­ma­no '­bhi­vya­ñja­ka­vyā­pā­ra­la­kṣa­ṇaṃ kim asyāsāmarthya kha­ṇḍa­ya­ty ā­ho­svi­n neti pa­kṣa­dvi­ta­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="105,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,16</span>m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">ta­da­sā­ma­rthya­m a­kha­ṇḍa­ya­d a­ki­ñci­tka­raṃ kiṃ sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇaṃ syāt ? ta­tkha­ṇḍa­ne vā sva­bhā­va­hā­ni­r a<span type="hard-break">- </span><lb n="105,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,17</span>vya­ti­re­kā­t | vya­ti­re­ke vya­pa­de­śānu­pa­pa­ttiḥ | iti pūrvavat sarvaṃ, </seg> śa­bdā­sā­ma­rthya­yoḥ pa­ra­spa­ra­m a­nu­pa­kā­ra­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="105,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,18</span>tvā­vi­śe­ṣāt | śabdasya hi ta­da­sā­ma­rthye­no­pa­kā­raḥ kri­ya­mā­ṇa­s tasmād a­bhi­nna­ś cet sa eva kṛtaḥ syād iti tanni<span type="hard-break">- </span><lb n="105,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,19</span>tya­tva­hā­niḥ | bhinnaś cet sa­mba­ndhā­si­ddhiḥ­, a­nu­pa­kā­rā­t | tadu­pa­kā­rā­nta­re vā sa eva pa­rya­nu­yo­ga ity a­na­va­sthā <lb n="105,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,20</span>pra­dhā­na­ta­tpa­ri­ṇā­ma­vya­ti­re­ka­pa­kṣa­va­t | kiñca varṇāḥ sarve nityasarva­ga­tā­s ta­dvi­pa­rī­tā vā ? na tāvad dvitīyaḥ pakṣo<span type="hard-break">- </span><lb n="105,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,21</span>'­na­bhyu­pagamāt | pra­tha­ma­pa­kṣe tu <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">varṇānāṃ vyā­pi­tvā­n ni­tya­tvā­c ca kra­ma­śru­ti­r a­nu­pa­pa­nnai­va­, </seg> de­śa­kā­la­kṛ­ta­kra­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="105,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,22</span>saṃ­bha­vā­t | ta­da­bhi­vya­ktipra­ti­ni­ya­mā­t teṣāṃ kra­ma­śru­ti­r iti cen na, asminn api pakṣe <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">samā­na­ka­ra­ṇā­nāṃ tādṛśā<span type="hard-break">- </span><lb n="105,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,23</span>m a­bhi­vya­kti­ni­ya­mā­yo­gā­t sarvatra sarvadā sarveṣāṃ saṃkulā śrutiḥ syāt</seg> | samānaṃ hi karaṇaṃ varṇānāṃ <lb n="105,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 105,24</span>śrutau śrotraṃ, nī­la­pī­tā­dī­nāṃ rū­pa­vi­śe­ṣā­ṇāṃ dṛṣṭau ca­kṣu­rva­t | tatas teṣām e­ka­vya­ñjaka­vyā­pā­re 'pi sa­mā­na­de­śa­kā­lānāṃ <pb n="106"/><lb n="106,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,01</span> katham a­bhi­vya­kti­ni­ya­mo nīlādivat ? kvacid e­ka­trai­ka­dā­pi ca sa­rva­va­rṇā­bhi­vya­ktau sarvatra sa­rva­dā­bhi­vya­kti­s teṣāṃ, <lb n="106,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,02</span>sva­rū­pe­ṇā­bhi­vya­kta­tvā­t­, ta­tsva­rū­pa­sya ca vyāpinityatvāt | kha­ṇḍa­śa­s ta­da­bhi­vya­ktau varṇānāṃ vya­kte­ta­rā­kā­ra­bhe<span type="hard-break">- </span><lb n="106,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,03</span>dād bhe­da­pra­sa­kteḥ pra­tye­ka­m a­ne­ka­tvā­pa­tti­r ekāne­kā­tma­ka­tva­pra­sa­ṅgo vā | sarvā­tma­nā­bhi­vya­ktau sa­rva­de­śa­kā­la­va­rtti­prā­ṇi­naḥ <lb n="106,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,04</span>prati teṣām a­bhi­vya­ktatvāt kathaṃ sarvatra sarvadā sarveṣāṃ saṅkulā śrutir na syād yataḥ ka­la­ka­la­mā­traṃ na bhavet | nanu <lb n="106,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,05</span>sa­mā­no­pā­dā­na­kā­ra­ṇā­nā­m a­bhi­nna­de­śa­kā­lānāṃ sa­mā­na­kā­ra­ṇā­nā­m utpattāv api ta­dde­śa­kā­la­va­rtti­sa­ka­la­pu­ru­ṣā­ṇā­m avika<span type="hard-break">- </span><lb n="106,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,06</span>la­sa­ha­kā­ri­ṇāṃ kathaṃ na saṃkulā śrutiḥ syāt, kra­ma­śru­ti­r vā na vi­ru­dhye­ta ? iti ced atro­cya­te­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">va­ktṛ­śro­tṛ­vi­jñā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="106,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,07</span>yos tatkāraṇa­kā­rya­yoḥ kra­ma­vṛ­tti­m apekṣya pariṇāmināṃ kra­mo­tpa­tti­pra­ti­pattyor na kiñcid viruddhaṃ paśyāmaḥ | </seg> <lb n="106,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,08</span>samāne 'pi hi śa­bdā­nā­m ā­ra­mbha­ka­pu­dga­le taddeśakā­la­va­rtti­ny u­pā­dā­ne saha­kā­ri­ṇi ca ba­hi­ra­ṅge tā­lvā­di­ka­ra­ṇe <lb n="106,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,09</span>va­ktṛ­vi­jñā­na­sya va­rṇo­tpa­ttau saha­kā­ri­kā­ra­ṇa­syā­'­'­nta­ra­sya kra­ma­ma­pe­kṣya kra­mo­tpa­ttau pa­ri­ṇā­mi­nāṃ na kiñcid vi<span type="hard-break">- </span><lb n="106,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,10</span>ruddhaṃ pa­śyā­maḥ­, kā­ra­ṇa­kra­mā­nu­vi­dhā­yi­tvā­t sarvatra kā­rya­kra­ma­sya­, śaśvad apa­ri­ṇā­mi­nā­m eva tathā­vi­ro­dha­da­rśa­nā­t | <lb n="106,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,11</span>nāpi śro­tṛ­vi­jñānasya śabdakāryasya kramam apekṣya va­rṇa­kra­ma­pra­ti­pa­ttau kiñcid viruddhaṃ pa­śyā­maḥ­, pra­mā­ṇa­kra­mā­nu­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="106,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,12</span>dhā­yi­tvā­t ta­tpha­la­bhū­ta­pra­mi­ti­kra­ma­sya satatam a­pa­ri­ṇā­mi­nā­m evātmanā ta­dvi­ro­dha­ni­rṇa­yā­t | tan na saṃkulā śrutiḥ <lb n="106,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,13</span>syā­dvā­di­nāṃ pra­sa­jye­ta | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">sa­rva­ga­tā­nā­m eṣa kramo duṣkaraḥ syāt</seg> | tataḥ kra­mo­tpa­tti­pra­ti­pa­ttyo­r a­nya­thā­nu­pa­pa­ttyā <lb n="106,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,14</span>na sa­rva­ga­tā varṇā, nāpi nityāḥ pra­tye­ta­vyāḥ | nanu ca nityā varṇāḥ, pra­tya­bhi­jñā­nā­d ā­tmā­di­va­d iti cet <lb n="106,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,15</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">kṣa­ṇi­ke­ṣv eva ka­ra­ṇā­ṅga­hārādiṣu pra­tyā­bhi­jñā­nā­d viruddho hetuḥ</seg> | etena bu­ddhi­bhi­r vya­bhi­cā­rī ca hetur uktaḥ, <lb n="106,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,16</span>bu­ddhi­ka­rma­bhyāṃ vyabhicāra ity abhidhānāt | nanu bu­ddhi­ka­rma­ṇo­r api ni­tya­tvo­pa­ga­mā­n nāyaṃ doṣaḥ, te api nitye <lb n="106,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,17</span>iti va­ca­nā­t­, ta­tho­pa­ga­me vi­ro­dhā­bhā­vā­d iti cet <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">tatkri­yai­ka­tve 'pi kim i­dā­nī­m anekaṃ syāt ? </seg> tathā <lb n="106,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,18</span>buddhyekatve 'pi na kiñcid anekaṃ syād ity api pra­ti­pa­tta­vyaṃ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">sa­rva­va­rṇai­ka­tva­pra­saṅgāt | śakyaṃ hi va­ktu­m­, abhi<span type="hard-break">- </span><lb n="106,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,19</span>vya­ñja­ka­bhe­dā­d vaiśvarūpyaṃ ja­la­ca­ndravat | kvacit pra­tya­kṣa­vi­ro­dhe tad anyatrāpy a­vi­ro­dhaḥ kutaḥ ? </seg> yathaiva hi <lb n="106,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,20</span>nā­nā­de­śa­ja­la­pra­ti­bi­mbi­ta­sya ca­ndra­syā­ne­ka­tva­pra­tī­tā­v api pa­ra­mā­rtha­ta­ś ca­ndrai­ka­tvaṃ tathaiva nā­nā­de­śa­vya­ñja­ka­bhe­dā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="106,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,21</span>kā­rā­di­va­rṇa­nā­nā­tva­pra­tī­tā­v api va­rṇai­ka­tva­m iti vadataḥ kaḥ pra­tī­ghā­taḥ ? pra­tya­kṣa­vi­ro­dho va­rṇai­ka­tva­va­ca­ne syān na <lb n="106,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 106,22</span>punaḥ kri­yā­dye­ka­tva­va­ca­ne yājñikasyeti kuto vibhāgaḥ sidhyet ? tato va­rṇā­dvai­ta­m a­ni­ccha­tā na ka­ra­ṇā­ṅga­hā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="107"/><lb n="107,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,01</span>rā­di­kri­yai­kā va­kta­vyā­, yena śabdasya ni­tya­tva­sā­dha­ne pra­tya­bhi­jñā­naṃ viruddhaṃ na syāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">tad ayaṃ tālvādi<span type="hard-break">- </span><lb n="107,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,02</span>vyā­pā­ra­ja­ni­ta­śrā­va­ṇa­sva­bhā­vaṃ pa­ri­tya­jya viparī­ta­sva­bhā­va­m ā­sā­da­ya­nn api nityaś cen na kiñcid a­ni­tya­m</seg> | <lb n="107,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,03</span>tad evam a­kā­rā­di­va­rṇā­s tri­ja­ga­tyā­m eka evety api ni­ra­staṃ­, yuga­pa­dbhi­nna­de­śa­svabhā­vo­pa­la­bdhe­r ghaṭādivat | bhā­nu­nā­ne­kā­nta <lb n="107,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,04</span>iti cen na, tasya sa­kṛ­dbhi­nna­de­śata­yo­pa­la­bdhā­v api bhi­nna­sva­bhā­va­ta­yo­pa­la­bdhya­bhā­vā­t | pra­tyā­sa­nne­ta­ra­de­śa­pra­ti­pa­ttṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="107,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,05</span>janānāṃ spa­ṣṭe­ta­rā­di­bhi­nna­sva­bhā­va­ta­yo­pa­la­bhya­mā­ne­nai­ka­pā­dā­pe­na vya­bhi­cā­ra iti cen na, tasya bhi­nna­de­śa­ta­yā­nu­pa­la<span type="hard-break">- </span><lb n="107,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,06</span>bdheḥ | na­ya­nā­va­ra­ṇa­vi­śe­ṣa­va­śā­t sa­kṛ­dbhi­nna­de­śa­sva­bhā­va­ta­yo­pa­la­bhya­mā­ne­na ca­ndra­dva­ye­na vya­bhi­cā­re iti cen na, <lb n="107,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,07</span>bhrā­nto­pa­la­mbhe­nā­bhrā­nto­pa­la­mbha­sya vya­bhi­cā­rā­yo­gā­d anyathā sa­rva­he­tū­nā­m a­vya­bhi­cā­rā­saṃ­bhavāt | na ca śa­bda­syā­pi <lb n="107,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,08</span>sa­kṛ­dbhi­nna­de­śa­sva­bhā­va­ta­yo­pa­la­mbho bhrāntaḥ, sarvadā bā­dha­kā­bhā­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">yuga­pa­tpra­ti­ni­ya­ta­de­śama­ndra­tā­ra­śru­teḥ <lb n="107,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,09</span>ka­sya­ci­d ekakatve na kvacid a­ne­ka­tva­si­ddhiḥ</seg> | sa e­vā­ya­m akāra iti pratya­va­ma­rśā­d a­kā­rā­de­r ekatve '­ṅga­hā­rā­di­kri<span type="hard-break">- </span><lb n="107,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,10</span>yā­vi­śe­ṣa­syā­py e­ka­tva­m astu sa e­vā­ya­m a­ṅga­hā­rā­di­r iti pra­tya­va­ma­rśā­t | tathā sa­rva­syā­rtha­vi­śe­ṣa­syāpi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">na hi <lb n="107,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,11</span>kathañcit kvacit pra­tya­va­ma­rśo na syād va­rṇa­va­t | tacche­ṣa­vi­śe­ṣa­bu­ddhe­r a­bhi­vya­ñja­ka­he­tu­tva­prakḷptau sarvaṃ sa­ma­ñja­saṃ <lb n="107,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,12</span>prekṣāmahe</seg>, sa­rva­syā­ṅga­hā­rā­de­r api de­śā­di­vi­śe­ṣa­bu­ddhe­r abhivyañja­ka­he­tu­tva­prakḷpteḥ karttuṃ su­śa­ka­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">tad eteṣāṃ <lb n="107,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,13</span>pu­dga­lā­nāṃ ka­ra­ṇa­sa­nni­pā­to­pa­ni­pā­te śrā­va­ṇa­sva­bhā­vaḥ śabdaḥ pū­rvā­pa­ra­ko­ṭyo­ra­sa­n prayatnāna­nta­rī­ya­ko <lb n="107,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,14</span>gha­ṭā­di­va</seg> d iti pra­ti­pa­tta­vyaṃ­, na punaḥ prāk paścāc ca san ne­vā­pau­ru­ṣe­ya iti | tasya prā­ga­bhā­va­va­t pra­dhvaṃ­sa­syā­pi <lb n="107,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,15</span>na pracyavaḥ śreyān | nanu śabdasya pu­dga­la­pa­ryā­ya­tve ca­kṣu­ṣo­pa­la­mbha­pra­sa­ṅgaḥ­, "­spa­rśa­ra­sa­ga­ndha­va­rṇa­va­ntaḥ pu­dga­lāḥ­" iti <lb n="107,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,16</span>va­ca­nā­t­, anyathā si­ddhā­nta­vi­ro­dhā­d iti cen na, ga­ndha­pa­ra­mā­ṇu­bhi­r vya­bhi­cā­rā­t | pu­dga­la­pa­ryā­yatvasya ga­ndha­pa­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="107,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,17</span>mā­ṇū­nā­m a­dṛ­śya­tvā­n na da­rśa­na­m iti cec cha­bda­pu­dga­lā­nā­m api tata eva tan mā bhūt | atha matam e­ta­t­, ca­kṣu­ṣo­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="107,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,18</span>labhyos tu śabdaḥ, pu­dga­la­ska­ndha­sva­bhā­va­tvā­d gha­ṭa­va­d iti, tad apy a­pe­śa­laṃ­, ga­ndha­syā­pi cakṣur u­pa­la­bhya­tva­pra­sa­ṅgā­t tata <lb n="107,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,19</span>eva | atha ta­syā­nu­dbhū­ta­rū­pa­pu­dga­la­ska­ndha­sva­bhā­va­tvā­c cakṣur u­pa­la­mbha­tā­'­yo­gya­tvā­c ca na cakṣuṣā da­rśa­na­m | tata <lb n="107,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,20</span>eva śabdasya tan mā bhūt | śa­bda­pa­ra­mā­ṇū­nāṃ tā­lvā­di­ja­ni­ta­va­ca­na­pre­ri­tā­nāṃ vistāra­pra­sa­ṅga iti cen na, gandha<span type="hard-break">- </span><lb n="107,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,21</span>para­mā­ṇū­nā­m api ta­tpra­sa­ṅgā­t | teṣāṃ gandhadravya­ska­ndha­pa­ri­ṇa­ta­tvā­n na va­ca­na­pre­ri­tā­nā­m api vistāraḥ śa­rī­ra­va­d i<span type="hard-break">- </span><lb n="107,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,22</span>ti cet tarhi śa­bda­pa­ra­mā­ṇū­nā­m api śa­bda­ska­ndha­pa­ri­ṇa­ta­tvā­t kuto vi­stā­ra­pra­sa­ṅgaḥ ? tata eva na vikṣepo gandha<span type="hard-break">- </span><lb n="107,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 107,23</span>pa­ra­mā­ṇu­va­t teṣāṃ bandha­vi­śe­ṣā­t ska­ndha­pa­ri­ṇā­ma­si­ddheḥ | mū­rtta­dra­vye­ṇa pra­ti­ghā­ta­s teṣāṃ syād iti cen na ga­ndha­pa­ra<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="108"/><lb n="108,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,01</span>mā­ṇū­nā­m api ta­da­nu­ṣa­ṅgā­t | kuḍyādi nāsty eva ta­tpra­ti­ghā­ta iti cec cha­bda­pa­ra­mā­ṇu­pra­ti­ghā­to 'pi | mū­rti­ma­dbhiḥ <lb n="108,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,02</span>śa­bda­pa­ra­mā­ṇu­bhiḥ ska­ndha­pa­ri­ṇa­taiḥ śro­tṛ­ka­rṇa­pū­ra­ṇa­pra­sa­ṅga iti cen na, ga­ndha­pa­ra­mā­ṇu­bhi­r api ghrā­ṇa­pū­ra­ṇa­pra­sa­ṅgā­t <lb n="108,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,03</span>ska­ndha­pa­ri­ṇā­mā­vi­śe­ṣā­t | nanv e­ka­śro­tra­pra­ve­śā­d yo­gya­de­śa­sthi­tai­r api śrotra'ntaraiḥ śa­bda­syā­śra­va­ṇa­pra­sa­ṅga iti <lb n="108,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,04</span>cen na, e­ka­ghrā­ṇa­pra­ve­śā­t pra­tti­pa­ttra­nta­rā­ṇāṃ yo­gya­de­śa­sthā­nā­m api ga­ndha­syā­py a­ghrā­ṇa­pra­sa­ṅgā­t | ga­ndha­pa­ra­mā­ṇū­nāṃ <lb n="108,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,05</span>sa­dṛ­śa­pa­ri­ṇā­ma­bhā­jāṃ sa­ma­nta­taḥ pra­sa­rpa­ṇā­d adoṣa iti cet tarhi śa­bda­pa­ra­mā­ṇū­nā­m api sa­mā­na­pa­ri­ṇā­ma­bhṛ­tāṃ nānā<span type="hard-break">- </span><lb n="108,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,06</span>diktayā vi­sa­rpa­ṇā­t sa doṣo mā bhūt | śa­bda­syā­ga­ma­nā­dī­nā­m a­dṛ­ṣṭā­nā­m api ka­lpa­nā­pra­sa­ṅga iti ced ga­ndha­pa­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="108,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,07</span>mā­ṇū­nā­m api | athaiṣāṃ pra­ti­pa­tti­vi­śe­ṣā­nya­thā­nu­pa­pa­ttyā ni­śca­ya­nā­n nā­ga­ma­nā­dī­nā­m a­dṛ­ṣṭa­pa­ri­ka­lpa­ne­ti cec chabda<span type="hard-break">- </span><lb n="108,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,08</span>pu­dga­lā­nā­m api yathā yatra yadā yāvatāṃ pra­ti­pa­ttṝ­ṇā­m u­pa­la­bdhi­s tathā tatra tadā tā­va­tā­m u­pa­la­bdhi­yo­gya­pa­ri­ṇā­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="108,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,09</span>vi­śe­ṣo­pa­ga­mā­t | tad evaṃ śabdasya <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">pu­dga­la­sva­bhā­va­tve da­rśa­na­vi­stā­ra­vi­kṣe­pa­pra­ti­ghā­ta­ka­rṇa­pū­ra­ṇai­ka­śro­tra­pra­ve<span type="hard-break">- </span><lb n="108,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,10</span>śā­dyu­pā­la­mbho ga­ndha­pa­ra­mā­ṇu­kṛ­ta­pra­ti­vidhā­na­ta­yo­pe­kṣā­m arhati</seg> | nanu ca na pu­dga­la­sva­bhā­vaḥ śabdaḥ, <lb n="108,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,11</span>a­spa­rśa­tvā­t su­khā­di­va­d iti bā­dha­ka­sa­dbhā­vā­n na pu­dga­la­sva­bhā­va­tvaṃ śa­bda­sye­ti cen na, hetor a­si­ddha­tvā­t yataḥ <lb n="108,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,12</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">ka­rṇa­śa­ṣku­lyāṃ ka­ṭa­ka­ṭā­ya­mā­na­sya prāyaśaḥ pratighā­ta­he­to­r bha­va­nā­dyu­pa­ghātinaḥ śabdasya prasiddhir asparśa<span type="hard-break">- </span><lb n="108,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,13</span>tva­ka­lpa­nā­m a­sta­ṅga­ma­ya­ti</seg> | nanu ca na pu­dga­la­sva­bhā­vaḥ śabdaḥ, ni­śchi­dra­bha­va­nā­bhya­nta­ra­to ni­rga­ma­nā­t­, tatra <lb n="108,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,14</span>bāhyataḥ pra­ve­śā­d vya­va­dhā­ya­kā­ve­da­nā­de­ś ca da­rśa­nā­t­, yas tu pu­dga­la­sva­bhā­vo­, na tasyaiva da­rśa­naṃ­, yathā lo­ṣṭhā­deḥ­, <lb n="108,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,15</span>tathā darśanaṃ ca śa­bda­sya­, tato na pu­dga­la­sva­bhā­va­tva­m iti cen na, pu­dga­la­sva­bhā­va­tve 'pi tada­vi­ro­dhā­t | tasya hi <lb n="108,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,16</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">ni­śchi­dra­ni­rga­ma­nā­da­yaḥ sū­kṣma­sva­bhā­va­tvā­t sne­hā­di­sparśā­di­va­n na vi­ru­dhye­ra­n</seg> | katham anyathā pi­hi­ta­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="108,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,17</span>bhra­ka­la­śā­bhya­nta­rā­t tai­la­ja­lā­de­r ba­hi­rni­rga­ma­naṃ sni­gdha­tā­di­vi­śe­ṣa­da­rśa­nā­d a­nu­mī­ye­ta ? kathaṃ vā pi­hi­ta­ni­śchi­dra­mṛ­dgha<span type="hard-break">- </span><lb n="108,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,18</span>ṭādeḥ sa­li­lā­bhya­nta­ra­ni­hi­ta­syā­ntaḥ­śī­ta­spa­rśo­pa­la­mbhā­t sa­li­la­pra­ve­śo­nu­mī­ye­ta ? ta­da­bhe­da­nā­di­kaṃ vā tasya <lb n="108,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,19</span>ni­śchi­dra­ta­ye­kṣa­ṇā­t katham u­tpre­kṣe­ta ? tato ni­śchi­dra­ni­rga­ma­nā­diḥ sne­hā­di­spa­rśā­di­bhi­r vya­bhi­cā­rī­, na samyag ghetu<span type="hard-break">- </span><lb n="108,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,20</span>r yataḥ śabdasya pu­dga­la­sva­bhā­va­tvaṃ pra­ti­kṣi­pe­t­, tasya pu­dga­la­sva­bhā­va­tva­ni­rṇa­yā­t sa­rva­thā­py a­vi­ro­dhā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">ato yatna<span type="hard-break">- </span><lb n="108,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,21</span>ja­ni­ta­va­rṇā­dyā­tmā śrā­va­ṇa­m adhyasvabhāvaḥ prāk paścād api pu­dga­lā­nāṃ nāstīti tāvān eva dhva­ni­pa­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="108,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,22</span>ṇāmaḥ</seg> sarvair a­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ­, tasya saka­la­kā­la­ka­lā­vyā­pi­tve ma­dhya­va­tprā­k­, paścāc ca śrā­va­ṇa­sva­bhā­va­tva­pra­sa­ṅgā­t <lb n="108,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,23</span>pra­ya­tna­ja­ni­ta­va­rṇa­pa­da­vā­kyā­tma­katvā­yo­gā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">tat prāk pra­dhvaṃ­sā­bhā­va­pra­ti­kṣe­pe kauṭasthyaṃ kra­ma­yau­ga­pa­dyā­bhyāṃ <lb n="108,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,24</span>svākā­ra­jñā­nā­dya­rtha­kri­yāṃ vyā­va­rta­ya­tī­ti ni­ru­pā­khya­m ity a­bhi­prā­yaḥ</seg> śrī­svā­mi­sa­ma­nta­bha­drā­cā­ryā­ṇāṃ­, prāk<span type="hard-break">- </span><lb n="108,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,25</span>pra­dhvaṃ­sā­bhā­va­pra­ti­kṣe­pa­sya kau­ṭa­sthye­na vyā­pta­tvā­t­, tasya ca kra­ma­yau­ga­pa­dyā­bhā­ve­na, tatra ta­dvi­ro­dhā­t­, tasyāpi <lb n="108,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 108,26</span>svā­kā­ra­jñā­nā­dya­rtha­kri­yā­vyā­va­rta­ne­na, tasya ca ni­ru­pā­khya­tve­na, sa­rva­thā­na­rtha­kri­yā­kā­ri­ṇaḥ sa­ka­la­vā­gvi­ka­lpe­bhyo <pb n="109"/><lb n="109,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,01</span>ni­ṣkrā­nta­tvā­t | syād ākūtaṃ, va­rṇā­nā­m ā­nu­pū­rvya­pau­ru­ṣe­yī­ṣya­te­, tasyā eva prā­kpra­dhvaṃ­sā­bhā­vā­na­bhyu­pa­ga­mā­t | <lb n="109,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,02</span>tato no­pā­la­mbhaḥ śreyān iti, tad apy a­yu­ktaṃ­, va­rṇa­vya­ti­re­kā­nu­pū­rvya­saṃ­bha­vā­t | ka­tha­ñci­t kri­ya­mā­ṇā­m api <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_10">ta­dā­nu­pū<span type="hard-break">- </span><lb n="109,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,03</span>rvī­ka­lpa­nāṃ vi­sta­re­ṇa pra­ti­kṣe­psyā­maḥ</seg>, "­va­kta­rya­'­nā­pte­" ity atra ta­tpra­ti­kṣe­pa­vi­stā­ra­va­ca­nā­t | tad iha pa­ryā­ptaṃ­, <lb n="109,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,04</span>tatpra­ba­ndhe­na sarvathā prā­kpra­dhvaṃ­sā­bhā­va­ni­hna­ve ya­thā­ni­ga­di­ta­dū­ṣa­ṇa­ga­ṇa­pra­sa­ṅga­sya pa­ri­ha­ra­ṇā­saṃ­bha­vā­t | </p><p n="a_44" rend="justify"><lb n="109,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,05</span>a­the­ta­re­ta­rā­bhā­vā­tya­ntā­bhā­vā­na­bhyu­pa­ga­ma­vādināṃ dū­ṣa­ṇa­m u­dbhā­va­yi­ṣa­vaḥ prāhur ācāryāḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_11 a_45"><l ana="sbt" n="sbt_11ab"><lb n="109,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 11
 </span>sa­rvā­tma­kaṃ tad ekaṃ syād anyāpo­ha­vya­ti­krame | </l><l ana="sbt" n="sbt_11cd">anyatra sa­ma­vā­ye na vya­pa­di­śye­ta sarvathā || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">11</ref> || </l></lg><p n="a_46" rend="justify"><lb n="109,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,07</span>tad ity anena sa­rva­pra­vā­di­nā­m iṣṭaṃ tattvaṃ pa­rā­mṛ­śya­te | tad ekaṃ sa­rvā­tma­kaṃ syāt, a­ni­ṣṭā­tma­nā­pi bhāvād anyā<span type="hard-break">- </span><lb n="109,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,08</span>pohasya vya­ti­kra­me | svasa­ma­vā­yi­naḥ sa­ma­vā­yyantare sa­ma­vā­yo '­nya­tra­sa­ma­vā­yaḥ­, a­tya­ntā­bhā­va­vya­ti­kra­maḥ | tasmin <lb n="109,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,09</span>sa­rva­sye­ṣṭaṃ tattvaṃ sarvathā na vya­pa­di­śye­ta­, sve­ṣṭā­tma­nā vya­pa­de­śe '­ni­ṣṭā­tma­no 'pi vya­pa­de­śa­pra­sa­ṅgā­t­, tenāvya­pa­de­śe <lb n="109,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,10</span>sve­ṣṭā­tma­nā­py a­vya­pa­de­śā­pa­tteḥ svayam i­ṣṭā­ni­ṣṭā­tma­noḥ kā­la­tra­ye 'pi vi­śe­ṣā­nu­pa­ga­mā­t | kaḥ punar a­nyā­po­ho nāma ? <lb n="109,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,11</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">svabhā­vā­nta­rā­t sva­bhā­va­vyā­vṛ­tti­r a­nyā­po­haḥ</seg> | sva­bhā­vā­nta­rā­d iti va­ca­nā­n na sva­sva­bhā­vā­d vyā­vṛ­tti­r a­nyā­po­haḥ­, tasyāḥ <lb n="109,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,12</span>svāpo­ha­tva­pra­sa­ṅgā­t | athāpi prā­ga­bhā­va­pra­dhvaṃ­sā­bhā­va­yo­r a­nyā­po­ha­tva­pra­sa­kti­r iti cen na, kā­rya­dra­vyā­t pū­rvo­tta­ra­pa­ri­ṇāmayoḥ <lb n="109,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,13</span>sva­bhā­vā­nta­ra­tve 'pi tasya tadvyā­vṛ­tte­r vi­śi­ṣṭa­tvā­t | yad abhāve hi ni­ya­ma­taḥ kā­rya­syo­tpa­ttiḥ sa prā­ga­bhā­vaḥ­, yad bhāve <lb n="109,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,14</span>ca kāryasya niyatā vipattiḥ sa pradhvaṃsaḥ | na ce­ta­re­ta­rā­bhā­va­syā­bhā­ve bhāve ca kā­rya­syo­tpa­tti­r vi­pa­tti­r vā, jalasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="109,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,15</span>bhāve 'py a­na­la­syā­nu­tpa­tteḥ kvacit tadbhāve ca tasyā­'­vi­patteḥ | kvacid a­ndha­kā­ra­syā­bhā­ve rū­pa­jñā­no­tpa­tteḥ sa prā­ga­bhā­va­s tasya <lb n="109,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,16</span>syād iti na ma­nta­vyaṃ­, ni­ya­ma­gra­ha­ṇā­t ke­ṣā­ñci­d a­ndha­kā­re 'pi rū­pa­jñā­no­tpa­tteḥ | tata eva nā­ndha­kā­raṃ rū­pa­jñā­na­sya <lb n="109,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,17</span>pra­dhvaṃ­saḥ­, tadbhāve ni­ya­ma­ta­s tadvi­pa­ttya­pra­tī­teḥ | tataḥ sūktam a­nyā­po­ha­la­kṣa­ṇaṃ sva­bhā­vā­nta­rā­t sva­bhā­va­vyā­vṛ­tti­r a­nyā­po­ha <lb n="109,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,18</span>iti, tasya kā­la­tra­yā­pe­kṣe '­tya­ntā­bhā­ve 'py a­bhā­vā­d a­ti­vyā­ptya­yo­gā­t | na hi gha­ṭa­pa­ṭa­yo­r i­ta­re­ta­rā­bhā­vaḥ kā­la­tra­yā­pe­kṣaḥ­, <lb n="109,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,19</span>ka­dā­ci­t pa­ṭa­syā­pi gha­ṭa­tva­pa­ri­ṇā­ma­saṃ­bha­vā­t­, tathā pa­ri­ṇā­ma­kā­ra­ṇa­sā­ka­lye tadavi­ro­dhā­t­, pu­dga­la­pa­ri­ṇā­mā­ni­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="109,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,20</span>madarśanāt | na caivaṃ ce­ta­nā­ce­ta­na­yoḥ ka­dā­ci­t tā­dā­tmya­pa­ri­ṇā­maḥ­, tattva­vi­ro­dhā­t | nanv ita­re­ta­rā­bhā­va­sya vya­ti­kra­me <lb n="109,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,21</span>cā­rvā­ka­sya pṛ­thi­vī­ta­ttvaṃ sa­ka­la­ja­lā­dyā­tma­ka­m a­nu­ṣa­jya­tāṃ­, sāṃkhyasya ca ma­ha­dā­di­pa­ri­ṇā­mā­tma­ka­m a­śe­ṣa­ta­s tad astu | <lb n="109,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,22</span>sau­ga­tā­nāṃ tu vi­jñā­na­mā­tra­m u­pa­ya­tāṃ kiṃ ki­mā­tma­kaṃ syād iti kaścit so 'pi na vi­pa­ści­t | sau­ga­tā­nā­m api <lb n="109,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 109,23</span>hi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">saṃvido grāhyā­kā­rā­t kathañcid vyā­vṛ­ttā­v anekānta­si­ddhi­r anyathā saṃ­ba­ndhā­si­ddhiḥ</seg>, sarvathā vyāvṛttau <pb n="110"/><lb n="110,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,01</span>saṃ­vi­dgrā­hyā­kā­ra­yo­r u­pa­kā­ryo­pa­kā­ra­ka­bhā­vā­na­bhyu­pa­ga­mā­t sambandhā­nta­rā­bhā­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">a­vyā­vṛ­ttā­v a­nya­ta­ra­sva­bhā­va­hā­ne­r na <lb n="110,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,02</span>kiñcit syāt</seg> | saṃvido grāhyākāre '­nu­pra­ve­śe grā­hyā­kā­ra eva syān na saṃ­vi­dā­kā­raḥ | tathā ca tasyāpy a­bhā­vaḥ­, <lb n="110,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,03</span>saṃ­vi­da­bhā­ve grā­hyā­kā­rā­yo­gā­t | grā­hyā­kā­ra­sya vā saṃ­vi­dya­'­nu­pra­ve­śe saṃvid eva, na grā­hyā­kā­raḥ syāt, kasya<span type="hard-break">- </span><lb n="110,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,04</span>cit saṃ­ve­da­na­mā­tra­sya <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">vi­ṣa­yā­kā­ra­vi­ka­la­syā­nu­pa­la­bdheḥ</seg> | nanu ca 'nānyo 'nubhāvyo buddhyāsti tasyā nānubha<span type="hard-break">- </span><lb n="110,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,05</span>vo 'paraḥ | grā­hya­grā­ha­ka­vai­dhu­ryā­t svayaṃ saiva pra­kā­śa­te­' iti cen na, emapi<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">saṃvitteḥ svala­kṣa­ṇa­pra­tya­kṣa­vṛ­ttā­v api <lb n="110,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,06</span>saṃ­ve­dyā­kā­ra­vi­ve­ka­sva­bhā­vā­nta­rā­nu­pa­la­bdheḥ sva­bhā­va­vyā­vṛ­ttiḥ</seg> sva­bhā­vā­nta­rāt siddheti kathaṃ talla­kṣa­ṇā­nyā­po<span type="hard-break">- </span><lb n="110,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,07</span>ha­vya­ti­kra­maḥ sau­ga­ta­sya śakyaḥ kartum ? ci­trai­ka­jñā­na­vādinaḥ punaḥ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">śava­la­vi­ṣa­ya­ni­rbhā­se 'pi</seg> lohitādīnāṃ <lb n="110,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,08</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">pa­ra­spa­ra­vyā­vṛ­tti­r a­bhyu­pa­ga­ma­nī­yā­, anyathā ci­tra­pra­ti­bhā­sā­saṃ­bha­vā­t ta­da­nya­ta­ma­vat, tadā­la­mba­na­syā­pi <lb n="110,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,09</span>nī­lā­de­r a­bhe­da­sva­bhā­va­tvā­pa­tte­r nī</seg> lādya­nya­ta­ma­va­t | pratibhāsa­bhe­dā­bhā­ve 'pi nī­lā­de­r bhe­da­vya­va­sthi­tau na kiñcid a<span type="hard-break">- </span><lb n="110,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,10</span>bhinnam ekaṃ, syāt, ni­raṃ­śa­sva­la­kṣa­ṇasyāpy a­ne­ka­tva­pra­sa­kteḥ | tataḥ pī­tā­di­vi­ṣa­ya­sva­rū­pa­bhe­da­m a­nvi­ccha­tā tatprati<span type="hard-break">- </span><lb n="110,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,11</span>bhā­sa­bhe­do '­ne­ka­vi­jñā­na­va­d e­ka­ci­tra­jñā­ne 'py eṣṭavyaḥ | tadiṣṭau ca sva­bhā­vā­nta­rā­t sva­bhā­va­vyā­vṛ­ttiḥ pā­ra­mā­rthi­kī <lb n="110,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,12</span>si­dhya­tī­ti siddhas ta­lla­kṣa­ṇo '­nyā­po­haḥ | tathā ci­tra­jñā­na­sya sva­ni­rbhā­se­bhyo lohitādibhyo vi­ṣa­ya­sya ca citra<span type="hard-break">- </span><lb n="110,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,13</span>paṭādeḥ svā­kā­re­bhyo nī­lā­di­bhyo vyāvṛttiḥ siddhā | kutaḥ pra­mā­ṇā­d iti cet, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">tadvatas tebhyo vyā­vṛ­ttiḥ­, <lb n="110,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,14</span>e­kā­ne­ka­sva­bhā­va­tvā­d gha­ṭa­rū­pā­di­va­d ity a­nu­mā­nā­t</seg> | na hi lo­hi­tā­di­ni­rbhā­sā eva nī­lā­dyā­kā­rā eva <lb n="110,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,15</span>vā­ne­ka­sva­bhā­vā­, na punar e­ka­sva­bhā­vaṃ tadvad vedanaṃ ba­hi­rdra­vyaṃ ceti śakyaṃ vaktuṃ, yato 'siddho hetuḥ syāt, tasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="110,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,16</span>py a­bā­dhi­ta­pra­tī­ti­si­ddha­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">anyathā dravyam eva syān na rū­pā­da­yaḥ</seg> | etena ci­tra­jñā­na­m eva syān na tallo<span type="hard-break">- </span><lb n="110,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,17</span>hi­tā­di­ni­rbhā­sā ity u­pa­da­rśi­ta­m | śakyaṃ hi vaktuṃ, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">sva­bhā­vai­ka­tve 'pi nirbhāsavai­la­kṣa­ṇyaṃ ka­ra­ṇa­sā­ma­grī­bhe­da<span type="hard-break">- </span><lb n="110,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,18</span>m a­nu­vi­da­dhyā­d­, dūrā­sa­nnai­kā­rtho­pa­ni­ba­ddha­nā­nā­da­rśa­na­ni­rbhā­sa­va­t</seg> | yathaiva hi ci­tra­pa­ṭā­di­dra­vya­m ekasva<span type="hard-break">- </span><lb n="110,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,19</span>bhāvam api ca­kṣu­rā­di­ka­ra­ṇa­sā­ma­grī­bhe­dā­d rū­pā­di­vi­la­kṣa­ṇā­kā­raṃ­, tada­nu­vi­dhā­nā­t tathā ci­tra­jñā­na­m api nānā­ntaḥ­ka­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="110,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,20</span>ṇa­vā­sa­nā­sā­ma­grī­bhe­dā­d vi­la­kṣa­ṇa­lo­hi­tā­di­ni­rbhā­sa­m | ta­thā­na­bhyu­pa­ga­me <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">pra­ti­pu­ru­ṣaṃ vi­ṣa­ya­sva­bhā­va­bhe­do vā <lb n="110,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,21</span>sā­ma­grī­saṃ­ba­ndha­bhe­dāt</seg> | kvacid ekatrārthe dū­ra­stha­pu­ru­ṣa­syā­nyo hi dūre de­śa­sā­ma­grī­saṃ­ba­ndho 'nyaś cāsann a­de­śa­sā­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="110,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 110,22</span>grī­saṃ­ba­ndhaḥ | iti dū­rā­sa­nnā­nā­m ekatra va­stu­nyu­pa­ni­ba­ddha­nā­nā­d a­rśa­nā­nāṃ pu­ru­ṣā­ṇāṃ ni­rbhā­sa­bhe­dā­t ta­dvi­ṣa­ya­sya vastu<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="111"/><lb n="111,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,01</span>no 'pi svabhā­va­bhe­do 'stu, viśeṣābhā­vā­t­, ka­ra­ṇa­sā­ma­grī­bhe­da­va­ddū­rā­di­de­śa­sā­ma­grī­saṃ­ba­ndha­bhe­da­syā­pi vi­ṣa­ya­sva­bhā­va­bhe<span type="hard-break">- </span><lb n="111,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,02</span>dam a­nta­re­ṇā­nu­pa­pa­tteḥ | tato 'ntar bahiśca sva­bhā­va­bhe­dai­kānta­si­ddhe­r na kvacid e­ka­tva­vya­va­sthā | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">anyathā</seg> ni­rbhā­sa­bhe­de 'pi <lb n="111,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,03</span>kasyacid e­ka­rū­pa­to­pa­ga­me <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">na kevalaṃ rū­pā­de­r abhedaḥ</seg> | kiṃ tarhi ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">kasyacit kramaśaḥ saṃbandhyanta­ro­pa­ni­pā­to <lb n="111,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,04</span>'pi svabhāvaṃ na bhe­da­ye­t | tataḥ kra­ma­va­nty api kāryāṇi ta­tsva­bhā­va­bhe­daṃ nā­nu­mā­pa­ye­yuḥ</seg> kramaśaḥ sukhādi<span type="hard-break">- </span><lb n="111,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,05</span>kā­rya­bhe­da­sya sā­dha­na­dha­rma­sya kvacid ekatra samā­na­saṃ­ba­ndho­pa­nī­ta­ni­rbhā­sa­bhe­de­na vya­bhi­cā­rā­t | na caivaṃ śakyam abhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="111,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,06</span>pa­ga­ntu­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">tato yāvanti saṃbandhya­nta­rā­ṇi tāvantaḥ pratyekaṃ bhā­va­sva­bhā­va­bhe­dāḥ pa­ra­spa­ra­vyā­vṛ­ttāḥ</seg> <lb n="111,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,07</span>saha krameṇa ca pra­ti­pa­tta­vyāḥ | nanu ca sarvathā saṃ­ba­ndhā­saṃ­bha­vā­d bhāvānāṃ pā­ra­ta­ntryā­nu­pa­pa­tteḥ "­pā­ra­ta­ntryaṃ hi <lb n="111,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,08</span>saṃbandhaḥ siddhe kā pa­ra­ta­ntra­tā | tasmāt sarvasya bhāvasya saṃbandho nāsti ta­ttva­taḥ­" i­tyā­di­va­ca­nā­n na kasyaci<span type="hard-break">- </span><lb n="111,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,09</span>t saṃ­ba­ndhya­nta­rā­ṇi sva­bhā­va­bhe­da­ni­ba­ndha­nā­ni santīti cen na, dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­va­pra­tyā­sa­tti­la­kṣa­ṇa­sya saṃ­ba­ndha­sya <lb n="111,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,10</span>ni­rā­ka­rtu­m aśakteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">na hi ka­sya­ci­t ke­na­ci­t sā­kṣā­tpa­ra­mpa­ra­yā vā saṃbandho nāstīti, ni­ru­pā­khya­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="111,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,11</span>pra­sa­ṅgā­t</seg> | guṇa­gu­ṇi­noḥ pa­ryā­ya­ta­dva­to­ś ca sā­kṣā­da­vi­ṣvagbhā­vā­khya­sa­ma­vā­yā­sa­ttve sva­ta­ntra­sya guṇasya pa­ryā­ya­sya <lb n="111,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,12</span>vā­'­sa­ttva­pra­sa­ṅgā­t sa­ka­la­gu­ṇa­pa­ryā­ya­ra­hi­ta­sya dra­vya­syā­py a­sa­ttvā­pa­tti­r iti tayor ni­ru­pā­khya­tva­m | guṇānāṃ <lb n="111,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,13</span>pa­ryā­yā­ṇāṃ ca pa­ra­spa­raṃ svā­śra­yai­ka­dra­vya­sa­ma­vā­ya­saṃ­ba­ndhā­bhā­ve 'py anena ni­ru­pā­khya­tvaṃ pra­ti­pā­di­ta­m | cakṣūrūpayoḥ <lb n="111,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,14</span>pa­ra­mpa­ra­yā kṣe­tra­pra­tyā­sa­tte­r asattve yo­gya­de­śe 'py a­yo­gya­de­śa­va­drū­pe ca­kṣu­rjñā­naṃ na ja­na­ye­t | tatas tadgrāha­kā­nu­mā­nāsa<span type="hard-break">- </span><lb n="111,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,15</span>ttvād a­sa­ttva­pra­saṅgo, rū­pa­syā­pi ce­ndri­ya­pra­tya­kṣā­sa­ttvā­d a­sa­ttva­pra­sa­ktiḥ | ity ubhayor ni­ru­pā­khya­tva­m | tathā kāraṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="111,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,16</span>kā­rya­pa­ri­ṇā­ma­yoḥ kā­la­pra­tyā­sa­tte­r asattve '­na­bhi­ma­ta­kā­la­yo­r i­vā­bhi­ma­ta­kā­la­yo­r api kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­sa­ttvā­d ubhayo<span type="hard-break">- </span><lb n="111,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,17</span>r ni­ru­pā­khya­tā­pa­ttiḥ | tathā vyā­pti­vya­va­hā­ra­kā­la­va­rtti­no­r dhū­mā­di­li­ṅgā­gnyā­di­li­ṅgi­no­r bhā­va­pra­tyā­sa­ttya­sa­ttve kvaci<span type="hard-break">- </span><lb n="111,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,18</span>t pā­va­kā­di­li­ṅgi­ni tato '­nu­mā­nā­yo­gā­d a­nu­mā­nā­nu­me­ya­yo­r a­sa­ttva­pra­sa­ṅgā­n ni­ru­pā­khya­tva­pra­sa­ṅgaḥ | kiṃ ba­hū­nā­, saṃveda<span type="hard-break">- </span><lb n="111,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,19</span>nasya ka­sya­ci­t ke­na­ci­d ve­dyā­dyā­kā­re­ṇa pra­tyā­sa­tte­r asattve tadu­bha­yo­r a­sa­ttvā­n ni­ru­pā­khya­tva­m | tatpra­tyā­sa­tti­sa­dbhā­ve <lb n="111,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,20</span>vā siddhaś ca­tu­rdhā­pi saṃ­ba­ndhaḥ­, saṃvit tadākā­ra­yo­r dra­vyā­di­pra­tyā­sa­tti­ca­tu­ṣṭa­ya­syā­pi bhāvāt pa­ra­spa­raṃ pā­ra­ta­ntrya­si­ddheḥ | <lb n="111,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,21</span>siddhasya saṃ­vi­dā­kā­ra­sya saṃ­vi­tpa­ra­ta­ntra­tā­ni­ṣṭau saṃ­vi­da­bhā­ve 'pi bhā­va­pra­saṅgāt, saṃvido vā svākā­ra­pa­ra­ta­ntra­tā­nu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="111,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,22</span>game ni­rā­kā­ra­saṃ­vi­da­nu­ṣa­ṅgā­t­, tathopagame 'pi saṃvido ve­dyā­kā­ra­vi­ve­ka­pa­ra­ta­ntra­tā­na­bhi­ma­na­ne ve­dyā­kā­rā­tma­tā­pra­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="111,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,23</span>ṅgāt, sarvathā saṃ­ba­ndhā­bhā­va­sya ca bhā­va­pa­ra­ta­ntra­tvā­na­ṅgī­ka­ra­ṇe sva­ta­ntra­syābhā­va­rū­pa­tva­vi­ro­dhā­t kutas tadvyavasthā ? <lb n="111,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 111,24</span>tad ayaṃ ka­sya­ci­t si­ddha­syā­si­ddha­sya vā pa­ra­ta­ntra­tā­m u­pa­la­bhya sarvatra siddhe 'siddhe vā kā pa­ra­ta­ntra­te­ti bruvāṇaḥ kathaṃ <pb n="112"/><lb n="112,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,01</span>na paratantraḥ ? ka­sya­ci­d a­si­ddha­syā­pi kā­ryā­tma­naḥ kā­ra­ṇa­pa­ra­ta­ntra­to­pa­pa­tte­r anyathā kā­ra­ṇā­bhā­ve 'pi kā­ryo­tpa­tte­r nivāra<span type="hard-break">- </span><lb n="112,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,02</span>ṇā­yo­gā­t­, kutaścit ka­sya­ci­d a­nu­tpa­ttau śa­śva­tsa­ttva­pra­sa­ṅgā­t­, sa­da­kā­rā­ṇa­va­n nityam iti va­ca­nā­t­, saṃvṛttyā pāra<span type="hard-break">- </span><lb n="112,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,03</span>ta­ntryo­pa­ga­me 'pi ta­ddo­ṣā­na­ti­vṛ­tteḥ saṃ­vṛ­tte­r mṛ­ṣā­rū­pa­tvā­t | tattvato 'pi kvacit pā­ra­ta­ntrye­ṣṭau siddhas tāttvikaḥ saṃbandhaḥ | <lb n="112,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,04</span>iti na ta­tpra­ti­kṣe­paḥ śreyān yataḥ saṃ­ba­ndhya­ntarā­pe­kṣa­yā sakṛd a­sa­kṛ­c ca sa­ntā­nā­nta­rabhā­va­sva­bhā­va­bhe­dāḥ pa­ra­spa­raṃ <lb n="112,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,05</span>vyāvṛttā na bhaveyuḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">tad evaṃ pra­ti­kṣa­ṇa­m a­na­nta­pa­ryā­yāḥ pra­tye­ka­m arthasārthāḥ</seg>, na punar e­ka­sva­bhā­vā eva bhāvāḥ <lb n="112,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,06</span>kṣa­ṇa­mā­tra­sthi­ta­yaḥ­, a­nva­ya­syā­nā­ra­ta­m a­vi­cche­dā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">kramaśo 'pi vicchede '­rtha­kri­yā­nu­pa­pa­tteḥ svayam asatas tattvataḥ <lb n="112,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,07</span>kvacid u­pa­kā­ri­tā­nu­pa­pa­tteḥ</seg> kutaḥ ka­syā­tma­lā­bhaḥ syāt ? ka­tha­ñci­d a­vi­cche­de punaḥ sa sughaṭa eva <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">kā­ra­ṇa­sya <lb n="112,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,08</span>sva­kā­ryā­tmanā bhavataḥ pra­ti­kṣe­pāyogāt svabhāvāntarāna­pe­kṣa­ṇa­va­t</seg>, svayam u­tpi­tso­r api sva­bhā­vā­nta­rā­pe<span type="hard-break">- </span><lb n="112,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,09</span>kṣaṇe vi­na­śva­ra­syā­pi tada­pe­kṣa­ṇa­pra­sa­ṅgā­t | etena sthāsnoḥ sva­bhā­vā­nta­rā­na­pe­kṣa­ṇa­m uktaṃ, viśrasā pariṇāminaḥ <lb n="112,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,10</span>kā­ra­ṇā­nta­rā­na­pe­kṣo­tpā­dā­di­tra­ya­vya­va­sthā­nā­t ta­dvi­śe­ṣe eva he­tu­vyā­pā­ro­pa­ga­mā­t | yataś caivaṃ pa­ryā­yā­rthi­ka­na­yā­de­śā<span type="hard-break">- </span><lb n="112,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,11</span>t pra­ti­kṣa­ṇa­m a­na­nta­pa­ryā­yaḥ kra­me­ṇā­vi­cchi­nnā­nva­ya­saṃ­ta­ti­r arthaḥ pra­tī­ya­te <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">tasmād ayam u­tpi­tsu­r eva vi­na­śya­ti</seg> jī­vā­diḥ­, <lb n="112,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,12</span>pūrva­duḥ­khā­di­pa­ryā­ya­vi­nā­śā­'­ja­ha­dvṛ­tti­tvā­t ta­du­tta­ra­su­khā­di­pa­ryā­yo­tpā­da­sya | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">naśvara eva tiṣṭhati</seg>, kathañcid asthāsno<span type="hard-break">- </span><lb n="112,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,13</span>r nā­śā­nu­pa­pa­tte­r a­śva­vi­ṣā­ṇa­va­t | sa­ddra­vya­ce­ta­na­tvā­di­nā <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">sthāsnur e­vo­tpa­dya­te</seg> sa­rva­thā­py asthāsnoḥ ka­dā­ci­d u­tpā­dā­yo­gā<span type="hard-break">- </span><lb n="112,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,14</span>t tadvat | tataḥ pra­ti­kṣa­ṇaṃ tri­la­kṣa­ṇaṃ sarvam u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vya­yu­ktaṃ sad iti vacanāt | nanv evaṃ sthi­tyā­da­yo jī­vā­de­r va<span type="hard-break">- </span><lb n="112,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,15</span>stuno yady a­bhi­nnā­s tadā sthitir e­vo­tpa­tti­vi­nā­śau­, vināśa eva sthi­tyu­tpa­ttī­, u­tpa­tti­r eva vi­nā­śā­va­sthā­ne iti <lb n="112,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,16</span>prā­pta­m­, e­ka­smā­d a­bhi­nnā­nāṃ sthi­tyā­dī­nāṃ bhe­da­vi­ro­dhā­t | tathā ca kathaṃ tri­la­kṣa­ṇa­tā syāt ? atha bhinnās tarhi <lb n="112,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,17</span>pratyekaṃ sthi­tyā­dī­nāṃ tri­la­kṣa­ṇa­tva­pra­sa­ṅgaḥ­, sattvāt, anyathā ta­da­sa­ttvā­pa­tteḥ | tathā cā­na­va­sthā­nā­n na sa­mī­hi­tasi<span type="hard-break">- </span><lb n="112,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,18</span>ddhir iti kaścit so 'py a­nā­lo­ci­ta­pa­dā­rtha­sva­bhā­vaḥ­, pa­kṣa­dva­ya­syā­pi ka­tha­ñci­d i­ṣṭa­tvā­t | tatra tadvataḥ kathañcid a­bhe­do­pa­ga­me <lb n="112,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,19</span>sthi­tyā­dī­nāṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">sthitir e­vo­tpa­dya­te</seg> sāmarthyād vi­na­śya­ti ca, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">vināśa eva tiṣṭhati</seg> sāmarthyād u­tpa­dya­te ca, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">utpa<span type="hard-break">- </span><lb n="112,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,20</span>ttir eva naśyati</seg> sā­ma­rthyā­t ti­ṣṭha­tī­ti ca jñā­ya­te­, tri­la­kṣa­ṇā­j jī­vā­di­pa­dā­rthā­d a­bhi­nnā­nāṃ sthi­tyā­dī­nāṃ tri­la­kṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="112,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,21</span>tvasiddheḥ | etenaiva tatas teṣāṃ bhedopagame 'pi pratyekaṃ tri­la­kṣa­ṇa­tva­si­ddhi­r uktā | na caivam a­na­va­sthā­, sarvadā bhe­da­pa­kṣe <lb n="112,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 112,22</span>tatpra­sa­kteḥ­, syā­dvā­da­pa­kṣe tu ta­da­saṃ­bha­vā­t | yena hi svabhāvena tri­la­kṣa­ṇā­t tattvād abhinnāḥ sthi­tyā­da­ya­s tena <pb n="113"/><lb n="113,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,01</span>pratyekaṃ tri­la­kṣa­ṇāḥ­, paryāyārpaṇāt pa­ra­spa­raṃ tadvataś ca bhinnā a­pī­ṣya­nte­, tathā pra­tī­te­r bā­dha­kā­saṃ­bha­vā­t | tato <lb n="113,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,02</span>ni­ra­va­dya­m idaṃ pra­ti­kṣa­ṇaṃ tri­la­kṣa­ṇaṃ sarvam iti | etena kā­la­tra­yā­pe­kṣa­yā­pi tri­la­kṣa­ṇa­m u­pa­da­rśi­taṃ­, tasyā­nvi­te­na <lb n="113,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,03</span>rūpeṇa kā­la­tra­ya­vyā­pi­tvā­d anyathā tru­ṭya­ttai­kānte sa­rva­thā­rtha­kri­yā­vi­ro­dhā­t kūṭasthai­kā­nta­va­t | tato dravyapa<span type="hard-break">- </span><lb n="113,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,04</span>ryā­yā­tma­kaṃ jīvādi vastu, kra­ma­yau­ga­pa­dyā­bhyā­m a­rtha­kri­yā­nya­thā­nu­pa­pa­tte­r iti pra­mā­ṇo­pa­pa­nna­m | tathā ca <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">sthiti<span type="hard-break">- </span><lb n="113,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,05</span>r eva sthāsyaty u­tpa­tsya­te vi­na­ṅkṣya­ti</seg> sā­ma­rthyā­t sthi­to­tpa­nnā vi­na­ṣṭe­ti gamyate | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">vināśa eva sthāsya<span type="hard-break">- </span><lb n="113,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,06</span>ty u­tpa­tsya­te vi­na­ṅkṣya­ti</seg> sthita utpanno vinaṣṭa iti ca gamyate | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">u­tpa­tti­r e­vo­tpa­tsya­te vi­na­ṅkṣya­ti <lb n="113,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,07</span>sthā­sya­tī­ti na ku­ta­ści­d u­pa­ra­ma­ti</seg> | sotpannā vinaṣṭā sthiteti gamyate | sthi­tyā­dyā­śra­ya­sya vastuno '­nā­dya­na<span type="hard-break">- </span><lb n="113,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,08</span>ntatvād a­nu­pa­ra­ma­si­ddheḥ sthi­tyā­di­pa­ryā­yā­ṇāṃ kā­la­tra­yā­pe­kṣi­ṇā­m a­nu­pa­ra­ma­si­ddhiḥ­, anyathā tasyāta­lla­kṣa­ṇa­tva­pra­sa­ṅgā<span type="hard-break">- </span><lb n="113,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,09</span>t sa­ttva­vi­ro­dhā­t | etena jīvādi vastu tiṣṭhati sthitaṃ sthā­sya­ti­, vi­na­śya­ti vinaṣṭaṃ vi­na­ṅkṣya­ti­, u­tpa­dya­te <lb n="113,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,10</span>u­tpa­nna­m u­tpa­tsya­te ceti prada­rśi­taṃ­, ka­tha­ñci­t ta­da­bhi­nna­sthi­tyā­dī­nā­m anyathā sthāsyaty ā­di­vya­va­sthā­nu­pa­pa­tteḥ | tathā <lb n="113,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,11</span>caiteṣāṃ na­vā­nā­m api vi­ka­lpā­nāṃ pratyekaṃ na­va­vi­ka­lpa­to­pa­pa­tte­r e­kā­śī­ti­vi­kalpaṃ va­stū­hyaṃ­, tada­bhi­nna­sthi­tyā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="113,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,12</span>pa­ryā­yā­ṇā­m api tāvaddhā vi­ka­lpā­d a­nu­pa­ra­ma­si­ddheḥ | yathā jī­va­pu­dga­la­dha­rmā­dha­rmā­kā­śa­kā­la­vi­ka­lpa­m aśuddhadravyam ananta<span type="hard-break">- </span><lb n="113,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,13</span>paryāyaṃ saha kramāc ca cintitaṃ tathā sanmātraṃ śu­ddha­dra­vyam api pra­ti­pa­tta­vyaṃ­, tasyaiva dra­vya­tva­vi­śe­ṣa­ṇa­sya dra­vya­vya­va­hā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="113,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,14</span>vi­ṣa­ya­tvasiddheḥ | tathā hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">bhāva eva dravati droṣyaty a­du­dru­va</seg> d iti dravyaṃ tathā kṣīyante kṣeṣyante kṣitā<span type="hard-break">- </span><lb n="113,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,15</span>ś cāsmin padārthā iti kṣetraṃ, kalyante ka­la­yi­ṣya­nte ka­li­tā­ś cāsmād iti kālaḥ; bhavati bhaviṣya<span type="hard-break">- </span><lb n="113,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,16</span>ty abhūd iti bhāvaḥ paryāya iti <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">sattaiva vi­śe­ṣya­te dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­va­tma­nā</seg>, tasyā eva tathā vya­va­hā­ra­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="113,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,17</span>ṣa­ya­tva­gha­ṭa­nā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">tataḥ pa­ra­spa­ra­vyā­vṛ­tta­sva­bhā­vā­na­'na­nta­gu­ṇa­pa­ryā­yā­t pra­ti­kṣa­ṇa­m ā­sā­da­ya­ntī sattaiva <lb n="113,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,18</span>ti­ṣṭha­tī­ty ādiyojyaṃ</seg>, tasyā apy e­kā­śī­ti­vi­ka­lpa­tvo­pa­pa­tteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">tathā bhedān eva saṃ­dra­va­ntī­tyā­di pratipa<span type="hard-break">- </span><lb n="113,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,19</span>ttavyaṃ</seg> kṣitān kurvantī ka­la­ya­ntī bhavantī ca sattaiva ti­ṣṭha­tī­tyā­di­yo­ja­nā­yāḥ saṃ­bha­vā­t | tathā coktaṃ <lb n="113,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 113,20</span>"sattā sa­ka­la­pa­dārthā sa­vi­śva­rū­pā tv a­na­nta­pa­ryā­yā | sthi­ti­bha­ṅgo­tpā­dā­rthā sa­pra­ti­pa­kṣā bhavaty ekā", iti | <pb n="114"/><lb n="114,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,01</span>tad evaṃ pa­ryā­yā­rthi­ka­na­ya­prā­dhā­nyā­d dra­vyā­rthi­ka­na­ya­gu­ṇabhāvāt sarvasya sva­bhā­vā­nta­ra­vyā­vṛ­ttiḥ pra­si­ddhā­'­nyā­po­ha­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="114,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,02</span>ti­kra­ma­m a­pā­ka­ro­tī­ti kiṃ naḥ pra­yā­se­na | </p><p n="a_47" rend="justify"><lb n="114,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,03</span>tathā keṣāñcit tattvato <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">'­tya­ntā­bhā­vā­pā­kṛ­tau na kvacit kiñcit kathañcin na varteta</seg> | vartatām iti cet, <lb n="114,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,04</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">tathā sarvaṃ sarvatra sa­rva­tho­pa­la­bhye­ta</seg> | na ca jñā­nā­di­kaṃ gha­ṭā­dā­v u­pa­la­bhya­te­, nāpi rū­pā­di­ka­m ātmādau | na <lb n="114,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,05</span>ca kiñcit svā­tma­ne­va pa­rā­tma­nā­py u­pa­la­bhye­ta tataḥ kiñcit sveṣṭaṃ tattvaṃ kvacid aniṣṭe 'rthe satyā­tma­nā­nu­pa­la­bha­mā­naḥ kālatra<span type="hard-break">- </span><lb n="114,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,06</span>ye 'pi tattatra tathā nāstīti pra­ti­pa­dya­te eveti siddho '­tya­ntā­bhā­vaḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">kathaṃ punar a­bhā­va­pra­ti­pa­ttiḥ ? kathaṃ ca <lb n="114,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,07</span>na syāt ? </seg> sarvathā bhā­va­vi­la­kṣa­ṇa­syā­bhā­va­sya vā­sta­va­sya grā­ha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­t, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">pra­tya­kṣa­sya rū­pā­di­sva­la­kṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="114,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,08</span>vi­ṣa­ya­tvā</seg> d abhāve pra­vṛ­ttya­yo­gā­t tasya tatkā­ra­ṇa­tva­vi­ro­dhā­t­, ta­tkā­ra­ṇatve sva­la­kṣa­ṇa­tā­pa­tteḥ­, akāraṇa­syā­vi­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="114,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,09</span>ya­tva­vya­va­sthi­teḥ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">pramāṇā­nta­ra­syā­pi svakāraṇa­vi­ṣa­ya­tvā­t</seg> | tasya kā­ryā­nu­mā­na­tve tāvad a­bhā­va­sya kāraṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="114,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,10</span>tva­pra­sa­ktiḥ | na cāsau yu­kti­ma­tī | sva­bhā­vā­nu­mā­na­tve 'pi bhā­vā­tma­ka­tāpattiḥ, a­bhā­va­sya svabhā­vā­saṃ­bhavāt | <lb n="114,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,11</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">asato '­nu­pa­labdheḥ pa­ryu­dā­sa­vṛ­ttyā vastuni ni­ya­mā­t</seg> sa­rva­thā­py a­bhā­vā­vi­ṣa­ya­tva­si­ddhiḥ | tadviṣayo 'pi bhāva<span type="hard-break">- </span><lb n="114,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,12</span>svabhāva e­vā­bhā­vaḥ | ka­sya­ci­d e<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">kasya kai­va­lya­m itarasya vai­ka­lya­m iti bruvann api devānāṃ priyo</seg> du­rvi­da­gdha­bau­ddho <lb n="114,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,13</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">nā­va­dhā­ra­ya­ti­, bhāvābhā­va­pra­ti­pa­tte­r a­bhā­vā­bhyu­pa­ga­mā­t </seg> | so 'yaṃ svayam a­nā­di­vā­sa­no­dbhū­ta­vi­ka­lpa­pa­ri­ni­ṣṭhi­taḥ <lb n="114,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,14</span>śa­bdā­rtha­s trividho dharmo bhā­vā­bhā­vo­bha­yā­śri­ta iti pa­ra­mā­rtha­to bhā­va­syo­bha­ya­sya ca pra­ti­pa­tte­r abhāvaṃ pra­ti­pa­dya­mā­naḥ <lb n="114,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,15</span>katham a­bhā­va­pra­ti­pa­ttau pra­kṛ­ta­parya­nu­yo­gaṃ kuryāt ? na ced asvasthaḥ pa­ra­mā­rtha­taḥ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">svapararū­pā­di­bhā­vā­bhā­va­la­kṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="114,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,16</span>tvāt sarvasya niḥ­śre­ṇī­pada­ba­ndhā­bhyā­m iva bhā­vā­bhā­va­sva­bhā­vā­bhyāṃ pra­ti­ba­ndhā­t</seg>, sva­rū­pā­di­bhi­r iva para<span type="hard-break">- </span><lb n="114,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,17</span>rū­pā­di­bhi­r a­pī­ṣṭa­sya saṃvid a­dva­ya­sya bhāve bhe­da­rū­pa­tva­pra­sa­ṅgā­t pa­ra­rū­pā­di­bhi­r iva sva­rū­pā­di­bhi­r api ta­syā­bhā­ve svayaṃ <lb n="114,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,18</span>pra­kā­śa­na­vi­ro­dhā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">na kiñcit pramāṇaṃ sa­rvā­tma­nā bhāvam abhāvaṃ vā gra­hī­tu­m a­rha­ti­, a­ni­ya­ma­pra­saṅgāt</seg> | <lb n="114,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,19</span>tā­thā­ga­tā­nāṃ hi bhāva eva pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya iti <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">bhā­va­pra­me­yai­kā­nta­vā­di­nā­m a­bhā­va­pra­ti­pa­tti­r ayuktiḥ | ato na <lb n="114,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 114,20</span>bhā­va­ni­ya­ma­pra­ti­pa­ttiḥ</seg>, ka­sya­ci­t kvacit ka­tha­ñci­d a­sa­ttvā­si­ddheḥ svasva­bhā­va­vya­va­sthi­tya­yo­gā­t | teṣāṃ<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">tatprameyato</seg> <pb n="115"/><lb n="115,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_11">'­pa­saṃ­khyā­naṃ pra­mā­ṇa­dva­ya­niyamaṃ vi­gha­ṭa­ya­ti | bhā­va­nai­rā­tmyasya pra­mā­ṇā­kā­ra­ṇatvāt pra­ti­ba­ndha­ni­yamo mā bhūt, </seg>, <lb n="115,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,02</span>pramāṇa­nai­rā­tmya­yo­s tā­dā­tmyā­ni­ṣṭe­s tadu­tpa­tti­pra­ti­ba­ndha­sya vi­ro­dhā­t­, nai­rā­tmyā­t pra­mā­ṇa­syo­tpa­ttau tasya bhā­va­sva­bhā­va­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="115,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,03</span>prasakteḥ tayoḥ pra­ti­ba­ndhā­nta­ro­pa­ga­me liṅgasya trividhatva­vi­ro­dhā­t | tada­pra­ti­ba­ndhe pra­mā­ṇā­nta­ra­si­ddheḥ kathaṃ pramāṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="115,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,04</span>dva­ya­ni­ya­ma­vi­gha­ṭa­naṃ na gha­ṭe­ta­, tadu­tpa­ttya­bhā­ve pra­tya­kṣa­syā­nu­mā­na­sya cā­nu­da­yā­t­, <span resp="?" rend="underline">'­a­rtha­syā­saṃ­bha­ve 'bhāvāt pratyakṣe 'pi pramā<span type="hard-break">- </span><lb n="115,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,05</span>ṇatā | pra­ti­ba­ddha­sva­bhāvasya</span> ta­ddhe­tu­tve samaṃ dva­ya­m­' iti va­ca­nā­t | mā­na­sa­sya tu nā­sti­tā­jñā­na­sya sva­kā­ra­ṇasāmagrī<span type="hard-break">- </span><lb n="115,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,06</span>vaśād u­tpa­nna­syā­bhā­va­pa­ri­cche­da­ka­tve tad evaṃ pra­mā­ṇā­ntaraṃ, pra­ti­ba­ndha­ni­ya­mā­bhā­vā­t | iti ya­tho­di­ta­do­ṣaṃ pa­ri­ji­hī­rṣu­ṇā <lb n="115,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,07</span>va­stu­dha­rma­syai­vā­bhā­va­sya pra­ti­pa­tti­r a­bhyu­pa­ga­nta­vyā­, tasyāḥ pra­ti­kṣe­pā­pā­yā­t | tato na bhā­vai­kā­nte sa­mī­hi­ta­si­ddhiḥ | </p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_12 a_48"><l ana="sbt" n="sbt_12ab"><lb n="115,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 12
 </span>a­bhā­vai­kā­nta­pa­kṣe 'pi bhā­vā­pa­hna­va­vā­di­nām | </l><l ana="sbt" n="sbt_12cd">bodhavākyaṃ pramāṇaṃ na kena sādha­na­dū­ṣa­ṇa­m || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">12</ref> || </l></lg><p n="a_49" rend="justify"><lb n="115,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,09</span>'bhāvā yena ni­rū­pya­nte tadrūpaṃ nāsti tattvataḥ | yasmād ekam anekaṃ ca rūpaṃ teṣāṃ na vidyate' iti sarvanai<span type="hard-break">- </span><lb n="115,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,10</span>rā­tmya­pra­ti­jñā­na­m a­bhā­vai­kā­nta­pa­kṣaḥ | tasminn api bodhasya svā­rtha­sā­dha­na­dū­ṣa­ṇa­rū­pa­sya, vākyasya ca pa­rā­rtha­sā­dha­na­dū­ṣa­ṇā­tma<span type="hard-break">- </span><lb n="115,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,11</span>no '­saṃ­bha­vā­t tan na pra­mā­ṇa­m | tataḥ kena sādhanaṃ nai­rā­tmya­sya, svārthaṃ parārthaṃ vā ? kena dūṣaṇaṃ bahir antaś ca bhā­va­sva­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="115,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,12</span>vānām ? iti sa­vi­sma­yaṃ va­ca­na­m | sva­pa­ra­pa­kṣasā­dha­na­dū­ṣa­ṇo­pa­ga­me tu sa­tsi­ddhi­r avi­pra­ti­ṣi­ddhā | tathā hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_12">bahir antaś ca <lb n="115,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,13</span>pa­ra­mā­rtha­sa­t­, ta­da­nya­ta­rāpāye 'pi sā­dha­na­dū­ṣa­ṇa­pra­yo­gānu­pa­pa­tteḥ | iti pra­kṛ­tā­rtha­pa­ri­sa­mā­ptau kiṃ tri­la­kṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="115,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,14</span>pa­ri­ka­lpa­na­yā ? </seg> sapa­kṣa­sa­ttvā­bhā­ve 'pi sādhyābhāvā­saṃ­bhū­ṣṇu­tā­ni­ya­ma­ni­rṇa­yai­ka­la­kṣa­ṇa­mātrād eva sā­dha­na­sya sā­dhya­si­ddhau <lb n="115,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,15</span>sa­ma­rtha­na­tvo­pa­pa­tteḥ­, sa­pa­kṣa­sa­ttva­syā­bhā­ve 'pi sa­rvā­ni­tya­tve sādhye sattvādeḥ sā­dha­na­syo­pa­ga­mā­t, svayam asiddhadharmidha<span type="hard-break">- </span><lb n="115,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,16</span>rmasyāpa­kṣa­dha­rma­tve 'pi pra­mā­ṇā­sti­tve ce­ṣṭa­sā­dha­na­sya hetoḥ sa­ma­rtha­nā­t­, kvacit tadabhāve 'pi cā­nya­thā­nu­pa­pa­tti­ni­ya­ma­ni­śca­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="115,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,17</span>vaikalye he­tu­tvā­gha­ṭa­nā­t | syād ākūtaṃ te­–­'­na pa­ra­mā­rtha­taḥ sā­dha­na­dū­ṣa­ṇa­pra­yo­go nai­rā­tmya­vādinaḥ siddho yato bahi<span type="hard-break">- </span><lb n="115,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,18</span>rantaś ca pa­ra­mā­rtha­taḥ sadvastu sādhyate | na cā­si­ddhā­ddhe­toḥ sā­dhya­si­ddhiḥ­, a­ti­pra­sa­ṅgā­t­' iti tad api pra­lā­pa­mā­traṃ­, <lb n="115,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,19</span>tattvato nai­rā­tmya­sya sā­dhya­tvā­yo­gā­d a­nai­rā­tmya­sya dū­ṣya­tvā­yo­ga­va­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_12">na hi saṃvṛttyā sā­dhya­sā­dha­na­vya­va­sthā yu<span type="hard-break">- </span><lb n="115,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,20</span>ktimatī</seg>, pa­ra­mā­rtha­to­pa­ga­me nai­rā­tmya­sya ta­tsi­ddhe­r api sāṃ­vṛ­ta­tva­pra­sa­ṅgā­t­, sāṃ­vṛ­tā­t sā­dha­nā­d vā­sta­va­si­ddhya­saṃ­bha­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_12">śū<span type="hard-break">- </span><lb n="115,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 115,21</span>nya­si­ddhe­r a­pa­ra­mā­rtha­tve punar a­ni­rā­kṛ­ta­sa­dbhā­va­sya sarvasyāśū­nya­tā­nu­ṣa­ṅgā­t</seg> tatsādhanaṃ vi­ru­ddha­m ā­pa­dye­ta | svarūpasya <pb n="116"/><lb n="116,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,01</span>ve­dya­ve­da­ka­bhā­vā­di­śū­nya­sya sva­to­ga­teḥ sā­dha­no­pa­nyā­se­na tatra <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_12">sa­mā­ro­pa­vya­va­cche­de 'pi samānaṃ</seg>, ku­ta­ści­t tattvataḥ <lb n="116,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,02</span>sa­mā­ro­pa­vya­va­cche­de saṃvṛttyā sā­dhya­sā­dha­na­vya­va­sthi­te­r a­yo­gā­t­, ta­tsa­mā­ro­pavya­va­cche­da­syā­py a­pa­ra­mā­rtha­tve punar avyava<span type="hard-break">- </span><lb n="116,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,03</span>cchi­nna­sa­mā­ro­pa­sya bā­dhya­bā­dha­ka­bhā­vā­di­śū­nya­sya saṃvinmātrasya svato 'pi ga­tya­nu­pa­pa­tte­s tadaśū­nya­tva­pra­sa­ṅgā­t | tato <lb n="116,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,04</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_12">heyopāde­yo­pā­ya­ra­hi­ta­m ayam a'hrīkaḥ kevalaṃ vikrośati</seg> ta­ttvo­pa­pla­va­vā­di­va­t | atha saṃvṛttyā heyasya sa­dvā­da­syo<span type="hard-break">- </span><lb n="116,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,05</span>pā­de­ya­sya ca śūnyasya tanni­ṣe­dha­vi­dhā­no­pā­ya­sya cā­bhyu­pa­ga­mā­n na śū­nya­vā­di­no ni­rla­jja­tā nāpi vi­kro­śa­mā­tra­m iti <lb n="116,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,06</span>matis tarhi yadi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_12">saṃ­vṛ­ttyā­stī­ti svarū­pe­ṇe­ty ayam artha</seg> s tadā <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_12">kṛtam anukūlaṃ, kevalaṃ vaktātmano vaiyātyaṃ sūca<span type="hard-break">- </span><lb n="116,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,07</span>yati</seg>, nyā­ya­ba­lā­n nyakkṛ­ta­syā­pi svā­rtha­si­ddhi­vi­kalaṃ pra­la­pa­to dhā­rṣṭya­mā­tra­pra­si­ddheḥ sva­rū­pe­ṇā­sti­tva­sya saṃ­ve­da­na­va­t sa<span type="hard-break">- </span><lb n="116,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,08</span>rva­bhā­vā­nāṃ syā­dvā­di­bhi­r a­bhī­ṣṭa­tvā­t tena ta­da­nu­kū­la­ka­ra­ṇā­t saṃ­pra­ti­patteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_12">atha pa­ra­rū­pe­ṇa nāsti</seg> ity ayam arthas ta<span type="hard-break">- </span><lb n="116,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,09</span>thaiva syā­dvā­di­nā­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_12">nāmni vi­vā­dā­t | etad api tādṛg eva</seg>, pa­ra­rū­pe­ṇa grā­hya­grā­ha­kā­bhā­vā­di­vi­ka­la­saṃ­ve­da­na­va<span type="hard-break">- </span><lb n="116,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,10</span>t sa­rva­pa­dā­rthā­nāṃ nāstitve vi­vā­dā­bhā­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_12">tad e­te­no­bha­yā­nu­bha­ya­vi­ka­lpaḥ pratyuktaḥ</seg> | yadi hi saṃ­vṛ­ttyā­stī­ti <lb n="116,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,11</span>sva­pa­ra­rū­pā­bhyā­m asti nāsti cety ayam arthas tadā na kaścid vivādaḥ | a­thā­nu­bha­ya­rū­pe­ṇā­nubhayam ity arthas tadāpi na <lb n="116,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,12</span>kaścid vi­vā­daḥ­, tathāgre sa­ma­rtha­yi­ṣya­mā­ṇa­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_12">atha tad asti mṛṣātmaneti sa­mā­na­ś carcaḥ</seg>, mṛ­ṣā­tma­nā­sti<span type="hard-break">- </span><lb n="116,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,13</span>tvasya sva­pa­ro­bha­yā­nu­bha­ya­rū­pā­sti­tva­vi­ka­lpa­ca­tu­ṣṭa­ye 'py u­kta­do­ṣā­nu­ṣa­ṅgā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_12">saṃ­vṛ­ti­r vi­cā­rā­nu­pa­pa­tti­r ity ayuktaṃ, <lb n="116,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,14</span>ta­da­bhā­vā­t</seg> | na hi vi­cā­ra­syā­bhā­ve kasyacid vi­cā­re­ṇā­nu­pa­pa­ttiḥ śakyā vaktum | nāpi śū­nya­vā­di­naḥ <lb n="116,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,15</span>kiñcin ni­rṇī­ta­m asti, ya­dā­śri­tya kvacid a­nya­trā­ni­rṇī­te 'rthe vicāraḥ pra­va­rta­te­, tasya sarvatra vi­pra­ti­pa­tteḥ | tathā <lb n="116,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,16</span>coktaṃ <span resp="?" rend="underline">ta­ttvā­rtha­ślo­ka­vā­rti­ke</span> "­ki­ñci­n nirṇītam āśritya vicāro 'nyatra vartate | sa­rva­vi­pra­ti­pa­ttau tu kvacin nāsti <lb n="116,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,17</span>vi­cā­ra­ṇā­" iti | so 'yaṃ sau­ga­ta­s tadabhāvā<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_12">t tatparapra­ti­pā­da­nā­rthaṃ śāstram upadeṣṭāraṃ vā varṇayan sarvaṃ pra<span type="hard-break">- </span><lb n="116,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,18</span>ti­kṣi­pa­tī­ti katham a­nu­nma­ttaḥ</seg> ? svayam u­pa­di­ṣṭaṃ vi­cā­ra­pra­ti­pā­da­nā­rthaṃ śā­strā­di­kaṃ pra­ti­kṣi­pa­nn unmatta eva syāt | <lb n="116,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,19</span>atha mā­yo­pa­māḥ sva­pno­pa­mā­ś ca sarve bhāvā iti su­ga­ta­de­śa­nā­sa­dbhā­vā­n na sarvaṃ pra­ti­kṣi­pa­nn unmattaḥ syād iti mataṃ <lb n="116,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,20</span>tarhi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_12">śau­ddho­da­ne­r eva tāvat pra­jñā­pa­rā­dho 'yaṃ lo­kā­ti­krā­ntaḥ kathaṃ ba­bhū­ve­ty a­ti­vi­smayam āsmahe | tanmanye <lb n="116,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,21</span>punar adyāpi kīrttayantīti kiṃ bata param anyatra mo­ha­nī­ya­pra­kṛ­teḥ</seg> ? sva­pnā­di­vi­bhra­ma­va­t sarvasya vi­bhra­mā­da­do­ṣa <lb n="116,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,22</span>iti cet tarhi vibhrame kim a­vi­bhra­mo vibhramo vā ? tatrā­vi­bhra­me kathaṃ sa­rva­vi­bhra­maḥ­? vibhrame 'pi kuto 'sau ? vibhrame 'pi <lb n="116,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,23</span>vibhrame sa­rva­trā­vi­bhra­ma­pra­sa­ṅgā­t | vi­bhra­ma­vi­bhra­me 'pi vi­bhra­mo­pa­ga­me sa eva pa­rya­nu­yo­go­na­va­sthā ceti durantaṃ tamaḥ | <lb n="116,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 116,24</span>tad uktaṃ <span resp="?" rend="underline">nyā­ya­vi­ni­śca­ye</span> "<span resp="?" rend="underline">tatra śau­ddho­da­ne­r eva kathaṃ pra­jñā­pa­rā­dhi­nī | ba­bhū­ve­ti vayaṃ tāvad bahu vi­sma­ya­m āsmahe</span> | <pb n="117"/><lb n="117,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,01</span> | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | <span resp="?" rend="underline">ta­trā­dyā­pi ja­ḍā­sa­ktās tamaso nāparaṃ param | vibhrame vibhrame teṣāṃ vibhramo 'pi na siddhyati</span> | <ref type="no-in-dandas" rend="a">2</ref> | " <lb n="117,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,02</span>iti | tato nā­bhā­vai­kā­ntaḥ śre­yā­n­, sveṣṭasya dṛ­ṣṭa­bā­dha­nā­dbhā­vai­kā­nta­va­t | </p><p n="a_50" rend="justify"><lb n="117,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,03</span>pa­ra­spa­ra­ni­ra­pe­kṣa­bhā­vā­bhā­vai­kā­nta­pa­kṣo 'pi na kṣe­ma­ṅka­raḥ­, tata evety ā­ve­da­ya­nti svāminaḥ | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_13 a_51"><l ana="sbt" n="sbt_13ab"><lb n="117,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 13ab</span>vi­ro­dhā­n no­bha­yai­kā­tmyaṃ syā­dvā­da­nyā­ya­vi­dvi­ṣā­m | </l></lg><p n="a_52" rend="justify"><lb n="117,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,05</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">bhā­vā­bhā­va­yo­r e­ka­ta­ra­pra­ti­kṣe­pai­kā­nta­pa­kṣo­pa­kṣi­pta­do­ṣa­pa­ri­ji­hī­rṣa­yā sa­da­sa­dā­tma­kaṃ sarvam a­bhyu­pa­ga­ccha<span type="hard-break">- </span><lb n="117,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,06</span>to 'pi vāṇī vi­pra­ti­ṣi­dhye­ta­, tayoḥ pa­ra­spa­ra­pa­ri­hā­ra­sthi­ti­la­kṣa­ṇa­tvā­t | na hi sarvātmanā kañcid arthaṃ <lb n="117,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,07</span>santaṃ ta­thai­vā­sa­nta­m ā­ca­kṣā­ṇaḥ svasthaḥ, svābhyupe­te­ta­ra­ni­rā­sa­vi­dhā­na­ka­ra­ṇā­c chū­nyā­va­bo­dha­va­t</seg> | yathaiva <lb n="117,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,08</span>hi sarvathā śūnyam a­va­bu­dhya­mā­naḥ sva­saṃ­ve­da­nād anyato vā svā­bhyu­pe­taṃ śū­nya­tai­kā­ntaṃ ni­ra­sya­ti­, a­na­bhyu­pe­taṃ pramā<span type="hard-break">- </span><lb n="117,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,09</span>ṇā­di­sa­dbhā­vaṃ vidhatte tathaiva bhā­vā­bhā­va­yo­s tā­dā­tmyai­kā­ntaṃ bruvan svā­bhyu­pe­taṃ sa­da­sa­dā­tma­kaṃ ni­ra­sya­ti­, svayam a<span type="hard-break">- </span><lb n="117,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,10</span>na­bhyu­pa­ga­taṃ tu bhā­vai­kā­nta­m a­bhā­vai­kā­ntaṃ vā vi­dha­tte­, abhāvasya bhāve '­nu­pra­ve­śā­d bhāvasya vā sa­rva­thā­'­bhā­ve­, anyathā <lb n="117,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,11</span>bhā­vā­bhā­va­yo­r bhe­da­pra­sa­ṅgā­t | tato no­bha­yo­r aikātmyaṃ śreyaḥ, syādvādaṃ vi­dvi­ṣāṃ­, sa­da­sa­toḥ pa­ra­spa­ra­pa­ri­hā­ra­sthi­ti­la<span type="hard-break">- </span><lb n="117,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,12</span>kṣa­ṇa­vi­ro­dhā­t­, jātyantarasyaiva da­rśa­ne­na sa­rva­tho­bha­yai­kā­tmya­sya bā­dha­nā­t tadvat | </p><p n="a_53" rend="justify"><lb n="117,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,13</span>tathā sāṃ­khya­syai­va­m u­bha­yai­kātmyaṃ bruvata<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">s trailokyaṃ vyakter a­pai­ti­, ni­tya­tva­pra­ti­ṣe­dhā­t­, a­pe­ta­m apy asti, <lb n="117,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,14</span>vi­nā­śa­pra­ti­ṣe­dhā­d iti vā ta­da­nya­thā­pe­ta­m a­nya­thā­stī­ti syā­dvā­dā­va­la­mba­nanam a­ndha­sa­rpa­bi­la­pra­ve­śa­nyā­ya­m anu<span type="hard-break">- </span><lb n="117,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,15</span>sarati</seg>, trai­lo­kya­sya vyaktātmanā­'­pe­ta­tva­si­ddheḥ avyaktātma­nā­sti­tva­vya­va­sthi­teḥ "­he­tu­ma­d a­ni­tya­m avyāpi sakri<span type="hard-break">- </span><lb n="117,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,16</span>yam a­ne­ka­m āśritaṃ liṅgam | sā­va­ya­vaṃ pa­ra­ta­ntraṃ vyaktaṃ vi­pa­rī­ta­m avyaktam" iti va­ca­nā­t | pa­ra­mā­rtha­to vyaktāvya<span type="hard-break">- </span><lb n="117,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,17</span>ktayor e­ka­tvā­n na syā­dvā­dā­va­la­mba­naṃ kā­pi­la­sye­ti cen na, tathā vi­ro­dha­sya ta­da­va­sthā­nā­t | pra­dhā­nā­dvai­to­pa­ga­me tu <lb n="117,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,18</span>no­bha­yai­kā­tmya­m abhyu­pa­ga­taṃ syāt | tathā svayam a­na­bhyu­pa­ga­ccha­to 'pi ka­tha­ñci­d u­bha­yā­tma­ka­ta­ttva­vā­da­pra­ve­śe katham andha<span type="hard-break">- </span><lb n="117,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,19</span>sa­rpa­bi­la­pra­ve­śa­nyā­yā­nu­sa­ra­ṇaṃ na syāt ? ya­dṛ­ccha­yā ta­da­va­la­mba­nā­t | tato naivam apy u­bha­yai­kā­ntaḥ si­dhya­ti­, <lb n="117,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,20</span>vi­ro­dhā­t | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_13 a_54"><l ana="sbt" n="sbt_13cd"><lb n="117,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 13cd</span>a­vā­cya­tai­kā­nte 'py uktir nā­vā­cya­m iti yujyate || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">13</ref> || </l></lg><p n="a_55" rend="justify"><lb n="117,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,22</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">yo 'pi pakṣa­tra­yo­pa­kṣi­pta­do­ṣa­ji­hā­sa­yā sa­rva­thā­'­va­kta­vyaṃ tattvam a­va­la­mbe­ta so 'pi katham a­va­kta­vyaṃ <lb n="117,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,23</span>brūyāt</seg>, ye­nā­vā­cya­tai­kā­nte 'py a­vā­cya­m i­tyu­kti­r yujyate | ta­da­yu­ktau kathaṃ param a­va­bo­dha­ye­t ? sva­saṃ­vi­dā pa­rā­va­bo­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="117,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,24</span>nā­yo­gā­t | ta­da­na­va­bo­dha­ne kathaṃ pa­rī­kṣi­tāsya syāt ? ta­syā­pa­rī­kṣa­ka­tve ca kuto 'nyasmād viśeṣaḥ sidhyet ? <lb n="117,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,25</span>a­pa­rī­kṣi­ta­ta­ttvā­bhyu­pa­ga­ma­sya sarveṣāṃ ni­ra­ṅku­śa­tvāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">naiṣa doṣaḥ sva­la­kṣa­ṇa­m a­ni­rde­śyaṃ pratyakṣaṃ kalpa<span type="hard-break">- </span><lb n="117,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 117,26</span>nā­po­ḍha­m i­tyā­di­va</seg> t sarvam avācyaṃ tattvam iti vacane 'pi vi­ro­dhā­bhā­vā­t pa­ra­pra­ti­pā­da­na­syā­nya­thānu­pa­pa­tteḥ | <pb n="118"/><lb n="118,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,01</span>iti ka­sya­ci­d vacanaṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">tad apy asat yad asataḥ sa­mu­dā­hṛ­ta­m</seg> | siddha­sā­dhya­vyavasthā hi kathāmārgāḥ | na ca svalakṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="118,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,02</span>ṇasya sa­rva­thā­py a­ni­rde­śya­tvo­pa­ga­me '­sva­la­kṣa­ṇa­m a­ni­rde­śya­m­' iti va­ca­ne­na tasya ni­rde­śya­tva­m a­vi­ru­ddha­m | atha <lb n="118,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,03</span>sva­la­kṣa­ṇaṃ nai­ta­dva­ca­ne­nā­pi nirdeśyaṃ sva­la­kṣa­ṇasā­mā­nya­syai­va tena ni­rde­śya­tvā­t sva­la­kṣa­ṇe nirdeśāsaṃ­bha­vā­t­, <span resp="?" rend="underline">na hy arthe</span><lb n="118,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,04</span>śabdāḥ santi ta­dā­tmā­no vā yena tasmin pra­ti­bhā­sa­mā­ne te 'pi pra­ti­bhā­se­ra­nn iti va­ca­nā­t | ka­lpa­nā­ro­pi­taṃ <lb n="118,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,05</span>tu svalakṣaṇaṃ taddharmo vā ni­rde­śya­tva­śa­bde­na ni­rdi­śya­te­, vi­ro­dhā­bhā­vā­d iti mataṃ tarhi sva­la­kṣa­ṇa­m ajñeyam api syāt | <lb n="118,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,06</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">ya­thai­vā­kṣa­vi­ṣaye 'bhidhānaṃ nāsti ta­thā­kṣa­jñā­ne viṣayo 'pi naivāsti | tatas tatra pra­ti­bhā­sa­mā­ne 'pi na pratibhā<span type="hard-break">- </span><lb n="118,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,07</span>seta</seg> | śakyaṃ hi vaktuṃ 'yo ya­trā­dhe­ya­ta­yā nāsti tadātmā vā na bhavati sa tasmin pra­ti­bhā­sa­mā­ne 'pi na <lb n="118,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,08</span>pra­ti­bhā­sa­te ya­thā­kṣa­vi­ṣa­ye sva­la­kṣa­ṇe śabdaḥ | nāsti cā­kṣa­jñā­ne tathā­kṣa­vi­ṣa­ya­s tadātmā vā na bha­va­ti­, <lb n="118,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,09</span>iti | yadi punar vi­ṣa­ya­sā­ma­rthyā­d akṣa­jñā­na­syo­tpā­dā­t tatra pra­ti­bhā­sa­mā­ne sa pra­ti­bhā­sa­ta eveti mataṃ tad apy asa<span type="hard-break">- </span><lb n="118,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,10</span>myak, ka­ra­ṇa­śa­kte­r api pra­ti­bhā­sa­pra­sa­ṅgā­t | tathā hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">na kevalaṃ vi­ṣa­ya­ba­lā­d dṛṣṭer utpattiḥ, api tu cakṣu<span type="hard-break">- </span><lb n="118,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,11</span>rā­di­śa­kte­ś ca</seg> | vi­ṣa­yā­kā­rā­nu­ka­ra­ṇā­d da­rśa­na­sya tatra viṣayaḥ pra­ti­bhā­sa­te­, na punaḥ ka­ra­ṇaṃ­, ta­dā­kā­rā­na­nu­ka­ra­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="118,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,12</span>d iti cet tarhi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">ta­da­rtha­va­tka­ra­ṇa­m a­nu­ka­rttu­m a­rha­ti­, na cārthaṃ, vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | da­rśa­na­sya kā­ra­ṇā­nta­ra­sa­dbhā<span type="hard-break">- </span><lb n="118,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,13</span>ve 'pi vi­ṣa­yā­kā­rā­nu­kā­ri­tva­m eva su­ta­sye­va pi­trā­kā­rā­nu­ka­ra­ṇa­m ity api vārtaṃ, svo­pā­dā­na­mā­trā­nu­ka­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="118,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,14</span>pra­sa­ṅgā­t</seg> | vi­ṣa­ya­syā­la­mba­napra­tya­ya­ta­yā svopādānasya ca sa­ma­na­nta­ra­pra­tya­ya­ta­yā pra­tyā­sa­tti­vi­śe­ṣā­d da­rśa­na­sya <lb n="118,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,15</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">u­bha­yā­kā­rā­nu­ka­ra­ṇe py a</seg> nu­jñā­ya­māne <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">rū­pā­di­va­du­pā­dānasyāpi vi­ṣa­ya­tā­pa­ttiḥ­, atiśayā­bhā­vā­t­, varṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="118,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,16</span>der vā tadva­da­vi­ṣa­ya­tva­pra­sa­ṅgā­t</seg> | darśanasya <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">tajja­nma­rū­pā­vi­śe­ṣe 'pi ta­da­dhya­va­sā­ya­ni­ya­mā­d ba­hi­ra­rtha­vi­ṣa­ya­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="118,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,17</span>m ity asāraṃ</seg>, va­rṇā­dā­v ivopādāne 'py a­dhya­va­sā­ya­pra­sa­ṅgā­t­, a­nya­tho­bha­ya­trā­dhya­va­sā­yā­yo­gā­t | na hi rū­pā­dā­v a<span type="hard-break">- </span><lb n="118,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,18</span>dhyavasāyaḥ saṃ­bha­va­ti­, tasya darśanavi­ṣa­ya­tvo­pa­ga­mā­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">da­rśa­na­syā­na­dhya­va­sā­yā­tma­ka­tvā­t</seg> ta­syā­dhya­va­sā­yā­tma­katve <lb n="118,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,19</span>svalakṣaṇa­vi­ṣa­ya­tva­vi­ro­dhā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">adoṣo 'yaṃ, pratyakṣasyā­dhya­va­sā­yahe­tu­tvā­d ity a­ni­rū­pi­tā­bhi­dhā­naṃ</seg> sau­ga­ta­sya­, <lb n="118,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,20</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">tatrābhilā­pā­bhā­vā­t</seg> | yathaiva hi va­rṇā­dā­v a­bhi­lā­pā­bhā­va­s tathā pratyakṣe 'pi tasyā­bhi­lā­pa­ka­lpa­nā­to '­po­ḍha­tvā­d ana<span type="hard-break">- </span><lb n="118,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 118,21</span>bhi­lā­pā­tma­kā­rtha­sā­ma­rthye­no­tpatteḥ | pratyakṣasya <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">ta­da­bhā­ve 'py a­dhya­va­sā­ya­ka­lpa­nāyāṃ pratyakṣaṃ kiṃ nā­dhya­va­sye­t</seg> ? <pb n="119"/><lb n="119,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,01</span>sva­la­kṣa­ṇaṃ svayam a­bhi­lā­pa­śū­nya­m api pra­tya­kṣa­m a­dhya­va­sā­ya­sya hetur na punā rūpādir iti kathaṃ su­ni­rū­pi­tā­bhi­dhā­na­m ? <lb n="119,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,02</span>yadi punar a­vi­ka­lpa­kā­d api pra­tya­kṣā­d vi­ka­lpā­tma­no '­dhya­va­sā­ya­syo­tpa­ttiḥ­, pra­dī­pā­deḥ ka­jja­lā­di­va­dvi­jā­tī­yā­d api <lb n="119,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,03</span>kā­ra­ṇā­t kā­rya­syo­tpa­tti­da­rśa­nā­d iti mataṃ tadā tādṛśo 'rthād vikalpātmanaḥ pra­tya­kṣa­syo­tpa­tti­r astu, tata eva tadvat | <lb n="119,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,04</span>jāti­dra­vya­gu­ṇa­kri­yā­pa­ri­bhā­ṣāka­lpa­nā­ra­hi­tā­d arthāt kathaṃ jā­tyā­di­ka­lpa­nā­tma­kaṃ pratyakṣaṃ syād iti cet pra­tya­kṣā­t ta<span type="hard-break">- </span><lb n="119,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,05</span>dra­hi­tā­d vikalpaḥ kathaṃ jā­tyā­di­ka­lpa­nā­tma­kaḥ syād iti samānaḥ pa­rya­nu­yo­gaḥ | vikalpasya jā­tyā­di­vi­ṣa­ya­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="119,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,06</span>d adoṣa iti cen na, pra­tya­kṣa­va­t tasya jā­tyā­di­vi­ṣa­ya­tva­vi­ro­dhā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">yathaiva hi pratya­kṣa­syā­bhi­lā­pa­saṃ­sa­rga­yo­gya­tā <lb n="119,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,07</span>nāsti tathā ta­tsa­ma­na­nta­ra­bhā­vi­no 'pi vi­ka­lpa­sya</seg>, tasyāpy abhila­pa­ne­nā­bhi­la­pya­mā­ne­na ca jā­tyā­di­nā <lb n="119,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,08</span>saṃ­sa­rgā­saṃ­bha­vā­t­, svo­pā­dā­na­sa­jā­tī­ya­tvā­t | katham idānīṃ vikalpo jā­tyā­di­vya­va­sā­yī­ti cen na katham api | <lb n="119,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,09</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">tathā hi | kiñcit kenacid viśiṣṭaṃ gṛhyamāṇaṃ kvacid vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­tatsaṃ­ba­ndha­vya­va­sthā­gra­ha­ṇa­m a­pe­kṣa­te <lb n="119,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,10</span>da­ṇḍi­va­t</seg>, "­vi­śe­ṣa­ṇaṃ viśeṣyaṃ ca saṃbandhaṃ laukikīṃ sthitim | gṛhītvā saṃkalayyaitat tathā pratyeti nā­nya­thā­" <lb n="119,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,11</span>iti va­ca­nā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">na cāyam iyato vyā­pā­rā­n kartuṃ sa­ma­rthaḥ­; pra­tya­kṣa­balo­tpa­tte­r a­vi­cā­ra­ka­tvā­t pra­tya­kṣa­va­t</seg> | <lb n="119,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,12</span>kaścid āha '<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">naitad evaṃ</seg> dū­ṣa­ṇaṃ­, pra­tya­kṣā­d e­vā­dhya­va­sā­yo­tpa­ttya­na­bhyu­pa­ga­mā­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">śabdārtha­vi­ka­lpa­vā­sa­nā­pra­bha­va<span type="hard-break">- </span><lb n="119,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,13</span>tvān ma­no­vi­ka­lpa­sya</seg> ta­dvā­sa­nā­vi­ka­lpa­syā­pi pū­rva­ta­dvā­sa­nā­pra­bha­va­tvā­d ity a­nā­di­tvā­d vā­sa­nā­vi­ka­lpa­sa­ntā­na­sya <lb n="119,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,14</span>pra­tya­kṣa­saṃ­tā­nā­d a­nya­tvā­t­, vi­jā­tī­yā­d vi­jā­tī­ya­syo­da­yā­ni­ṣṭeḥ­, tadiṣṭau ya­tho­di­ta­dū­ṣa­ṇa­pra­sa­ṅgā­t­' iti, tasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="119,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,15</span>py e­vaṃ­vā­di­naḥ śa­bdā­rtha­vi­ka­lpa­vā­sa­nā­pra­bha­vā<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">t tatas tarhi katham akṣabuddheḥ rū­pā­di­vi­ṣa­ya­tva­ni­ya­maḥ</seg> siddhyet ? <lb n="119,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,16</span>mano­rā­jyā­di­vi­ka­lpā­d api ta­tsi­ddhi­pra­sa­ṅgā­t | a­thā­kṣa­bu­ddhi­saha­kā­ri­ṇo vā­sa­nā­vi­śe­ṣā­d u­tpa­nnā­d rū­pā­di­vi­ka­lpā<span type="hard-break">- </span><lb n="119,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,17</span>d a­kṣa­bu­ddhe rū­pā­di­vi­ṣa­ya­tva­ni­ya­maḥ kathyate | tata e­vā­kṣa­bu­ddhi­vi­ṣa­ya­tvaniyamo 'py a­bhi­dhī­yatām | anyathā <lb n="119,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,18</span>rū­pā­di­vi­ṣa­ya­tva­ni­yamo 'pi mā bhū­da­vi­śe­ṣā­t | rūpā­dyu­lle­khitvād vi­ka­lpa­sya tadbalāt <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">tadabhyu­pa­ga­me vā</seg> pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="119,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,19</span>kṣabuddhe<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">r a­bhi­lā­pa­saṃ­sa­rgo 'pi tadvad a­nu­mī­ye­ta</seg>, ta­dvi­ka­lpa­syā­bhi­lāpe­nā­bhi­la­pya­mā­na­jā­tyā­dyu­lle­khi­ta­yo­tpa­ttya­nya<span type="hard-break">- </span><lb n="119,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,20</span>thānu­pa­pa­tteḥ­, tada­nu­mi­tā­c cā­kṣa­bu­ddhya­bhi­lā­pa­saṃ­sa­rgā­d rū­pā­dya­bhi­lā­pa­saṃ­sa­rgo 'numīyeta | iti śa­bdā­dvai­ta­vā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="119,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,21</span>ma­ta­si­ddhiḥ | na ca saugato da­rśa­na­syā­bhi­lā­pa­saṃ­sa­rga­m upaiti | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">tasmād ayaṃ kiñcit paśyan ta­tsa­dṛ­śaṃ <lb n="119,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 119,22</span>pūrvaṃ dṛṣṭaṃ na smartum arhati ta­nnā­ma­vi­śe­ṣā­sma­ra­ṇā­t | ta­da­sma­ra­n naiva ta­da­bhi­dhā­naṃ pra­ti­pa­dya­te | </seg> <pb n="120"/><lb n="120,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">ta­da­pra­ti­pa­ttau tena tan na yo­ja­ya­ti | tad a­yo­ja­ya­n nā­dhya­va­syatīti na kvacid vikalpaḥ śabdo vety avi<span type="hard-break">- </span><lb n="120,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,02</span>kalpābhidhānaṃ jagat syāt</seg> | nanu ca nā­ma­saṃ­śrayasya vi­ka­lpa­sya pra­tyā­tma­ve­dya­tvā­t sarveṣām a­bhi­dhā­na­sya ca <lb n="120,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,03</span>śro­tra­bu­ddhau pra­ti­bhā­sa­nā­t katham a­vi­ka­lpā­bhi­dhā­naṃ ja­ga­dā­pa­dye­te­ti cen na, tatrāpy a­dhya­va­sā­yāsaṃ­bha­vā­t | na ca <lb n="120,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,04</span>sva­saṃ­ve­da­ne­ne­ndri­ya­pra­tya­kṣe­ṇa vā ni­rvi­ka­lpa­ke­na vi­ka­lpo­bhi­dhā­naṃ vā gṛhītaṃ nāma, atiprasaṅgāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">tathā hi | <lb n="120,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,05</span>bahir antar vā gṛhītam apy a­gṛ­hī­ta­kalpaṃ kṣa­ṇa­kṣa­ya­sva­la­kṣa­ṇa­saṃ­ve­da­nā­di­va­t | tathā cā­yā­ta­m a­ce­ta­na­tvaṃ <lb n="120,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,06</span>jagataḥ</seg> | nanu ca nā­sma­nma­te kaścit kiñcin nī­lā­di­kaṃ su­khā­di­kaṃ vā saṃvidan pū­rva­saṃ­vi­di­taṃ ta­tsa­dṛ­śaṃ tannāma<span type="hard-break">- </span><lb n="120,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,07</span>viśeṣaṃ ca kramaśaḥ sma­ra­ti­, pū­rva­saṃ­vi­di­ta­saṃ­ve­dya­mā­na­nā­ma­vi­śe­ṣa­yoḥ sahaiva sma­ra­ṇā­t­, tatsaṃ­skā­ra­yo­r dṛ­śya­da­rśa<span type="hard-break">- </span><lb n="120,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,08</span>nād eva ma­ha­pra­bo­dhā­t | tato 'yaṃ kiñcit paśyann eva ta­tsa­dṛ­śaṃ pū­rva­dṛ­ṣṭaṃ smarttum a­rha­ti­, tadaiva ta­nnā­ma­vi­śe­ṣa­sma­ra­ṇā­t­, <lb n="120,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,09</span>tatas tasyedaṃ nāmety a­bhi­dhā­na­pra­ti­pa­tteḥ­, tatas tasya dṛ­śya­syā­bhi­dhā­ne­na yo­ja­nā­d vya­va­sā­ya­gha­ṭa­nā­n na kiñcid dūṣaṇam i<span type="hard-break">- </span><lb n="120,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,10</span>ty a­pa­raḥ­, tasyāpi dṛ­śya­mā­na­nā­mnaḥ pū­rva­dṛ­ṣṭa­sya ca tatsa­dṛ­śa­sya <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">saha smṛtir a­yu­ktai­va</seg>, sva­ma­ta­vi­ro­dhā­t­, sakṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="120,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,11</span>tsmṛ­ti­dva­yāna­bhyu­pa­ga­mā­t kalpanayor bā­dhya­bā­dha­ka­bhā­vā­t | katham a­nya­thā­'­śvaṃ vi­ka­lpa­ya­to 'pi go­da­rśa­ne kalpanā<span type="hard-break">- </span><lb n="120,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,12</span>vi­ra­ha­si­ddhiḥ ? nāmamātre 'pi sa­ha­smṛ­ti­r a­yu­ktai­va­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">ta­nnā­mā­kṣa­ra­mā­trā­ṇā­m api kra­ma­śo­dhya­va­sā­nā­t</seg>, a­dhya­va­sānā<span type="hard-break">- </span><lb n="120,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,13</span>bhāve smṛter a­yo­gā­t kṣa­ṇa­kṣa­yā­di­va­t | na ca yu­ga­pa­t ta­da­dhya­va­sā­yaḥ saṃ­bha­va­ti­, vi­ro­dhā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">anyathā saṃkulā <lb n="120,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,14</span>pra­ti­pa­ttiḥ syāt</seg>, nīlam iti nāmni na­kā­rā­dī­nāṃ pa­ra­spa­ra­vi­vi­ktā­nā­m apratipatteḥ | ki­ñcā­bhi­lā­pa­sya pa­da­la­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="120,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,15</span>ṇasya ta­daṃ­śā­nāṃ ca varṇānāṃ nā­ma­vi­śe­ṣa­sya smṛtā­va­sa­tyāṃ vyavasāyaḥ syāt satyāṃ vā ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">nāmno nā­mā­nta­re­ṇa <lb n="120,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,16</span>vināpi smṛtau kevalārtha­vya­va­sā­yaḥ kiṃ na syāt ? </seg> svābhi­dhā­na­vi­śe­ṣā­pe­kṣā evārthā niścayair vya­va­sī­ya­nte <lb n="120,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,17</span>ity ekāntasya tyā­gā­t­, nāmnaḥ sva­la­kṣa­ṇa­syā­pi svā­bhi­dhā­na­vi­śe­ṣā­na­pe­kṣasyaiva vya­va­sā­ya­va­ca­nā­t | tada­va­ca­ne vā <lb n="120,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,18</span>na kvacid vya­va­sā­yaḥ syāt, nāma­ta­daṃ­śā­nā­m a­vya­va­sā­ye nāmā­rtha­vya­va­sā­yā­yo­gā­t | darśa­ne­nā­vya­va­sā­yā­tma­nā <lb n="120,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,19</span>dṛ­ṣṭa­syā­py a­dṛ­ṣṭa­ka­lpa­tvā­t sa­ka­la­pra­mā­ṇā­bhā­vaḥ­, pratya­kṣa­syā­bhā­ve '­nu­mā­no­tthā­nā­bhā­vā­t | tata eva sa­ka­la­pra­me­yā­pā­yaḥ­, <lb n="120,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 120,20</span>pra­mā­ṇā­pā­ye pra­me­ya­vya­va­sthā­nu­pa­pa­tteḥ | ity a­pra­mā­ṇa­pra­me­ya­tva­m a­śe­ṣa­syā­va­śya­m a­nu­ṣa­jye­ta | tad uktaṃ <span resp="?" rend="underline">nyā­ya­vi­ni­śca­ye</span><pb n="121"/><lb n="121,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,01</span>"­a­bhi­lā­pa­ta­daṃ­śā­nā­m a­bhi­lā­pa­vi­ve­ka­taḥ | a­pra­mā­ṇa­pra­me­ya­tvam a­va­śya­m a­nu­ṣa­jya­te­" iti, a­bhi­lā­pa­vi­ve­ka­ta <lb n="121,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,02</span>ity a­bhi­lā­pa­ra­hi­ta­tvā­d iti vyā­khyā­nā­t | pratha­ma­pa­kṣo­pa­kṣi­pta­do­ṣa­pa­ri­ji­hī­rṣa­yā <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">tannā­mā­nta­ra­pa­ri­ka­lpa­nā­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="121,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,03</span>m a­na­va­sthā</seg> | nā­ma­ta­daṃ­śā­nā­m api nā­mā­nta­ra­smṛ­tau hi vya­va­sā­ye nā­mā­nta­ra­ta­daṃ­śā­nā­m api vya­va­sā­yaḥ sva­nā­mā­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="121,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,04</span>rasmṛtau satyām ity a­na­va­sthā syāt | tathā ca tad e­vā­pra­mā­ṇa­pra­me­ya­tva­m a­va­śya­m a­nu­ṣa­jye­ta | atrāpīyam eva kārikā <lb n="121,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,05</span>yojyā, '­a­bhi­lā­pa­vi­ve­ka­taḥ­' ity a­bhi­lā­pa­ni­śca­ya­ta iti vyā­khyā­nā­t | pra­ti­pā­di­ta­do­ṣa­bha­yā<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">t tad ayam aśabdaṃ <lb n="121,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,06</span>sāmānyaṃ vya­va­sya­n sva­la­kṣa­ṇa­m api vya­va­sye­t­, </seg> sā­mā­nya­la­kṣa­ṇa­sva­la­kṣa­ṇa­yo­r hi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">bhe­dā­bhā­vā­t | </seg> nanv a­rtha­kri­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="121,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,07</span>kāriṇaḥ pa­ra­mā­rtha­sa­taḥ sva­la­kṣa­ṇa­tvā­t­, tato '­nya­syā­na­rtha­kri­yā­kā­ri­ṇaḥ saṃ­vṛ­ti­sa­taḥ sā­mā­nya­la­kṣa­ṇa­tvā­t tayoḥ <lb n="121,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,08</span>katham abhedaḥ syāt ? "yad e­vā­rtha­kri­yā­kā­ri tad eva pa­ra­mā­rtha­sa­t | anyat saṃ­vṛ­ti­sa­t prokte te sva­sā­mā­nya­la­kṣa­ṇe­" <lb n="121,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,09</span>iti va­ca­nā­t­, tayor abhede sāṃ­vṛ­te­ta­ra­sva­bhā­va­vi­ro­dhā­t | iti ka­ści­t­, so 'pi sva­da­rśa­nā­nu­rā­gī na pa­rī­kṣa­kaḥ­, <lb n="121,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,10</span>sve­nā­sā­dhā­ra­ṇe­na rūpeṇa la­kṣya­mā­ṇa­sya sā­mā­nya­syā­pi sva­la­kṣa­ṇa­tva­gha­ṭa­nā­d vi­śe­ṣa­va­t | yathaiva hi viśeṣaḥ <lb n="121,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,11</span>sve­nā­sā­dhā­ra­ṇe­na rūpeṇa sā­mā­nyā­saṃ­bha­vi­nā vi­sa­dṛ­śa­pa­ri­ṇā­mā­tma­nā lakṣyate tathā sā­mā­nya­m api svenāsā<span type="hard-break">- </span><lb n="121,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,12</span>dhā­ra­ṇe­na rūpeṇa sa­dṛ­śa­pa­ri­ṇā­mā­tma­nā vi­śe­ṣā­saṃ­bha­vi­nā lakṣyate iti kathaṃ sva­la­kṣa­ṇa­tve­na vi­śe­ṣā­dbhi­dya­te ? yathā <lb n="121,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,13</span>ca viśeṣaḥ svā­ma­rtha­kri­yāṃ kurvan vyā­vṛ­tti­jñā­na­la­kṣa­ṇā­m a­rtha­kri­yā­kā­rī tathā sā­mā­nya­m api svā­ma­rtha­kri­yā­m anvaya<span type="hard-break">- </span><lb n="121,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,14</span>jñā­na­la­kṣa­ṇāṃ kurvat katham a­rtha­kri­yā­kā­ri na syāt ? tadbāhyāṃ punar vā­ha­do­hā­dya­rtha­kri­yāṃ yathā na sāmānyaṃ kartu<span type="hard-break">- </span><lb n="121,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,15</span>m u­tsa­ha­te tathā viśeṣo 'pi kevalaḥ, sā­mā­nya­vi­śe­ṣā­tmano vastuno ga­vā­de­s tatro­pa­yo­gāt | i­tya­rtha­kri­yā­kā­ri­tve­nā­pi <lb n="121,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,16</span>tayor abhedaḥ siddhaḥ | e­ka­smā­d dravyāt ka­tha­ñci­d a­bhi­nna­tva­sā­dha­nā­c ca sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­pa­ri­ṇā­ma­yo­r abhedo '­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ | <lb n="121,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,17</span>tathā ca sāmānyaṃ vya­va­sya­nn api ka­tha­ñci­t ta­da­bhi­nna­sva­la­kṣa­ṇaṃ na vya­va­sya­tī­ti katham u­pa­pa­tti­ma­t ? atha <lb n="121,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,18</span>na dravyaṃ nāpi ta­tpa­ri­ṇā­maḥ sāmānyaṃ viśeṣo vā sva­la­kṣa­ṇa­m | kiṃ tarhi ? tato 'nyad eva kiñcit sarvathā <lb n="121,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,19</span>nirdeṣṭum aśakyaṃ pra­tya­kṣa­bu­ddhau pra­ti­bhā­sa­mā­naṃ tad a­nu­ma­nya­te | evam api jā­tya­nta­raṃ sā­mā­nya­vi­śe­ṣā­tma­kaṃ vastu <lb n="121,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,20</span>sva­la­kṣa­ṇa­m ity ā­yā­taṃ­, tasyaiva pa­ra­spa­ra­ni­ra­pe­kṣa­sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­ta­dvaddravyebhyo 'nyasya pra­tya­kṣa­saṃ­vi­di pra­ti­bhā­sa­nā­t­, <lb n="121,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,21</span>ni­ra­nva­ya­kṣa­ṇa­kṣa­yi­ni­raṃ­śa­pa­ra­mā­ṇu­la­kṣa­ṇa­sya su­ṣṭhu­pra­tya­kṣe­ṇā­la­kṣa­ṇā­t | tatra ca vya­va­sā­yo '­kṣa­ja­nmā svā­bhi­dhā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="121,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,22</span>vi­śe­ṣa­ni­ra­pe­kṣaḥ kin na syāt ? yato 'yaṃ sva­la­kṣa­ṇa­m aśabdaṃ na vya­va­sye­t | tataḥ, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">sā­mā­nya­va­t sva­la­kṣa­ṇa­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="121,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,23</span>dhya­va­sya­nn a­bhi­lā­pe­na yo­ja­ye­t | tato na kiñcit pra­me­ya­m a­na­bhi­lā­pyaṃ nāma</seg> śru­ta­jñā­na­pa­ri­cche­dyaṃ­, śabdayo<span type="hard-break">- </span><lb n="121,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,24</span>jitasya śru­ta­vi­ṣa­ya­tvo­pa­pa­tteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">pratya­kṣa­syā­na­bhilāpyatve smārttaṃ śa­bdā­nu­yo­janaṃ dṛ­ṣṭa­sā­mā­nya­vya­vasāyo <lb n="121,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,25</span>yady a­pe­kṣe­ta so 'rtho vyavahito bhavet tadi­ndri­ya­jñā­nā­t sā­mā­nya­vya­va­sā­yo na syāt | </seg> yathaiva <lb n="121,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 121,26</span>hi śa­bda­saṃ­sṛ­ṣṭā­rtha­grā­hi­sa­vi­ka­lpa­ka­pra­tya­kṣa­vā­di­nām a­rtho­pa­yo­ge saty api smā­rtta­śa­bdā­nu­yo­ja­nā­pe­kṣe '­kṣa­jñā­ne <pb n="122"/><lb n="122,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,01</span>tadartho vya­va­hi­taḥ syāt smārtena śa­bdā­nu­yo­ja­ne­na iti tadarthād a­kṣa­jñā­naṃ sa­vi­ka­lpa­kaṃ na syāt, tadabhāve 'pi <lb n="122,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,02</span>bhāvāt tadbhāve 'pi cā­bhā­vā­d iti dū­ṣa­ṇa­m <span resp="?" rend="underline">'­a­rtho­pa­yo­ge 'pi punaḥ smārttaṃ śa­bdā­nu­yo­ja­na­m | akṣadhīr yady a­pe­kṣe­ta so 'rtho <lb n="122,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,03</span>vya­va­hi­to bha­ve­t­'</span> iti va­ca­nā­t sa­mu­dbhā­vyate tathaiva śa­bdā­nu­yo­ja­nā­sa­hi­tā­rtha­grā­hi­vi­ka­lpa­vā­di­nā­m api saugatā<span type="hard-break">- </span><lb n="122,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,04</span>nām indriya­jñā­na­m u­pa­yo­ge saty api vi­ka­lpo­tpattau smārttaṃ śa­bdā­nu­yo­ja­naṃ vikalpo yady a­pe­kṣe­ta ta­dā­ta­di­ndri­ya­jñā­naṃ <lb n="122,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,05</span>sva­vi­ṣa­ya­nā­m a­vi­śe­ṣa­sma­ra­ṇe­na ta­dyo­ja­ne­na ca vya­va­hi­taṃ syāt | tathā ca ne­ndri­ya­jñā­nā­d vyavasāyaḥ syāt tadabhāve <lb n="122,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,06</span>bhāvāt tadbhāve 'pi cā­bhā­vā­d iti dū­ṣa­ṇa­m u­dbhā­va­nī­yaṃ­, 'jñāno­pa­yo­ge 'pi punaḥ smārttaṃ śa­bdā­nu­yo­ja­naṃ | vikalpo <lb n="122,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,07</span>yady a­pe­kṣe­tā­dhya­kṣaṃ vyavahitaṃ bha­ve­t­' iti vaktuṃ śakyatvāt, artha­śa­bde­na pra­tya­kṣa­syā­bhi­dhā­nā­d vā, kvacid vi­ṣa­ye­ṇa <lb n="122,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,08</span>vi­ṣa­yi­ṇo va­ca­nā­d dha­rma­kī­rtti­kārikāyā eva ta­nma­ta­dū­ṣa­ṇa­pa­ra­tve­na vyākhyātuṃ śa­kya­tvā­t | yathā ca prāgaja<span type="hard-break">- </span><lb n="122,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,09</span>nako yo 'rtho '­bhi­lā­pa­saṃ­sṛ­ṣṭā­rthe­ndri­ya­buddheḥ sa paścād api smā­rta­śa­bdā­nu­yo­ja­ne 'pi tasyo­pa­yo­gāvi­śe­ṣā­d a­ja­na­ka eva <lb n="122,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,10</span>te­nā­rthā­pā­ye 'pi netradhīḥ śa­bdā­dvai­ta­vā­di­naḥ syād iti <span resp="?" rend="underline">dha­rma­kī­rti­dūṣaṇaṃ, 'yaḥ prā­ga­ja­na­ko buddher u­pa­yo­gā­vi­śe­ṣa­taḥ | <lb n="122,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,11</span>sa paścād api tena syād a­rthā­pā­ye 'pi</span> ne­tra­dhīḥ­' iti va­ca­nā­t | tathā yad i­ndri­ya­jñā­naṃ smā­rta­śa­bda­yo­ja­nā­t prāga<span type="hard-break">- </span><lb n="122,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,12</span>janakaṃ sā­mā­nya­vya­va­sā­ya­sya tat paścād apy upayo­gā­vi­śe­ṣā­t te­ne­ndri­ya­jñā­na­vya­pā­ye 'pi sā­mā­nya­vya­va­sā­yaḥ <lb n="122,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,13</span>syāt, tasya <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">prāg ivāja­na­ka­tvā­t­, ta­da­nta­re­ṇā­pi da­rśa­na­m ayaṃ gaur iti nirṇayaḥ syāt</seg>, 'yaḥ prā­ga­ja­na­ko <lb n="122,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,14</span>buddher u­pa­yo­gā­vi­śe­ṣa­taḥ | sa paścād api te­nā­kṣa­bo­dhā­pāye 'pi kalpanā' iti pra­ti­pā­da­nā­t | tad evaṃ na da­rśa­nā­d adhyava<span type="hard-break">- </span><lb n="122,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,15</span>sāyaḥ saṃ­bha­va­ti yena da­rśa­na­sya svālambanasa­ma­na­nta­rapra­tya­ya­ja­nma­ta­tsā­rū­pyāviśeṣe 'pi sva­vi­ṣa­ya­pra­ti­ni­ya­maḥ <lb n="122,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,16</span>sidhyet | kiñca sau­ga­tā­nā<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">m a­na­bhi­lā­pya­sya viśeṣasyā­nu­bha­ve katham a­bhi­lā­pya­sya smṛtiḥ ? a­tya­nta­bhe­dā­t</seg> <lb n="122,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,17</span>sva­la­kṣa­ṇā­t sā­mā­nya­sya­, sa­hya­vi­ndhya­va­t | na hi sa­hya­syā­nu­bha­ve vindhyasya smṛtir yuktā | vi­śe­ṣa­sā­mā­nya­yo­r ekatvā<span type="hard-break">- </span><lb n="122,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,18</span>dhya­va­sā­yā­d vi­śe­ṣa­syā­nu­bha­ve sāmānye smṛtir yu­ktai­ve­ti cet, kutas tayor e­ka­tvā­dhya­va­sā­yaḥ ? na tāvat pratyakṣāt, tasya <lb n="122,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,19</span>sā­mā­nyā­vi­ṣa­ya­tvā­t­, nāpi tatpṛ­ṣṭha­bhā­vi­no vi­ka­lpā­d a­nu­mā­nā­d vā, tasya vi­śe­ṣā­vi­ṣa­ya­tvā­t­, ta­du­bha­ya­vi­ṣa­ya­sya ca <lb n="122,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,20</span>kasyacit pra­mā­ṇa­syā­na­bhyu­pa­ga­mā­t | ta­da­nya­ta­ra­vi­ṣa­ye­ṇa tayor e­ka­tvā­dhya­va­sā­ye­ti­pra­sa­ṅgā­t triviprakṛ­ṣṭe­ta­ra­yo­r apy e<span type="hard-break">- </span><lb n="122,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,21</span>ka­tvā­dhya­va­sā­yo '­kṣa­jñā­nā­t pra­sa­jye­ta | kiṃ ca<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">śa­bdā­rtha­yoḥ saṃ­ba­ndha­syāsvā­bhā­vi­katve katham a­rtha­mā­traṃ paśyan śabda<span type="hard-break">- </span><lb n="122,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,22</span>m a­nu­sma­re­t</seg> śabdaṃ śrṛṇvan <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">tadarthaṃ vā ? yato 'yaṃ vya­va­sā­yaḥ</seg> sau­ga­ta­sya sidhyet | na hi sa­hya­mā­traṃ paśyan vindhyasya <lb n="122,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 122,23</span>smaret | syān mataṃ '­śa­bda­sya vi­ka­lpye­na ta­du­tpa­tti­la­kṣa­ṇa­saṃ­ba­ndho­pa­ga­mā­t tasya ca dṛ­śye­nai­ka­tvā­dhya­va­sā­yā­d viśeṣa<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="123"/><lb n="123,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,01</span>syā­nu­bha­ve 'pi śabdaṃ tadarthaṃ vā vikalpyaṃ smartum īṣṭe vya­va­hā­rī­, pra­vṛ­tti­da­rśa­nā­t­, iti, tad apy a­sa­mya­k­, kutaścid api <lb n="123,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,02</span>dṛ­śya­vi­ka­lpya­yo­r e­ka­tvā­dhya­va­sā­yā­saṃ­bha­va­syoktatvāt | tataḥ svata eva vya­va­sā­yā­tma­ka­tva­m a­bhyu­pa­ga­nta­vyaṃ pra­tya­kṣa­sya <lb n="123,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,03</span>na punar a­bhi­dhā­na­jā­tyā­di­yo­ja­nā­pe­kṣa­yā | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">cakṣu­rā­di­jñā­na­sya kathañcid vya­va­sā­yā­tma­ka­tvā­bhā­ve dṛṣṭa­sa­jā­tī<span type="hard-break">- </span><lb n="123,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,04</span>ya­smṛ­ti­r na syāt, dāna­hiṃ­sā­vi­ra­ti­ce­ta­saḥ sva­rgā­di­pha­la­ja­na­na­sā­ma­rthya­saṃ­ve­da­na­va­t kṣa­ṇa­kṣa­yā­nu­bha­va­na<span type="hard-break">- </span><lb n="123,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,05</span>vad vā</seg> | vya­va­sā­yā­tma­no mā­na­sa­pra­tya­kṣā­d dṛ­ṣṭa­sa­jā­tī­ya­smṛ­ti­r iti cen na, a­vya­va­sā­yā­tma­no '­kṣa­jñā­nā­t sa­ma­na­nta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="123,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,06</span>pra­tya­yā­d vya­va­sā­yā­tma­no ma­no­vi­jñā­na­syo­tpa­tti­vi­ro­dhā­d vi­ka­lpa­va­t, nirvikalpā­tma­ka­tvā­n mā­na­sa­pra­tya­kṣa­syā­bhi­lā­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="123,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,07</span>saṃ­sa­rga­yo­gya­tā­pra­ti­bhā­sā­bhā­vā­t | a­vya­va­sā­yā­tma­no 'py a­kṣa­jñā­nā­d a­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣa­sa­ha­kā­ri­ṇaḥ syād utpattir iti cet, <lb n="123,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,08</span>kim evam a­kṣa­jñā­na­sya svayaṃ vya­va­sā­yā­tma­na e­vā­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣā­d u­tpa­tti­r neṣyate ? tena nī­lā­de­r vya­va­sā­ye ta­tkṣa­ṇa­kṣa­ya­sva<span type="hard-break">- </span><lb n="123,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,09</span>rga­prā­pa­ṇa­śa­ktyāder api vya­va­sā­ya­pra­sa­ṅgā­n nā­kṣa­jñā­naṃ vya­va­sā­yā­tma­ka­m iṣṭam iti cet tata eva mā­na­sa­pra­tya­kṣa­m api <lb n="123,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,10</span>vya­va­sā­yā­tma­kaṃ mā bhūt | tasya kṣa­ṇa­kṣa­yā­dyavi­ṣa­ya­tvā­n na tadvya­va­sā­yi­tva­m iti cet tata e­vā­kṣa­jñā­na­syā­pi tan mā <lb n="123,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,11</span>bhūt | tathā sati nīlādeḥ kṣa­ṇa­kṣa­yā­di­r anyaḥ syāt, ta­dvya­va­sā­ye 'py a­vya­va­sā­yā­t kūṭāt pi­śā­cā­di­va­d iti <lb n="123,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,12</span>cet tarhi mā­na­sa­pra­tya­kṣe­ṇā­pi nī­lā­di­vya­va­sā­ye 'pi kṣa­ṇa­kṣa­yā­de­r a­vya­va­sā­yā­t tato bhedo 'stu tadvad eva, sarvathā viśe<span type="hard-break">- </span><lb n="123,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,13</span>ṣābhāvāt | kathañcid a­kṣa­jñā­na­sya vya­va­sā­yā­tma­ka­tve tu mā­na­sa­pra­tya­kṣa­ka­lpa­nā­pi na syāt, pra­yo­ja­nā­bhā­vā­t­, <lb n="123,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,14</span>tatpra­yo­ja­na­syā­kṣa­jñā­nā­d eva siddheḥ | e­te­nā­vya­va­sā­yā­tma­ka­m api mā­na­sa­pra­tya­kṣaṃ ka­lpa­ya­n pra­ti­kṣi­ptaḥ | nanu <lb n="123,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,15</span>'­ni­rvi­ka­lpa­kā­d apy a­kṣa­jñā­nā­d a­bhyā­sa­pra­ka­ra­ṇa­bu­ddhi­pā­ṭa­vā­rthi­tva­va­śā­d dṛ­ṣṭa­sa­jā­tī­ye smṛtir yuktā, sa­vi­ka­lpa­ka­pra­tya­kṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="123,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,16</span>d api ta­da­bhā­ve ta­da­nu­pa­pa­tteḥ pra­ti­vā­dyā­dyu­pa­nya­sta­sa­ka­la­va­rṇa­pa­dā­di­vat svo­cchvā­sā­di­saṃ­khyā­va­d vā | na hi savika<span type="hard-break">- </span><lb n="123,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,17</span>lpa­ka­pra­tya­kṣe­ṇa ta­dvya­va­sā­ye 'pi ka­sya­ci­d a­bhyā­sā­dya­bhā­ve punas ta­tsmṛ­ti­r ni­ya­ma­taḥ siddhā yataḥ sa­vi­ka­lpa­ka­tva­pra­ka­lpa­naṃ <lb n="123,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,18</span>pra­tya­kṣa­sya pha­la­va­t | ' iti kaścit so 'py a­pra­jñā­ka­ra eva, sa­rva­thai­ka­sva­bhāvasya pra­tya­kṣa­sya kvacid a­bhyā­sā­dī­nā­m i<span type="hard-break">- </span><lb n="123,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,19</span>tareṣāṃ ca sa­kṛ­da­yo­gā­t | tadanyavyāvṛttyā tatra tadyoga iti cen na, svayam a­ta­tsva­bhā­va­sya ta­da­nya­vyā­vṛ­tti­saṃ­bha­ve <lb n="123,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 123,20</span>pā­va­ka­syāśī­ta­tvā­di­vyā­vṛ­tti­pra­sa­ṅgā­t­, tatsvabhāvasya ta­da­nya­vyā­vṛ­tti­ka­lpa­ne pha­lā­bhā­vā­t­, pra­ti­ni­ya­ta­ta­tsva<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="124"/><lb n="124,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,01</span>bhā­va­syai­vā­nya­vyā­vṛ­tti­rū­pa­tvā­t | sa­vi­ka­lpa­ka­pra­tya­kṣa­jñā­na­vā­di­nāṃ tv eṣām a­va­gra­he­hā­vā­ya­jñā­nā­d a­na­bhyā­sā­tma­kā­d anya<span type="hard-break">- </span><lb n="124,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,02</span>d e­vā­bhyā­sā­tma­kaṃ dhā­ra­ṇā­jñā­naṃ pra­tya­kṣa­m | teṣāṃ ta­da­bhā­ve pa­ro­pa­nya­sta­sa­ka­la­va­rṇa­pa­dā­di­ṣv a­va­gra­hā­di­tra­ya­sa­dbhā­ve 'pi na <lb n="124,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,03</span>smṛtiḥ | ta­tsa­dbhā­ve tu syād eva, sarvatra ya­thā­saṃ­skā­raṃ smṛ­tya­bhyu­pa­ga­mā­t kvacid a­bhi­lā­pa­saṃ­skārād a­bhi­lā­pa­smṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="124,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,04</span>tivat | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">pratyakṣe '­bhi­lā­pa­saṃ­skā­ra­vi­cche­da kutas ta­dvi­ka­lpyā­bhilā­pa­saṃ­yo­janaṃ yataḥ sā­mā­nya­m a­bhi­lā­pyaṃ <lb n="124,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,05</span>syāt</seg> | pra­tya­kṣa­gṛ­hī­ta­m eva hi svala­kṣa­ṇa­m anyavyāvṛttaṃ sā­dhā­ra­ṇākā­ra­ta­yā pra­ti­bhā­sa­mā­naṃ sāmānyaṃ vi­ka­lpā­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="124,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,06</span>lā­pa­yo­ja­ne­nā­bhi­lāpyam iṣyate | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">na ca grā­ha­ka­pra­tya­kṣa­smṛ­ti­pra­ti­bhā­sa­bhe­dā­d vi­ṣa­ya­sva­bhā­vā­bhe­dābhāvaḥ, <lb n="124,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,07</span>sa­kṛ­de­kā­rtho­pa­ni­ba­ddha­da­rśa­na­pra­tyā­sa­nne­ta­ra­pu­ru­ṣa­jñā­na­vi­ṣa­ya­va­t</seg> | yathā hi sakṛd e­ka­smi­nn arthe pā­da­pā­dā­v upani<span type="hard-break">- </span><lb n="124,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,08</span>ba­ddha­da­rśa­na­yoḥ pra­tyā­sa­nna­vi­pra­kṛ­ṣṭa­pu­ru­ṣa­yo­r jñānābhyāṃ vi­ṣa­yī­kṛ­te spa­ṣṭā­spa­ṣṭa­pra­ti­bhā­sa­bhe­dā­n na sva­bhā­va­bhe­daḥ pā­da­pa­sya­, <lb n="124,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,09</span>ta­syai­ka­tvā­vya­ti­kra­mā­t­, tathaiva grā­ha­ka­yoḥ pratyakṣasmṛti­pra­ti­bhā­sa­yo­r bhede 'pi spaṣṭam a­nda­ta­yā na ta­dvi­ṣa­ya­sya bhedaḥ, <lb n="124,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,10</span>sva­la­kṣa­ṇa­syai­ka­sva­bhā­va­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">tathā ca ma­nda­pra­ti­bhā­si­ni</seg> sva­la­kṣa­ṇe ghaṭādau śa­bda­vi­ka­lpa­vi­ṣa­ye <lb n="124,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,11</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">ta­tsaṃ­ke­ta­vya­va­hā­ra­ni­ya­ma­ka­lpa­nā­yā­m api kathañcid a­bhi­dhe­ya­tvaṃ vastunaḥ siddham | ity alaṃ prasa­ṅge­na­, </seg> <lb n="124,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,12</span>rū­pā­di­svalakṣaṇe śa­bdā­bhā­vā­d a­vā­cya­m eva tad iti bru­vā­ṇa­sya pratyakṣe '­rtha­syā­bhāvāt ta­syā­jñe­ya­tva­pra­sa­kteḥ sa­ma­rtha­nā­t­, <lb n="124,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,13</span>rū­pā­dya­rtha­sya kathañcij jñeyatve '­bhi­lā­pya­tva­syā­pi sādhanāt prakṛ­tā­rtha­pa­ri­sa­mā­ptau pra­sa­ṅga­sya ni­ṣpra­yo­ja­na­tvā­t <lb n="124,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,14</span>paryāptaṃ pra­sa­ṅge­na | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_13">tasmād a­vā­cya­tai­kā­nte yad a­vā­cya­m ity a­bhi­dhā­naṃ tad a­sa­ma­ñja­saṃ­, sva­la­kṣa­ṇa­m a­ni­rde­śya­m i<span type="hard-break">- </span><lb n="124,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,15</span>tyā­di­va­t sva­va­ca­na­vi­ro­dhā­t</seg> tad apy a­sa­d­, yad asataḥ sa­mu­dā­hṛ­ta­m iti pra­ti­pā­da­nā­t | yathaiva hi sva­la­kṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="124,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,16</span>manir deśyam ity a­vā­cya­tai­kā­nte vaktum aśakyaṃ tathā pratyakṣaṃ ka­lpa­nā­po­ḍha­m ity api, pratyakṣe '­bhi­lā­pa­saṃ­sa­rgā­bhā­ve <lb n="124,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,17</span>vi­ka­lpā­nu­tpa­tti­pra­sa­ṅga­sya ni­ve­di­ta­tvā­t­, tatsadbhāve sa­vi­ka­lpa­ka­tva­si­ddheḥ | </p><p n="a_56" rend="justify"><lb n="124,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,18</span>tad evaṃ svā­bhi­sa­ma­nta­bha­dra­bhā­na­vaḥ sphu­ṭa­ta­ra­vi­la­sa­da­ka­la­ṅka­nyā­ya­ga­bha­sti­bhi­r a­pa­ha­sti­ta­sa­ma­sta­bhā­vai­kā­ntā­di­pa­ra­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="124,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,19</span>ta­dhvā­nta­sa­nta­ta­yo 'pi pa­rā­tma­pa­kṣa­ni­rā­ka­ra­ṇa­sa­ma­rtha­nā­ya­ttaṃ ja­ya­mā­di­śa­tā bha­ga­va­tā­pte­na kiṃ punar me śāsanaṃ pra­si­ddhe­na <lb n="124,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 124,20</span>na bādhyate iti spaṣṭaṃ pṛṣṭā ivāhuḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_14 a_57"><l ana="sbt" n="sbt_14ab"><lb n="124,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 14
 </span>kathañcit te sa­de­ve­ṣṭaṃ ka­tha­ñci­d asad eva tat | </l><l ana="sbt" n="sbt_14cd">tatho '­bha­ya­m avācyaṃ ca na­ya­yo­gā­n na sarvathā || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">14</ref> || </l></lg><p n="a_58" rend="justify"><pb n="125"/><lb n="125,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 125,01</span>ca­śa­bdā­t sad avācyam eva ka­tha­ñci­d asad avācyam eva tadu­bha­yā­vā­cya­m eveṣṭaṃ te śā­sa­na­m iti sa­mu­ccī­ya­te­, <lb n="125,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 125,02</span>'praśna­va­śā­d ekatra va­stu­nya­vi­ro­dhe­na vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­ka­lpa­nā sa­pta­bha­ṅgī­, iti vacanāt | na­ya­yo­gā­d iti va­ca­nā­n na<span type="hard-break">- </span><lb n="125,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 125,03</span>ya­vā­kyā­ni saptaiveti da­rśa­ya­nti­, tato 'nyasya bha­ṅga­syā­saṃ­bha­vā­t | ta­tsaṃ­yo­ga­ja­bha­ṅgasyāpi kasyacit ta­trai­vā­nta­rbhā­vā­t <lb n="125,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 125,04</span>ka­sya­ci­t tu pu­na­ru­kta­tvā­d vi­dhi­ka­lpa­nā­yā eva sa­tya­tvā­t ta­yai­ka­m eva vākyam iti na ma­nta­vyaṃ­, pra­ti­ṣe­dha­ka­lpa­nā­yāḥ <lb n="125,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 125,05</span>sa­tya­tva­vya­va­sthā­pa­nā­t | vi­dhye­kā­nta­sya ni­rā­ka­raṇāt pra­ti­ṣe­dha­ka­lpa­nai­va satyety api na samyak, a­bhā­vai­kā­nta­sya <lb n="125,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 125,06</span>ni­rā­ka­ra­ṇā­t | tada­pe­kṣa­yā­pi naikam eva vākyaṃ yuktam | sada­rtha­pra­ti­pā­da­nā­ya vi­dhi­vā­kya­m a­sa­da­rtha­ka­tha­nā­rthaṃ tu pratiṣe<span type="hard-break">- </span><lb n="125,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 125,07</span>dha­vā­kya­m iti vākyadvayam eva, sadasa­dva­rgā­s tattvam iti va­ca­nā­t­, pra­me­yā­nta­rasya śa­bda­vi­ṣa­ya­syā­saṃ­bha­vā­d iti ca <lb n="125,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 125,08</span>na cetasi vidheyaṃ pra­dhā­na­bhā­vā­rpi­ta­sa­da­sa­dā­tma­no vastunaḥ pra­dhā­na­bhū­tai­kai­kadha­rmā­tma­kā­d arthād a­rthā­nta­ra­tva­si­ddheḥ­, <lb n="125,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 125,09</span>sa­ttva­va­ca­ne­nai­vā­sa­ttva­va­ca­ne­nai­va vā sa­da­sa­ttva­yoḥ kra­mā­rpi­ta­yoḥ pra­ti­pā­da­yi­tu­m aśakteḥ | sa­da­sa­du­bha­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="125,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 125,10</span>viṣayaṃ vā­kya­tra­ya­m eveti cā­yu­ktaṃ­, sahobhaya­vā­kya­syā­va­kta­vya­tva­vi­ṣa­ya­sya vya­va­sthi­teḥ | tathāpi vā­kya­ca­tu<span type="hard-break">- </span><lb n="125,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 125,11</span>ṣṭayam eveti cā­yu­ktaṃ­, sa­da­sa­du­bha­yā­va­kta­vya­tva­vi­ṣa­ya­sya vā­kyā­nta­ra­tra­ya­syāpi bhā­vā­t­–­vi­dhi­ka­lpa­nā, pratiṣe<span type="hard-break">- </span><lb n="125,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 125,12</span>dha­ka­lpa­nā, kramato vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­ka­lpa­nā, saha vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­ka­lpa­nā ca, vi­dhi­ka­lpanā sa­ha­vi­dhi­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="125,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 125,13</span>ti­ṣe­dha­ka­lpa­nā ca, pra­ti­ṣe­dha­ka­lpa­nā sa­ha­vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­ka­lpa­nā ca, kra­mā­kra­mā­bhyāṃ vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="125,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 125,14</span>lpanā ca sa­pta­bha­ṅgī­ti vyā­khyā­nā­t | na caivaṃ pra­tya­kṣā­di­vi­ru­ddhavidhiprati­ṣe­dha­ka­lpa­nā­pi sa­pta­bha­ṅgī <lb n="125,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 125,15</span>syād iti śakyaṃ va­ktu­m­, avi­ro­dhe­ne­ti va­ca­nā­t | nā­nā­va­stvā­śraya­vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­ka­lpa­nā sa­pta­bha­ṅgy api pra­sa­jya­te <lb n="125,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 125,16</span>iti ca na cintyam ekatra va­stu­nī­ti va­ca­nā­t | nanv e­ka­trā­pi jī­vā­di­va­stu­ni vi­dhī­ya­mā­na­ni­ṣi­dhya­mā­nā­na­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="125,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 125,17</span>dha­rma­sa­dbhā­vā­t ta­tka­lpa­nā­na­nta­bha­ṅgī syād iti cen na, a­na­ntā­nā­m api sa­pta­bha­ṅgī­nām i­ṣṭa­tvā­t ta­trai­ka­tvā­ne­ka­tvā­di­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="125,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 125,18</span>lpanayāpi sa­ptā­nā­m eva bha­ṅgā­nā­m u­pa­pa­tteḥ­, pra­ti­pā­dya­pra­śnā­nāṃ tā­va­tā­m eva saṃ­bha­vā­t­, pra­śna­va­śā­d eva sa­pta­bha­ṅgī­ti <lb n="125,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 125,19</span>ni­ya­ma­va­ca­nā­t | sa­pta­vi­dha eva tatra praśnaḥ kuta iti cet, sa­pta­vi­dha­ji­jñā­sā­gha­ṭa­nā­t | sāpi sa­pta­vi­dhā <pb n="126"/><lb n="126,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,01</span>kuta iti cet, saptadhā saṃ­śa­yo­tpa­tteḥ | sa­pta­dhai­va saṃśayaḥ katham iti cet, ta­dvi­ṣa­ya­va­s tu dha­rma­sa­pta­vi­dha­tvā­t | </p><p n="a_59" rend="justify"><lb n="126,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,02</span>tatra sattvaṃ va­stu­dha­rmaḥ­, ta­da­nu­pa­ga­me vastuno va­stu­tvā­yo­gā­t sva­ra­vi­ṣā­ṇā­di­va­t | tathā ka­tha­ñci­d asattvaṃ, svarū<span type="hard-break">- </span><lb n="126,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,03</span>pādibhir iva pa­ra­rū­pā­di­bhi­r api vastuno '­sa­ttvā­ni­ṣṭau pra­ti­ni­yata­sva­rū­pā­bhā­vā­d va­stu­pra­ti­ni­ya­ma­vi­ro­dhā­t | etena <lb n="126,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,04</span>kra­mā­rpi­to­bha­ya­tvādīnāṃ va­stu­dha­rma­tvaṃ pra­ti­pā­di­taṃ­, ta­da­bhā­ve krameṇa sa­da­sa­ttva­vi­ka­lpa­śabda­vya­va­hā­ra­sya vi­ro­dhā­t­, <lb n="126,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,05</span>sa­hā­va­kta­vya­ta­dutta­ra­dha­rma­tra­ya­vi­ka­lpa­śa­bda­vya­va­hā­ra­sya cā­sa­ttva­pra­sa­ṅgā­t | na cāmī vya­va­hā­rā ni­rvi­ṣa­yā eva, <lb n="126,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,06</span>va­stu­pra­ti­pa­tti­pra­vṛ­tti­prā­pti­ni­śca­yā­t ta­thā­vi­dharū­pā­di­vya­va­hā­ra­va­t | tasyāpi ni­rvi­ṣa­ya­tve sa­ka­la­pra­tya­kṣā­di­vya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="126,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,07</span>hā­rā­pa­hna­vā­n na ka­sya­ci­d i­ṣṭa­ta­ttva­vya­va­sthā syāt | nanu ca pra­tha­ma­dvi­tī­ya­dharmavat pra­tha­ma­tṛ­tī­yā­di­dha­rmā­ṇāṃ kra­me­ta­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="126,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,08</span>rpitānāṃ dha­rmā­nta­ra­tva­si­ddhe­r na sa­pta­vi­dha­dha­rma­ni­ya­maḥ sidhyed iti cen na, kra­mā­rpi­ta­yoḥ pra­tha­ma­tṛ­tī­ya­dha­rma­yo­r dha­rmā­nta­ra­tve­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="126,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,09</span>pratīteḥ sa­ttva­dva­ya­syā­saṃ­bha­vā­t­, vi­va­kṣi­tasva­rū­pā­di­nā sa­ttva­syai­ka­tvā­t | tada­nya­sva­rū­pā­di­nā sattvasya dvi­tī­ya­sya <lb n="126,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,10</span>saṃbhave 'pi vi­śe­ṣā­de­śāt ta­tpra­ti­pa­kṣa­bhū­tā­sa­ttva­syā­pi parasya bhāvād a­pa­ra­dha­rma­sa­pta­ka­si­ddheḥ sa­pta­bha­ṅgya­nta­ra­si­ddheḥ katham upā<span type="hard-break">- </span><lb n="126,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,11</span>lambhaḥ ? etena dvi­tī­ya­tṛ­tī­ya­dha­rma­yoḥ kra­mā­rpi­ta­yo­r dha­rmā­nta­ra­tva­m a­prā­tī­ti­kaṃ vyā­khyā­ta­m | pra­tha­ma­catu­rtha­yo­r dvitīya<span type="hard-break">- </span><lb n="126,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,12</span>catu­rtha­yo­s tṛ­tī­ya­ca­tu­rtha­yo­ś ca sa­hi­ta­yoḥ kathaṃ dha­rmā­nta­ra­tvam evaṃ syād iti cec caturthe '­va­kta­vya­tva­dha­rme sa­ttvā­sa­ttvayor apa<span type="hard-break">- </span><lb n="126,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,13</span>rā­ma­rśā­t | na hi sahārpi­ta­yo­s tayor a­va­kta­vya­śa­bde­nā­bhi­dhā­na­m | kiṃ tarhi ? ta­thā­rpi­ta­yo­s tayoḥ sarvathā vaktum a<span type="hard-break">- </span><lb n="126,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,14</span>śakter a­va­kta­vya­tva­sya dha­rmā­nta­ra­sya tena pra­ti­pā­da­na­m iṣyate | na ca tena sa­hi­ta­sya sa­ttva­syā­sa­ttva­syo­bha­ya­sya vā'pra<span type="hard-break">- </span><lb n="126,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,15</span>tītir dha­rmā­nta­ra­tvā­si­ddhi­r vā, prathame bhaṅge sattvasya pra­dhā­na­bhā­ve­na pra­tī­teḥ­, dvitīye punar a­sa­ttva­sya­, tṛtīye kra­mā­rpi­ta­yoḥ <lb n="126,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,16</span>sa­ttvā­sa­ttva­yoḥ­, caturthe '­va­kta­vya­tva­sya­, pañcame sa­ttva­sa­hi­tasya, ṣaṣṭhe punar a­sa­ttvo­pe­ta­sya, saptame kra­ma­va­tta­du­bhaya­yu­kta­sya <lb n="126,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,17</span>tatra śeṣadha­rma­gu­ṇa­bhā­vā­dhya­va­sā­yā­t | syān matam '­a­va­kta­vya­tva­sya dha­rmā­nta­ra­tve vastuni va­kta­vya­tva­syā­pi dha­rmā­nta­ra­sya <lb n="126,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,18</span>bhāvād a­ṣṭa­ma­sya kathaṃ sa­pta­vi­dha eva dharmaḥ sa­pta­bha­ṅgī­vi­ṣa­yaḥ syāt' iti, tad apy a­yu­ktaṃ­, sa­ttvā­di­bhi­r a­bhi­dhī­ya­mā­na­sya <lb n="126,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,19</span>va­kta­vya­tva­sya pra­si­ddheḥ­, sā­mā­nye­na va­kta­vya­tva­syā­pi vi­śe­ṣe­ṇa va­kta­vya­tā­yā­m a­na­va­sthā­nā­t | bhavatu vā va­kta­vya­tvā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="126,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,20</span>kta­vya­tva­yo­r dharmayoḥ siddhiḥ | tathāpi tābhyāṃ vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­ka­lpa­nā­vi­ṣa­yā­bhyāṃ sa­ttvā­sa­ttvā­bhyā­m iva sa­pta­bha­ṅgya­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="126,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 126,21</span>rasya pra­vṛ­tte­r na ta­dvi­ṣa­ya­sa­pta­vi­dha­dha­rma­ni­ya­ma­vi­dhā­to 'sti yatas ta­dvi­ṣa­ya­saṃ­śa­yaḥ sa­pta­dhai­va na syāt taddhetur jijñāsā vā tanni<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="127"/><lb n="127,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,01</span>mittaḥ praśno vā vastuny ekatra sa­pta­vi­dha­vā­kya­ni­ya­ma­he­tuḥ | iti sūktā sa­ttvā­di­dha­rma­vi­ṣa­yā gauḥ sa­pta­bha­ṅgī | <lb n="127,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,02</span>sā ca syā­dvā­dā­mṛ­ta­ga­rbhi­ṇī­, syād va­ca­nā­rtha­sya kathañcic chabdena pra­ti­pā­da­nā­t­, tenāne­kā­nta­sya dyo­ta­ke­na <lb n="127,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,03</span>vā­ca­ke­na vā tasyāḥ pra­ti­ha­tai­kā­ntā­ndha­kā­ro­da­ya­tvā­t | na caivaṃ syāc cha­bda­va­t kathaṃñcic cha­bde­nai­vā­ne­kā­nta­sya prati<span type="hard-break">- </span><lb n="127,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,04</span>pā­da­nā­t sa­dā­di­va­ca­na­m a­na­rtha­ka­m ā­śa­ṅka­nī­yaṃ­, tataḥ sā­mā­nya­to '­ne­kā­nta­sya pra­ti­pa­ttā­v api vi­śe­ṣā­rthi­nā vi­śe­ṣa­syā­nu­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="127,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,05</span>yo­gā­t­, sā­mā­nya­to 'pakrame 'pi vi­śe­ṣā­rthi­nā viśeṣo '­nu­pra­yo­kta­vyo­, vṛkṣo nyagrodha iti yatheti va­ca­nā­t | dyo­ta­ka­pa­kṣe <lb n="127,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,06</span>tu nyā­ya­prā­ptaṃ sa­dā­di­va­ca­naṃ­, tenoktasya ka­tha­ñci­c chabdena dyo­ta­nā­t­, te­nā­nu­ddyo­tane sa­rva­thai­kā­nta­śa­ṅkā­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="127,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,07</span>va­cche­de­nā­'­ne­kā­nta­pra­ti­pa­tte­r a­yo­gā­t­, e­va­kā­rā­va­ca­ne vi­va­kṣi­tā­rthā­pra­ti­pa­tti­va­t | nanv anukto 'pi ka­tha­ñci­c chabdaḥ <lb n="127,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,08</span>sāmarthyāt pra­tī­ya­te­, sa­rva­trai­va kā­ra­va­d iti cen na, pra­yo­ja­ka­sya syā­dvā­da­nyā­yā­kau­śa­le pra­ti­pā­dyā­nāṃ tada­pra­tī­te­s ta<span type="hard-break">- </span><lb n="127,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,09</span>dva­ca­na­sya kvacid avaśyaṃ bhāvāt | ta­tkau­śa­le vā ta­da­pra­yo­go 'bhīṣṭa eva, sa­rva­syā­ne­kā­ntā­tma­no vastunaḥ pra­mā­ṇā­t <lb n="127,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,10</span>sādhane sarvaṃ sad ityādi­va­ca­ne 'pi, syāt sarvaṃ sa­de­ve­tyā­di­saṃ­pra­tya­yo­tpa­tteḥ | iti pra­pa­ñca­to 'nyatra pra­rū­pi­ta­m a­va­ga­nta­vya­m | </p><p n="a_60" rend="justify"><lb n="127,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,11</span>nanu ca jī­vā­di­dra­vyaṃ sadeva ka­tha­ñci­d ity a­si­ddhaṃ­, da­rśa­nā­v a­gra­hā­di­vi­śe­ṣa­vya­ti­re­ke­ṇa ta­syā­nu­pa­la­mbhā­t­, <lb n="127,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,12</span>a­śva­vi­ṣā­ṇa­va­d iti cen<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14"> na, a­va­gra­he­hā­de­r anyonyaṃ sva­la­kṣa­ṇavi­ve­kai­kā­nte jī­vā­nta­ra­vatsvātmany api santā<span type="hard-break">- </span><lb n="127,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,13</span>na­bhe­da­pra­sa­ṅgā­t</seg> | tathā ca yad eva mayā vi­ṣa­ya­vi­ṣayi­sa­nni­pāta­da­śā­yāṃ kiñcid ity ā­lo­ki­taṃ tad eva va­rṇa­saṃ­sthā<span type="hard-break">- </span><lb n="127,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,14</span>nā­di­sā­mā­nyā­kā­re­ṇā­va­gṛ­hī­taṃ punaḥ pra­ti­ni­ya­ta­vi­śe­ṣā­kā­re­ṇe­hi­taṃ tad evākā­ṅkṣi­ta­vi­śe­ṣā­kā­re­ṇāvetaṃ, punaḥ <lb n="127,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,15</span>kā­lā­nta­ra­smṛ­ti­he­tu­ta­yāva­dhā­ri­taṃ­, tad eva kā­lā­nta­re tad ity ā­kā­re­ṇa smṛtaṃ, punas tad e­ve­da­m ity ā­kā­re­ṇa pratyabhi<span type="hard-break">- </span><lb n="127,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,16</span>jñātaṃ, tato yad itthaṃ kā­rya­kṛ­t tad itthaṃ sarvatra sa­rva­de­ti ta­rki­taṃ­, tatas ta­tkā­ryā­va­bo­dha­nā­d abhinibuddhaṃ, tad eva ca <lb n="127,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,17</span>śa­bda­yo­ja­na­yā vi­ka­lpa­ni­rū­pa­ṇa­yā vā parārthaṃ svārthaṃ vā śrutam ity a­nu­sa­ndhāna­pra­tya­ya­va­d aham eka eva dṛ­ṣṭā­'­va­gṛ­hī­te­hi<span type="hard-break">- </span><lb n="127,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,18</span>te­tyā­dya­nu­sa­ndhāna­bu­ddhi­r api na kvacid āspadaṃ ba­dhnī­yā­t | ta­thā­vi­dha­vā­sa­nā­pra­bo­dhād a­nu­saṃ­dhā­nā­bo­dha­pra­si­ddhi­r iti <lb n="127,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,19</span>cet sā­'­nu­saṃ­dhā­na­vā­sa­nā yady a­nu­sa­ndhīya­mā­na­da­rśa­nā­di­bhyo bhinnā tadā saṃ­tā­nā­nta­re da­rśa­nā­va­gra­hā­di­ṣv iva <lb n="127,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,20</span>sva­saṃ­tā­ne 'pi nā­nu­saṃ­dhā­na­bo­dha­m u­pa­ja­na­ye­t­, a­vi­śe­ṣā­t | ta­da­bhi­nnā cet tāvaddhā bhi­dye­ta­, na hi bhinnād a­bhi­nna­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="127,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 127,21</span>bhinnaṃ nāmeti svayam a­bhi­dhā­nā­t | tathā ca tatprabodhāt kathaṃ da­rśa­nā­va­gra­hā­di­ṣv ekam a­nu­sa­ndhā­na­jñā­na­m u­tpa­dye­ta ? <pb n="128"/><lb n="128,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,01</span>yadi punas tebhyaḥ kathañcid abhinnā vā­sa­nā­nu­ma­nya­te ta­ddhe­tu­s tadā <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">a­ha­ma­ha­mi­ka­yā­tmā vivartā­na­nu­bha­va­nn anā<span type="hard-break">- </span><lb n="128,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,02</span>di­ni­dha­naḥ svala­kṣa­ṇa­pra­tya­kṣaḥ sa­rva­lo­kā­nāṃ kvacic ci­tra­vi­tti­kṣa­ṇe nīlādi­vi­śe­ṣa­ni­rbhā­sa­va­dā­tma­bhū­tā­n <lb n="128,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,03</span>pa­ra­spa­ra­to vi­vi­ktā­n sa­ha­kra­ma­bhāvino gu­ṇa­pa­ryā­yā­n ā­tma­sā­t kurvan sann eva</seg> siddhaḥ, tasyaiva vā­sa­ne­ti <lb n="128,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,04</span>nā­mā­nta­ra­ka­ra­ṇā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">tadekatvābhāve nī­lā­di­vi­śe­ṣa­ni­ya­ta­da­rśa­na­nā­nā­saṃ­tā­na­saṃ­ve­da­na­kṣa­ṇa­vac ci­tra­saṃ­ve­da­naṃ <lb n="128,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,05</span>na syāt | </seg> kra­ma­vṛ­tti­su­khā­dī­nā­m iva da­rśa­nā­va­gra­hā­dī­nā­m e­ka­saṃ­tā­ni­pa­ti­ta­tvā­d a­nu­saṃ­dhā­na­m ananani­ba­ndha­na­tva­m anuma<span type="hard-break">- </span><lb n="128,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,06</span>tam iti cet tarhi saṃ­ta­ti­r ātmaiva | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">tathā kramavṛttīnāṃ su­khā­dī­nāṃ ma­ti­śru­tā­dī­nāṃ vā tādātmyavigamai<span type="hard-break">- </span><lb n="128,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,07</span>kānte saṃ­ta­ti­r a­ne­ka­pu­ru­ṣa­va­n na</seg> syāt | sukhādi­ma­tyā­dī­nāṃ nairantaryād a­vya­bhi­cā­ri­kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­d vāsya vāsaka<span type="hard-break">- </span><lb n="128,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,08</span>bhāvāc cā­pa­rā­mṛṣṭa­bhe­dā­nā­m ekā saṃ­ta­tiḥ­, na punar e­ka­pu­ru­ṣe­, tada­bhā­vā­d iti cet tarhi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">nairanta­ryā­de­r a­vi­śe­ṣā­t saṃtā<span type="hard-break">- </span><lb n="128,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,09</span>na­vya­ti­ka­ro 'pi kin na syāt ? na hi ni­yā­ma­kaḥ kaścid vi­śe­ṣaḥ­, a­nya­trā­bhe­da­pa­ri­ṇā­mā­t</seg> | saṃ­tā­ni­nāṃ <lb n="128,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,10</span>bhe­da­pa­ri­ṇā­ma eva nā­bhe­da­pa­ri­ṇā­maḥ­, saṃ­ka­ra­pra­sa­ṅgā­d iti cen na, ye­nā­tma­nā teṣām a­bhe­da­s tena sa­ddra­vya­ce­ta­na­tvā­di­nā <lb n="128,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,11</span>saṃ­ka­ra­sye­ṣṭa­tvā­t­, tenā<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">py a­saṃ­ka­re ha­rṣa­vi­ṣā­dā­di­ci­tra­pra­ti­pa­tte­r a­yo­gā­t</seg> | asti ca saikatrāpi viṣaye yatra <lb n="128,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,12</span>me harṣaḥ prāg abhūt tatraiva viṣādo dveṣo bha­yā­di­r vā va­rta­te­, aham eva ca ha­rṣa­vā­n āsaṃ, saṃprati vi­ṣā­dā­di­mā­n varte <lb n="128,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,13</span>nānya iti kra­ma­ta­ś ci­tra­pra­ti­pa­tti­r abādhā | tato jīvaḥ sann eva | evaṃ ca <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">ya­thai­ka­tra samanantarāv a­gra­hā­di­sa­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="128,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,14</span>di­sva­bhā­va­saṃ­ka­ra­pa­ri­ṇā­ma­s tathaiva sarvatra ce­ta­nā­ce­ta­ne­ṣu saṃ­pra­tya­tī­tā­nā­ga­te­ṣu­, ta­tsva­bhā­vā­vi­cchi­tteḥ | ataḥ <lb n="128,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,15</span>ka­tha­ñci­t sad eveṣṭaṃ</seg> jīvādi tattvaṃ, sa­ka­la­bā­dha­kā­bhā­vā­t | tarhi sad eva sarvaṃ jī­vā­di­va­stu na punar asad iti <lb n="128,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,16</span>cen na, sa­rva­pa­dā­rthā­nāṃ pa­ra­spa­ra­m a­saṃ­ka­ra­pra­ti­pa­tte­r a­sa­ttva­syā­pi siddheḥ, jī­vā­jī­va­pra­bhe­dā­nāṃ sva­sva­bhā­va­vya­va­sthi­te­r anya<span type="hard-break">- </span><lb n="128,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,17</span>thānu­pa­pa­tteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">na kevalaṃ jī­vā­jī­va­pra­bhe­dāḥ sa­jā­tī­ya­vi­jā­tī­ya­vyā­vṛ­tti­la­kṣa­ṇāḥ­, kiṃtu buddhikṣaṇe 'pi <lb n="128,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,18</span>kvacid grā­hya­grā­ha­ka­yoḥ sitādi­ni­rbhā­sāṃ­śa­pa­ra­mā­ṇu­saṃ­vi­ttayo 'pi, pa­ra­spa­ra­pari­hā­ra­sthi­ti­la­kṣa­ṇa­tvā­d anyathā <lb n="128,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,19</span>sthū­la­śa­va­lāva­lo­ka­nā­bhā­vā­t ta­de­kāṃ­śa­va­t</seg> sarvathā pa­ra­spa­ra­m a­vyā­vṛ­ttā­nāṃ grā­hya­grā­ha­ka­si­tā­di­ni­rbhā­sā­va­ya­va­pa­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="128,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,20</span>mā­ṇu­saṃ­vi­ttī­nā­m e­ka­pa­ra­mā­ṇu­sva­rū­pa­tā­pa­tteḥ | na cai­ka­pa­ra­mā­ṇuḥ sthū­la­ta­yā śa­va­la­ta­yā vā­va­lo­ka­yi­tuṃ śakyaḥ, <lb n="128,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,21</span>bhra­ma­pra­sa­ṅgā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">tathā ca sa­ka­la­ce­ta­ne­ta­rara­kṣa­ṇa­pa­ri­ṇā­ma­la­vaviśeṣāḥ pa­ra­spa­ra­vi­vi­ktā­tmā­naḥ</seg> siddhā, <lb n="128,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 128,22</span>sva­sva­bhā­va­sya sva­bhā­vā­nta­re­ṇa mi­śra­ṇā­bhā­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">tada­nyo­nyā­bhā­va­mā­traṃ jagat | anyathā sa­rva­thai­ka­tva­pra­sa­ṅgā­t</seg> <pb n="129"/><lb n="129,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,01</span>tatrā<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">nvayasya vi­śe­ṣā­pe­kṣaṇād abhāvo vā</seg>, svatantrasya tasya jā­tu­ci­da­pra­ti­bhā­sa­nā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">tad iṣṭam asad eva ka­tha­ñci­t</seg> | </p><p n="a_61" rend="justify"><lb n="129,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,02</span>sarvathā bhā­vā­'­bhā­vo­bha­yā­tma­ka­m eva jagad astu, tatra bhā­va­syā­bhā­va­sya ca pra­mā­ṇa­si­ddha­tvā­t pra­ti­kṣe­ptu­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="129,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,03</span>śa­kya­tvā­d ity aparaḥ so 'pi na ta­ttva­vi­t­, su­yu­ktya­ti­la­ṅgha­nā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">na hi bhā­vā­bhā­vai­kā­nta­yo­r ni­ṣpa­ryā­ya­m aṅgī<span type="hard-break">- </span><lb n="129,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,04</span>karaṇaṃ yuktaṃ, ya­thai­vā­sti­, tathaiva nāstīti vi­pra­ti­ṣe­dhāt</seg> | tataḥ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">ka­tha­ñci­t sa­da­sa­dā­tma­kaṃ dra­vya­pa­ryā­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="129,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,05</span>na­yā­pe­kṣa­yā</seg> | dra­vya­na­yā­pe­kṣa­yai­va sarvaṃ sat paryāyana­yā­pe­kṣa­yai­va ca sarvam a­sa­dā­tma­kaṃ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">vi­pa­rya­ye ta­thai­vā­saṃ­bha<span type="hard-break">- </span><lb n="129,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,06</span>vāt</seg> | na hi dra­vya­na­yā­pe­kṣa­yā sarvam asat saṃ­bha­va­ti­, nāpi pa­ryā­ya­na­yā­pe­kṣa­yā sarvaṃ sat, pra­tī­ti­vi­ro­dhā­t | <lb n="129,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,07</span>bhā­vā­bhā­va­sva­bhā­va­ra­hi­taṃ ta­dvi­la­kṣaṇam eva vastu yuktam ity api na sāraṃ, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">sarvathā jā­tya­nta­ra­ka­lpa­nā­yāṃ vā <lb n="129,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,08</span>tadaṃśani­ba­ndha­na­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­tte­r a­tya­ntā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t</seg> | na cāsāv asti, sa­da­sa­du­bha­yā­tma­ke vastuni svarūpā<span type="hard-break">- </span><lb n="129,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,09</span>dibhiḥ sattvasya pa­ra­rū­pā­di­bhi­r a­sa­ttva­sya ca ta­daṃ­śa­sya viśeṣapra­ti­pa­tti­ni­ba­ndha­na­sya su­na­ya­pra­tī­ti­ni­ści­ta­sya <lb n="129,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,10</span>prasiddheḥ da­dhi­gu­ḍa­cā­tu­rjā­ta­kā­di­dravyodbhave pānake ta­daṃ­śa­da­dhyā­di­vi­śe­ṣapra­ti­pa­tti­va­t | na caivaṃ jā­tya­nta­ra­m e<span type="hard-break">- </span><lb n="129,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,11</span>vo­bha­yā­tma­ka­m iti yuktaṃ vaktuṃ, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">sa­rva­tho­bha­ya­rū­pa­tve vā jā­tya­nta­ra­pra­ti­pa­tte­r a­yo­gā­t</seg> pā­na­ka­vad eva | na hi <lb n="129,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,12</span>tatra da­dhyā­da­ya eva na punar jā­tya­nta­raṃ pā­na­ka­m ity a­bhi­dhā­tu­m u­ci­taṃ­, pā­na­ka­m idaṃ sukhādu su­ra­bhī­ti saṃ­pra­tya­yā­t | <lb n="129,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,13</span>tadvadvastuni na sa­dā­dyaṃ­śa eva pra­tī­ti­vi­ṣa­yaḥ­, ta­daṃ­śi­no jā­tya­nta­ra­sya pra­tī­tya­bhā­vā­pa­tteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">tathā cā­na­va­sthā<span type="hard-break">- </span><lb n="129,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,14</span>di­do­ṣā­nu­ṣa­ṅgaḥ</seg> | ye­nā­tma­nā sattvaṃ te­nā­sa­ttva­syā­bhyu­pa­ga­me yena cāsattvaṃ tena ka­tha­ñci­t sa­ttvā­nu­ma­na­ne punaḥ <lb n="129,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,15</span>pratyekam u­bha­ya­rū­po­pa­ga­mā­d a­na­va­sthā syāt | tathā­na­bhyu­pa­ga­me no­bha­ya­sva­bhā­va­m a­śe­ṣa­m iti te pra­ti­jñā­vi­ro­dhaḥ | <lb n="129,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,16</span>ye­nā­tma­nā sattvaṃ te­nai­vā­sa­ttve virodho vai­ya­dhi­ka­ra­ṇyaṃ vā śī­to­ṣṇa­spa­rśa­vi­śe­ṣavat | saṃ­ka­ra­vya­ti­ka­rau ca, <lb n="129,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,17</span>yu­ga­pa­d ekatra sa­ttvā­sa­ttva­yoḥ prasakteḥ | pa­ra­spa­ra­vi­ṣa­ya­ga­ma­nā­c ca saṃ­śa­ya­ś ca, kathaṃ sattvaṃ kathaṃ cāsattvaṃ va­stu­nī­ti <lb n="129,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,18</span>ni­śca­yā­nu­tpa­tteḥ | ata e­vā­pra­ti­pa­tti­r a­bhā­va­ś cā­nu­ṣa­jya­te | tataḥ pra­ti­pā­di­ta­do­ṣā­n pa­ri­ji­hī­rṣu­bhiḥ sarvaṃ <lb n="129,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,19</span>vastu <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">tadiṣṭaṃ syād ubhayaṃ</seg>, na punaḥ sa­rva­thā­, syāt kāreṇa jā­tya­nta­ra­tva­syā­pi svī­ka­ra­ṇā­t | </p><p n="a_62" rend="justify"><lb n="129,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,20</span>tarhy astīti na bha­ṇā­mi­, nāstiti ca na bha­ṇā­mi­, yad api ca bhaṇāmi tad api na bha­ṇā­mī­ti da­rśa­na­m astv iti <lb n="129,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,21</span>kaścit so 'pi pā­pī­yā­n | tathāhi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">sa­dbhā­ve­ta­rābhyām a­na­bhi­lā­pe va­stu­naḥ­, kevalaṃ mūkatvaṃ jagataḥ syāt, vi<span type="hard-break">- </span><lb n="129,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,22</span>dhi­pra­ti­ṣe­dha­vya­va­hā­rā­yo­gāt | na hi sarvātmanā­na­bhi­lā­pya­sva­bhā­vaṃ buddhir adhya­va­sya­ti | na cā­na­dhya­vaseyaṃ <lb n="129,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 129,23</span>pramitaṃ nāma, gṛ­hī­ta­syā­pi tā­dṛ­śa­syāgṛ­hī­ta­ka­lpa­tvā­t | mū­rcchā­cai­tanyavad </seg> iti | na hi ni­rvi­ka­lpa­ka<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="130"/><lb n="130,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,01</span>da­rśa­na­pra­ti­bhā­si vastu vya­va­ti­ṣṭhe­ta ye­nā­na­bhi­la­pa­nn api tat paśyet | <span resp="?" rend="underline">na so 'sti pratyayo loke yaḥ śa­bdā­nu­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="130,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,02</span>mādṛte | a­nu­vi­ddha­m ivābhāti sarvaṃ śabde pra­ti­ṣṭhi­ta­m | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | vā­grū­pa­tā ced u­tkrā­me­d a­va­bo­dha­sya śāśvatī | na <lb n="130,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,03</span>prakāśaḥ pra­kā­śe­ta sā hi pra­tya­va­marśinī</span> | <ref type="no-in-dandas" rend="a">2</ref> | iti darśanāntaram apy a­nā­lo­ci­ta­ta­ttvaṃ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">sarvātmanā­bhi­dhe­ya­tve 'pi <lb n="130,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,04</span>pra­tya­kṣe­ta­rā­vi­śe­ṣapra­sa­ṅgā­t</seg> | ca­kṣu­rā­di­śa­bdā­di­sā­ma­grī­bhe­dā­t pra­tya­kṣe­ta­ra­yo­r viśeṣa iti cen na, pra­tya­kṣā­d iva śabdā<span type="hard-break">- </span><lb n="130,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,05</span>der api va­stu­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­tte­r a­vi­śe­ṣa­si­ddheḥ­, pra­tya­kṣa­go­ca­ra­vi­śe­ṣa­sya śa­bdā­go­ca­ra­tve '­na­bhi­dhe­ya­tvā­pa­tteḥ | pratyakṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="130,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,06</span>tma­ka­śa­bda­go­ca­ra­tvā­t tasyāpy a­bhi­dhe­ya­tva­m eveti cet ta­thai­vā­nu­mā­nā­ga­ma­jñā­nā­tma­ka­śa­bda­vi­ṣa­yatvam astu | tataś ca pratyakṣe<span type="hard-break">- </span><lb n="130,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,07</span>tarayoḥ spa­ṣṭa­vi­śe­ṣa­pra­ti­bhā­si­tva­si­ddhe­r a­vi­śe­ṣa­pra­sa­ṅgaḥ | tayo rviśeṣe tadātma­ka­śa­bda­yo­r bhe­da­pra­sa­ṅgā­t kutaḥ śabdādvai<span type="hard-break">- </span><lb n="130,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,08</span>tasiddhiḥ ? syān matam "­a­dva­ya eva śabdaḥ, kevalaṃ pra­tya­kṣo­pādhiḥ spa­ṣṭa­vi­śe­ṣa­pra­ti­bhā­sā­tma­kaḥ­, śabdādyupādhiḥ <lb n="130,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,09</span>punar a­spa­ṣṭa­sā­mā­nyā­va­bhā­sā­tma­kaḥ­, pī­te­ta­ro­pādheḥ spha­ṭi­ka­sya pī­te­ta­ra­pra­ti­bhā­si­tva­va­t­" iti tad a­sa­t­, pratyakṣe<span type="hard-break">- </span><lb n="130,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,10</span>taropādhīnām api śa­bdā­tma­ka­tve bhedāsiddheḥ, tada­nā­tma­ka­tve śa­bdā­dvai­ta­vyā­ghā­tā­t­, teṣām a­va­stu­tve spa­ṣṭe­ta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="130,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,11</span>pra­ti­bhā­sa­bhe­da­ni­ba­ndha­na­tva­vi­ro­dhā­t | tatpra­ti­bhā­sa­syā­py abhede, sa eva pra­tya­kṣe­ta­rā­vi­śe­ṣa­pra­sa­ṅgaḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">tathānābhi<span type="hard-break">- </span><lb n="130,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,12</span>dheyatve 'pi sa­tye­ta­ra­yo­r abhedaḥ syāt</seg> yat sat tat sarvam a­kṣa­ṇi­kaṃ­, kṣaṇike kra­ma­yau­ga­pa­dyā­bhyā­m a­rtha­kri­yā­vi­ro­dhā­d i<span type="hard-break">- </span><lb n="130,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,13</span>tyāder iva vākyasya yat sat tat kṣa­ṇi­ka­m eva, nitye kra­mā­kra­mā­bhyā­m a­rtha­kri­yā­nu­pa­pa­tte­r i­tyā­de­r api vā­kya­syā­sa­tya­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="130,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,14</span>prasaṅgād viparya­yā­nu­ṣa­ṅgā­d vā, sa­rva­thā­rthā­saṃ­spa­rśi­ta­ttvāviśeṣāt, ka­sya­ci­d a­nu­mā­na­vā­kya­sya kathañcid a­rtha­saṃ­spa­rśi­tve <lb n="130,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,15</span>sa­rva­thā­na­bhi­dhe­ya­tva­vi­ro­dhā­t | so 'yaṃ <span resp="?" rend="underline">saugataḥ</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">sva­pa­kṣa­vi­pa­kṣa­yo­s ta­ttvā­ta­ttva­pra­da­rśa­nā­ya yat kiṃcit pra­ṇa­ya­n <lb n="130,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,16</span>vastu sa­rva­thā­na­bhi­dhe­yaṃ pra­ti­jā­nātīti kim apy etan ma­hā­dbhu­taṃ­, </seg> sa­rva­thā­bhi­dhe­ya­ra­hi­te­nā­nu­mā­na­vā­kye­na satya<span type="hard-break">- </span><lb n="130,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,17</span>tvā­sa­tya­tva­pra­da­rśa­na­sya pra­ṇe­tu­m a­śa­kteḥ­, "­sā­dhyā­bhi­dhā­nā­t pakṣoktiḥ pā­ra­mpa­rye­ṇa nāpy alam | śaktasya sūcakaṃ <lb n="130,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,18</span><span resp="?" rend="underline">he­tu­va­co 'śaktam api sva­ya­m­"</span> iti va­ca­nā­t | svayaṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_14">tatkṛtāṃ va­stu­si­ddhi­m u­pa­jī­va­ti­, na tadvācyatāṃ ceti <lb n="130,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,19</span>sva­dṛ­ṣṭi­rā­ga­mā­tra­m a­na­va­sthā­nuṣaṅgāt</seg>, vastuno '­nu­mā­na­vā­kya­vā­cya­tā­nu­pajīvane ta­tkṛ­tā­yāḥ siddher u­pa­jī­va<span type="hard-break">- </span><lb n="130,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,20</span>nā­saṃ­bha­vāt, a­na­bhi­mata­pra­ti­vā­di­va­ca­nā­d api ta­tsi­ddhi­pra­sa­ṅgā­t­, svā­bhi­dhe­ya­ra­hi­tā­d api sva­va­ca­nā­t ta­ttva­si­ddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="130,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,21</span>r u­pa­jī­vya­te­, na punaḥ pa­ra­va­ca­nā­d iti katham apy a­va­sthā­nā­saṃ­bha­vā­t | ma­dva­ca­naṃ vastu­da­rśa­na­vaṃ­śapra­bha­vaṃ­, na punaḥ para<span type="hard-break">- </span><lb n="130,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,22</span>va­ca­na­m iti sva­da­rśa­nā­nu­rā­ga­mā­traṃ­, na tu pa­rī­kṣā­pra­dhā­naṃ­, sarvasya vacaso vi­va­kṣā­vi­ṣa­ya­tvā­vi­śe­ṣā­t | tato na <lb n="130,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 130,23</span>sa­rva­thā­bhi­dhe­yaṃ va­stu­ta­ttvaṃ nāpy a­na­bhi­dhe­yaṃ­, bā­dha­ka­sa­dbhā­vā­t | kiṃ tarhi ? kathañcid a­vā­cya­m eva ta­ve­ṣṭaṃ­, kathañci<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="131"/><lb n="131,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,01</span>t sad eva, ka­tha­ñci­d asad eva, ka­tha­ñci­d u­bha­ya­m eveti | tathā ca­śa­bdā­t kathañcit sad a­vā­cya­m eva, sarvathāpy asato '­na­bhi­dhe­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="131,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,02</span>tva­dha­rmā­vya­va­sthi­teḥ­, kathañcid asad a­vā­cya­m eva, sarvathāpi sato '­na­bhi­lā­pya­tva­sva­bhā­vā­saṃ­bha­vā­t­, tadabhi­lā­pya­tva­syā­pi <lb n="131,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,03</span>sa­dbhā­vā­t­, ka­tha­ñci­t sad a­sa­da­vā­cya­m eva, sva­rū­pa­pa­ra­rū­pā­bhyāṃ sa­da­sa­dā­tma­na e­vā­vā­cya­tva­dha­rma­pra­siddher ity api bhaṅga<span type="hard-break">- </span><lb n="131,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,04</span>trayaṃ sa­mu­cci­ta­m <span resp="?" rend="underline">ācāryaiḥ</span>, <span resp="?" rend="underline">'­a­va­kta­vyo­tta­rāḥ śeṣās trayo bhaṅgāḥ, sva­he­tu­ta­'</span> ity agre svayaṃ sa­ma­rtha­nā­t­, iha tatprati<span type="hard-break">- </span><lb n="131,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,05</span>jñātasya siddher a­pra­ti­jñā­ta­sya sa­ma­rtha­nā­gha­ṭa­nā­t kasyacit pra­ti­jñā­ta­sya sā­ma­rthyā­d ga­mya­mā­na­syā­pi pra­ti­jñā­ta­tvo­pa­pa­tteḥ | <lb n="131,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,06</span>iti sā­dhī­ya­sī sa­pta­bha­ṅgī pra­ti­jñā­, tathā nai­ga­mā­di­na­ya­yo­gā­t | </p><p n="a_63" rend="justify"><lb n="131,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,07</span>tatra pra­tha­ma­dvi­tī­ya­bha­ṅga­yo­s tāvan na­ya­yo­ga­m u­pa­da­rśa­ya­nti svāminaḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_15 a_64"><l ana="sbt" n="sbt_15ab"><lb n="131,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 15
 </span>sad eva sarvaṃ ko necchet sva­rū­pā­di­ca­tu­ṣṭa­yā­t | </l><l ana="sbt" n="sbt_15cd">asad eva viparyāsān na cen na vya­va­ti­ṣṭha­te || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">15</ref> || </l></lg><p n="a_65" rend="justify"><lb n="131,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,09</span>sarvaṃ ce­ta­na­m a­ce­ta­naṃ vā dravyaṃ pa­ryā­yā­di vā bhrāntam abhrāntaṃ vā svayam iṣṭam aniṣṭaṃ vā, sad eva sva­rū­pā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="131,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,10</span>ca­tu­ṣṭa­yā­t ko necchet ? asad eva pa­ra­rū­pā­di­ca­tu­ṣṭa­yā­t ta­dvi­pa­rya­yā­t ko necchet ? api tu laukikaḥ pa­rī­kṣa­ko vā <lb n="131,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,11</span>syādvādī sa­rva­thai­kā­nta­vā­dī vā sa­ce­ta­na­s ta­the­cche­d eva, pra­tī­te­r a­pa­hno­tu­m aśakteḥ | atha svayam evaṃ pra­tī­ya­nn api kaści<span type="hard-break">- </span><lb n="131,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,12</span>t ku­na­ya­vi­pa­ryā­si­tamatir necchet sa na kvacid iṣṭe tattve vya­va­ti­ṣṭhe­ta­, sva­pa­ra­rū­po­pā­dā­nā­po­ha­na­vya­va­sthā­pā­dya­tvā­d vastuni <lb n="131,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,13</span>va­stu­tva­sya­, sva­rū­pā­d iva pa­ra­rū­pā­d api sattve ce­ta­nā­de­r a­ce­ta­nā­di­tva­pra­sa­ṅgā­t ta­tsvā­tma­va­t­, pa­ra­rū­pā­d iva sva­rū­pā­d a<span type="hard-break">- </span><lb n="131,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,14</span>py asattve sarvathā śū­nya­tā­pa­tteḥ­, svadravyād iva pa­ra­dra­vyā­d api sattve dra­vya­pra­ti­ni­ya­ma­vi­ro­dhā­t | saṃ­yo­ga­vi­bhā­gā<span type="hard-break">- </span><lb n="131,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,15</span>der a­ne­ka­dra­vyā­śra­yatve 'pi taddravya­pra­ti­ni­ya­mo na vi­ru­dhya­te eveti cen na, tasyā­ne­ka­dra­vya­gu­ṇa­tve nā­ne­ka­dra­vya­syai­va <lb n="131,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,16</span>sva­dra­vya­tvā­t­, svānā­śra­ya­dra­vyā­nta­ra­sya pa­ra­dra­vya­tvā­t tato 'pi sattve svā­śra­ya­dra­vya­pra­ti­ni­yama­vyā­ghā­ta­sya ta­da­va­stha<span type="hard-break">- </span><lb n="131,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,17</span>tvāt | tathā pa­ra­dra­vyā­d iva sva­dra­vyā­d api kasyacid asattve sa­ka­la­dra­vyā­nā­śra­ya­tva­pra­sa­ṅgā­d i­ṣṭa­dra­vyā­śra­ya­tva­vi­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="131,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,18</span>dhāt | tathā sva­kṣe­trā­d iva pa­ra­kṣe­trā­d api sattve ka­sya­ci­t pra­ti­ni­ya­ta­kṣe­tra­tvā­vya­va­sthi­teḥ | pa­ra­kṣe­trā­d iva sva­kṣe­trā­d api <lb n="131,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,19</span>cāsattve niḥ­kṣe­tra­tāpatteḥ | tathā sva­kā­lā­d iva pa­ra­kā­lā­d api sattve pra­ti­ni­ya­ta­kā­la­tvā­vya­va­sthā­nā­t | pa­ra­kā­lā<span type="hard-break">- </span><lb n="131,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,20</span>d iva sva­kā­lā­d apy asattve sa­ka­la­kā­lā­saṃ­bha­vi­tva­pra­sa­ṅgā­t kva kiṃ vya­va­ti­ṣṭhe­ta ? yataḥ sve­ṣṭā­ni­ṣṭa­ta­ttva­vya­va­sthā | </p><p n="a_66" rend="justify"><lb n="131,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,21</span>nanv evaṃ sva­rū­pā­dī­nāṃ sva­rū­pā­dya­nta­ra­syā­bhā­vā­t kathaṃ vyavasthā syāt, bhāve vā­na­va­sthā­pra­sa­ṅgāt | su­dū­ra­m api <lb n="131,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,22</span>gattvā sva­rū­pā­dya­nta­rā­bhā­ve 'pi kasyacid vya­va­sthā­yāṃ kim anayā pra­kri­ya­yā sva­gṛ­ha­mā­nya­yā yathāpratīti va­stu­vya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="131,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,23</span>stho­pa­pa­tte­r iti kaścit so 'pi va­stu­sva­rū­pa­pa­rī­kṣā­na­bhi­mu­kho­, va­stu­pra­tī­te­r eva tathā pra­rū­pa­yi­tu­m u­pa­krā­nta­tvā­t | <lb n="131,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 131,24</span>anyathā nā­nā­ni­ra­ṅku­śa­vi­pra­ti­pa­ttī­nāṃ ni­vā­ra­yi­tu­m a­śa­kya­tvā­t | vastuno hi ya­thai­vā­bā­dhi­tā pra­tī­ti­s tathaiva <pb n="132"/><lb n="132,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,01</span>sva­rū­paṃ­, na ca tat tato 'nyad eva pra­tī­ya­te yena svarūpāntaram a­pe­kṣe­ta | tathā pratītau vā tadu­pa­ga­me 'pi nā­na­va­sthā­, <lb n="132,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,02</span>yatrāpra­ti­pa­ttis tatra vya­va­stho­papatteḥ | tatra jīvasya tāvat sā­mā­nye­no­pa­yo­gaḥ sva­rū­paṃ­, tasya tallakṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="132,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,03</span>ṇa­tvā­t­, u­pa­yo­go lakṣaṇam, iti va­ca­nā­t | tato 'nyo '­nu­pa­yo­gaḥ pa­ra­rū­pa­m | tābhyāṃ sa­da­sa­ttve pra­tī­ye­te | <lb n="132,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,04</span>ta­du­pa­yo­ga­syā­pi vi­śe­ṣa­to jñānasya svārthā­kā­ra­vya­va­sā­yaḥ sva­rū­pa­m | da­rśa­na­syā­nā­kā­ra­gra­ha­ṇaṃ sva­rū­pa­m | jñā­na­syā­pi <lb n="132,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,05</span>parokṣasyā­vai­śa­dyaṃ sva­rū­pa­m | pra­tya­kṣa­sya vaiśadyaṃ sva­rū­pa­m | da­rśa­na­syā­pi ca­kṣu­ra­ca­kṣu­rni­mi­tta­sya cakṣu­rā­dyā­lo­ca­naṃ <lb n="132,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,06</span>sva­rū­pa­m | a­va­dhi­da­rśa­na­syā­va­dhyālocanaṃ sva­rū­pa­m | parokṣasyāpi ma­ti­jñā­na­sye­ndri­yā­ni­ndri­ya­ni­mi­ttaṃ svārthākā<span type="hard-break">- </span><lb n="132,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,07</span>ra­gra­ha­ṇaṃ sva­rū­pa­m | anindriya­mā­tra­ni­mi­ttaṃ śrutasya sva­rū­pa­m | pra­tya­kṣa­syā­pi vi­ka­la­syā­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­la­kṣa­ṇa­sya <lb n="132,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,08</span>ma­no­kṣā­na­pe­kṣaṃ spa­ṣṭā­tmā­rtha­gra­haṇaṃ sva­rū­pa­m | sa­ka­la­pra­tya­kṣasya sa­rva­dra­vya­pa­ryā­ya­sā­kṣā­tka­ra­ṇaṃ sva­rū­pa­m | tato 'nyat <lb n="132,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,09</span>sarvaṃ tu pa­ra­rū­pa­m | tābhyāṃ sa­da­sa­ttve pratipattavye | evam u­tta­ro­tta­ra­vi­śe­ṣā­ṇā­m api sva­pa­ra­rū­pe ta­dvi­dbhi­r abhyūhye <lb n="132,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,10</span>ta­dvi­śe­ṣa­pra­ti­vi­śe­ṣā­ṇā­m a­na­nta­tvā­t | dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­va­vi­śe­ṣā­ṇā­m a­ne­nai­va pra­ti­dra­vya­pa­ryā­yaṃ sva­pa­ra­rū­pe pratipā<span type="hard-break">- </span><lb n="132,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,11</span>dite | nanu ca jī­vā­di­dra­vyā­ṇāṃ ṣaṇṇām api kiṃ svadravyaṃ kiṃ vā pa­ra­dra­vya­m ? yataḥ sa­da­sa­ttve vya­va­ti­ṣṭhe­te­, <lb n="132,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,12</span>dravyāntara­syā­saṃ­bha­vā­d iti cen na, teṣām api śuddhaṃ sa­ddra­vya­m apekṣya sattvasya ta­tpra­ti­pa­kṣa­m a­sa­dbhā­va­m a­pe­kṣyā­sa­ttva­sya <lb n="132,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,13</span>ca pra­ti­ṣṭho­pa­pa­tteḥ | śuddha­dra­vya­sya sva­pa­ra­dra­vya­vya­va­sthā katham ? tasya sa­ka­la­dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­vā­tma­ka­tvā­t­, <lb n="132,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,14</span>tadvyati­re­ke­ṇā­nya­dra­vyā­dya­bhā­vā­d iti cen na, sa­ka­la­dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­vā­n apekṣya sa­ttva­sya­, tadabhāvam a­pe­kṣyā­sa­ttva­sya <lb n="132,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,15</span>ca vya­va­sthi­teḥ 'sattā sa­pra­ti­pa­kṣā­' iti vacanāt | etena sa­ka­la­kṣe­tra­sya nabhaso '­nā­dya­na­ntā­khi­la­kā­la­sya ca <lb n="132,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,16</span>sa­ka­la­kṣe­tra­kā­lā­tmanaḥ pra­ti­ni­ya­ta­kṣe­tra­kā­lā­tma­na­ś ca sva­pa­ra­rū­pa­tvaṃ ni­ści­ta­m | ataḥ sa­da­sa­ttva­vya­va­sthā | sva­rū­pā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="132,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,17</span>ca­tu­ṣṭa­yā­d iti pyakhe karmaṇy u­pa­saṃ­khyā­nā­t kā | sva­rū­pā­di­ca­tu­ṣṭa­ya­m apekṣya ko necchet sad eva sarvam ity arthaḥ | <lb n="132,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,18</span>etena viparyāsād iti vyā­khyā­ta­m | </p><p n="a_67" rend="justify"><lb n="132,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,19</span>nanu sva­sa­ttva­syai­va pa­rā­sa­ttva­sya pra­tī­te­r na vastuni sva­pa­ra­rū­pā­di­sa­ttvā­sa­ttva­yo­r bhedo, yataḥ pra­tha­ma­dvi­tī­ya­bha­ṅgau <lb n="132,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,20</span>gha­ṭe­te­, ta­da­nya­ta­re­ṇa ga­tā­rtha­tvā­t | ta­da­gha­ṭa­ne ca tṛ­tī­yā­di­bha­ṅgā­bhā­vā­t kutaḥ sa­pta­bha­ṅgī­ti cen na, sva­pa­ra­rū­pā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="132,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,21</span>ca­tu­ṣṭa­yā­pe­kṣā­yā sva­rū­pa­bhe­dā­t sa­ttvā­sa­ttva­yo­r e­ka­va­stu­ni bhe­do­pa­pa­tteḥ­, tayor abhede sva­rū­pā­di­ca­tu­ṣṭa­yā­pe­kṣa­ye­va pa­ra­rū­pā<span type="hard-break">- </span><lb n="132,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 132,22</span>di­ca­tu­ṣṭa­yā­pe­kṣa­yā­pi sa­ttva­pra­sa­ṅgā­t­, ta­da­pe­kṣa­ye­va sva­rū­pā­dya­pe­kṣa­yā­pi vā­'­sa­ttva­pra­sa­kteḥ | na cā­pe­kṣā­bhe­dā­t kvaci<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="133"/><lb n="133,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,01</span>d dha­rma­bhe­da­pra­tī­ti­r bā­dhya­te­, ba­da­rā­pe­kṣa­yā bilve sthū­la­tva­sya mā­tu­li­ṅgā­pe­kṣa­yā sū­kṣma­tva­sya ca pra­tī­te­r bā­dha­kā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="133,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,02</span>vāt | sa­rva­syā­pe­kṣi­ka­syā­vā­sta­va­tve nī­la­nī­la­ta­rā­deḥ su­kha­su­kha­ta­rā­de­ś cā­vā­sta­va­tvā­pa­tte­r vi­śa­da­vi­śa­da­ta­rā­di­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="133,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,03</span>tya­kṣa­syā­pi kutas tā­ttvi­ka­ttvaṃ yato na saṃ­vi­da­dvai­ta­pra­ve­śaḥ ? sa cāyukta eva, tadvya­va­sthā­pa­kā­bhā­vā­t | </p><p n="a_68" rend="justify"><lb n="133,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,04</span>tataḥ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_15">syāt sa­da­sa­dā­tma­kāḥ padārthāḥ sarvasya sa­rvā­ka­ra­ṇā­t | na hi pa­ṭā­da­yo gha­ṭā­di­va­tkṣī­rā­dyā­ha­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="133,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,05</span>ṇa­la­kṣa­ṇā­m a­rtha­kri­yāṃ kurvanti gha­ṭā­di­jñā­naṃ vā | tadubha­yā­tma­ni dṛṣṭāntaḥ sulabhaḥ</seg>, sa­rva­pra­vā­di­nāṃ sveṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="133,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,06</span>tattvasya sva­rū­pe­ṇa sattve '­ni­ṣṭa­rū­pe­ṇā­sa­ttve ca vi­vā­dā­bhā­vā­t tasyaiva ca dṛ­ṣṭā­nta­to­pa­pa­tteḥ | nanu caikatra vastuni <lb n="133,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,07</span>sattvam asattvaṃ ca yu­kti­vi­ru­ddhaṃ­, pa­ra­spa­ra­vi­ru­ddha­yo­r dha­rma­yo­r e­kā­dhi­ka­ra­ṇa­tvā­yo­gā­t­, śī­to­ṣṇa­spa­rśa­va­dbhi­nnā­dhi­ka­ra­ṇa­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="133,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,08</span>pra­tī­te­r iti cen na, tayoḥ kathañcid a­rpi­ta­yo­r vi­ru­ddha­tvā­si­ddhe­s tathā pra­ti­pa­tti­sa­dbhā­vā­c ca | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_15">śā­bde­ta­ra­pra­tyayayo<span type="hard-break">- </span><lb n="133,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,09</span>r e­ka­va­stu­vi­ṣa­ya­yo­r e­kā­tma­sa­ma­ve­ta­yoḥ kāra­ṇa­vi­śe­ṣa­va­śā­t pa­ri­vṛ­ttātmanoḥ sva­bhā­va­bhe­de 'pi kathañcid eka<span type="hard-break">- </span><lb n="133,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,10</span>tvam asty eva, vicchedānu­pa­la­bdheḥ</seg> | na hi śā­bda­pra­tya­kṣa­ve­d a­na­yo­r a­spa­ṣṭe­ta­ra­pra­ti­bhā­sa­na­sva­bhā­va­bhe­do­si­ddhaḥ­, <lb n="133,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,11</span>pratī­tya­pa­hna­va­pra­sa­ṅgā­t | nāpi tayor e­ka­va­stu­vi­ṣa­ya­tva­m ekadra­vyā­śra­ya­tvaṃ cā­'­si­ddhaṃ­, tatrānusandhā­na­pra­tya­ya­sa­dbhā<span type="hard-break">- </span><lb n="133,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,12</span>vāt, yad eva mayā śrutaṃ tad eva dṛśyate, ya e­vā­ha­m aśrauṣaṃ sa eva paśyāmīti pra­tī­te­r bā­dha­kā­bhā­vā­t | tayo<span type="hard-break">- </span><lb n="133,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,13</span>r dra­vyā­tma­nai­ka­tva­m asty eva, vi­cche­da­syānu­pa­la­kṣa­ṇā­t | na­nū­pā­dā­no­pā­de­ya­kṣa­ṇa­yo­s tadbhāvād e­vā­nu­saṃ­dhāna­si­ddhe­r vicche<span type="hard-break">- </span><lb n="133,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,14</span>dā­nu­pa­la­mbhe 'pi nai­ka­tva­si­ddhiḥ­, e­ka­sa­ntā­na­tva­syai­va siddheḥ, ā­tma­dra­vya­syā­bhā­vā­d iti cen na, tadabhāve tayor upā<span type="hard-break">- </span><lb n="133,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,15</span>dā­no­pā­de­ya­tā­nu­pa­pa­tteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_15">u­pā­dā­na­sya kāryakālam ātmānaṃ ka­thaṃ­ci­d ana­ya­ta­ś ci­ra­ta­ra­ni­vṛ­ttā­vi­vā­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="133,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,16</span>ṣāt kā­ryo­tpa­ttā­v api vya­pa­de­śā­nu­pa­pa­tte­s tādṛśāṃ sva­rū­pai­katvam asty eva</seg> | na ca sa­vye­ta­ra­vi­ṣā­ṇa­va­t sarvathā <lb n="133,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,17</span>sa­mā­na­kā­la­to­pā­dā­no­pā­de­ya­yo­r yatas tadbhāvo vi­ru­ddhye­ta­, dra­vya­sā­mā­nyā­pe­kṣa­yā tayor e­ka­tva­m iti ma­na­nā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_15">viśe<span type="hard-break">- </span><lb n="133,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,18</span>ṣāpekṣayā tu nāsty eva</seg> tādṛśām e­ka­tva­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_15">na hi paurastyaḥ pāścātyaḥ svabhāvaḥ pāścātyo vā paura<span type="hard-break">- </span><lb n="133,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,19</span>styaḥ</seg> | nanv evam ekatvaṃ mā bhūt pū­rvā­pa­ra­pa­ri­ṇā­mā­nāṃ­, kra­ma­syai­vā­va­sthā­nā­d a­kra­ma­sya tadviru­ddha­tvā­d iti na manta<span type="hard-break">- </span><lb n="133,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,20</span>vyaṃ yasmān<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_15">ni­ra­pe­kṣa­s tatra kramo 'pi pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣavaśāt pra­ka­lpye­ta tadekatvād akramaḥ kin na syāt</seg> ? <lb n="133,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,21</span>pra­ti­bhā­sai­ka­tve 'pi ta­da­kra­mā­nu­pa­ga­me pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣa­va­śāt kramaḥ katham a­bhyu­pa­ga­mā­rhaḥ syāt ? sarvasya ya­thā­pra­ti­bhā­saṃ <lb n="133,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,22</span>vastunaḥ pra­ti­ṣṭhā­nā­t­, pra­ti­bhā­sa­mā­na­yoḥ kra­mā­kra­ma­yo­r vi­ro­dhā­na­va­ta­ra­ṇā­d vi­ro­dha­syā­nu­pa­la­mbha­la­kṣa­ṇa­tvā­t | na ca <lb n="133,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,23</span>sva­rū­pā­di­nā vastunaḥ sattve tadaiva pa­ra­rū­pā­di­bhi­r a­sa­ttva­syā­nu­pa­la­mbho 'sti, yena sa­hā­na­va­sthā­na­la­kṣa­ṇo virodhaḥ śīto<span type="hard-break">- </span><lb n="133,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 133,24</span>ṣṇa­spa­rśa­vi­śe­ṣa­va­t syāt | pa­ra­spa­rapa­ri­hā­ra­sthi­ti­la­kṣa­ṇa­s tu virodhaḥ sa­hai­ka­trā­mra­pha­lā­dau rū­pa­ra­sa­yo­r iva saṃbhavator eva <pb n="134"/><lb n="134,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,01</span>sa­da­sa­ttva­yoḥ syāt, na punar asaṃbhavatoḥ saṃ­bha­va­d asaṃ­bha­va­to­r vā | etena va­dhya­ghā­ta­ka­bhā­vo 'pi virodhaḥ pha­ṇi­na­ku­la­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="134,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,02</span>r iva ba­la­va­da­ba­la­va­toḥ pratītaḥ sa­ttvā­sa­ttva­yo­r a­śa­ṅka­nī­yaḥ ka­thi­taḥ­, tayoḥ sa­mā­na­ba­la­tvā­d ity etadagre pra­pa­ñca­yi­ṣya­te | </p><p n="a_69" rend="justify"><lb n="134,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,03</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_15">ta­de­kā­ne­kā­kā­ra­m a­kra­ma­kra­mā­tma­ka­m a­nva­ya­vya­ti­re­ka­rū­paṃ sā­mā­nya­vi­śe­ṣā­tma­kaṃ sadasa­tpa­ri­ṇā­maṃ <lb n="134,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,04</span>sthi­tyu­tpa­tti­vi­nā­śā­tma­kaṃ sva­pra­de­śa­ni­ya­taṃ svaśarī­ra­vyā­pi­naṃ tri­kā­la­go­ca­ra­m ātmānaṃ paraṃ vā <lb n="134,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,05</span>ka­tha­ñci­t sākṣātkaroti parokṣayati vā ke­śā­di­vi­ve­ka­vyā­mu­gdha­bu­ddhivat tā­dṛ­śai­kacaitanyaṃ sukhādi<span type="hard-break">- </span><lb n="134,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,06</span>bhedaṃ vastu svato 'nyataḥ sa­jā­tī­ya­vi­jā­tī­yā­d vi­vi­kta­la­kṣa­ṇaṃ bibharti | anyathā­na­va­sthā­nā­t kvacit ka<span type="hard-break">- </span><lb n="134,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,07</span>thaṃcid a­ni­ya­maḥ syāt</seg> | sarvo hi laukikaḥ pa­rī­kṣa­ka­ś ca tāvad ekam a­kra­mā­tma­ka­m a­nva­ya­rū­paṃ sāmānyātmakaṃ <lb n="134,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,08</span>sa­tpa­ri­ṇā­maṃ sthi­tyā­tma­ka­m ātmānaṃ paraṃ vā ba­hi­ra­rtha­saṃ­tānā­nta­rā­khyaṃ dra­vyā­pe­kṣa­yā sā­kṣā­tka­ro­ti­, liṅgaśabdā<span type="hard-break">- </span><lb n="134,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,09</span>dinā pa­ro­kṣa­ya­ti vā, bhā­vā­pe­kṣayā punar a­ne­kā­kā­raṃ kramātmakaṃ vya­ti­re­karūpaṃ vi­śe­ṣā­tmakam a­sa­tpa­ri­ṇāmam utpatti<span type="hard-break">- </span><lb n="134,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,10</span>vināśā­tma­kaṃ­, kṣe­trā­pe­kṣa­yā sva­pra­de­śa­ni­yataṃ ni­śca­ya­na­ya­taḥ­, sva­śa­rī­ra­vyā­pi­naṃ vya­va­hā­ra­na­ya­taḥ­, kā­lā­pe­kṣa­yā <lb n="134,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,11</span>tri­kā­la­go­ca­ra­m | kathaṃ punar ī­dṛ­śa­m ātmānaṃ paraṃ vā sā­kṣā­tka­ro­ti kathaṃ vā pa­ro­kṣa­ya­ti dra­vyā­dya­pe­kṣa­ye­ti ced u<span type="hard-break">- </span><lb n="134,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,12</span>cyate | sā­kṣā­tka­ra­ṇa­yo­gya­dra­vyā­dyātmanā mukhyato vya­va­hā­ra­to vā vi­śa­da­jñā­ne­na sākṣātkaroti pa­ro­kṣa­jñā­nayo<span type="hard-break">- </span><lb n="134,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,13</span>gya­dra­vyā­dyā­tma­nā a­nu­mā­nā­di­pra­mā­ṇe­nā­vi­śa­de­na pa­ro­kṣa­ya­ti­, '­pra­tya­kṣaṃ viśadaṃ jñānaṃ mu­khya­saṃ­vya­va­hā­ra­taḥ | <lb n="134,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,14</span>parokṣaṃ śe­ṣa­vi­jñānaṃ pramāṇe iti saṃ­gra­haḥ­' iti saṃ­kṣe­pa­taḥ pra­tya­kṣa­pa­ro­kṣa­yo­r eva va­stu­pa­ri­cchi­ttau vyā­pā­ra­va­ca­nā­t | <lb n="134,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,15</span>kathaṃ tarhi keśādi­vi­ve­ka­vyā­mu­gdha­bu­ddhiḥ puruṣo dṛṣṭāntaḥ samaḥ syād iti cet ke­śa­ma­śa­ka­ma­kṣi­kā­di­pra­ti­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="134,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,16</span>sātmanā sa­ttva­pa­ri­ṇā­maṃ sā­kṣā­tku­rva­n vi­ve­kā­dyā­tma­nā ca kutaścid a­nu­mi­nva­nn u­pa­śṛ­ṇva­n vā pa­ro­kṣa­ya­n­, a­vi­ve­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="134,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,17</span>di­vyā­mo­ha­pra­ti­bhā­sā­tma­nā cā­sa­ttva­pa­ri­ṇā­maṃ kathañcit tu sā­kṣā­tku­rva­n pa­ro­kṣa­yaṃ­ś ca sama eva sa dṛṣṭāntaḥ tathā vaiṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="134,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,18</span>myā­bhā­vā­t | nanu ca tadvastu cai­ta­nya­m e­vai­ka­m a­kra­mā­di­rūpaṃ bi­bha­rti­, na punaḥ su­khā­di­bhe­da­m a­ne­kā­kā­raṃ kra­mā­dyā­tma­kaṃ­, <lb n="134,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,19</span>sa­jā­tī­yā­c ce­ta­na­va­stu­no vi­jā­tī­yā­c cā­ce­ta­na­va­stu­no vi­vi­kta­sva­rū­pa­m | tam eva vā bibharti tādṛśaṃ, na pu­na­ścai­tanyaṃ, <lb n="134,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,20</span>tattvataḥ ity a­bhyu­pa­ga­ma­yo­r e­ka­ta­rāna­va­sthā­ne '­nya­ta­ra­syā­py a­na­va­sthā­nā­d u­bha­yā­na­va­sthi­ti­pra­sa­ṅgā­t kvacid abhyu­pa­ga­te rūpe <lb n="134,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 134,21</span>ka­thaṃ­ci­t pra­tya­kṣā­di­pra­kā­re­ṇa svā­bhyu­pa­ga­mā­di­pra­kā­re­ṇa ca niyamā­saṃ­bha­vā­t | sūktam īdṛśaṃ na cen na vya­va­ti­ṣṭha­te iti | </p><p n="a_70" rend="justify"><pb n="135"/><lb n="135,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 135,01</span>tad evaṃ pra­tha­ma­dvi­tī­ya­bha­ṅgau nirdiśya tṛ­tī­yā­di­bha­ṅgā­n ni­rdi­śa­nti bha­ga­va­ntaḥ | </p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_16 a_71"><l ana="sbt" n="sbt_16ab"><lb n="135,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 16
 </span>kra­mā­rpi­ta­dva­yā­d dvaitaṃ, sahāvācyam a­śa­kti­taḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_16cd">avaktavyottarāḥ śeṣās trayo bhaṅgāḥ sva­he­tu­taḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">16</ref> || </l></lg><p n="a_72" rend="justify"><lb n="135,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 135,03</span>kra­mā­rpi­tā­t sva­pa­ra­rū­pā­di­ca­tu­ṣṭa­yadvayāt ka­thaṃ­ci­d u­bha­ya­m iti dvaitaṃ vastu, dvābhyāṃ sa­da­sa­ttvā­bhyā­mi­tasyaiva dvīta<span type="hard-break">- </span><lb n="135,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 135,04</span>tvāt, svā­rthi­ka­syā­ṇo vi­dhā­nā­d dvai­ta­śa­bda­sya siddheḥ | sva­pa­ra­rū­pā­di­ca­tu­ṣṭa­yā­pe­kṣa­yā saha vaktum a­śa­kte­r a­vā­cyaṃ­, <lb n="135,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 135,05</span>ta­thā­vi­dhasya padasya vākyasya vā ka­sya­ci­d a­bhi­dhā­ya­ka­syā­saṃ­bha­vā­t | sa­da­sa­du­bha­ya­bha­ṅgā­s tv ava­kta­vyo­tta­rāḥ śeṣāḥ <lb n="135,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 135,06</span>pa­ñca­ma­ṣa­ṣṭha­sa­pta­māḥ­, caturbhyo '­nya­tvā­t | te ca sva­he­tu­va­śā­n ni­rde­ṣṭa­vyāḥ | tad yathā | –­ka­tha­ñci­t sad a­va­kta­vya­m eva, <lb n="135,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 135,07</span>sva­rū­pā­di­ca­tu­ṣṭa­yā­pe­kṣa­tve sati saha vaktum aśakteḥ | ka­thaṃ­ci­d asad a­va­kta­vya­m eva, pa­ra­rū­pā­di­ca­tu­ṣṭa­yā­pe­kṣa­tve sati <lb n="135,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 135,08</span>saha vaktum aśakteḥ | ka­thaṃ­ci­t sa­da­sa­d a­va­kta­vya­m eva sva­pa­ra­rū­pā­di­ca­tu­ṣṭa­yā­pe­kṣa­tve sati saha vaktum aśakteḥ sa­da­sa­du­bha­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="135,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 135,09</span>tva­dha­rme­ṣv a­nya­ta­mā­pā­ye va­stu­nya­va­kta­vya­tva­dha­rmā­nu­pa­pa­tteḥ | teṣāṃ tatra satām apy a­vi­va­kṣā­yāṃ ke­va­la­syā­va­kta­vya­tva­sya <lb n="135,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 135,10</span>bhaṅgasya va­ca­nā­d vi­ro­dhā­na­va­kā­śaḥ | </p><p n="a_73" rend="justify"><lb n="135,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 135,11</span>nanu ca kra­mā­rpi­ta­dva­yā­t tāvad dvaitaṃ vastu | tat tu sva­rū­pā­d ita eva sat pa­ra­rū­pā­d ita e­vā­sa­t­, na punas tadviparya<span type="hard-break">- </span><lb n="135,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 135,12</span>yād iti kuto '­va­si­ta­m iti ced u­cya­te­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">sva­pa­ra­rū­pā­dya­pe­kṣaṃ sa­da­sa­dā­tma­kaṃ­, vastu, na vi­pa­ryā­se­na­, tathādarśa<span type="hard-break">- </span><lb n="135,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 135,13</span>nāt</seg> | sa­ka­la­ja­na­sā­kṣi­kaṃ hi sva­rū­pā­di­ca­tu­ṣṭa­yā­pe­kṣa­yā sattvasya pa­ra­rū­pā­di­ca­tu­ṣṭa­yā­pe­kṣa­yā cā­sa­ttva­sya da­rśa­naṃ­, <lb n="135,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 135,14</span>ta­dvi­pa­rī­ta­pra­kā­re­ṇa cā­da­rśa­naṃ va­stu­nī­ti tatpra­mā­ṇa­ya­tā tathaiva vastu pra­ti­pa­ttavyaṃ, anyathā pra­mā­ṇa­pra­me­ya­vya­va­sthā­nu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="135,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 135,15</span>patteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">kalpa­yi­tvā­pi tajja­nma­rū­pā­dhya­va­sā­yā­n svānu­pa­la­mbha­vyā­vṛ­tti­la­kṣa­ṇaṃ darśanaṃ pra­mā­ṇa­yi­ta­vyam | <lb n="135,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 135,16</span>tathāhi | buddhir iyaṃ yayā prattyāsattyā ka­sya­ci­d e­vā­kā­ra­m a­nu­ka­ro­ti tayā tam evārthaṃ ni­ya­me­no­pa­la­bhe­ta <lb n="135,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 135,17</span>nā­nya­thā­, pā­ra­mpa­rya­pa­ri­śra­maṃ pa­ri­ha­re­t</seg> | nanu tajjanmata­drū­pa­ta­da­dhya­va­sā­ye­ṣu satsu nīlādau darśanaṃ pra­mā­ṇa­m u­pa­la­bha­te­, <lb n="135,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 135,18</span>ta­da­nya­ta­mā­pā­ye tasya pra­mā­ṇa­tvā­pra­tī­te­r iti cen na, ta­da­bhā­ve 'pi svā­nu­pa­la­mbha­vyāvṛ­tti­sa­dbhā­vā­d eva pra­mā­ṇa­tva­pra­si­ddheḥ­, <lb n="135,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 135,19</span>ta­jja­nma­na­ś ca­kṣu­rā­di­bhi­r vya­bhi­cā­rāt ta­drū­pa­sya sa­ntā­nā­nta­rasa­mā­nā­rtha­vi­jñā­ne­nā­ne­kā­ntā­t­, taddvaya­la­kṣa­ṇa­sya sa­mā­nā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="135,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 135,20</span>sa­ma­na­nta­rapra­tya­ye­nā­nai­kā­nti­ka­tvā­t <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">trilakṣa­ṇa­syā­pi vi­bhra­ma­he­tupha­la­vi­jñā­nai­r vya­bhi­cā­rā­t</seg>, kā­ma­lā­dyu­pa­ha­ta­ca<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="136"/><lb n="136,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,01</span>kṣuṣaḥ śukle śaṅkhe pī­tā­kā­ra­jñā­nā­d u­tpa­nna­sya tadrūpasya ta­dā­kā­rā­dhya­va­sā­yi­no 'pi jñānasya sva­sa­ma­na­nta­ra­pra­tyaye pra­mā­ṇa­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="136,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,02</span>bhāvāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">tada­na­bhyu­pa­ga­me svābhyu­pa­ga­mā­si­ddheḥ kiṃsādhanaḥ param u­pā­la­bhe­ta</seg> yato 'vaśyaṃ darśanaṃ ni­ya­ta­sva­vi­ṣa­yā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="136,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,03</span>pa­la­mbha­vyā­vṛ­ttilakṣaṇaṃ paraṃ vi­ṣa­yā­nu­pa­la­mbhā­tma­kaṃ na pra­mā­ṇa­ye­t | na hi svayaṃ pra­mā­ṇā­na­bhyu­pa­ga­me svārtha­pra­ti­pa­ttiḥ | <lb n="136,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,04</span>na cā­pra­ti­pannam arthaṃ parasmai pra­ti­pā­da­yi­tu­m īśaḥ param u­pā­la­bdhuṃ vā pa­rā­bhyu­pa­ga­ta­syā­pi pra­mā­ṇa­sya pra­ti­pa­tte­r ayogāt, <lb n="136,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,05</span>pa­rā­bhyu­pa­ga­mā­nta­rā­t tatpra­ti­pa­ttā­va­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">ta­de­ko­pa­la­mbhaniyamaḥ sva­pa­ra­la­kṣa­ṇābhyāṃ bhā­vā­bhā­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="136,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,06</span>tmānaṃ pra­sā­dha­ya­ti | tadabhāve na pra­va­rte­ta nāpi ni­va­rte­ta pra­mā­ṇā­nta­ra­va­t</seg> | sva­syā­rtha­sya cai­ka­syai­vo­pa­la­mbho <lb n="136,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,07</span>hītara­syā­nu­pa­la­mbhaḥ­, tasya vi­dhā­ya­ka e­vā­nya­sya ni­ṣe­dha­kaḥ­, tatra pra­va­rta­ka eva vā paratra ni­va­rta­ka­, iti tadeko<span type="hard-break">- </span><lb n="136,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,08</span>pa­la­mbha­ni­ya­mā­tka­syacit pra­vṛ­tti­ni­vṛ­ttī sidhyataḥ | tadabhāve sa­ntā­nā­nta­ra­pra­mā­ṇā­di­va­t prava­rta­kā­n na kaści<span type="hard-break">- </span><lb n="136,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,09</span>t pra­va­rte­ta ni­va­rta­kā­c ca na ni­va­rtte­ta­, a­pra­mā­ṇā­t pravṛttau nivṛttau vā pra­mā­ṇā­nve­ṣa­ṇa­sya vai­ya­rthyā­da­ti­prasaṅgāc ca | tataḥ pramāṇaṃ <lb n="136,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,10</span>pra­tya­kṣa­m anyad vā svā­rtho­pa­la­mbhā­tma­nā pa­rā­rthā­nu­pa­la­mbhā­tma­nā na kra­mā­rpi­te­na sa­da­sa­dātmakaṃ siddham | ta­dva­tpra­me­ya­m api | <lb n="136,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,11</span>iti sarvaṃ vastu kra­mā­rpi­ta­dva­yā­d dvaitaṃ ko necchet ? sarvasya vi­pra­ti­pa­ttu­m a­śa­kte­r a­ni­ccha­to 'pi tathā saṃ­pra­tya­yā­t | </p><p n="a_74" rend="justify"><lb n="136,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,12</span>katham a­va­kta­vyaṃ sarvam iti ced u­cya­te­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">niṣparyāyaṃ bhā­vā­bhā­vā­va­bhi­dhānaṃ nāñjasaiva vi­ṣa­yī­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="136,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,13</span>roti, śabda­śa­kti­svā­bhā­vyā­t</seg>, sarvasya pa­da­syai­ka­pa­dā­rtha­vi­ṣa­ya­tvaprasiddheḥ sad iti pa­da­syā­sa­da­vi­ṣa­ya­tvā­t­, <lb n="136,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,14</span>asad iti padasya ca sa­da­vi­ṣa­ya­tvā­t­, anyathā ta­da­nya­ta­rapa­da­pra­yo­ga­saṃ­śa­yā­t, gaur iti pa­da­syā­pi digā<span type="hard-break">- </span><lb n="136,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,15</span>dya­ne­kā­rtha­vi­ṣa­ya­ta­yā pra­si­ddha­sya tattvato '­ne­ka­tvāt sā­dṛ­śyo­pa­cā­rā­d eva ta­syai­ka­tve­na vya­va­ha­ra­ṇā­d anyathā sa­rva­syai­ka­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="136,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,16</span>bda­vā­cya­tvā­pa­tteḥ pratyekam apy ane­ka­śa­bda­pra­yo­ga­vai­pha­lyā­t | yathaiva hi śa­bda­bhe­dā­d dhruvo '­rtha­bhe­da­s ta­thā­rtha­bhe­dā­d api <lb n="136,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,17</span>śa­bda­bhe­daḥ siddha eva, anyathā vā­cya­vā­ca­ka­ni­ya­ma­vya­va­hā­ra­vi­lo­pā­t | e­te­nai­ka­sya vākyasya yu­ga­pa­da­ne­kā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="136,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,18</span>vi­ṣa­ya­tvaṃ pra­tyā­khyā­taṃ syāt sa­da­sa­d eva sarvaṃ sva­pa­ra­rū­pā­di­ca­tu­ṣṭa­yā­bhyā­m iti vākyasyāpi kra­mā­rpi­to­bha­ya­dha­rma­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="136,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,19</span>ṣa­ya­ta­yo­r a­rī­kṛ­ta­syo­pa­cārād e­vai­ka­tvā­bhi­dhā­nā­t | ta­tro­bha­ya­prā­dhā­nya­sya kramaśo vi­va­kṣi­ta­sya sa­da­sa­ccha­bdā­bhyāṃ <lb n="136,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 136,20</span>dva­ndva­vṛ­ttau tadvākye vā sva­pa­dā­rtha­pra­dhā­nā­bhyā­m a­bhi­dhā­nā­d vā na doṣaḥ, sarvasya vā­kya­syai­ka­kri­yāpra­dhā­na­ta­yai­kā­rtha­vi<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="137"/><lb n="137,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,01</span>ṣa­ya­tva­pra­si­ddheḥ | siddham e­kā­rtha­ni­ve­da­na­śa­kti­sva­bhā­va­tvaṃ śa­bda­sya­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">va­ca­na­sū­ca­na­sā­ma­rthya­vi­śe­ṣā­na­ti­la­ṅgha­nā­t</seg> | <lb n="137,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,02</span>sad iti śabdasya hi sa­ttva­mā­tra­va­ca­ne sā­ma­rthya­vi­śe­ṣo­, nā­sa­ttvā­dya­ne­ka­dha­rma­va­ca­ne­, syād iti śabdasya ca <lb n="137,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,03</span>vācaka­syā­ne­kā­nta­mā­tra­va­ca­ne sā­ma­rthya­vi­śe­ṣo­, na punar e­kā­nta­va­ca­ne tasyaiva dyotaka­syā­vi­va­kṣi­tā­śe­ṣa­dha­rma­sū­ca­ne <lb n="137,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,04</span>sā­ma­rthya­vi­śe­ṣo­, na punar vi­va­kṣi­tā­rtha­va­ca­ne, tadvā­ca­ka­śa­bda­pra­yo­ga­vai­ya­rthya­pra­sa­kteḥ | na caivaṃ vidhivaca­na­sū­ca­na<span type="hard-break">- </span><lb n="137,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,05</span>sā­ma­rthya­vi­śe­ṣa­m a­ti­kra­mya pra­va­rta­mā­naḥ śabdaḥ pra­si­ddha­vṛ­ddha­vya­va­hā­re­ṣū­pa­la­bhya­te yato niṣparyāyaṃ bhā­vā­bhā­vā­v abhida<span type="hard-break">- </span><lb n="137,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,06</span>dhīta | syān mataṃ '­ya­thā­sa­ṅke­taṃ śabdasya pra­vṛ­tti­da­rśa­nā­t saha sa­da­sa­ttva­dha­rma­yoḥ saṃ­ke­ti­taḥ śabdas ta­dvā­ca­ko na <lb n="137,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,07</span>vi­ru­dhya­te saṃjñāśa­bda­va­t­, iti tad a­yu­ktaṃ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">sa­ṅke­tā­nu­vi­dhāne 'pi kartṛkarmaṇoḥ śaktaśaktyor a­nya­ta­ra­vya­pa­de<span type="hard-break">- </span><lb n="137,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,08</span>śārha­tvā­da­yo dā­ru­va­jra­le­kha­na­vat</seg> | na hi ya­thā­ya­so dā­ru­le­kha­ne kartuḥ śaktis tathā va­jra­le­kha­ne 'sti, yathā <lb n="137,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,09</span>va­jra­le­kha­ne tasyā­śa­kti­s tathā dā­ru­le­kha­ne 'pīti śakyaṃ vaktum | nāpi yathā dāruṇaḥ karmaṇo '­ya­sā­le­khyatve <lb n="137,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,10</span>śaktis tathā vajrasyāsti yathā vā vajrasya ta­trā­śa­kti­s tathā dāruṇo 'pīti ni­śca­yaḥ­, kvacit kasyacit ka­rtṛ­ka­rma­ṇoḥ <lb n="137,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,11</span>śaktyor aśaktyoś ca pra­ti­ni­ya­ta­ta­yā vya­va­sthi­ta­tvā­t | tathā śa­bda­syā­pi sakṛd e­ka­smi­nn evārthe pra­ti­pā­da­na­śa­kti­r na <lb n="137,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,12</span>punar a­ne­ka­smi­n­, saṅketasya tacchakti­vya­pe­kṣa­yā tatra pravṛtteḥ | se­nā­va­nā­di­śa­bda­syā­pi nā­ne­ka­trā­rthe pra­vṛ­ttiḥ­, <lb n="137,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,13</span>ka­ri­tu­ra­ga­ra­tha­pa­dā­ti­pra­ttyā­sa­tti­vi­śe­ṣa­syai­ka­sya se­nā­śa­bde­nā­bhi­dhā­nā­t | va­na­yū­tha­pa­ṅkti­m ā­lā­pā­na­ka­grā­mā­di­śa­bdā<span type="hard-break">- </span><lb n="137,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,14</span>nām apy e­te­nai­vā­ne­kā­rtha­pra­ti­pā­da­na­pa­ra­tvaṃ pra­tyā­khyā­ta­m | katham evaṃ vṛkṣāv iti padaṃ dvyarthaṃ vṛkṣā iti ca ba­hva­rtha­m upa<span type="hard-break">- </span><lb n="137,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,15</span>padyate iti cet keṣāñcid e­ka­śe­ṣārambhāt pareṣāṃ svā­bhā­vi­ka­tvā­d a­bhi­dhā­nasyeti saṃ­gi­rā­ma­he | ta­trai­ka­śe­ṣa­pa­kṣe <lb n="137,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,16</span>dvābhyām eva vṛ­kṣa­śa­bdā­bhyāṃ vṛ­kṣa­dva­ya­sya­, ba­hu­bhi­r eva ca vṛ­kṣa­śa­bdai­r bahūnāṃ vṛ­kṣā­ṇā­m a­bhi­dhā­nā­n naikasya śabdasya <lb n="137,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,17</span>sakṛd a­ne­kā­rtha­vi­ṣa­ya­tvaṃ­, śi­ṣṭa­lu­pta­śabdayoḥ sā­rū­pyā­d a­bhi­dhe­ya­sā­myā­c cai­ka­tvo­pa­cā­rā­d e­ka­śa­bda­pra­yo­go­pa­pa­tteḥ | <lb n="137,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,18</span>svābhā­vi­ka­tve tv a­bhi­dhā­na­sya, vṛ­kṣa­śa­bdo dvi­ba­hu­va­ca­nā­ntaḥ svabhāvata eva svā­bhi­dhe­ya­m arthaṃ dvi­tva­ba­hu­tva­vi­śi­ṣṭa­m ā<span type="hard-break">- </span><lb n="137,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,19</span>caṣṭe, tathā sā­ma­rthyā­d anyathā śa­bda­vya­va­hā­rā­nu­pa­pa­tteḥ | nanu ca vṛkṣā iti pra­tya­ya­va­tī prakṛtiḥ padam | tasya <lb n="137,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,20</span>vācyam a­ne­ka­m ekaṃ ca syā­dvā­di­bhi­r i­ṣya­te­, na punar ekam eva | tathā coktam "­a­ne­ka­m ekaṃ ca padasya vācyaṃ <lb n="137,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,21</span>vṛkṣā iti pra­tya­ya­va­tprakṛtyāḥ" iti ka­ści­t­, so 'py evaṃ pra­ṣṭa­vyaḥ­, kim ekam anekaṃ ca sa­kṛ­tpra­dhā­na­bhā­ve­na padasya <lb n="137,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,22</span>vācyam ā­ho­svi­d gu­ṇa­pra­dhā­na­bhā­ve­na ? iti | na tāvat prathamaḥ pakṣaḥ, tathā pra­tī­tya­bhā­vā­t | vṛ­kṣa­dra­vyaṃ hi vṛ­kṣa­tva­jā<span type="hard-break">- </span><lb n="137,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 137,23</span>ti­dvā­re­ṇa vṛ­kṣa­śa­bdaḥ pra­kā­śa­ya­ti tato liṅgaṃ saṃkhyāṃ ceti śābdī pratītiḥ kramata eva | tad uktaṃ "­svā­rtha­m a<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="138"/><lb n="138,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,01</span>bhidhāya śabdo ni­ra­pe­kṣo dravyam āha sa­ma­ve­ta­m | sa­ma­ve­ta­sya tu vacane liṅgaṃ saṃkhyāṃ vi­bha­ktī­ś ca" iti | <lb n="138,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,02</span>pra­dhā­na­bhā­ve­na ca vṛkṣārthaḥ pra­tī­ya­te­, ba­hu­tva­saṃ­khyā tu gu­ṇa­bhā­ve­ne­ti na ka­sya­ci­d vi­ro­dhaḥ­, pra­dhā­na­gu­ṇa­bhā­va­pa­kṣasyai<span type="hard-break">- </span><lb n="138,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,03</span>vā­bhi­ma­ta­tvā­t­, syād iti ni­pā­te­nā­ne­ka­sya dha­rma­syā­kā­ṅkṣaṇe­nai­ka­syai­va pra­dhā­na­sya guṇānape­kṣa­syā­pa­va­da­nā­t —<lb n="138,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,04</span>sarvasya vā­ca­ka­ta­ttva­sya gu­ṇa­pra­dhā­nā­rtha­tvā­t­, vā­cya­ta­ttva­sya ca tathābhū­ta­tvā­t | tad uktam "­ā­kā­ṅkṣiṇaḥ <lb n="138,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,05</span>syād iti vai nipāto guṇānapekṣe niyame '­pa­vā­daḥ | gu­ṇa­pra­dhānārtham idaṃ hi vākyaṃ jinasya te ta­ddvi­ṣa­tā­m a­pa­thya­m­" <lb n="138,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,06</span>iti | nanv evaṃ pra­dhā­na­bhā­ve­nā­śe­ṣa­dha­rmā­tma­ka­sya vastunaḥ pra­kā­śa­kaṃ pra­mā­ṇa­vā­kyaṃ katham u­pa­pa­dye­ta yena sa­ka­lā­de­śaḥ <lb n="138,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,07</span>pra­mā­ṇā­dhī­naḥ syād iti cet kā­lā­di­bhi­r a­bhe­de­nā­bhe­do­pa­cā­re­ṇa ca dravyapa­ryā­ya­na­yā­rpi­te­na sa­ka­la­sya vastunaḥ kathanā<span type="hard-break">- </span><lb n="138,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,08</span>d iti brūmaḥ | dravyā­rthi­ka­na­yā­t tāvad e­ka­syai­va dra­vya­syā­na­nta­pa­ryā­yā­tma­ka­syā­de­śaḥ pra­mā­ṇa­vā­kyaṃ nānekārthaṃ, pa­ryā­ya­na<span type="hard-break">- </span><lb n="138,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,09</span>yāc ca sa­ka­la­pa­ryā­yā­ṇāṃ kā­lā­di­bhi­r a­bhi­nnā­nā­m a­bhe­do­pa­cā­rā­d u­pa­ca­ri­ta­m ekam eva vastu pra­mā­ṇa­vā­kya­sya viṣayaḥ <lb n="138,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,10</span>iti na kiṃcid vākyaṃ pa­da­va­da­ne­kā­rthaṃ sakṛt pra­dhā­na­bhā­ve­na vibhāvyate, saṃ­ke­ta­sa­hasreṇāpi vā­ca­ka­vā­cya­yoḥ <lb n="138,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,11</span>ka­rtṛ­ka­rma­ṇoḥ śa­ktya­śa­tkyo­r a­na­ti­la­ṅgha­nā­rha­tvāt kā­ra­ṇa­kā­rya­va­d ity a­na­va­dya­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">a­nya­thā­'­cā­kṣu­ṣa­tvā­da­yaḥ śabdā<span type="hard-break">- </span><lb n="138,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,12</span>didharmā na bhaveyuḥ</seg> | śakyaṃ hi vaktuṃ, 'rūpa­va­cca­kṣu­rjñā­na­ja­na­na­śa­kti­yu­ktaḥ śabdaś cākṣuṣa eva, ra­sa­va­c ca rasana<span type="hard-break">- </span><lb n="138,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,13</span>jñā­na­ja­na­na­sa­ma­rtho rāsano, ga­ndhā­di­va­c ca ghrā­ṇā­di­jñā­na­ja­na­na­pa­ṭu­r ghrāṇīyādiḥ' iti na tasyācā­kṣu­ṣa­tvā­rā­sa­na<span type="hard-break">- </span><lb n="138,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,14</span>tvā­ghrā­ṇī­ya­tvā­da­yo dharmāḥ syuḥ, aśrā­va­ṇa­tvādayaś ca ra­sā­di­dharmā na bhaveyuḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">ato yāvanti pararūpāṇi tāva<span type="hard-break">- </span><lb n="138,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,15</span>nty eva pratyātmaṃ svabhāvānta­rā­ṇi­, tathā pa­ri­ṇā­mā­t</seg>, śa­bdā­dī­nā­m anyathā sva­rū­pā­yo­gā­t | yadi punaś ca<span type="hard-break">- </span><lb n="138,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,16</span>kṣu­rā­di­vi­jñā­no­tpā­da­nā­'­śa­ktya­ti­kra­ma­sya sa­rva­dā­py a­saṃ­bha­vā­d a­cā­kṣu­ṣa­tvā­da­yaḥ śa­bdā­di­dha­rmā eva śrā­va­ṇā­di­jñā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="138,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,17</span>ja­na­na­śa­ktya­na­ti­kra­mā­c chrā­va­ṇa­tvā­di­va­d iti mataṃ tadā sa­dā­di­pa­da­sya sa­ttvā­dye­ka­dha­rma­pra­ti­pā­da­na­śa­ktya­na­ti­kra­mā­t <lb n="138,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,18</span>pradhā­na­bhā­vā­rpi­tā­ne­ka­dha­rmā­bhi­dhā­nā­śa­ktya­na­ti­la­ṅgha­nā­c ca nāneko 'rthaḥ sakṛt saṃ­bha­va­tī­ty a­nu­ma­nya­tā­m | syād a­va­kta­vya­m eva <lb n="138,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,19</span>sarvaṃ, yu­ga­pa­d vaktum a­śa­kte­r iti bha­ṅga­ca­tu­ṣṭa­ya­m u­pa­pa­nna­m | </p><p n="a_75" rend="justify"><lb n="138,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,20</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">dravya­pa­ryā­yau vya­sta­sa­ma­stau sa­mā­śri­tya ca­ra­ma­bha­ṅga­tra­ya­vya­va­sthā­na­m</seg> | vyastaṃ dravyaṃ dra­vya­pa­ryā­yau <lb n="138,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 138,21</span>samastau sa­hā­rpi­tau sa­mā­śri­tya syāt sad ava­kta­vya­m eva sarvam iti vākyasya pra­vṛ­ttiḥ­, dra­vyā­śra­ya­ṇe <pb n="139"/><lb n="139,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,01</span>sa­daṃ­śa­sya sa­ha­dra­vya­pa­ryā­yā­śra­ya­ṇe vaktum a­śa­kte­r a­va­kta­vya­tva­sya vi­va­kṣi­ta­tvā­t | tathā vyastaṃ paryāyaṃ samastau <lb n="139,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,02</span>dra­vya­pa­ryā­yau cāśritya syād asad a­va­kta­vya­m eva sarvam iti va­ca­na­vya­va­hā­raḥ | vyastau kra­mā­rpi­tau samastau <lb n="139,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,03</span>sa­hā­rpi­rtau dra­vya­pa­ryā­yau sa­mā­śri­tya syāt sa­da­sa­d a­va­kta­vya­m eva sarvam iti śa­bda­pra­vṛ­ttiḥ syā­dvā­dā­śra­ya­ṇa­vyā­khyā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="139,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,04</span>d evam eva ca­ra­ma­bha­ṅga­tra­ya­sya vya­va­sthā­nā­t | pa­ra­ma­tā­pe­kṣa­yā tu satsā­mā­nya­m anvayi dravyam āśritya sad a­va­kta­vya­m eva, <lb n="139,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,05</span>svala­kṣa­ṇa­la­kṣa­ṇaṃ viśeṣaṃ pa­ryā­ya­m āśrityā­nyā­po­hasā­mā­nya­m asad a­va­kta­vya­m eva, sāmā­nya­vi­śe­ṣau pa­ra­spa­ra­m atyanta<span type="hard-break">- </span><lb n="139,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,06</span>bhinnau dra­vya­pa­ryā­yau sa­mu­di­tau sa­mā­śri­tya sa­da­sa­d avaktavyam eveti vyā­khyā­na­m a­ka­la­ṅka­de­vai­r vyadhāyi | tatra vastu <lb n="139,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,07</span>satsāmānyaṃ kathaṃ sad apy a­va­kta­vya­m iti cet tasya parābhyu­pa­ga­mā­t sato 'pi va­ca­nā­nu­pa­pa­tteḥ | </p><p n="a_76" rend="justify"><lb n="139,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,08</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">na khalu sa­rvā­tma­nā sāmānyaṃ vācyaṃ, ta­tpra­ti­pa­tte­r a­rtha­kri­yāṃ pra­tya­nu­pa­yo­gā­t | na hi gotvaṃ vāhado<span type="hard-break">- </span><lb n="139,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,09</span>hādāv u­pa­yu­jya­te</seg>, sva­vi­ṣa­ya­jñā­na­mā­tre 'pi tasyā­'­sā­ma­rthyā­t | vya­kti­sa­hi­ta­sya sā­mā­nya­sya tatra sāmarthye 'pi na prati<span type="hard-break">- </span><lb n="139,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,10</span>pa­nna­sa­ka­la­vya­kti­sa­hi­ta­sya sā­ma­rthya­m­, a­sa­rva­jña­sya sa­ka­la­vya­kti­pra­ti­pa­tteḥ sa­kṛ­da­saṃ­bha­vā­t | a­pra­ti­pa­nnā­khi­la­vya­kti<span type="hard-break">- </span><lb n="139,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,11</span>bhiḥ sa­hi­ta­sya sāmarthye punar e­ka­vya­kta­re 'py a­gra­ha­ṇe sā­mā­nya­jñā­na­pra­sa­ṅgaḥ | ka­ti­pa­ya­vya­kti­sa­hi­ta­sya sāmarthye tasya <lb n="139,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,12</span>tābhir u­pa­kā­rā­nu­pa­kā­ra­vi­ka­lpa­dvayā­na­ti­kra­maḥ | pratha­ma­vi­ka­lpe sā­mā­nya­sya vya­kti­kā­rya­tva­pra­sa­ṅgaḥ ta­da­bhi­nnasyopa<span type="hard-break">- </span><lb n="139,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,13</span>kārasya ka­ra­ṇā­t | tato bhinnasya karaṇe vya­pa­de­śāsiddhiḥ | ta­tkṛ­to­pa­kā­re­ṇā­pi tasyo­pa­kā­rā­nta­ra­ka­raṇe 'nava<span type="hard-break">- </span><lb n="139,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,14</span>sthānam | dvi­tī­ya­vi­kalpe vya­kti­sa­ha­bhā­va­vai­ya­rthya­m­, akiñcitka­ra­sa­ha­kā­ri­vi­ra­hā­t | sā­mā­nye­na sa­hai­ka­jñā­ne <lb n="139,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,15</span>vyā­pā­rā­d vyaktīnāṃ ta­tsa­ha­kā­ri­tve 'pi kim ā­la­mba­na­bhāvena tatra tāsāṃ vyāpāro 'dhipatitvena vā ? prā­cya­ka­lpa<span type="hard-break">- </span><lb n="139,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,16</span>nāyām e­kā­ne­kā­kā­raṃ sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­jñā­naṃ syān na punar e­ka­sā­mā­nya­jñā­naṃ­, svā­la­mba­nā­nu­rū­pa­tvā­t sa­ka­la­vi­jñā­na­sya | <lb n="139,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,17</span>dvi­tī­ya­ka­lpa­nā­yāṃ tu vya­ktī­nā­m a­na­dhi­ga­me 'pi sā­mā­nya­jñā­na­pra­sa­ṅgaḥ | na hi rū­pa­jñā­ne cakṣuṣo '­dhi­ga­ta­syā­dhi­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="139,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,18</span>titvena vyāpāro 'sty a­pū­rva­sya vā | sarvathā nityasya sā­mā­nya­sya kra­mā­kra­mā­bhyā­m a­rtha­kri­yā­vi­ro­dhā­c ca na tasya <lb n="139,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,19</span>kasyāñcid a­rtha­kri­yā­yā­m u­pa­yo­go yatas ta­tpra­ti­pā­da­nā­ya śa­bda­pra­yo­gaḥ syāt | tato nārthe ka­sya­ci­t pra­vṛ­tti­r upa­pa­dye­ta | <lb n="139,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 139,20</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">lakṣitala­kṣa­ṇa­yā vṛttiḥ ka­thaṃ­ci­d a­tā­dā­tmye na bha­va­te­, saṃ­ba­ndhā­nta­rāsiddheḥ kā­rmu­kā­di­va­t | na hi</seg> <pb n="140"/><lb n="140,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,01</span>yathā kā­rmu­ka­pu­ru­ṣa­yoḥ saṃyogaḥ saṃbandhaḥ siddhas tathā sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­yo­r api | na ca sa­ma­vā­yaḥ pa­dā­rthā­nta­ra­bhū­taḥ, <lb n="140,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,02</span>ta­tpra­tī­tya­bhā­vā­t | pra­tī­ya­mā­na­s tu sa­ma­vā­yaḥ ka­thaṃ­ci­t tā­dā­tmya­m eva, a­vi­ṣva­gbhā­va­la­kṣa­ṇa­tvā­t tasya | iti <lb n="140,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,03</span>śabdena lakṣitaṃ sāmānyaṃ vi­śe­ṣā­n la­kṣa­ya­ti | tatas tatrārtha­kri­yā­rthi­naḥ pra­vṛ­tti­r a­saṃ­ba­ndhā­n no­pa­pa­dye­ta saṃ­yo­ga­sa­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="140,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,04</span>vā­ya­vya­ti­ri­kta­sya saṃ­ba­ndhā­nta­ra­syā­si­ddheḥ | vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­vaḥ saṃ­ba­ndhā­nta­ra­m iti cen na, tasyāpi svasaṃba<span type="hard-break">- </span><lb n="140,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,05</span>ndhi­vya­ti­re­kai­kā­nte saṃ­ba­ndhā­nta­rā­pe­kṣa­ṇa­syā­va­śyaṃ­bhā­vā­d a­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t­, tasya ka­thaṃ­ci­t sva­saṃ­ba­ndhi­tā­d ātmye <lb n="140,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,06</span>svasiddhānta­vi­ro­dhā­t | e­te­nā­vi­nā­bhā­vaḥ saṃ­ba­ndha­s tayoḥ pratyuktaḥ | sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­yoḥ sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­bhā­va <lb n="140,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,07</span>eva saṃbandha ity api mithyā, ka­tha­ñci­d a­tā­dā­tmye ta­da­nu­pa­patteḥ sa­hya­vi­ndhya­va­t | tan na ni­tya­sa­rva­ga­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="140,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,08</span>mū­rtai­ka­rū­paṃ sāmānyaṃ sarvathā vyaktibhyo bhinnam anyadvā vā­cya­m­, a­rtha­kri­yā­yāṃ sā­kṣā­tpa­ramparayā vā­nu­pa­yo­gā­t | <lb n="140,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,09</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">tādṛśo '­nu­pa­la­mbhā­t saṃketo 'pi na sidhyet</seg> | na cā­saṃ­ke­ti­tam api sāmānyaṃ vācyaṃ nāma, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="140,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,10</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">satāpi tādṛśāny avyāvṛ­ttyā­tma­nā bha­vi­ta­vya­m­, anyathā vi­śe­ṣa­vatsva­bhā­va­hā­ni­pra­sa­ṅgā­t vi­śe­ṣā­ṇāṃ <lb n="140,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,11</span>vā tadvat tato vyāvṛtteḥ</seg> | parāpa­ra­sā­mā­nya­yoḥ pa­ra­spa­raṃ svā­śra­yā­c ca ka­thaṃ­ci­d a­vyā­vṛ­ttau sva­rū­pa­saṃ­ka­rā­t pratini<span type="hard-break">- </span><lb n="140,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,12</span>ya­ta­sva­bhā­va­hā­ne­r a­va­śyaṃ­bhā­vā­d vi­śe­ṣa­va­t tadvato '­rtha­syā­py abhāva iti sa­rvā­bhā­vaḥ pra­sa­jye­ta | sā­mā­nya­vādināṃ <lb n="140,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,13</span>ta­da­bhyu­pa­ga­ma­mā­trā­t sad apy a­va­kta­vya­m eva sā­mā­nya­m | </p><p n="a_77" rend="justify"><lb n="140,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,14</span>tathā sva­la­kṣa­ṇai­kā­nta­vā­di­nāṃ na sva­la­kṣa­ṇaṃ vācyaṃ, ta­syā­na­ntyāt saṃ­ke­tā­vi­ṣa­ya­tvā­d a­na­nva­yāc cha­bda­vya­va­hā­rā­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="140,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,15</span>gyatvāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">na cānyāpohaḥ sarvathārthaḥ śabdasya vi­ka­lpa­sya vā</seg>, svaviṣaya­vi­dhi­ni­ra­pe­kṣa­sya gu­ṇa­bhā­ve<span type="hard-break">- </span><lb n="140,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,16</span>nāpy a­nyā­po­ha­sya śabdena vaktum a­śa­kte­r vi­ka­lpe­na ca ni­śca­ya­nā­yo­gā­t | sādha­na­va­ca­na­m eva trirūpa­li­ṅga­pra­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="140,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,17</span>śakaṃ, na tato 'nyadva­ca­naṃ­, tasya vi­va­kṣā­mā­tre 'pi saṃ­bhā­va­nā­yā e­vo­pa­gamād iti cen na, tasyāpy a­nyā­po­ha­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="140,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,18</span>trārthatvāt <span resp="?" rend="underline">'­a­po­haḥ śa­bda­li­ṅgābhyāṃ na vastu vidhi no­cya­te­'</span> iti va­ca­nā­t­, saty api ca <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">sā­dha­na­va­ca­ne­na <lb n="140,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,19</span>ni­tya­tva­sa­mā­ro­pa­vya­va­cche­de sva­la­kṣa­ṇa­syā­ni­tya­tvāsiddhau sā­dha­na­va­ca­nā­na­rtha­kyā­t</seg> | na śabdasya <lb n="140,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,20</span>pa­rā­rthā­nu­mā­na­rū­pa­sya vi­ka­lpa­sya vā svā­rthā­nu­mā­na­jñā­na­rū­pa­sya sa­rva­thā­nyā­po­ho 'rthaḥ śreyān | <lb n="140,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,21</span>yat sattat sarvam anityaṃ nitye kra­ma­yau­ga­pa­dyā­bhyā­m a­rtha­kri­yā­vi­ro­dhā­d iti sā­dha­na­va­ca­ne­na ni­tya­tva­sa­mā­ro­pa­vya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="140,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 140,22</span>ccheda eva sva­la­kṣa­ṇa­syā­ni­tya­tva­si­ddhiḥ | ato na tasyāna­rtha­kya­m iti cet katham itthaṃ sa­rva­thā­nyā­po­ho 'rthaḥ <pb n="141"/><lb n="141,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,01</span>sa­ma­rthya­te­, svala­kṣa­ṇa­kṣa­ṇa­kṣa­ya­sya vidhānāt | dṛśya­vi­ka­lpya­yoḥ sva­la­kṣa­ṇa­sā­mā­nya­yo­r e­ka­tvā­dhya­va­sā­yā­t <lb n="141,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,02</span>tatkṣa­ṇa­kṣa­ya­sya vidhiḥ, na punar vastunaḥ sarvathā vi­ka­lpā­bhi­dhā­na­yo­r va­stu­saṃ­spa­rśā­bhā­vā­d iti cen na, sva­la­kṣa­ṇa­sā­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="141,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,03</span>nyayor e­ka­tvā­dhya­va­sā­yi­nā vi­ka­lpe­na sva­la­kṣa­ṇa­syā­gra­ha­ṇā­t­, a­gṛ­hī­te­na saha sāmā­nya­syai­ka­tvā­dhya­va­sāsaṃ­bha­vā­t­, <lb n="141,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,04</span>a­nya­thā­ti­pra­sa­ṅgā­t | pra­tya­kṣa­taḥ pra­mi­te­na sva­la­kṣa­ṇe­na tasyai­ka­tvā­dhya­va­sā­na­m iti cen nanv evaṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">vi­ka­lpā­bhi­dhā<span type="hard-break">- </span><lb n="141,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,05</span>nayor va­stu­saṃ­spa­rśā­bhā­ve sva­la­kṣa­ṇa­da­rśa­na­syā­kṛ­ta­ni­rṇa­ya­sya va­stu­sa­nni­dhe­r a­vi­śe­ṣā­t kiṃ kena pramitaṃ syāt ? <lb n="141,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,06</span>na hi mi­thyā­dhya­va­sā­ye­na ta­ttva­vya­va­sthā­pa­naṃ</seg>, saṃ­śa­ya­vi­pa­ryā­sa­kā­ri­ṇā­pi da­rśa­ne­na sva­la­kṣa­ṇa­sya pra­mi­ta­tva­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="141,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,07</span>saṅgāt | va­stu­saṃ­spa­rśā­bhā­vā­vi­śe­ṣe 'pi ni­rṇa­ya­sya janakaṃ darśanaṃ sva­la­kṣa­ṇa­sya pra­mā­ṇaṃ­, na punaḥ saṃ­śa­yā­de­r iti <lb n="141,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,08</span>vadann ātmano '­nā­tma­jña­tā­m ā­ve­da­ya­ti | nanu ca ni­rṇa­ye­na da­rśa­na­vi­ṣaya­sa­mā­ro­pa­sya vya­va­cche­dā­t tajjanakaṃ darśanaṃ pra­mā­ṇaṃ­, <lb n="141,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,09</span>na tu saṃ­śa­yā­de­r ja­na­kaṃ­, tena ta­da­vya­va­cche­dā­t­, a­sa­mā­ro­pi­tāṃśe da­rśa­na­sya prā­mā­ṇyā­t <span resp="?" rend="underline">'kvacid dṛṣṭe 'pi yaj jñānaṃ <lb n="141,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,10</span>sāmānyārthaṃ vi­ka­lpa­ka­m</span> | asamāro­pi­tā­nyāṃ­śe tanmā­trā­po­ha­go­ca­ra­m­' iti va­ca­nā­n no­kto­pā­la­mbha iti cen na, <lb n="141,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,11</span>sa­mā­ro­pa­vya­vacche­da­vi­ka­lpa­sya sva­saṃ­ve­da­na­vya­va­sthā­ne 'pi vi­ka­lpā­nta­rā­pe­kṣa­tva­pra­sa­ṅgā­n nī­lā­di­sva­la­kṣa­ṇa­da­rśa­navanni<span type="hard-break">- </span><lb n="141,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,12</span>rvi­ka­lpa­ka­tvā­vi­śe­ṣā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">va­stu­da­rśa­na­sa­mā­ro­pa­vya­va­cche­da­yo­r a­nya­ta­ra­syā­pi svatas ta­ttvā­pa­ri­ni­ṣṭhitāv itare<span type="hard-break">- </span><lb n="141,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,13</span>ta­rā­śra­ya­do­ṣaḥ</seg> | sa­mā­ro­po hi yena vya­va­cchi­dya­te sa niścayaḥ | sva­rū­pa­m a­ni­ści­nvann api yadi svataḥ <lb n="141,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,14</span>pa­ri­ni­ṣṭhāpayet tadā va­stu­da­rśa­na­m api, vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | tathā ca kiṃ ni­śca­yā­pe­kṣa­yā ? vastuda­rśa­na­sya ni­śca­yā­pe<span type="hard-break">- </span><lb n="141,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,15</span>kṣāyāṃ vā ni­śca­ya­sva­rū­pa­saṃ­ve­da­na­syā­pi ni­śca­yā­nta­rā­pe­kṣa­ṇā­d a­na­va­sthā syāt | ni­śca­yā­d va­stu­da­rśa­na­sya pa­ri­ni­ṣṭhi­tau <lb n="141,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,16</span>va­stu­da­rśa­nā­c ca ni­śca­ya­sva­rū­pa­sya pa­ra­spa­rā­śrayadoṣaḥ syāt | tato na vi­ka­lpa­va­ccha­bda­sya sa­rva­thā­nyā­po­ho 'rthaḥ | <lb n="141,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,17</span>e­te­nā­ta­tkā­rya­kā­ra­ṇa­vyāvṛttir e­ka­pra­tya­va­ma­rśā­di­jñā­nā­d e­kā­rtha­sā­dha­ne hetur a­tya­nta­bhe­de '­pī­ndri­yā­di­va­tsa­mu­di­te­ta­ra­guḍū<span type="hard-break">- </span><lb n="141,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,18</span>cyā­di­va­c ca jva­ro­pa­śa­ma­nā­dā­v iti vada­nni­rā­kṛ­taḥ­, sarvathā tato vastuni pra­vṛ­ttya­yo­gā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_16">sa­ma­yā­darśino 'pi <lb n="141,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,19</span>kvacid anva­ya­bu­ddhya­bhi­dhāna­vya­va­hā­ro '­ta­tkā­rya­kā­ra­ṇa­vya­ti­re­kavya­va­sthā­yāṃ gu­ḍū­cyā­dyu­dā­ha­ra­ṇa­pra­kḷ­ptiṃ <lb n="141,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 141,20</span>vi­pa­ryā­sa­ya­ti</seg>, tasya va­stu­bhū­tā­rtha­sā­dṛ­śya­pa­ri­ṇā­ma­sā­dha­na­tvā­t | na hi gu­ḍū­cyā­da­yo jva­ro­pa­śa­ma­na­śa­kti<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="142"/><lb n="142,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,01</span>sa­mā­na­pa­ri­ṇā­mā­bhā­ve jva­ro­pa­śa­ma­he­ta­vo na punar da­dhi­tra­puṣādayo 'pīti śa­kya­vya­va­sthaṃ­, ca­kṣu­rā­da­yo vā rū­pa­jñā­na­he<span type="hard-break">- </span><lb n="142,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,02</span>tavas ta­jja­na­na­śa­kti­sa­mā­na­pa­ri­ṇā­ma­vi­ra­hi­ṇo 'pi na punā ra­sā­da­ya iti ni­rni­ba­ndha­nā vya­va­sthi­tiḥ | a­ta­tkā­rya<span type="hard-break">- </span><lb n="142,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,03</span>kā­ra­ṇa­vyā­vṛ­tti­ni­ba­ndha­nā seti cet kathaṃ ta­tkā­ra­ṇa­kā­rya­janya­ja­na­ka­śa­kti­sa­mā­na­pa­ri­ṇā­mā­bhā­ve 'pi ke­ṣāṃ­ci­d atatkā<span type="hard-break">- </span><lb n="142,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,04</span>ra­ṇa­kā­rya­vyā­vṛ­ttiḥ sidhyed iti pra­kṛ­ta­m u­dā­ha­ra­ṇaṃ ka­rkā­di­vya­ktī­nā­m a­śva­tvā­di­pra­tya­yaṃ tathā sa­mā­na­pa­ri­ṇā­ma­he­tu­kaṃ <lb n="142,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,05</span>sā­dha­ya­ti ? iti vi­pa­ryā­sa­sā­dha­na­m a­nyā­po­ha­vā­di­nā­m | tato '­mī­ṣā­m a­nyā­po­ha­sā­mā­nya­m asad a­va­kta­vya­m eva | etena <lb n="142,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,06</span>sva­la­kṣa­ṇā­nyā­po­ha­dva­yaṃ sa­da­sa­da­va­kta­vya­m eva sau­ga­tā­nā­m ā­pā­di­ta­m u­nne­yaṃ­, sva­la­kṣa­ṇa­sya sato 'py a­nyā­po­ha­sya cāsato 'pi <lb n="142,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,07</span>vaktum a­śa­kya­tvā­t | iti pa­ra­ma­tā­pe­kṣa­yā ca­ra­ma­bha­ṅga­tra­ya­m u­dā­hṛ­ta­m | </p><p n="a_78" rend="justify"><lb n="142,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,08</span>nanv a­sti­tva­m eva vastunaḥ sva­rū­paṃ­, na punar nā­sti­tvaṃ­, tasya pa­ra­rū­pā­śra­ya­tvā­d anyathāti­pra­sa­ṅgād iti vadantaṃ <lb n="142,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,09</span>vādinaṃ pra­tyā­hu­r ācāryāḥ | </p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_17 a_79"><l ana="sbt" n="sbt_17ab"><lb n="142,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 17
 </span>astitvaṃ pra­ti­ṣe­dhyenā­vi­nā­bhā­vye­ka­dharmiṇi | </l><l ana="sbt" n="sbt_17cd">vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­t sādharmyaṃ yathā bhe­da­vi­va­kṣa­yā || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">17</ref> || </l></lg><p n="a_80" rend="justify"><lb n="142,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,11</span>eko dharmī jīvādiḥ | ta­trā­sti­tvaṃ nā­sti­tve­na pra­ti­ṣe­dhye­nā­vi­nā­bhā­vi­, na punar bhi­nnā­dhi­ka­ra­ṇaṇaṃ, vi­śe­ṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="142,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,12</span>tvāt | yathā hetau sādharmyaṃ vai­dha­rmye­ṇa bhe­da­vi­va­kṣa­yā sarveṣāṃ he­tu­vā­di­nāṃ kvacid a­nu­mā­na­pra­yo­ge pra­si­ddha­m | <lb n="142,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,13</span>sarvasya ni­tya­tvā­ni­tya­tvā­di­sā­dha­ne hetau sā­dha­rmya­sya vya­ti­re­kā­vi­nā­bhā­vi­no '­saṃ­bha­vā­d a­yu­kta­m u­dā­ha­ra­ṇam iti cen na, <lb n="142,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,14</span>tatrāpi tadu­bha­ya­sa­dbhā­vā­t | tathā hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_17">sarvam ittham anitthaṃ veti pratijñāyā­'­bhi­pre­tya vā pra­me­ya­tvā­di­he<span type="hard-break">- </span><lb n="142,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,15</span>tū­pā­dā­ne 'pi vya­ti­re­ko 'sty eva, pra­me­ya­tva­sya va­stu­dha­rma­tvā­t</seg> | pa­ri­ṇā­mī jīvaḥ śa­bdā­di­r vā nā­pa­ri­ṇā­mī­ti <lb n="142,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,16</span>vā, sarvaṃ ce­ta­na­m a­ce­ta­naṃ vā vi­vā­dā­pa­nna­m ittham anitthaṃ vā pra­ti­jñā­pra­yo­ga­vā­dī pra­ti­pā­dyā­nu­ro­dha­taḥ pra­ti­jñā­ya­, <lb n="142,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,17</span>sau­ga­ta­pra­ti­pā­dyā­śa­ya­to '­bhi­pre­tya vā pra­me­ya­tvā­t sattvād va­stu­tvā­d a­rtha­kri­yā­kā­ri­tvā­d i­tyā­di­he­tū­nā­m u­pā­dā­ne 'pi vādi<span type="hard-break">- </span><lb n="142,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,18</span>pra­ti­vā­di­pra­si­ddhe 'rthe 'nvaya­va­tkha­pu­ṣpā­dau sādhyadharma­ni­vṛ­ttau sā­dha­na­dharma­ni­vṛ­tti­la­kṣa­ṇo vya­ti­re­ko 'sty eva | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_17">kha­pu­ṣpā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="142,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,19</span>yo 'pi tatra vya­va­hā­ram icchatā prameyāḥ pra­ti­pa­tta­vyā iti na kiñcit pramāṇaṃ prame­yā­bhā­va­syā­pi <lb n="142,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,20</span>ta­thā­bhā­vā­nu­ṣa­ṅge­ṇā­vya­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t | na caitad viruddhaṃ sva­la­kṣa­ṇa­m a­ni­rde­śya­m i­tyā­di­va­t</seg> | na hi svala<span type="hard-break">- </span><lb n="142,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,21</span>kṣa­ṇa­syā­ni­rde­śya­syāpy a­ni­rde­śya­śa­bde­na nirdeśe virodho 'sti | nāpi pratyakṣaṃ ka­lpa­nā­po­ḍha­m api | ka­lpa­nā­po­ḍha­tve­na <lb n="142,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,22</span>ka­lpa­ya­taḥ kiñcid vi­ru­dhya­te­, sarvathā tadvya­va­hā­rā­pa­hna­va­pra­sa­ṅgā­t | tathaiva kha­pu­ṣpā­da­yo '­pra­me­yā iti vyava­ha­ra­to 'pi <lb n="142,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 142,23</span>na teṣām a­pra­me­ya­tvaṃ vi­ru­dhya­te­, tatpramitau pra­mā­ṇā­bhā­vā­t pra­me­yā­bhā­va­va­t | tadabhāve 'pi kha­pu­ṣpā­dī­nāṃ pra­me­ya­tve <pb n="143"/><lb n="143,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,01</span>pra­me­yā­bhā­va­syā­pi pra­me­ya­tvā­nu­ṣa­ṅgaḥ | tathā ca pra­me­ya­ta­da­bhā­va­vya­va­sthā katham ā­sthī­ye­ta ? etena kha­pu­ṣpā­da­yaḥ <lb n="143,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,02</span>prameyāḥ śa­bda­vi­ka­lpa­vi­ṣa­ya­tvā­d gha­ṭā­di­va­d ity anumānaṃ pra­tyu­ktaṃ­, hetoḥ pra­me­yā­bhā­ve­na vya­bhi­cā­rā­t | pra­tya­kṣā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="143,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,03</span>mānābhyāṃ pra­mī­ya­mā­ṇa­tvā­t prameyāḥ kha­pu­ṣpā­da­ya iti cen na, a­si­ddha­tvā­t sā­dha­na­sya | tathā hi | te na pra­tya­kṣe­ṇa <lb n="143,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,04</span>pra­mī­ya­mā­ṇāḥ­, tatra svā­kā­rā­na­rpa­ka­tvā­t | nāpy a­nu­mā­ne­na­, sva­bhā­va­kā­rya­prati­ba­ndhā­bhā­vā­t | sva­bhā­ve­na ke­na­ci­t teṣāṃ <lb n="143,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,05</span>pra­ti­ba­ndhe ni­ssva­bhā­va­tva­vi­ro­dhā­t­, kāryeṇa ca pra­ti­ba­ndhe '­na­rtha­kriyā­kā­ri­tva­vyā­ghā­tā­t santaḥ kha­pu­ṣpā­da­yo <lb n="143,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,06</span>vya­va­hri­ye­ra­n | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_17">darśane svā­kā­ra­m a­na­rpa­ya­tā sva­bhā­va­kā­rya­pra­ti­ba­ndhā­bhā­ve pra­me­ya­tvaṃ pra­mā­ṇā­nta­ram a­va­śya­m ā<span type="hard-break">- </span><lb n="143,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,07</span>karṣati | tato vi­pra­ti­ṣi­ddha­m etat</seg> kha­pu­ṣpā­dī­nāṃ pra­me­ya­tvaṃ­, pra­mā­ṇa­dva­ya­ni­ya­ma­vi­ro­dhā­t | na ca pra­mā­ṇā­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="143,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,08</span>reṇāpi pra­mī­ya­mā­ṇā­s te, pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­tvadha­rma­syā­nā­śra­ya­tvā­t | anyathā va­stu­tvā­pa­tteḥ sada­sa­dvya­va­sthā­nu­pa­pa­tte­s ta<span type="hard-break">- </span><lb n="143,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,09</span>dvyava­hā­rā­bhā­vaḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_17">na ca sva­la­kṣa­ṇa­m evānyāpohaḥ sarvathā vi­dhi­ni­yamayor e­ka­tā­na­tvāsaṃ­bha­vā­t</seg> | <lb n="143,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,10</span>puṣpa­ra­hi­taṃ kham eva khe pu­ṣpā­bhā­vaḥ­, śa­śā­da­ya eva ca vi­ṣā­ṇa­ra­hi­tāḥ śa­śā­di­ṣu vi­ṣā­ṇā­bhā­va ity e­ka­vi­ṣa­yau <lb n="143,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,11</span>kha­śa­śā­di­tatpu­ṣpa­vi­ṣā­ṇa­vi­dhi­ni­yamau saṃ­bha­va­ta eveti cen na, gagana­śa­śā­dī­nāṃ bhā­vā­bhā­va­sva­bhā­va­bhe­dā­d vidhi<span type="hard-break">- </span><lb n="143,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,12</span>niyamo­pa­la­bdhe­ś ca, a­nya­thā­nu­bha­vā­bhā­vā­t | śabda­vi­ka­lpa­vi­śe­ṣāt saṃketavi­śe­ṣā­pe­kṣā­d ekatra viṣaye vi­dhi­ni­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="143,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,13</span>mayoḥ saṃbhava iti cen na, saṃ­ke­ta­vi­śe­ṣa­sya vastu­sva­bhā­va­vi­śe­ṣa­ni­ba­ndha­na­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_17">tatsvabhā­va­bhe­dā­bhā­ve ca <lb n="143,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,14</span>saṃ­ke­ta­vi­śe­ṣā­nu­pa­pa­tte­r a­bhi­dhā­na­pra­tya­yaviśeṣo 'pi mā bhūt tadanya­ta­ra­va­t</seg> | nanv anindrasvabhāve 'pi padārthe <lb n="143,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,15</span>vya­va­ha­rtṛ­saṃ­ke­ta­vi­śe­ṣā­d i­ndrā­bhi­dhā­na­pra­tya­ya­vi­śe­ṣa­da­rśa­nā­n na va­stu­sva­bhā­va­bhe­da­ni­ba­ndha­naḥ saṃ­ke­ta­vi­śe­ṣaḥ siddho yato <lb n="143,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,16</span>va­stu­sva­bhā­va­bhe­dā­bhā­ve saṃ­ke­ta­vi­śe­ṣā­nu­pa­pa­ttiḥ­, tato '­bhi­dhā­na­pra­tya­ya­vi­śe­ṣa­ś ca na syāt, kham asti, tatpuṣpaṃ nā­stī­ti­, <lb n="143,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,17</span>tasyā­nā­di­vā­sa­no­dbhū­ta­vi­ka­lpa­pa­ri­ni­ṣṭhi­ta­tvā­t | iti kaścit so 'py a­na­nu­bhū­ta­va­stu­sva­bhā­vaḥ­, śabdasya sa­rvā­rtha­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="143,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,18</span>pā­da­na­śa­kti­vai­ci­trya­si­ddheḥ­, pa­dā­rtha­sya ca sarvasya sa­rva­śa­bda­vā­cya­tva­śa­kti­nā­nā­tvā­t pra­dhā­na­guṇa­bhā­vā­d a­bhi­dhā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="143,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,19</span>vya­va­hā­ra­pra­si­ddheḥ | kvacit padārthe '­ni­ndra­sva­bhā­ve '­pī­ndra­śa­bda­vā­cya­śa­kti­sa­dbhā­vā­d vya­va­ha­rtṛ­saṃ­ke­ta­vi­śe­ṣā­d indrābhi<span type="hard-break">- </span><lb n="143,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 143,20</span>dhā­na­pra­tya­ya­vi­śe­ṣa­si­ddhe­r va­stu­sva­bhā­va­bhe­da­ni­ba­ndha­na eva saṃ­ke­ta­vi­śe­ṣa iti na tadabhāve bhavitum u­tsa­ha­te­, yataḥ <pb n="144"/><lb n="144,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,01</span>pra­tya­ya­vi­śe­ṣaḥ syāt | katham anyathā kha­pu­ṣpa­va­tkhe 'pi nāstīti pratyayo na bhavet ? khavad vā khapuṣpe 'py astīti <lb n="144,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,02</span>pratyayaḥ kuto na syāt ? tayor a­nya­ta­ra­tro­bhā­v api pratyayau kuto na syātām ? saṃ­ke­ta­vi­śe­ṣa­sya sarvathā vastu<span type="hard-break">- </span><lb n="144,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,03</span>sva­bhā­va­bhe­dā­na­pe­kṣa­sya saṃ­bha­vā­t | pratiniyataś ca vi­dhi­ni­ya­ma­pra­tya­ya­vi­śe­ṣaḥ sa­ka­la­bā­dha­ka­vi­ka­laḥ saṃ­la­kṣya­te | <lb n="144,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,04</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_17">tato yāvanti pa­ra­rū­pā­ṇi pratyekaṃ tā­va­nta­s tataḥ pa­rā­vṛ­tti­la­kṣa­ṇāḥ sva­bhā­va­bhe­dāḥ pra­ti­kṣa­ṇaṃ pra­tye­ta­vyāḥ</seg>, <lb n="144,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,05</span>sva­la­kṣa­ṇa­m e­vā­nyā­po­ha iti vya­va­sthā­pa­yi­tu­m a­śa­kteḥ­, tasya saṃ­ba­ndhya­nta­rāpe­kṣa­tvā­t | na ca saṃ­ba­ndhya­ntarāṇi <lb n="144,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,06</span>sva­la­kṣa­ṇa­sya sva­rū­pa­bhū­tā­ny eva, teṣāṃ pa­ra­rū­pa­tvā­d anyathā tataḥ parāvṛtter a­nu­pa­pa­tteḥ | pa­ra­rū­pā­ṇy api <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_17">yadi saṃba<span type="hard-break">- </span><lb n="144,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,07</span>ndhya­nta­rā­ṇi bhāvasvabhā­va­bhe­da­kā­ni na syus tadā nityatve 'pi ka­sya­ci­t saṃba­ndhya­nta­re­ṣu kā­dā­ci­t keṣu <lb n="144,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,08</span>kramaśo '­rtha­kri­yā na vai vi­pra­ti­ṣi­dhye­ta | śakyaṃ hi vaktuṃ, kra­ma­va­rtī­ni kāraṇāni tatta­nni­rva­rta­nā­tma<span type="hard-break">- </span><lb n="144,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,09</span>kānīti nityaṃ svabhāvaṃ na vai jahāti kṣa­ṇi­ka­sā­ma­grī­sa­nni­pa­ti­tai­ka­ta­ma­vat | tad etat tadā tattat kartuṃ samartha<span type="hard-break">- </span><lb n="144,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,10</span>m ekaṃ sva­bhā­va­m avicalitaṃ bibhrāṇaṃ sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇā­ni sva­bhā­va­syābhe­da­kā­ni nā­nā­kā­rya­ni­ba­ndha­nā­ni <lb n="144,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,11</span>kā­dā­ci­t kāni pratīkṣate iti</seg> | na caivaṃ vacane vi­ṣa­ma­m u­dā­ha­ra­ṇaṃ­, kṣi­tyu­da­ka­bī­jā­ta­pā­di­sā­ma­gryā­m a­ntya­kṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="144,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,12</span>prāptāyāṃ sa­nni­pa­ti­ta­syai­ka­ta­ma­sya kā­ra­ṇa­sya śeṣeṣu kā­ra­ṇe­ṣu ya­vā­ṅku­rā­di­kā­rya­ni­rva­rta­nā­tma­ke­ṣu satsv api svabhāvā<span type="hard-break">- </span><lb n="144,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,13</span>bhedasya kṣa­ṇi­ka­vā­di­naḥ si­ddha­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_17">tad ime 'rthā vi­dhi­pra­ti­ṣe­dhā­bhyāṃ saṃ­pra­ti­ba­ddhā na pra­ti­ba­ndha­m ati<span type="hard-break">- </span><lb n="144,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,14</span>vartante vastuta eva | tato na saṃ­vṛ­ti­s ta­dvya­va­hā­rā­ya bhedam āvṛttya ti­ṣṭha­tī­ti yuktaṃ</seg>, vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­saṃ­ba<span type="hard-break">- </span><lb n="144,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,15</span>ndha­śū­nya­sya bhedasya sva­la­kṣa­ṇa­la­kṣa­ṇa­sya sā­kṣā­da­dhya­kṣa­to '­nu­pa­la­kṣa­ṇā­t ta­thā­nu­mā­nā­d apy a­pra­ti­pa­tte­r vidheḥ pra­ti­ṣe­dha­sya <lb n="144,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,16</span>cā­pa­hna­ve vya­va­hā­rā­gha­ṭa­nā­t­, saṃ­vṛ­te­s tam āvṛttya sthi­ti­vi­ro­dhā­t­, pa­ra­mā­rtha­ta eva bhāva­syā­ne­ka­sva­bhā­va­sya pratīteḥ | <lb n="144,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,17</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_17">tada­ne­ka­sva­bhā­vā­bhā­ve vi­ni­rbhā­sāsaṃ­bha­vā­d ātmani paratra cā­saṃ­bha­vi­na­m ā­kā­ra­m ādarśayatīti mugdhāyate <lb n="144,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,18</span>sarva­trā­sa­hāya­rū­pā­nu­pa­la­bdheḥ</seg> | jā­tu­ci­nni­raṃ­śa­rū­po­pa­la­bdhau hi nā­nā­rū­po­pa­la­bdhiḥ saṃ­vṛ­ti­r ātmani parasmiṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="144,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,19</span>ś cā­vi­dya­mā­na­m ākāraṃ da­rśa­ya­tī­ti yuktaṃ vaktuṃ, nānyathā, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | yadi punar a­nā­dya­vi­dyo­da­yā­d a­khi­la­ja­na<span type="hard-break">- </span><lb n="144,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,20</span>syā­sa­hā­ya­rū­pā­nu­pa­la­bdhi­r jā­ta­tai­mi­ri­ka­syai­ka­ca­ndrā­nu­pa­la­bdhi­va­d iti mataṃ tadā <span resp="?" rend="underline">'guṇānāṃ sumahadrūpaṃ na dṛ­ṣṭi­pa­tha­m ṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="144,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,21</span>cchati | yat tu dṛ­ṣṭi­pa­tha­prā­ptaṃ tan māyeva sutu­ccha­ka­m</span> | ? sarvaṃ puruṣa evedaṃ neha nānāsti kiñcana | ārāmaṃ <lb n="144,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,22</span><span resp="?" rend="underline">tasya paśyanti na taṃ kaścana paśyati</span> | <ref type="no-in-dandas" rend="a">2</ref> | ' ity api kin na syāt ? sa­rva­thā­py a­vi­śe­ṣā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_17">tad iyaṃ saṃvṛtiḥ <lb n="144,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 144,23</span>sāmānyasāmānā­dhi­ka­ra­ṇya­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­vā­di­vya­va­hā­ra­ni­rbhā­sān bibhratī svayam a­ne­ka­rū­pa­tāṃ</seg> <pb n="145"/><lb n="145,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_17">pratikṣipantaṃ vyavasthāpayati</seg>, tām a­nta­re­ṇa sā­mā­nyā­di­vya­va­hā­ra­ni­rbhā­sa­saṃ­vṛ­tya­nu­pa­pa­tteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_17">tadvadbhā­vā­nta­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="145,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,02</span>ṇām a­ne­kā­ntā­tma­ka­tve vāstavī sā­dha­rmya­vai­dha­rmyā­di­sthi­ti­r a­vi­śe­ṣe­ṇa vi­ka­lpa­bu­ddhe­r mithyātvaṃ pratijā<span type="hard-break">- </span><lb n="145,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,03</span>nantaṃ pra­ti­kṣi­pa­ty eva</seg>, saṃvṛteḥ svarūpe '­ne­kā­ntā­tma­ka­tvaṃ­, na tu tato 'nyeṣāṃ bhā­vā­nā­m iti vi­bhā­vā­yi­tu­m aśakteḥ | <lb n="145,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,04</span>tato na sva­la­kṣa­ṇa­m e­vā­nyā­po­haḥ saṃ­bha­va­ti yena kha­pu­ṣpā­da­yaḥ prameyāḥ syuḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_17">yat punar etad anyato vyā­vṛ­tti­r a<span type="hard-break">- </span><lb n="145,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,05</span>nātmi­kai­ve­ti tan na, ca­kṣu­rā­di­jñā­na­sya ni­rvya­va­sā­yā­tma­ka­sya svayam abhūtā­vi­śe­ṣā­t­, ni­rṇa­ya­sya bhāva<span type="hard-break">- </span><lb n="145,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,06</span>svabhā­vā­saṃ­spa­rśi­naḥ sarvathā va­stu­ta­ttvā­pa­ri­cche­dā­d idam ittham eveti svayam ekāntā­nu­pa­pa­tteḥ</seg> | so 'yaṃ <lb n="145,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,07</span>ca­kṣu­rā­di­jñā­nā­d va­stu­ta­ttva­m a­dhya­va­sya­nsa­ka­la­vi­ka­lpā­dhya­va­se­yā­m a­nya­vyā­vṛ­ttiṃ sa­rva­thā­nā­tmi­kā­m ā­ca­kṣā­ṇāḥ katham idam eva <lb n="145,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,08</span>va­stu­ta­ttva­m ittham eveti vā svayaṃ pra­ti­pa­dye­tānyaṃ vā pra­ti­pā­da­ye­d iti sa­vi­sma­yaṃ naś cetaḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_17">ato 'yaṃ bhāvaḥ <lb n="145,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,09</span>sva­bhā­va­bhe­dā­n vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­vi­ṣa­yā­n bibhrāṇaḥ pra­tya­kṣe­ta­ra­pra­mā­ṇa­sa­ma­dhi­ga­ta­la­kṣa­ṇaḥ pra­tī­ye­ta</seg> pra­me­yaḥ­, <lb n="145,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,10</span>kha­pu­ṣpā­da­ya­s tv a­pra­me­yā iti pra­me­ya­tvā­di­he­tā­v api vya­ti­re­ko vidyate eva | sarvasya pa­ri­ṇā­mi­tvā­dau sādhye <lb n="145,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,11</span>sapakṣe 'nvayo na saṃ­bha­va­ty eveti cen na, a­nta­rvyā­pti­la­kṣa­ṇa­sya ta­tho­pa­pa­ttirū­pa­syā­nva­ya­sya sa­dbhā­vā­d anyathānu­pa­pa­tti­rū<span type="hard-break">- </span><lb n="145,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,12</span>pa­vya­ti­re­ka­va­t | na hi dṛ­ṣṭā­nta­dha­rmi­ṇy eva sādharmyaṃ vaidharmyaṃ vā hetoḥ pra­ti­pa­tta­vya­m iti niyamo yuktaḥ, sarvasya <lb n="145,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,13</span>kṣa­ṇi­ka­tvā­di­sādhane sa­ttvā­de­r a­he­tu­tva­pra­sa­ṅgā­t | yataś caivaṃ sarvatra hetau sādharmyaṃ vai­dha­rmye­ṇā­vi­nā­bhā­vi pra­si­ddha­m udā<span type="hard-break">- </span><lb n="145,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,14</span>haraṇaṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_17">tasmād yad vi­śe­ṣa­ṇaṃ tat pra­ti­ṣe­dhyā­vi­nā­bhā­vi kvacid dha­rmi­ṇi­, yathā sādharmyaṃ bhedavi­va­kṣa­yā kṛta<span type="hard-break">- </span><lb n="145,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,15</span>ka­tvā­dau­, vi­śe­ṣa­ṇaṃ cā­sti­tvaṃ­, tataḥ pra­ti­ṣe­dhya­dha­rma­pra­ti­ba­ndhi</seg> ity a­nu­mā­na­m a­na­va­dya­m a­va­ti­ṣṭha­te­, hetor asiddha<span type="hard-break">- </span><lb n="145,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,16</span>tā­dya­nu­pa­pa­tteḥ sā­dhya­sā­dha­na­dha­rma­vai­ka­lyā­bhā­vā­c ca ni­da­rśa­na­sya pra­tya­kṣā­di­vi­ro­dhā­bhā­vāc ca pa­kṣa­sye­ti pra­ti­pa­tta­vya­m | </p><p n="a_81" rend="justify"><lb n="145,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,17</span>bhavatu tāvad astitvaṃ jīvādau nā­sti­tve­nā­vi­nā­bhā­vi | nāstitvaṃ tu katham a­sti­tvā­vi­nā­bhā­vi­, kha­pu­ṣpā­dau <lb n="145,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,18</span>ka­thaṃ­ci­d apy a­sti­tvā­saṃ­bha­vā­d iti ma­nya­mā­nā­n pratyāhuḥ | </p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_18 a_82"><l ana="sbt" n="sbt_18ab"><lb n="145,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 18
 </span>nāstitvaṃ pra­ti­ṣe­dhye­nā­vi­nā­bhā­vy e­ka­dha­rmi­ṇi | </l><l ana="sbt" n="sbt_18cd">viśeṣaṇatvād vaidharmyaṃ ya­thā­'­bhe­da­vi­vakṣayā || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">18</ref> || </l></lg><p n="a_83" rend="justify"><lb n="145,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,20</span>kṛ­ta­ka­tvā­dau hetau śa­bdā­ni­tyatvādau sādhane sa­dha­rma­ṇā sā­dha­rmye­ṇā­vi­nā­bhā­vi vi­śe­ṣa­ṇaṃ vipakṣe vai­dha­rmya­m u<span type="hard-break">- </span><lb n="145,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,21</span>dāharaṇaṃ prasiddhaṃ tāvat ta­jjī­vā­dā­v e­ka­dha­rmi­ṇi pa­ra­rū­pā­di­bhi­r nāstitvaṃ sva­rū­pā­di­bhi­r a­sti­tve­nā­vi­nā­bhā­vi sādhaya<span type="hard-break">- </span><lb n="145,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,22</span>ty eva, vi­śe­ṣa­ṇatva­sā­dha­na­syā­na­va­dya­tvā­t­, pa­kṣī­kṛ­te nāstitve vi­śe­ṣa­ṇa­tva­sya bhāvād astitva­va­t­, vipakṣe ca <lb n="145,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 145,23</span>svapra­ti­ṣe­dhyā­vi­nā­bhā­va­ra­hi­te kvacid apy abhāvāt, tathā tasya vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­nu­pa­pa­tte­r ity a­si­ddha­vi­ru­ddhā­nai­kā­nti­ka­tva<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="146"/><lb n="146,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,01</span>do­ṣā­bhā­vā­t­, dṛṣṭāntasya ca sā­dhya­sā­dha­na­vai­ka­lyādi­do­ṣā­saṃ­bha­vā­t­, sādha­rmya­sye­va hetau bhedavi­va­kṣa­yā­, vai­dha­rmya­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="146,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,02</span>bhe­da­vi­va­kṣa­yā­'­vi­nā­bhā­vi­tva­ni­śca­yā­t­, tatra bhedavi­va­kṣā­va­da­bhe­davi­va­kṣā­yāḥ pa­ra­mā­rtha­sadva­stu­ni­ba­ndha­na­tvā­t | <lb n="146,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,03</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_18">bhe­dā­bhe­da­vi­va­kṣa­yo­r a­va­stu­ni­ba­ndha­natve viparyā so 'pi kiṃ na syāt</seg> ? śa­bdā­ni­tya­tva­sā­dha­ne kṛ­ta­ka­tvā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="146,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,04</span>hetau gha­ṭā­di­bhi­r bhedavivakṣā ga­ga­nā­di­bhi­r a­bhe­da­vi­vakṣā hi vi­pa­ryā­saḥ | sa ca parair neṣyate eva | tadiṣṭau <lb n="146,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,05</span>śa­bda­ni­tya­tva­sā­dha­nā­d dhetor vi­pa­ryā­saḥ syāt, vi­ru­ddha­tvo­pa­pa­tteḥ | so 'yaṃ kṛ­ta­ka­tvā­deḥ sā­dha­na­syā­vi­ru­ddha­tva­m upayaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="146,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,06</span>s tatra bhedābhe­da­vi­va­kṣa­yo­r vipakṣe­ta­rā­pe­kṣa­yo­r va­stu­ni­ba­ndha­na­tva­m u­pa­ga­ntu­m arhati | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_18">tataḥ sa­ma­ñja­sa­m e­ta­t­, yat kiñci<span type="hard-break">- </span><lb n="146,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,07</span>d vi­śe­ṣa­ṇaṃ tat sarvam ekatra pra­ti­pa­kṣa­dha­rmā­vi­nā­bhā­vi yathā vai­dha­rmya­m a­bhe­da­vi­va­kṣa­yā hetau, tathā ca <lb n="146,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,08</span>nāstitvaṃ viśeṣaṇam</seg> ity a­nu­mā­naṃ­, sādhyasadbhāve eva sā­dha­na­sya sa­dbhā­va­ni­śca­yā­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_18">anyathā vya­va­hā­ra­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="146,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,09</span>ka­ra­pra­sa­ṅgā­t</seg>, kara­bha­tva­sya ka­ra­bha­vaddadhany api sa­dbhā­vā­nu­ṣa­ṅgā­t da­dhi­tva­sya ca dadhnīva karabhe 'pi prasakteḥ | <lb n="146,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,10</span>dadhi svādeti coditaḥ ka­ra­bha­m a­bhi­dhā­ve­t ka­ra­bha­va­d vā dadhny api nā­bhi­dhā­ve­t­, a­da­dhi­tva­syā­ka­ra­bha­tva­sya ca kvacid a<span type="hard-break">- </span><lb n="146,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,11</span>py a­bhā­vā­t | iti pra­vṛ­tti­ni­vṛ­tti­la­kṣa­ṇo vya­va­hā­raḥ saṃ­kī­rye­ta­, sarvasya sarvathā sa­dbhā­vā­t | yadi punar dadhani <lb n="146,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,12</span>sva­rū­pe­ṇa dadhitvaṃ na ka­ra­bha­rū­pe­ṇa karabhe ca sva­rū­pe­ṇa ka­ra­bha­tvaṃ na da­dhi­rū­pe­ṇa yataḥ pra­vṛ­ttyā­di­vya­va­hā­ra­saṃ­ka­raḥ <lb n="146,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,13</span>pra­sa­jye­te­ti mataṃ tadā siddhaṃ da­dhi­tva­m a­da­dhi­tve­na pra­ti­ṣe­dhye­nā­vi­nā­bhā­vi ka­ra­bha­tvaṃ cā­ka­ra­bha­tvā­vi­nā­bhā­vi­, tadva<span type="hard-break">- </span><lb n="146,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,14</span>ttatsarvaṃ vi­śe­ṣa­ṇaṃ sva­pra­ti­ṣe­dhye­nā­vi­nā­bhā­vi | iti si­ddhā­nya­thā­nu­pa­pattiḥ, vipakṣe bā­dha­ka­sa­dbhā­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_18">na hi <lb n="146,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,15</span>sve­cchā­pra­kḷ­pta­dha­rma­dha­rmi­vya­va­sthā­yāṃ pa­ra­mā­rthā­va­tā­raḥ syāt</seg>, yataḥ sarva e­vā­ya­m a­nu­mā­nā­nu­me­ya­vya­va­hā­ro <lb n="146,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,16</span>bu­ddhyā­rū­ḍhe­na dha­rma­dha­rmi­nyā­ye­na bahiḥ sa­da­sa­ttva­m a­pe­kṣa­te iti yuktaṃ bhavet | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_18">tadasamī­kṣi­ta­tattvārthair lo­ka­pra­tī<span type="hard-break">- </span><lb n="146,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,17</span>ti­va­śā­d bhe­dā­bhe­da­vya­va­sthi­ti­s tattvapra­ti­pa­tta­ye sa­mā­śrī­ya­te iti bā­lā­bhi­lā­pa­ka­lpaṃ bhā­va­sva­bhā­vo­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="146,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,18</span>rodhā</seg> t sarvatra bhe­dā­bhe­da­vya­va­sthi­teḥ­, anyathā tatas tattva­pra­ti­pa­tte­r a­yo­gā­t | </p><p n="a_84" rend="justify"><lb n="146,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,19</span>nanu cāstitvaṃ nāstitvaṃ ca vi­śe­ṣa­ṇa­m eva, na tu vi­śe­ṣya­m | tato na sā­dhya­sā­dha­nadharmayoḥ pa­ra­mā­rtha­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="146,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,20</span>tor adhikaraṇaṃ yena pra­kṛ­ta­m a­nu­mā­na­dvi­tayaṃ vāstavaṃ dha­rma­dha­rmi­nyāyena syād ity eke | na tatsa­rva­thā­bhi­lā­pyaṃ­, vastu<span type="hard-break">- </span><lb n="146,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,21</span>rū­pa­syā­na­bhi­lā­pya­tvā­d iti cānye | jī­vā­de­r vastuno '­tya­nta­m a­rthā­nta­ra­m eva tat, pra­ti­bhā­sa­bhe­dā­d gha­ṭa­pa­ṭa­va­t | <lb n="146,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 146,22</span>na punar a­sti­tva­nā­sti­tvā­tma­kaṃ vastu, dha­rma­dha­rmi­saṃ­ka­ra­pra­sa­ṅgā­d iti cāpare | tā­npra­tyā­cā­ryāḥ prāhuḥ | </p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_19 a_85"><l ana="sbt" n="sbt_19ab"><pb n="147"/><lb n="147,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 19
 </span>vi­dhe­ya­pra­ti­ṣe­dhyā­tmā viśeṣyaḥ śa­bda­go­ca­raḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_19cd">sā­dhya­dha­rmo yathā hetur a­he­tu­ś cāpy a­pe­kṣa­yā || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">19</ref> || </l></lg><p n="a_86" rend="justify"><lb n="147,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,02</span>vidheyam a­sti­tva­m | pra­ti­ṣe­dhyaṃ nā­sti­tva­m | vidheyaṃ ca pra­ti­ṣe­dhyaṃ ca vi­dhe­ya­pra­ti­ṣe­dhye | te ātmānau <lb n="147,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,03</span>svabhāvau yasya sa vi­dhe­ya­pra­ti­ṣe­dhyātmā, arthaḥ sarvo jī­vā­di­r iti pakṣaḥ | vi­śe­ṣya­tvā­d iti hetuḥ, viśeṣya <lb n="147,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,04</span>iti he­tu­ni­rde­śā­t­, guravo rā­ja­bhā­ṣā na bha­kṣa­ṇī­yā iti yathā | sādhyo dharmī, sā­dhya­dha­rmā­dhā­ra­ta­yā tasya <lb n="147,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,05</span>sā­dhya­vya­pa­de­śāt, ta­tho­pa­cārasya dṛ­ṣṭā­nta­dharmi­vya­va­cche­dā­rtha­tvā­t | tasya dharmo vivarta u­tpa­tti­ma­ttvā­diḥ | <lb n="147,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,06</span>sa yathā hetur anityatva­sā­dhyā­pe­kṣa­yā­, ni­tya­tva­sā­dhyā­pe­kṣa­yā­'­he­tu­ś ca, ga­ma­ka­tvā­ga­ma­ka­tva­yo­gā­t­, tathā <lb n="147,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,07</span>sā­dhyā­vi­nā­bhā­ve­tara­sa­dbhā­vā­d iti dṛṣṭāntaḥ | ity a­nu­mā­nā­t sa­ttve­ta­rātmakaḥ ka­thaṃ­ci­j jī­vā­dya­rthaḥ siddhyaty eva | <lb n="147,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,08</span>hetor vi­śe­ṣya­tva­syā­si­ddhi­r iti cen na, viśeṣyo 'sau, śa­bda­go­ca­ra­tvā­t tadvad ity a­nu­mā­nā­t tasya vi­śe­ṣya­tva­he­toḥ <lb n="147,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,09</span>sā­dha­nā­t | śa­bda­go­ca­ra­tva­m a­si­ddha­m a­rtha­sye­ti cen na, śa­bda­go­ca­ro jī­vā­diḥ­, vi­śe­ṣya­tvā­t tadvad ity a­nu­mā­nā­t tasya <lb n="147,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,10</span>sā­dha­nā­t | na caivam i­ta­re­ta­rāśra­ya­do­ṣaḥ­, sa­rva­thā­na­bhi­lā­pya­va­stu­vā­di­naḥ prati śa­bda­go­ca­ra­tve sādhye viśeṣya<span type="hard-break">- </span><lb n="147,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,11</span>tvasya he­tu­tva­va­ca­nā­t­, sarvathā vā­'­vi­śe­ṣya­tva­vādinaḥ prati śa­bda­go­ca­ra­tva­sya sā­dha­na­tvā­bhi­dhānāt, tadubha<span type="hard-break">- </span><lb n="147,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,12</span>yā­sa­ttva­vā­di­na­s tu prati vastu­tva­syo­bha­ya­pra­si­ddha­sya hetoḥ sāmarthyataḥ pra­yo­gā­t | vi­dhe­ya­pra­ti­ṣe­dhyā­tma­ka­tva­syā­pi <lb n="147,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,13</span>tān prati tata eva siddhiḥ | iti sa­mā­sa­taḥ kā­ri­kā­rthaḥ sa­ma­va­ti­ṣṭha­te | </p><p n="a_87" rend="justify"><lb n="147,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,14</span>nanu ca pra­tya­kṣa­bu­ddhau vastu sva­la­kṣa­ṇa­m eva pra­ti­bhā­ti­, na punar a­sti­tvā­di­vi­śe­ṣa­ṇaṃ­, tasya sa­ka­la­vi­ka­lpa­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="147,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,15</span>ka­la­tvā­t­, vikalpabuddhau tadvyava­hā­ra­pra­si­ddhe­r iti cen na, vastuno '­sti­tvā­dya­ne­ka­vi­ka­lpā­tma­ka­sya sāṃśasyaiva pratīteḥ | <lb n="147,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,16</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_19">kiñcit kenacid viśiṣṭaṃ gṛhyamāṇaṃ vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­ta­tsaṃ­ba­ndha­lo­ka­sthi­ti­saṃ­ka­la­ne­na gṛhyeta nā­nya­the­ty a<span type="hard-break">- </span><lb n="147,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,17</span>bhi­ni­ve­śe 'pi vastuno vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­sva­bhā­va­yoḥ pratyekaṃ da­rśa­na­m a­va­śyaṃ­bhā­vi</seg>, vastuna eva da­rśa­naṃ­, <lb n="147,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,18</span>na ta­dvi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­sva­bhā­va­yo­r vi­śe­ṣa­ṇa­yo­r iti vaktum aśakteḥ sa­da­sa­tsva­bhā­va­śū­nya­sya sva­la­kṣa­ṇa­sya darśane ta­tpṛ­ṣṭha­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="147,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,19</span>vi­vi­ka­lpe­nā­pi sa­da­sa­ttva­yo­r a­dhya­va­sā­yā­yo­gāt pī­ta­da­rśa­na­pṛ­ṣṭha­bhā­vi­nā vi­ka­lpe­na nī­la­tvā­dhya­va­sā­yā­yo­ga­va­t | <lb n="147,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,20</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_19">tato vi­dhi­pra­ti­ṣe­dhā­v ātmānau viśeṣasya savikalpakatvaṃ sā­dha­ya­taḥ­, </seg> sarvathā tasya bhedābhāve sad idam a<span type="hard-break">- </span><lb n="147,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,21</span>sad idam iti pratyekaṃ da­rśa­nā­bhā­vā­nu­ṣa­ṅgā­t­, idam u­pa­la­bhe nedam iti vi­ka­lpo­tpa­tti­vi­ro­dhā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_19">tataḥ sāmānya<span type="hard-break">- </span><lb n="147,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,22</span>vi­śe­ṣā­tma­kaṃ vastu sva­la­kṣa­ṇaṃ</seg>, na punaḥ sa­ka­la­vi­ka­lpā­tī­taṃ vi­śe­ṣa­mātraṃ sāmānyamātraṃ vā pa­ra­spa­ra­ni­ra­pe­kṣaṃ­, <lb n="147,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,23</span>tadubhayaṃ vā sva­la­kṣa­ṇaṃ­, tasya tena rū­pe­ṇā­vya­va­sthi­ta­tvā­t­, sā­mā­nya­vi­śe­ṣā­tma­na eva jā­tya­nta­ra­sya va­stu­sva­rū<span type="hard-break">- </span><lb n="147,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 147,24</span>patvāt tenaiva lakṣyamāṇasya sva­la­kṣa­ṇa­tva­pra­si­ddheḥ sa­ka­la­bā­dha­ka­vai­dhu­ryā­t | kaḥ punar vi­dhe­ya­pra­ti­ṣe­dhya­yo­r dharmī <pb n="148"/><lb n="148,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,01</span>syād ā­śra­ya­bhū­taḥ kaś ca tayos tena saṃbandho yena vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhāvaḥ syād iti ced ucyate | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_19">a­sti­tva­nā­sti<span type="hard-break">- </span><lb n="148,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,02</span>tvayor dharmi sā­mā­nya­m | tatra tā­dā­tmya­la­kṣa­ṇaḥ saṃ­ba­ndhaḥ­, saṃbandhānta­ra­ka­lpa­nā­yā­m a­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="148,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,03</span>tan naitatsā­raṃ­–­jā­tyādi­ma­tā­m etan na saṃ­bha­va­ty e­ve­ti­, tadabhāve evāsaṃbhavāt</seg>, '­vi­śe­ṣa­ṇaṇa­vi­śi­ṣṭa­va­stu<span type="hard-break">- </span><lb n="148,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,04</span>gra­ha­ṇa­sya vi­śe­ṣa­ṇaṃ sa­ttvā­di­sā­mā­nyaṃ pūrvaṃ gṛhītvā ta­da­na­nta­raṃ viśeṣyaṃ gṛhṇāti, tatas tatsaṃbandhaṃ sa­ma­vā­yaṃ <lb n="148,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,05</span>lo­ka­sthi­tiṃ ca vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­vya­va­hā­ra­ni­ba­ndha­nāṃ­, tatas ta­tsaṃ­ka­la­ne­na sad idaṃ vastu' iti pra­tī­ti­kramasyaiva <lb n="148,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,06</span>du­rgha­ṭa­tvā­t­, vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣyā­tma­ka­sya sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­rū­pa­sya vastuno jā­tya­nta­ra­sya ya­thā­kṣa­yo­pa­śa­maṃ pratyakṣe <lb n="148,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,07</span>parokṣe ca vijñāne ni­rbā­dha­m a­nu­bha­vā­t ta­dvi­pa­rī­ta­sya jā­tu­ci­da­pra­tī­teḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_19">tathā sati nai­kā­nte­na da­rśa­na­vi­kalpā<span type="hard-break">- </span><lb n="148,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,08</span>bhi­dhā­nā­nāṃ vi­ṣa­ya­bhe­do 'sti kathaṃcit pra­ti­bhā­sa­bhe­de 'pi pra­tyā­sa­nne­ta­ra­pu­ru­ṣa­da­rśa­navat</seg>, pra­ti­bhā­sa­bhe­dā­d viṣaya<span type="hard-break">- </span><lb n="148,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,09</span>bhede yo­gī­ta­ra­pra­tya­kṣa­yo­r e­ka­vi­ṣayayor api vi­bhi­nna­vi­ṣa­ya­tva­pra­sa­ṅgā­t | etena dhū­mā­di­kṛ­ta­ka­tvādi­sā­dhya­dha­rmi<span type="hard-break">- </span><lb n="148,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,10</span>dharmasya sā­dhye­ta­rā­pe­kṣa­yā he­tu­tvā­he­tu­tva­vi­śe­ṣa­ṇā­tma­ka­sya ni­da­rśa­na­ta­yo­pa­nya­s tasya pra­tya­kṣa­vi­ṣa­ya­tvaṃ ni­ve­di­ta­m | <lb n="148,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,11</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_19">tathā hi | dhū­mā­da­yaḥ kṛ­ta­ka­tvā­da­yo vā kvacid a­gni­sa­li­la­yo­r vi­nā­śe­ta­ra­yo­r vā sā­dha­ne­ta­ra­sva­bhā­vā­bhyāṃ <lb n="148,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,12</span>sā­kṣā­tkri­ye­ra­n, i­ta­ra­thā vi­śe­ṣya­pra­ti­pa­tte­r a­yo­gā­t</seg> | na hi dhū­mā­dī­nā­m agnyādau sādhye sā­dha­na­tvaṃ <lb n="148,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,13</span>sa­li­lā­dā­v a­sā­dha­na­tvaṃ ca vi­śe­ṣa­ṇa­m a­pra­ti­pa­dya­māno vi­śe­ṣyā­n dhū­mā­dī­n pra­ti­pa­dya­te nāma, nāpi kṛ­ta­ka­tvā­dī­nāṃ <lb n="148,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,14</span>vi­na­śva­ra­tve sādhye sā­dha­na­tva­m a­vi­na­śva­ra­tve cā­sā­dha­na­tvaṃ vi­śe­ṣa­ṇa­m a­pra­tī­ya­n kṛ­ta­ka­tvā­di­he­tū­n vi­śe­ṣyā­n pratye<span type="hard-break">- </span><lb n="148,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,15</span>tum īśo yato '­gnyā­di­vi­na­śva­ra­śa­bdā­dī­n sādhyān api vi­śe­ṣyā­n pra­ti­pa­dye­ta | pratyeti ca tān | tato 'vaśyaṃ <lb n="148,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,16</span>sā­kṣā­tku­rvī­ta ta­ddhe­tū­n­, sā­dhye­ta­rā­pe­kṣā­yāṃ satyāṃ sā­dha­ne­ta­ra­sva­bhā­vā­bhyāṃ tatsā­kṣā­tka­ra­ṇe vi­ro­dhā­bhā­vā­t | <lb n="148,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,17</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_19">anapekṣāyāṃ tu virodhaḥ</seg>, kvacid ekatra sādhye hetūnāṃ sā­dha­na­tve­ta­ra­yo­r a­nu­pa­la­mbhāt | yataś caivaṃ pra­si­ddha­m u<span type="hard-break">- </span><lb n="148,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,18</span>dāharaṇaṃ, vā­di­pra­ti­vā­di­no­r bu­ddhi­sā­myā­t <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_19">tasmād yad a­bhi­dhe­yaṃ tad viśeṣyam</seg> | ya­tho­tpa­ttyā­di­r a­pe­kṣa­yā hetur a<span type="hard-break">- </span><lb n="148,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,19</span>hetuś ca sā­dhye­ta­ra­yoḥ | tathā ca, vimatya­dhi­ka­ra­ṇaṃ sa­ttvā­bhi­dhe­ya­tvā­di­, tasmāt sādhyasādhanadha­rma­vi­śe­ṣa­ṇāpekṣayā <lb n="148,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,20</span>vi­śe­ṣya­m | ity a­nu­mā­nā­d ekasya vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣyā­tma­ka­tva­vi­ro­dha­ni­rāsaḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_19">yad vā viśeṣyaṃ tad a­bhi­lā­pyaṃ</seg>, <lb n="148,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,21</span>ya­tho­tpa­ttyā­di­, viśeṣyaṃ cā­sti­tvā­di­va­stu­rū­paṃ­, tasmād a­bhi­lā­pya­m­, iti va­stu­sva­rū­pa­syā­na­bhi­lā­pya­tva­vyu<span type="hard-break">- </span><lb n="148,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 148,22</span>dāsaḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_19">yad vā vastu tat sarvaṃ vi­dhe­ya­pra­ti­ṣe­dhyā­tma­kaṃ­, ya­tho­tpa­ttyā­di­r a­pe­kṣa­yā hetur a­he­tu­ś ca sādhyeta</seg> <span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="149"/><lb n="149,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 149,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_19">rayoḥ, tathā ca vi­ma­tya­dhi­ka­ra­ṇaṃ sa­ttvā­bhi­dhe­ya­tvā­di</seg> | ity antadīpakaṃ sarvatra yojyaṃ sādhanaṃ vastu ca <lb n="149,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 149,02</span>jīvādi | tasmād vi­dhe­ya­pra­ti­ṣe­dhyā­tma­ka­m | iti kra­mā­rpi­ta­sa­da­sa­ttvo­bha­yā­tma­ka­tva­sā­dha­na­m | </p><p n="a_88" rend="justify"><lb n="149,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 149,03</span>śe­ṣa­bha­ṅgāḥ kathaṃ netavyāḥ sū­ri­bhi­r ity āhuḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_20 a_89"><l ana="sbt" n="sbt_20ab"><lb n="149,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 20
 </span>śe­ṣa­bha­ṅgā­ś ca netavyā ya­tho­kta­naya­yo­ga­taḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_20cd">na ca kaścid virodho 'sti munīndra tava śāsane || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">20</ref> || </l></lg><p n="a_90" rend="justify"><lb n="149,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 149,05</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_20">syād asti syān nāstīti bha­ṅga­dva­ya­m u­pa­yu­kta­m | ta­da­pe­kṣayā śeṣatvaṃ bha­ṅga­tra­yā­pe­kṣaṃ</seg> vā | vi­dhe­ya­pra­ti­ṣe­dhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="149,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 149,06</span>tmety anena tṛ­tī­ya­bha­ṅga­sya sva­pra­ti­ṣe­dhye­nā­vi­nā­bhā­vi­no '­sā­dha­ne sādhane cā­pe­kṣya­mā­ṇe ity arthaḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_20">ya­tho­kta­na­ya­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="149,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 149,07</span>gata iti vi­śe­ṣa­ṇa­tvādīn ā­kṣi­pa­ti | tadana­bhi­lā­pyādayo 'pi kvacid dharmiṇi pratyanī­ka­sva­bhā­vā­vi­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="149,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 149,08</span>bhāvinaḥ pra­tī­ya­nte­, viśeṣaṇa­tvā­di­bhyaḥ | pū­rvo­kta­m udāha­ra­ṇa­m</seg> | yathaiva hi vastuno 'stitvaṃ nāstitvaṃ <lb n="149,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 149,09</span>ta­du­bha­yaṃ ca pra­ti­ṣe­dhye­na sva­pra­tya­nī­ke­nā­vi­nā­bhā­vi vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­d vi­śe­ṣya­tvā­c cha­bda­go­ca­ra­tvā­d va­stu­tvā­c ca sādharmya<span type="hard-break">- </span><lb n="149,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 149,10</span>va­dvai­dha­rmya­va­t kva­ci­ddhe­tau he­tu­tve­ta­ra­tva­va­c ca sādhyate tathaiva cā­'­va­kta­vya­tvaṃ va­kta­vya­tve­na prā­cya­bha­ṅga­tra­ya­rūpeṇa, <lb n="149,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 149,11</span>sa­da­va­kta­vya­tva­m a­sa­da­va­kta­vya­tve­nā­sa­da­va­kta­vya­tva­m api sa­da­va­kta­vya­tve­na­, sa­da­sa­da­va­kta­vya­tva­m api pa­ñca­ma­ṣa­ṣṭha­bha­ṅgā­tma­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="149,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 149,12</span>nubhayāva­kta­vya­tve­nā­vi­nā­bhā­vi sā­dha­nī­yaṃ­, yathoktānāṃ he­tū­dā­ha­ra­ṇa­rū­pa­na­yā­nāṃ gha­ṭa­nā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_20">na caivaṃ sati <lb n="149,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 149,13</span>kiñcid vi­pra­ti­ṣi­ddhaṃ, a­nya­thai­va vi­ro­dhā­t</seg> | ava­kta­vya­tvā­deḥ sva­pra­tya­nī­ka­sva­bhā­vā­vi­nā­bhā­vā­bhā­va­pra­kā­re­ṇai­va <lb n="149,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 149,14</span>hi pra­tya­kṣā­di­vi­ro­dhaḥ­, sa­ma­nu­bhū­ya­te­, tathā sakṛd apy a­nu­pa­la­mbhāt | tad anena na ca kaścid virodho 'stīti munīndra <lb n="149,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 149,15</span>tava śā­sa­ne­, a­nya­śā­sa­ne­ṣv eva vi­ro­dha­sā­dha­nā­d iti vyākhyātaṃ pra­ti­pa­tta­vya­m | </p><p n="a_91" rend="justify"><lb n="149,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 149,16</span>sā­mpra­ta­m avyavasthi­tā­ne­kā­ntā­tma­kaṃ vastu sa­pta­bha­ṅgī­vi­dhi­bhā­ga­'rtha­kri­yā­kā­ri­, na punar a­nya­the­ti sva­pa­ra­pa­kṣa­sā­dha­na<span type="hard-break">- </span><lb n="149,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 149,17</span>dū­ṣa­ṇa­va­ca­na­m u­pa­saṃ­ha­ra­ntaḥ prāhuḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_21 a_92"><l ana="sbt" n="sbt_21ab"><lb n="149,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 21
 </span>evaṃ vi­dhi­ni­ṣe­dhā­bhyā­m a­na­va­sthitam a­rtha­kṛ­t | </l><l ana="sbt" n="sbt_21cd">neti cen na yathā kāryaṃ bahiranta­ru­pā­dhi­bhiḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">21</ref> || </l></lg><p n="a_93" rend="justify"><lb n="149,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 149,19</span>evaṃ pra­ti­pā­di­ta­nī­tyā sa­pta­bha­ṅgī­vi­dhau vi­dhi­ni­ṣe­dhā­bhyā­m a­na­va­sthi­taṃ jīvādi vastu sad e­vā­sa­d eva vety ava<span type="hard-break">- </span><lb n="149,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 149,20</span>sthitam a­rtha­kṛ­t kā­rya­kā­ri pra­ti­pa­tta­vya­m | neti ced evaṃ vastu parair a­bhyu­pa­ga­mya­te tarhi yathābhyupagataṃ kāryaṃ bahira<span type="hard-break">- </span><lb n="149,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 149,21</span>nta­ru­pā­dhi­bhiḥ sa­ha­kā­ryu­pā­dā­na­kā­ra­ṇai­r nirvarttyaṃ tathā na syāt, bhā­vā­dye­kā­nte sarvathā kā­rya­pra­ti­kṣe­pā­t | tata <pb n="150"/><lb n="150,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,01</span>evaivaṃ vyā­khyā­nā­nta­ra­m u­pa­la­kṣyate | evaṃ pratipa­kṣa­pra­ti­kṣe­pa­pra­kā­re­ṇa vi­dhi­ni­ṣe­dhā­bhyā­m a­na­va­sthi­taṃ ka­thaṃ­ci­d vidhi<span type="hard-break">- </span><lb n="150,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,02</span>pra­ti­ṣe­dhā­va­sthi­ta­m e­vā­rtha­kṛt neti cen na, yathā kāryaṃ ba­hi­ra­ntaḥ syād u­pā­dhi­bhi­r a­na­nta­vi­śe­ṣa­ṇai­r vi­śi­ṣṭaṃ­, sarvathā <lb n="150,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,03</span>niraṃśavastuni sa­ka­la­vi­śe­ṣa­ṇā­vya­va­sthiteḥ | sa­ttvā­dya­nya­ta­ma­mā­tre eva bhaṅge sa­ma­va­sthi­taṃ kuto nā­rtha­kṛ­d iti <lb n="150,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,04</span>ced ucyate, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_21">sa­pta­bha­ṅgī­vi­dhau syādvāde vi­dhi­pra­ti­ṣe­dhā­bhyāṃ sa­mā­rū­ḍhaṃ vastu sa­da­sa­dā­tma­ka­m a­rtha­kri­yā­kā­ri­, <lb n="150,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,05</span>ka­thaṃ­ci­t sata eva sāmagrī sa­nni­pā­ti­naḥ sva­bhā­vā­ti­śa­yo­tpa­tteḥ su­va­rṇa­sye­va ke­yū­rā­di­saṃ­sthānam</seg> | <lb n="150,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,06</span>suvarṇaṃ hi su­va­rṇa­tvā­di­dra­vyā­rthā­de­śā­t sad eva ke­yū­rā­di­saṃ­sthā­na­pa­ryā­yā­rthā­d eśāc cāsad iti tathā­pa­ri­ṇa­ma­na<span type="hard-break">- </span><lb n="150,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,07</span>śa­kti­la­kṣa­ṇā­yāḥ pra­ti­vi­śi­ṣṭāntaḥ­sā­ma­gryāḥ su­va­rṇa­kā­ra­ka­vyā­pā­rā­di­la­kṣa­ṇā­yā­ś ca ba­hiḥ­sā­ma­gryāḥ sanni<span type="hard-break">- </span><lb n="150,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,08</span>pāte ke­yū­rā­di­saṃ­sthā­nā­tma­no­tpadyate | tataḥ sa­da­sa­dā­tma­ka­m e­vā­rtha­kṛ­t | tadvajjīvā­di­va­stu pra­tye­ya­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_21">neti ced i<span type="hard-break">- </span><lb n="150,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,09</span>tyādi­nai­kā­nte '­rtha­kri­yāṃ pra­ti­kṣi­pati | na tāvat sataḥ punar u­tpa­tti­r asti</seg>, ta­tkā­ra­ṇā­pe­kṣā­nu­pa­ra­ma­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="150,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,10</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_21">na cā­nu­tpa­nna­sya sthi­ti­vi­pa­ttī</seg>, sa­rva­thā­py asattvā<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_21">t kha­pu­ṣpa­va­t | nāpy asataḥ sa­rva­tho­tpa­ttyā­da­ya­s tadvat</seg> | <lb n="150,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,11</span>tasmān na sa­de­kā­nte '­sa­de­kā­nte cā­rtha­kri­yā saṃ­bha­va­ti | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_21">yadi punaḥ sāmagryāḥ prāga­vi­dya­mā­na­sya janma <lb n="150,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,12</span>syāt ko doṣaḥ syāt</seg> ? tanni­ra­nva­ya­vi­nā­śe­tara­pa­kṣa­yo­s ta­dai­kā­ntābhāvaḥ pra­sa­jye­ta | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_21">tasyā ni­ra­nva­ya­vi­nāśe <lb n="150,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,13</span>ni­ṣkā­ra­ṇa­sya tathai­vo­tpa­tti­r na syāt | na hi ni­rā­dhā­ro­tpa­tti­r vi­pa­tti­r vā, kri­yā­rū­pa­tvā­t sthi­ti­va­t | <lb n="150,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,14</span>naitan mantavyaṃ '­no­tpa­ttyā­diḥ kriyā, kṣa­ṇi­ka­sya tada­saṃ­bha­vā­t | tato 'siddho hetuḥ' iti, pratyakṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="150,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,15</span>di­vi­ro­dhā­t</seg> | pra­tya­kṣā­di­vi­ro­dha­s tāvat <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_21">prā­du­rbhā­vā­di­ma­ta­ś ca­kṣu­rā­di­buddhau pra­ti­bhā­sa­nā­t</seg> tadbuddhyā prādu<span type="hard-break">- </span><lb n="150,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,16</span>rbhā­va­vi­nā­śā­va­sthā­na­kri­yā­ra­hi­ta­sa­ttā­mā­tro­pa­ga­ma­sya bā­dha­nā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_21">anyathā tadvi­śi­ṣṭa­vi­ka­lpo 'pi mā bhūt | <lb n="150,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,17</span>na hi da­ṇḍa­pu­ru­ṣa­saṃ­ba­ndhā­da­rśa­ne daṇḍīti vikalpaḥ syāt</seg> | ta­thā­vi­dha­pū­rva­ta­dvā­sa­nā­va­śā­t prā­du­rbhā­vā­dyada<span type="hard-break">- </span><lb n="150,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,18</span>rśane 'pi ta­dvi­śi­ṣṭa­vi­ka­lpa iti cen na, nī­la­su­khā­de­r a­da­rśa­ne 'pi tadvi­ka­lpa­pra­sa­kteḥ­, tatas tadvyava­sthā­pa­na­vi­ro­dhā­t | <lb n="150,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,19</span>nirāla­mba­na­vi­jñā­na­mā­tro­pa­ga­me 'pi saṃtānānta­ra­sva­saṃ­tā­na­pūrvā­pa­ra­kṣa­ṇā­jñā­ne 'pi ta­dvi­ka­lpo­tpa­ttau kutas tadvyavasthā ? <lb n="150,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,20</span>saṃ­ve­da­nā­dvai­to­pa­ga­me 'pi saṃ­vi­da­dvai­tā­bhā­ve 'pi ta­dvā­sa­nā­ba­lā­t saṃ­vi­tsva­rū­pa­pra­ti­bhā­sa­saṃ­bha­vā­t kathaṃ sva­rū­pa­sya svato <lb n="150,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,21</span>gatiḥ sidhyet ? sata eva saṃ­vi­tsva­rū­pa­sya tathā­vā­sa­nā­m a­nta­re­ṇa svato gatau sva­saṃ­tā­na­pū­rvā­pa­ra­kṣa­ṇa­saṃ­tā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="150,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,22</span>nta­ra­ba­hi­ra­rtha­ja­nmādi­kri­yā­vi­śe­ṣā­ṇāṃ satām eva da­rśa­nā­d vi­ka­lpo­tpa­tti­r yuktā | iti no­tpa­ttyā­dī­nāṃ kri­yā­tva­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="150,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 150,23</span>siddhaṃ yatas tanni­rā­dhā­ra­tva­pra­ti­ṣe­dho na sidhyet | tato na prā­ga­sa­to 'py utpattiḥ saṃ­bha­va­ti | ni­ra­nva­ya­m avināśe <pb n="151"/><lb n="151,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,01</span>prā­ga­sa­ta u­tpa­tti­r ity ayam api pakṣo na kṣe­ma­ṅka­raḥ­, syā­dvā­dā­śra­ya­ṇa­pra­sa­ṅgā­t­, asa­tkā­rya­vā­da­vi­ro­dhā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_21">tataḥ sūktaṃ <lb n="151,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,02</span>'yad e­kā­nte­na sad asad vā tan no­tpa­ttu­m a­rha­ti­, vyo­ma­va­ndhyā­su­ta­va­t­' iti</seg> | na hy e­kā­nte­na sa­dvyo­mo­tpa­dya­te­, nāpy e<span type="hard-break">- </span><lb n="151,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,03</span>kā­nte­nā­sa­n va­ndhyā­su­ta iti na sā­dhya­sā­dha­na­vi­kalam u­dā­ha­ra­ṇa­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_21">katham i­dā­nī­m a­nu­tpa­nna­sya ga­ga­nā­deḥ <lb n="151,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,04</span>sthitir iti cen na, anabhyupa­ga­mā­t</seg> sarvathā ga­ga­nā­dya­nu­tpā­da­sya | ke­va­la­m iha vyomno <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_21">dra­vya­na­yā­pe­kṣa­yā <lb n="151,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,05</span>pa­ra­pra­si­ddhyā co­dā­ha­ra­ṇaṃ</seg> pra­ti­pā­di­ta­m | tato na pū­rvā­pa­ra­vi­ro­dhaḥ­, pūrvaṃ sa­rva­thā­nu­tpa­tti­ma­taḥ sthiti<span type="hard-break">- </span><lb n="151,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,06</span>pra­ti­ṣe­dha­sā­dha­nā­t­, dravyato­nu­tpa­dya­mā­na­syai­va sthi­ti­gha­ṭa­nā­t | tato yad a­rtha­kri­yā­kā­ri ta­dvi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­ka­lpa­no<span type="hard-break">- </span><lb n="151,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,07</span>pa­ka­lpi­ta­sa­pta­bha­ṅgī­vi­dhau sa­mā­rū­ḍhaṃ vi­dhye­kā­ntā­dau vā­na­va­sthi­taṃ­, sa­dā­dye­kā­nte sa­rva­thā­rtha­kri­yā­vi­ro­dhā­d iti sūri<span type="hard-break">- </span><lb n="151,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,08</span>matam | nanv evaṃ sunayā­rpi­ta­sya vi­dhyaṃ­śa­sya ni­ṣe­dhāṃ­śa­sya cā­rtha­kri­yā­kā­ri­tve tena vya­bhi­cā­rī hetuḥ, tasya <lb n="151,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,09</span>sa­pta­bha­ṅgī­vi­dhā­va­sa­mā­rū­ḍha­tvā­d a­nya­thā­na­va­sthā­nāt, ta­syā­na­rtha­kri­yā­kā­ri­tve su­na­ya­syā­va­stu­vi­ṣa­ya­tva­pra­sa­kteḥ­, vastu<span type="hard-break">- </span><lb n="151,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,10</span>no '­rtha­kri­yā­kā­ri­tvā­d iti kaścit ta­da­yu­ktaṃ­, suna­yā­rpi­ta­syā­pi vidher a­ni­rā­kṛ­ta­pra­ti­ṣe­dha­syā­rtha­kri­yā­kā­ri­tvā­d anyathā <lb n="151,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,11</span>du­rṇa­yā­rpi­ta­tvā­pa­tteḥ | na cāsau sa­pta­bha­ṅgī­vi­dhā­v a­sa­mā­rū­ḍhaḥ­, bha­ṅgā­nta­rā­pra­ti­kṣe­pāt | tathā ca nā­na­va­sthā nāma, <lb n="151,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,12</span>vidhāv api vi­dhya­nta­rā­di­vi­ka­lpa­nā­'­bhā­vā­t | kevalaṃ vidhibhaṅge nā­sti­tvā­di­bha­ṅgā­nta­ra­gu­ṇī­bhā­vā­d vi­dhi­prā­dhā­nyaṃ <lb n="151,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,13</span>pra­ti­ṣe­dha­bha­ṅge cā­sti­tvā­di­bha­ṅgā­nta­ra­gu­ṇī­bhā­vā­t pra­ti­ṣe­dha­pra­dhā­na­te­ti pra­mā­ṇā­rpi­ta­pra­dhā­na­rū­pā­śe­ṣa­bha­ṅgā­tma­ka­va­stu<span type="hard-break">- </span><lb n="151,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,14</span>vākyān na­ya­vā­kya­sya viśeṣaḥ pra­rū­pi­ta­prā­ya eva | </p><p n="a_94" rend="justify"><lb n="151,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,15</span>yad apyāha '­jī­vā­di­va­stu­ni sattva­dvā­re­ṇa pra­tha­ma­bha­ṅgā­t pra­ti­pa­nne dvi­tī­yā­di­bha­ṅgā­nā­m ā­na­rtha­kya­m­, asattvā<span type="hard-break">- </span><lb n="151,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,16</span>di­dha­rmā­ṇā­m api ta­dā­tma­nāṃ tata eva pra­ti­pa­tte­r anyathā teṣāṃ vastuno '­nya­tvā­pa­tteḥ­, viruddha­dha­rmā­dhyāsāt paṭapi<span type="hard-break">- </span><lb n="151,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,17</span>śā­ca­va­t | tathā ca tasyeti vya­pa­de­śā­bhā­vaḥ­, saṃ­ba­ndhā­bhā­vā­t | sa­ttvā­di­dha­rmā­ṇāṃ dharmiṇā sa­ho­pa­kā­ryo­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="151,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,18</span>kā­ra­ka­bhā­ve dha­rmi­ṇo­pa­kā­ro dharmāṇāṃ dharmair vā dharmiṇaḥ syāt ? pra­tha­ma­pa­kṣe kim ekayā śaktyā dharmī dharmānu<span type="hard-break">- </span><lb n="151,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,19</span>pa­ku­ru­te '­ne­ka­yā vā ? yady ekayā svātmano '­na­nya­yā dharmī dharmān u­pa­ku­ru­te tadaikadha­rma­dvā­re­ṇa nā­nā­dha­rmo­pa­kā­ra­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="151,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,20</span>mi­tta­bhū­ta­śa­ktyā­tma­no dharmiṇaḥ pra­ti­pa­ttau ta­du­pa­kā­rya­sya sa­ka­la­dha­rma­ka­lā­pa­sya pra­ti­pa­tteḥ sakalagrahaḥ syāt, upa<span type="hard-break">- </span><lb n="151,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,21</span>kā­ryā­pra­tī­tau ta­du­pa­kā­ra­ka­pra­tī­tya­yo­gā­t | e­te­nā­ne­ka­yā svātmano '­na­nya­yā śaktyā dharmī dha­rmā­nu­pa­ka­ro­tī­ti <lb n="151,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 151,22</span>pa­kṣā­nta­ra­m api pra­ti­kṣi­ptam | dharmī dharmair u­pa­kri­ya­te ity asminn api pakṣe kim ekopakā­rya­śa­ktyātmā­'­ne­ko­pa­kā­rya­śa<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="152"/><lb n="152,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,01</span>ktyātmā veti pa­kṣa­dvi­ta­ya­m apy a­ne­nai­va ni­ra­staṃ­, sa­ka­la­dha­rma­ka­lā­pa­syo­pa­kā­ra­ka­syā­pra­ti­pa­ttau ta­du­pa­kā­rya­śa­ktyā<span type="hard-break">- </span><lb n="152,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,02</span>tmano dharmiṇaḥ pra­ti­pa­ttya­gha­ṭa­nā­t­, sa­ka­la­ni­ścaya­syā­vi­śe­ṣā­t | tad uktaṃ "­nā­no­pādhyu­pa­kā­rā­ṅga­śa­ktya­bhi­nnā­tma­no <lb n="152,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,03</span>grahe | sa­rvā­tma­no­pakāryasya ko bhedaḥ syād a­ni­ści­taḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | eko­pa­kā­ra­ke grāhye no­pa­kā­rā­s tato 'pare | dṛṣṭe <lb n="152,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,04</span>yasminn a­dṛ­ṣṭā­s te tadgrahe sa­ka­la­gra­haḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">2</ref> | " iti | yadi punar dha­rmā­ṇā­m u­pa­kā­ri­kāḥ śaktaya u­pa­kā­ryā­ś ca dharmiṇo <lb n="152,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,05</span>bhinnā eva tadā tābhis ta­syo­pa­kā­raḥ kaścit tena vā tāsāṃ kriyate na veti pa­kṣa­dva­ya­m | tatra na tāvad uttaraḥ <lb n="152,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,06</span>pakṣaḥ, tadvya­pa­de­śa­vi­ro­dhā­t | pra­tha­ma­pa­kṣe tu śaktibhiḥ śa­kti­ma­ta u­pa­kā­re '­na­rthā­nta­ra­bhū­te sa eva kṛtaḥ syāt | <lb n="152,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,07</span>tathā ca na śa­kti­mā­na­sau­, ta­tkā­rya­tvā­t | tato '­rthā­nta­ra­bhū­te '­na­va­sthā­pra­sa­ṅgaḥ­, tadvyapa­de­śa­si­ddhya­rtha­m u­pa­kā­rā­nta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="152,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,08</span>pa­ri­ka­lpa­nā­t | śa­kti­ma­tā śa­ktī­nā­m u­pa­kā­re śa­ktya­nta­rā­ṇāṃ kalpane '­na­va­sthai­va | ta­da­ka­lpa­ne prācyaśaktīnām a<span type="hard-break">- </span><lb n="152,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,09</span>py a­vya­va­sthi­tiḥ | iti na śa­kti­śa­kti­ma­dvya­va­hā­raḥ sidhyet | tad apy uktaṃ <span resp="?" rend="underline">"­dha­rmo­pa­kāra­śa­ktī­nāṃ bhede tās tasya <lb n="152,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,10</span>kiṃ yadi ? no­pa­kā­ra­s tatas tāsāṃ tathā syād a­na­va­sthi­tiḥ­"</span> iti |, tad api sarvam a­pā­ku­rva­ntaḥ sūrayaḥ prāhuḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_22 a_95"><l ana="sbt" n="sbt_22ab"><lb n="152,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 22
 </span>dharme dharmenya evārtho dharmiṇo '­na­nta­dha­rma­ṇaḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_22cd">aṅgitve '­nya­ta­mā­ntasya śe­ṣā­ntā­nāṃ ta­da­ṅga­tā || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">22</ref> || </l></lg><p n="a_96" rend="justify"><lb n="152,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,12</span>dharmī tāvad a­na­nta­dha­rmā jī­vā­diḥ­, pra­me­ya­tvā­nya­thā­nu­pa­pa­tteḥ | nanu ca dharmeṇa vya­bhi­cā­raḥ­, ta­syā­na­nta­dha­rma<span type="hard-break">- </span><lb n="152,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,13</span>tvābhāve 'pi pra­me­ya­tva­si­ddheḥ | tasyāpy a­na­nta­dha­rma­tve dha­rmi­tva­pra­sa­ṅgā­n na dharmo nāma | tadabhāve na dharmīty ubhayā<span type="hard-break">- </span><lb n="152,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,14</span>pāyaḥ | pra­me­ya­tva­sya ca sā­dha­na­dha­rma­syā­na­nta­dha­rma­śū­nya­tve te­nai­vā­ne­kāntaḥ | ta­syā­na­nta­dha­rma­tve dha­rmi­tve­na <lb n="152,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,15</span>pa­kṣā­ntaḥ­pā­ti­tvā­n na he­tu­tva­m | ity upālambho na śre­yā­n­, dha­rma­syai­va sarvathā kasyacid a­saṃ­bha­vā­t tena vya­bhi­cā­rā­bhā­vā­t <lb n="152,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,16</span>sā­dha­na­sya | na hi sva­dha­rmya­pe­kṣa­yā yo dharmaḥ sattvādiḥ sa eva sva­dha­rmā­nta­rā­pe­kṣo dharmī na syād yato 'nantadharmā <lb n="152,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,17</span>na bhavet | na caivam a­na­va­sthā­naṃ­, a­nā­dya­na­nta­tvā­d dha­rma­dha­rmi­sva­bhā­va­bhe­da­vya­va­hā­ra­sya valayavad a­bha­vya­saṃ­sā­ra­va­d vā | <lb n="152,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,18</span>na ca dharmiṇo jī­vā­de­r apoddhriyamāṇo dharmaḥ pra­me­yaḥ­, tasya na­ya­vi­śe­ṣa­vi­ṣa­ya­ta­yā pra­mā­ṇā­vi­ṣa­ya­tvā­t | iti <lb n="152,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,19</span>na tenānekāntaḥ | etena pra­me­ya­tvasya dharmasya na­ya­vi­ṣa­ya­sya neyatve­nā­pra­me­yatvāt tena vya­bhi­cā­ro nirastaḥ | <lb n="152,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,20</span>pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­sya tu pra­me­ya­tva­sya hetoḥ sva­dha­rmā­pe­kṣa­yā­na­nta­dha­rma­tve­na dha­rmi­tvā­t pakṣatve 'pi na he­tu­tva­vyā­ghā­taḥ­, svaparā<span type="hard-break">- </span><lb n="152,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,21</span>nantadharmatve sādhye 'nyathānu­pa­pa­tti­sa­dbhā­vā­t | tato '­na­nta­dha­rmā dharmī siddhyaty eva | tasya dharme dharme '­sti­tvā­dau bhinna <lb n="152,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,22</span>evārthaḥ pra­yo­ja­naṃ vidhānādiḥ pra­vṛ­ttyā­di­r vā ta­da­jñā­na­vi­cchi­tti­r vā, na punar eka eva yena pra­tha­ma­bha­ṅgā­d evāna<span type="hard-break">- </span><lb n="152,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 152,23</span>nta­dha­rmā­tma­ka­sya vastunaḥ pra­ti­pa­tteḥ śe­ṣa­dha­rmā­nā­m ā­na­rtha­kyaṃ pra­sa­jye­ta | na ca dharmā dharmiṇo '­na­rthā­nta­ra­bhū­tā eva, <pb n="153"/><lb n="153,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,01</span>nāpy a­rthā­nta­ra­m eva yena ta­tpa­kṣa­bhā­vi­dū­ṣa­ṇa­pra­sa­ṅgaḥ­, ka­thaṃ­ci­d bhe­dā­bhe­dā­tma­ka­tvā­d dha­rmi­dha­rmā­ṇāṃ tadā­tma­ka­va­stu­no jātya<span type="hard-break">- </span><lb n="153,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,02</span>nta­ra­tvā­c ci­trā­kā­rai­kasaṃ­ve­da­na­va­t­, tatra vi­ro­dhā­de­r apy a­na­va­kā­śā­t | ke­va­la­m aṅgitve pra­dhā­na­tve '­sti­tvā­di­ṣu dharmeṣv a<span type="hard-break">- </span><lb n="153,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,03</span>nya­ta­ma­syā­nta­sya dha­rma­sya­, śe­ṣā­ntā­nāṃ syāc cha­bda­sū­ci­tā­nya­dha­rmā­ṇāṃ ta­da­ṅga­tā ta­dgu­ṇa­bhā­vaḥ­, tathā pra­ti­pa­ttu­r viva<span type="hard-break">- </span><lb n="153,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,04</span>kṣā­pra­vṛ­tte­r arthittvavi­śe­ṣā­t | tato bha­ṅgā­nta­ra­pra­yo­go yukta eva, pra­ti­dha­rmaṃ dharmiṇaḥ kathaṃcit sva­bhā­va­bhe­do­pa­pa­tteḥ | <lb n="153,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,05</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_22">yadi punaḥ pra­tyu­pā­dhi pa­ra­mā­rtha­taḥ sva­bhā­va­bhe­do na syāt tadā dṛṣṭe '­bhi­hi­te vā pramāṇāntaram uktyantaraṃ vā <lb n="153,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,06</span>ni­ra­rtha­kaṃ syāt, gṛ­hī­ta­gra­ha­ṇā­t punar ukteś ca</seg> | tathā hi | sākṣā­du­pa­la­bdhe śabdādau kṣa­ṇi­ka­tvā­dya­nu­mā­naṃ <lb n="153,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,07</span>svārthaṃ na syāt, dha­rmi­pra­ti­pa­ttau ka­sya­ci­d a­pra­ti­pa­nna­sva­bhā­va­sya sādhya­syā­bhā­vā­t­, sarvathā <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_22">sva­bhā­vā­ti­śa­yā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="153,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,08</span>vāt</seg> | parārthaṃ cā­nu­mā­naṃ va­ca­nā­tma­kaṃ na yu­jye­ta­, dha­rmi­va­ca­na­mā­trā­d eva sā­dhya­ni­rde­śa­si­ddheḥ­, sā­dha­na­dha­rmo­kti<span type="hard-break">- </span><lb n="153,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,09</span>siddheś ca | tadvacane pu­na­ru­kta­tā­pra­sa­ṅgaḥ­, tasya sva­bhā­vā­ti­śa­yā­bhā­vā­d eva | 'tasmād dṛṣṭasya bhāvasya dṛṣṭa e­vā­khi­lo <lb n="153,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,10</span>guṇaḥ | bhrānter ni­ścī­ya­te neti sādhanaṃ saṃ­pra­va­rta­te­, ity etad apy a­nā­lo­ci­ta­va­ca­na­m eva, dṛṣṭasya sva­bhā­va­sya svabhāvā<span type="hard-break">- </span><lb n="153,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,11</span>ti­śa­yā­bhā­ve khi­la­gu­ṇa­da­rśa­na­sya vi­ro­dhā­t­, dharmimātre 'py abhrāntau sādhye svabhāve bhrā­ntya­yo­gā­t tadbhrāntau vā <lb n="153,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,12</span>śabda­sa­ttvā­dā­v api bhrā­nti­pra­sa­kteḥ kutaḥ sādhanaṃ saṃ­pra­va­rte­ta yato '­rtha­ni­ścayaḥ syāt ? śa­bda­sa­ttvā­dau niścaye <lb n="153,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,13</span>katham a­ni­tya­tvā­dā­v aniścayaḥ ? sva­bhā­vā­ti­śa­ya­pra­sa­ṅgā­t­, ni­ści­tā­ni­ścitayor e­ka­sva­bhā­va­tve sa­rva­thā­ti­pra­sa­ṅgāt | <lb n="153,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,14</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_22">sadu­tpa­tti­kṛ­ta­ka­tvā­deḥ pra­tya­nī­kasva­bhā­va­vi­śe­ṣā­bhā­vā­d yāvanti pa­ra­rū­pā­ṇi tā­va­ntya­s tatas tato vyāvṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="153,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,15</span>ttayaḥ pra­tye­ka­m ity eṣāpi kalpanā mā bhūt</seg> | na hi kiṃcid a­sa­da­nu­tpa­tti­ma­da­'kṛ­ta­kā­di vā va­stu­bhū­ta­m asti <lb n="153,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,16</span>sau­ga­ta­pra­si­ddhaṃ pa­ra­rū­paṃ yato vyāvṛttaṃ pa­ra­mā­rtha­to '­sva­bhā­va­bhe­da­m api śa­bdā­di­sva­la­kṣa­ṇaṃ sa­du­tpa­tti­kṛ­ta­ka­tvā­di­sva­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="153,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,17</span>vabhedavat pa­ri­ka­lpyate | pa­rā­bhyu­pa­ga­mā­t siddham astīti cen na, ta­syā­pra­mā­ṇa­si­ddha­tvā­t | ka­lpa­nā­ro­pi­taṃ tad astīti <lb n="153,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,18</span>cet kutas ta­tka­lpa­nā­pra­sū­tiḥ ? a­nā­dya­vi­dyo­da­yā­d iti cet tata eva sa­ttvā­di­dha­rma­ka­lpa­nā­stu | kim a­sa­ttvā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="153,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,19</span>vyāvṛttyā ? sad eva kiṃcid gu­ṇī­bhū­ta­vi­dhi­sva­bhā­vaṃ ni­ṣe­dha­prā­dhā­nyā­d asad u­cya­te­, sada­nta­ra­vi­vi­kta­sya sata e­vā­sa­ttva<span type="hard-break">- </span><lb n="153,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,20</span>vya­pa­de­śā­t | ta­tho­tpa­tti­ma­da­nta­ra­vi­vi­kta­m u­tpa­tti­ma­d eva kiṃcid a­nu­tpa­tti­ma­t­, kṛ­ta­kā­nta­ra­vi­vi­ktaṃ kṛ­ta­ka­m e­vā­kṛ­ta­kaṃ­, <lb n="153,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,21</span>va­stva­nta­ra­vi­vi­ktaṃ vastv e­vā­va­stu vya­va­hṛ­ti­pa­tha­m u­nnī­ya­te iti cen na, pa­ra­mā­rtha­taḥ sa­ttvā­di­va­stu­sva­bhā­va­bhe­da­pra­si­ddheḥ­, <lb n="153,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,22</span>ni­ssva­bhā­va­bhe­da­va­stu­rū­pā­bhyu­pa­ga­ma­vi­ro­dhā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_22">satāṃ hi sva­bhā­vā­nāṃ gu­ṇa­pra­dhā­na­bhā­vaḥ syāt</seg> pādo<span type="hard-break">- </span><lb n="153,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 153,23</span>tta­mā­ṅga­va­t­, na punar asatāṃ śa­śā­śva­vi­ṣā­ṇā­dī­nā­m a­vi­śe­ṣā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_22">tataḥ pa­ri­ka­lpi­ta­vyā­vṛ­ttyā dharmāntaravyava<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span></seg> <pb n="154"/><lb n="154,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_22">sthāpanaṃ pa­ri­pha­lgu­prā­yaṃ­, va­stu­sva­bhā­vā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t</seg> | śakyaṃ hi vaktuṃ, na kiñcid vastu nā­mā­sti­, tasyāva<span type="hard-break">- </span><lb n="154,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,02</span>stu­vyā­vṛ­ttyā vya­va­ha­ra­ṇā­t pari­ka­lpi­ta­va­stu­vyā­vṛ­ttyā cā­va­stu­vya­va­hā­ra­si­ddheḥ | pa­ra­spa­rā­śra­ya­ṇā­n naivam iti cet tarhi <lb n="154,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,03</span>ka­lpi­tā­sa­ttvā­di­vyā­vṛ­ttyā sa­ttvā­da­ya­s ta­dvyā­vṛ­ttyā cā­sa­ttvā­di­dha­rma­pa­ri­ka­lpa­na­m ity api mā bhūt, pa­ra­spa­rā­śra<span type="hard-break">- </span><lb n="154,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,04</span>ya­ṇā­vi­śe­ṣā­t | svavā­sa­nā­sā­ma­rthyā­t sa­ttve­ta­rā­di­ka­lpa­na­yo­r u­tpa­tte­s tadvya­va­hā­ra­syai­va pa­ra­spa­rā­pe­kṣa­tvā­n na pa­ra­spa­rā­śra<span type="hard-break">- </span><lb n="154,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,05</span>yaṇaṃ, sakaladharma­dha­rmi­vi­ka­lpa­śa­bdā­nāṃ sva­la­kṣa­ṇā­vi­ṣa­ya­tvā­t pa­ri­ka­lpi­ta­ta­da­nya­vyā­vṛ­tti­vi­ṣa­ya­tvasiddher iti <lb n="154,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,06</span>cen na, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_22">ta­the­ndri­ya­bu­ddha­yo 'pi sva­la­kṣa­ṇa­vi­ṣa­yā mā bhūvan | kevalaṃ vyāvṛttiṃ pa­śye­yuḥ­, adṛṣṭe vi­ka­lpā­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="154,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,07</span>gād a­ti­pra­sa­ṅgā­c ca</seg> | yathaiva hi nīle pī­tā­dī­nā­m a­dṛ­ṣṭa­tvā­n na ta­dvi­ka­lpo­tpa­tti­r nī­la­sya­, dṛ­ṣṭa­tvā­n nī­la­vi­ka­lpa­syai<span type="hard-break">- </span><lb n="154,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,08</span>vo­tpa­tti­s ta­thai­vā­sa­ttvā­di­vyā­vṛ­tti­m apaśyatas tadvika­lpo­tpa­tti­r mā bhūt, sva­la­kṣa­ṇa­da­rśa­nā­t sva­la­kṣa­ṇa­vi­ka­lpo­tpa­tti­r e<span type="hard-break">- </span><lb n="154,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,09</span>vāstu, na caivaṃ, tada­nya­vyā­vṛ­ttā­v eva vi­ka­lpo­tpa­tteḥ | yadi punar a­sa­ttvā­di­vyā­vṛ­ttī­nā­m a­da­rśa­ne 'pi ta­da­nā­di­vā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="154,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,10</span>nā­va­śā­d eva ta­dvi­ka­lpo­tpa­tti­r u­ra­rī­kriyate tadā nī­lā­di­rū­pā­da­rśa­ne 'pi ta­dvā­sa­nā­sā­ma­rthyā­d eva nī­lā­di­vi­ka­lpo<span type="hard-break">- </span><lb n="154,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,11</span>tpattes tato nī­lā­di­rū­pa­vya­va­sthā mā bhūt | tadva­tsu­khā­di­vya­va­sthi­ti­r api kutaḥ saṃ­bhā­vye­ta ? svasaṃ­ve­da­na­vya­va­sthā <lb n="154,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,12</span>ca tanni­śca­yo­tpa­tte­r du­rgha­ṭai­va | tada­nu­tpa­ttau sutarāṃ tada­vya­va­sthā sva­rga­prā­pa­ṇa­śa­ktyā­di­va­d ve­dyā­kā­ra­vi­ve­ka­va­d vā | <lb n="154,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,13</span>sva­rū­pa­sya svato gatir ity api tathā ni­śca­yā­nu­tpa­ttau na siddhyed bra­hmā­dvai­tā­di­va­t | tataḥ kutaścin ni­śca­yā­d vastu<span type="hard-break">- </span><lb n="154,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,14</span>sva­bhā­va­bhe­da­vya­va­sthā­yāṃ sa­ttvā­di­ni­śca­yā­d vastuni pa­ra­mā­rtha­taḥ sa­ttvā­di­dha­rma­bhe­da­vya­va­sthi­ti­r a­bhyu­pa­ga­nta­vyā­, anyathā <lb n="154,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,15</span>kvacid api vya­va­sthā­nā­si­ddheḥ | pa­ra­mā­rtha­taḥ sa­ttvā­di­dha­rma­vya­va­sthi­tau ca satyāṃ sā­dhī­ya­sī sa­ttvā­di­sa­pta­bha­ṅgī­, <lb n="154,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,16</span>su­na­yā­rpi­ta­tvā­t | </p><p n="a_97" rend="justify"><lb n="154,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,17</span>sampraty e­kā­ne­ka­tvā­di­sa­pta­bha­ṅgyā­m api tām eva pra­kri­yā­m a­ti­di­śa­ntaḥ sūrayaḥ prāhuḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_23 a_98"><l ana="sbt" n="sbt_23ab"><lb n="154,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 23
 </span>e­kā­ne­ka­vi­ka­lpā­dā­v u­tta­ra­trā­pi yo­ja­ye­t | </l><l ana="sbt" n="sbt_23cd">prakriyāṃ bha­ṅgi­nī­m enāṃ nayair na­ya­vi­śā­ra­daḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">23</ref> || </l></lg><p n="a_99" rend="justify"><lb n="154,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,19</span>syād ekam eva syād a­ne­ka­m eveti vikalpa ādir yasya sa e­kā­ne­ka­vi­ka­lpā­diḥ | tasminn u­tta­ra­trā­pi syā­dvā­da­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="154,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,20</span>śe­ṣā­vi­cāre 'pi pra­kri­yā­m enām a­nvā­di­ṣṭāṃ bhaṅginīṃ sa­pta­bha­ṅgā­śra­yāṃ nayair ya­tho­ci­ta­sva­rūpair yo­ja­ye­t­–­yu­ktāṃ pra­ti­pā­da­ye<span type="hard-break">- </span><lb n="154,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,21</span>n na­ya­vi­śā­ra­daḥ syā­dvā­dī­, tato 'nyasya ta­dyo­ja­ne '­na­dhi­kā­rā­t | tad yathā | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_23">syād ekaṃ sa­ddra­vya­na­yā­pe­kṣa­yā</seg> | na hi <lb n="154,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,22</span>sa­tpa­ryā­ya­na­yā­pe­kṣayā sarvathā vā sarvam ekam eveti yuktaṃ, pra­mā­ṇa­vi­ro­dhā­t | nanu ca sa­ddra­vya­na­yā­rpa­ṇā­d api jīvā<span type="hard-break">- </span><lb n="154,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 154,23</span>di­dra­vya­m e­kai­ka­śa evaikaṃ si­dhye­t­, na tu nānā­dra­vyaṃ­, pra­tī­ti­vi­ro­dhā­t­, tatraikatva­pra­tya­bhi­jñā­nā­bhā­vā­t <pb n="155"/><lb n="155,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,01</span>sarva­trai­ka­tva­sya tanmā­tra­sā­dhya­tvā­d a­nya­thā­ti­pra­sa­ṅgād iti kaścit | taṃ pratyeke sa­mā­da­dha­te 'sad eva dravyaṃ sa­ddra­vya­m | <lb n="155,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,02</span>ta­dvi­ṣa­yo nayaḥ saṅghahaḥ paramaḥ | ta­da­pe­kṣa­yā sarva­syai­ka­tva­va­ca­nā­d a­do­ṣaḥ­' iti | apare tu '­sa­ddra­vya­m eva nayaḥ, <lb n="155,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,03</span>nīyamā­na­tvā­d dhetoḥ | ta­da­pe­kṣa­yā sarvam ekaṃ, jī­vā­dī­nāṃ ṣaṇṇāṃ ta­dbhe­da­pra­bhe­dā­nāṃ cā­na­ntā­na­ntā­nāṃ ta­tpa­ryā­ya­tvā­t <lb n="155,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,04</span>'ekaṃ dravyam a­na­nta­pa­ryā­ya­m­' iti saṃ­kṣe­pa­ta­s ta­ttvo­pa­de­śāt, tasya sarvatra sarvadā vi­cche­dā­nu­pa­la­kṣa­ṇā­t pratīti<span type="hard-break">- </span><lb n="155,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,05</span>vi­ro­dhā­bhā­vā­d e­ka­tva­pra­tya­bhi­jñā­na­syā­pi sad e­ve­da­m ity a­bā­dhi­ta­sya sarvatra bhā­vā­t­, abhā­va­syā­pi ta­tpa­ryā­ya­tvā­n na <lb n="155,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,06</span>kiñcid dū­ṣa­ṇa­m­' iti sa­mā­ca­kṣa­te | nanu ca jī­vā­da­yo viśeṣāḥ pa­ra­spa­raṃ vyā­vṛ­tta­vi­varttāḥ katham ekaṃ dravyaṃ virodhā<span type="hard-break">- </span><lb n="155,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,07</span>d iti cen na, ka­thaṃ­ci­d e­ka­tve­na vi­ro­dhā­bhā­vā­t ka­thaṃ­ci­d vi­śi­ṣṭa­pra­ti­bhā­sā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_23">yady api te viśeṣāḥ pa­ra­spa­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="155,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,08</span>vyā­vṛ­tta­pa­ri­ṇā­māḥ kā­lā­di­bhe­de 'pi sadrūpāvi­śi­ṣṭā­ś ci­tra­jñā­nanī­lā­di­ni­rbhā­sa­va­t</seg> | yathā hi citra<span type="hard-break">- </span><lb n="155,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,09</span>pratibhāsāpy ekaiva buddhiḥ, bā­hya­ci­tra­vi­la­kṣa­ṇa­tvā­t | śakya­vi­ve­ca­naṃ hi bā­hya­ci­tra­m a­śa­kya­vi­ve­ca­nā­ś ca buddher nī<span type="hard-break">- </span><lb n="155,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,10</span>lā­dyā­kā­rā iti ci­tra­jñā­na­m a­śa­kya­vi­ve­ca­naṃ nī­lā­di­ni­rbhā­sa­bhe­de 'py ekam iṣyate tathā jī­vā­di­vi­śe­ṣa­bhe­de 'py ekaṃ <lb n="155,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,11</span>sa­ddra­vyaṃ­, kā­la­bhe­de 'pi sa­drū­pā­d a­śa­kya­vi­ve­ca­na­tvā­t de­śa­bhe­de 'pi vā tatas teṣāṃ vi­ve­ca­yi­tu­m a­śa­kte­r ā­kā­ra­bhe­da­va­t­, <lb n="155,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,12</span>tatas teṣāṃ ka­dā­ci­t kvacit ka­thaṃ­ci­d api vi­ve­ca­ne sva­rū­pā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | sāmā­nya­vi­śe­ṣa­sama­vā­ya­va­t prāgabhā­vā­di­va­d vā <lb n="155,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,13</span>sa­drū­pā­d vivecane 'pi jīvādīnāṃ nābhāva iti cen na, teṣām api sa­dvi­va­rta­tvā­t sadrūpa­vi­ve­ca­nā­si­ddhe­r anyathā pra­me­ya­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="155,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,14</span>yogād a­va­stu­tva­pra­sa­kteḥ sarvathā sa­ttvā­dbhi­nna­syā­sa­ttva­ni­rṇa­yā­t | tato jī­vā­di­vi­śe­ṣāḥ kā­lā­di­bhe­de 'pi syād ekaṃ <lb n="155,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,15</span>dravyaṃ, sa­drū­pā­vi­śi­ṣṭa­tvā­n nī­lā­di­ni­rbhā­sa­bhe­de 'pi jñā­na­rū­pā­vi­śiṣṭatvād e­ka­ci­tra­jñā­na­va­t | iti prathamo bhaṅgaḥ | </p><p n="a_100" rend="justify"><lb n="155,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,16</span>tathā jī­vā­di­vi­śe­ṣāḥ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_23">syād a­ne­ka­tva­m ā­ska­nda­nti­, </seg> bhedena da­rśa­nā­t saṃ­khyā­saṃ­khyā­va­darthavat | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_23">na hi <lb n="155,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,17</span>saṃ­khyā­saṃ­khyā­va­to­r bhe­de­nā­dṛ­ṣṭau vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­vi­ka­lpaḥ ku­ṇḍa­li­va­t kṣī­ro­da­ka­va­d atadve­di­ni­, </seg> yataḥ <lb n="155,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,18</span>sau­ga­ta­s tayor abhedaṃ manyeta | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_23">na ca bhe­dai­kā­nte tadvattāsti, vya­pa­de­śa­ni­mi­ttā­bhā­vā­t</seg> | saṃkhyāv ānartha iti <lb n="155,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,19</span>vya­pa­de­śa­ni­mi­ttaṃ sa­ma­vā­ya iti cen na, tasya ka­thaṃ­ci­t tā­dā­tmya­rū­pa­tve bhe­dai­kā­ntā­si­ddhe­r vai­śe­ṣi­ka­ma­ta­vi­ro­dhā­t | <lb n="155,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,20</span>pa­dā­rthā­nta­ra­tve saṃ­khyā­saṃ­khyā­va­toḥ sa­ma­vā­ya iti vyapa­de­śa­ni­mi­ttā­bhā­vaḥ | vi­śe­ṣa­ṇavi­śe­ṣya­bhā­vo vya­pa­de­śa­ni­mi<span type="hard-break">- </span><lb n="155,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,21</span>ttam iti cen na, tasyāpi tato bhede vya­pa­de­śa­ni­mi­ttā­nta­rā­pe­kṣa­ṇā­t pa­rya­nu­yo­gā­ni­vṛ­tte­r<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_23"> a­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­c ca | tasmād ayaṃ <lb n="155,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,22</span>ka­thaṃ­ci­d eva saṃ­khyā­saṃ­khyā­va­toḥ sva­bhā­va­bhe­daṃ pa­śya­ti­, tadvi­śi­ṣṭa­vi­ka­lpa­nā­t kvacin nirṇaye 'py anyatra <lb n="155,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 155,23</span>saṃśayād va­rṇa­ra­sā­di­va­d iti</seg> | tad evaṃ sarvaṃ siddhaṃ syād a­ne­ka­m | iti dvitīyo bhaṅgaḥ | </p><p n="a_101" rend="justify"><pb n="156"/><lb n="156,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 156,01</span>kra­mā­rpi­ta­dva­yā­t syād u­bha­ya­m | sa­hā­va­kta­vyaṃ­, vaktum aśakteḥ | syād e­kā­va­kta­vyaṃ­, sva­la­kṣa­ṇa­syaikasya <lb n="156,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 156,02</span>vaktum a­śa­kya­tvā­t | syād a­ne­kā­va­kta­vyaṃ­, tasyā­ne­ka­syā­pi vaktum aśakteḥ | tata eva syād u­bha­yā­va­kta<span type="hard-break">- </span><lb n="156,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 156,03</span>vyam | iti sa­pta­bha­ṅgī­pra­kri­yā­yo­ja­na­m a­ti­de­śa­va­cana­sā­ma­rthyā­d a­va­sī­ya­te | tata eva cai­ka­tva­m e­ka­dha­rmi­ṇi <lb n="156,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 156,04</span>sva­pra­ti­ṣe­dhye­nā­ne­ka­tve­nā­vi­nā­bhā­vi­, vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­d vai­dha­rmyā­vi­nā­bhā­vi­sā­dha­rmya­va­ddhe­tau | a­ne­ka­tvaṃ sva­pra­ti­ṣe­dhye­nai­ka­tve<span type="hard-break">- </span><lb n="156,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 156,05</span>nā­vi­nā­bhā­vi­, vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­t sā­dha­rmyā­vi­nā­bhā­vi­vai­dha­rmya­va­ddhe­tau | evaṃ ta­du­bha­yā­da­yo 'pi sva­pra­ti­ṣe­dhye­nā­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="156,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 156,06</span>nā­bhā­vi­no vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­d vi­śe­ṣya­tvā­c cha­bda­go­ca­ra­tvā­d va­stu­tvā­d vā sva­sā­dhye­ta­rā­pe­kṣa­yā he­tva­he­tvā­tma­ka­sā­dha­na­dha­rma­va<span type="hard-break">- </span><lb n="156,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 156,07</span>d ity api naya­yo­ja­na­m a­vi­ru­ddha­m a­va­bo­ddha­vya­m | vi­śe­ṣa­ṇa­tvādeḥ sā­dha­na­dha­rma­syā­pi sva­vi­śe­ṣyā­pe­kṣa­yā vi­śe­ṣa­ṇa­sya <lb n="156,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 156,08</span>svaprati­ṣe­dhye­nā­vi­nā­bhā­vi­tva­si­ddhe­r na tena vi­śe­ṣa­ṇa­tvādi­he­to­r vya­bhi­cā­raḥ | nāpi vi­śe­ṣya­tva­sya, svaviśe<span type="hard-break">- </span><lb n="156,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 156,09</span>ṣa­ṇā­pe­kṣa­yā vi­śe­ṣya­syā­pi svapra­ti­ṣe­dhye­nā­vi­nā­bhā­vi­tvā­t | śa­bda­go­ca­ra­tva­sya ca śa­bdā­nta­rā­go­ca­ra­sya <lb n="156,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 156,10</span>sva­pra­ti­ṣe­dhye­nā­vi­nā­bhā­vi­tvā­t­, va­stu­tva­dha­rma­sya ca vastvaṃ śatvena va­stu­tva­rū­pa­sya tata eva vya­bhi­cā­ri­tvā­śa­ṅkā­pi <lb n="156,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 156,11</span>na ka­rta­vyā­, a­ne­kā­nta­vā­di­nāṃ ta­thā­pra­tī­te­r vi­ro­dhā­bhā­vā­t | evam e­ka­tvā­ne­ka­tvā­bhyām a­na­va­sthi­taṃ sa­pta­bha­ṅgyā­m ārūḍhaṃ <lb n="156,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 156,12</span>jī­vā­di­va­stu­, kā­rya­kā­ri­tvā­nya­thā­nupapatteḥ | sa­rva­thai­kānte kra­mā­kra­mā­bhyā­m a­rtha­kri­yā­vi­ro­dhā­d ityādy api yo­ja­nī­ya­m | </p><p n="a_102" rend="justify"><lb n="156,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 156,13</span>pra­jñā­dhī­śa­pra­pū­jyo­jjvala­gu­ṇa­ni­ka­ro­dbhū­ta­sa­tkī­rti­sa­mpa<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_23">dvidyānando</seg> da­yā­yā­'­na­va­ra­ta­m a­khi­la­kle­śa­ni­rṇā­śa­nā­ya | <lb n="156,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 156,14</span>stādgauḥ sāmantabhadrī di­na­ka­ra­ru­ci­ji­tsa­pta­bha­ṅgī­vi­dhī­ddhā bhā­vā­dye­kā­nta­ce­ta­s ti­mi­ra­ni­ra­sa­nī <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_23">vo '­ka­la­ṅka</seg> <span type="hard-break">- </span><lb n="156,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 156,15</span>prakāśā || <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> || </p><p rend="center" ana="trailer" n="a_103"><lb n="156,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 156,16</span>ity ā­pta­mī­māṃ­sā­la­ṅkṛ­tau prathamaḥ pa­ri­cche­daḥ | </p><p rend="center-bold" ana="head" n="a_104"><pb n="157"/><lb n="157,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,01</span>atha dvitīyaḥ pa­ri­cche­daḥ | </p><lg n="a_105"><l rend="center"><lb n="157,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,02</span>śro­ta­vyā­ṣṭa­sa­ha­srī śrutaiḥ kim anyaiḥ sa­ha­sra­saṃ­khyā­naiḥ | </l><l rend="center"><lb n="157,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,03</span>vi­jñā­ya­te yayaiva sva­sa­ma­ya­pa­ra­sa­ma­ya­sa­dbhā­vaḥ || <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> || </l></lg><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_24 a_106"><l ana="sbt" n="sbt_24ab"><lb n="157,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 24
 </span>advaitaikā­nta­pa­kṣe 'pi dṛṣṭo vi­ru­dhya­te | </l><l ana="sbt" n="sbt_24cd">kā­ra­kā­ṇāṃ kri­yā­yā­ś ca naikaṃ svasmāt pra­jā­ya­te || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">24</ref> || </l></lg><p n="a_107" rend="justify"><lb n="157,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,05</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_24">sa­dā­dye­kā­nte­ṣu do­ṣo­dbhā­va­na­m a­bhi­hi­ta­m</seg> ācāryaiḥ | ke­va­la­m<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_24"> a­dvai­tai­kā­ntā­bhyu­pa­ga­mā­n na tā­va­tā­ne­kā­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="157,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,06</span>siddhir iti cen na, pra­tya­kṣā­di­vi­ro­dhāt | na hi ka­sya­ci­d a­bhyu­pa­ga­ma­mātraṃ pra­mā­ṇa­si­ddhaṃ kri­yā­kā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="157,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,07</span>kabhedaṃ pra­ti­ru­ṇa­ddhi kṣa­ṇi­kā­bhyu­pa­ga­ma­va­t</seg> | nanv idam ayuktam eva saṃ­la­kṣya­te | –­'­a­dvai­taṃ hy ai­kā­tmyaṃ­, dvābhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="157,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,08</span>m itaṃ dvītaṃ, dvītam eva dvaitaṃ, na dvaitam a­dvai­ta­m iti vyā­khyā­nā­t | ta­syai­kā­nta­s ta­de­ve­ty a­bhi­ni­ve­śaḥ | tasya <lb n="157,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,09</span>pakṣaḥ pra­ti­jñā­bhyu­pa­ga­ma­mā­tra­m | tasminn api dṛṣṭaḥ sā­kṣā­tkṛ­to '­nu­mi­ta­ś ca kā­ra­kā­ṇāṃ ka­rtrā­dī­nāṃ kri­yā­yā­ś ca sthāna<span type="hard-break">- </span><lb n="157,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,10</span>ga­ma­nā­di­rū­pā­yā ni­ṣpa­ri­spa­nda­sva­bhā­vā­yāḥ pa­ri­spa­nda­rū­pā­yā­ś ca bhedaḥ pra­tya­kṣe­ṇā­nu­mā­ne­na ca vi­ru­dhya­te­, tadabhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="157,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,11</span>pa­ga­ma­mā­tra­sya pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇa­si­ddha­kri­yā­kā­ra­ka­bhe­da­pra­ti­ro­dhi­tvā­saṃ­bha­vā­t kṣa­ṇi­ka­tvā­bhyu­pa­ga­ma­va­d iti tātparya<span type="hard-break">- </span><lb n="157,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,12</span>vyā­khyā­na­m <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_24">a­ka­la­ṅka­de­vā­nā­m­'</seg> | na hi kā­ra­ka­bhe­daḥ pra­tya­kṣā­di­nā­'­dvai­te 'pi vi­ru­dhya­te­, pā­da­pa­syai­ka­sya yu­ga­pa­tkra­me­ṇa <lb n="157,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,13</span>vā ka­rtrā­dya­ne­ka­kā­rakā­tma­ka­tva­pra­tī­teḥ ? kri­yā­nā­nā­tva­m apy ekasya tathaiva na pra­ti­ṣi­dhya­te­, deśādyapekṣayā gamanā<span type="hard-break">- </span><lb n="157,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,14</span>ga­ma­na­yoḥ sthā­na­śa­ya­na­yo­r vā sakṛd api ni­śca­yā­t | tadvad ekam api pa­ra­bra­hma sa­ka­la­kri­yā­kā­ra­ka­bhe­dā­tma­ka­ta­yā na vi<span type="hard-break">- </span><lb n="157,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,15</span>rodham a­dhyā­ste­, tathā pra­ti­bhā­sa­vai­ci­trye 'py ekatvāvyā­ghā­tā­c ci­tra­jñā­navad ity aparaḥ so 'py evaṃ praṣṭavyaḥ | –­kri­yā­kā­ra­ka­bhe­da<span type="hard-break">- </span><lb n="157,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,16</span>prapañcaḥ kim ajanmā ja­nma­vā­n vā ? na tāvad a­ja­nmā­, kā­dā­ci­tka­tvā­t­, yas tv ajanmā sa na kā­dā­ci­tko <lb n="157,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,17</span>ya­thā­tmā­, kā­dā­ci­tka­ś cāyaṃ, tasmān nā­ja­nme­ti bā­dha­ka­sa­dbhā­vā­t | ja­nma­vāṃ­ś cetkuto jāyate iti va­kta­vya­m ? <lb n="157,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,18</span>pa­ra­ma­pu­ru­ṣā­d eveti cet katham a­dvai­ta­si­ddhiḥ ? kā­ra­ṇa­kā­rya­yo­r dvai­ta­pra­si­ddheḥ | kri­yā­di­kā­rya­sya brahmaṇo '­na­nya­tvā­d a­dvai­ta­m eveti <lb n="157,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,19</span>cet kathaṃ svasmād eva tasya janma yujyate ? kathaṃ ca kāryād a­bhi­nna­sya brahmaṇo '­kā­rya­tva­m ? yato nityatvaṃ syāt | <lb n="157,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,20</span>pa­ra­smā­j jāyate iti ced dvai­ta­si­ddhiḥ­, pu­ru­ṣā­t parasya kri­yā­kā­ra­ka­bhe­da­he­to­r a­bhyu­pa­ga­mā­t | pa­ra­syā­nā­dya­vi­dyā­rū­pa­tvā­d aki<span type="hard-break">- </span><lb n="157,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,21</span>ñci­drū­pa­sya dvi­tī­ya­tvā­yo­gā­n na dvai­ta­si­ddhi­r iti cet katham a­kiṃ­ci­drū­pa­sya kā­ra­ṇa­tva­m ? kā­rya­syā­py a­kiṃ­ci­drū­pa­tvā­d adoṣa <lb n="157,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,22</span>iti cet kim idānīṃ kha­ra­vi­ṣā­ṇād a­śva­vi­ṣā­ṇa­sya janmāsti ? neti cet katham a­vi­dyā­tma­naḥ kā­ra­ṇā­d a­vi­dyā­tma­ka­kā­rya­syo<span type="hard-break">- </span><lb n="157,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 157,23</span>tpattiḥ ? māhendrādiṣu mā­yā­ma­yād eva pā­va­kā­de­s ta­thā­vi­dha­dhū­mā­di­ja­nma­da­rśa­nā­d adoṣa iti cen na, tatrāpi pā­va­ka­dhū<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="158"/><lb n="158,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,01</span>mādyoḥ sarvathā mā­yā­ma­ya­tvā­si­ddheḥ | na hi ta­tpra­ti­bhā­sa­yo­r mā­yā­rū­pa­tvaṃ­, sva­saṃ­ve­da­na­si­ddha­tvāt | nāpi bahiḥ<span type="hard-break">- </span><lb n="158,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,02</span>sa­ddra­vyā­di­rū­pa­yo­r mā­yā­sva­bhā­va­tvaṃ­, vya­bhi­cā­ri­tvā­bhā­vāt | ta­dvi­śe­ṣākā­ra­yo­r mā­yā­rū­pa­tva­m iti cen na, ta­dvi­vi­kta<span type="hard-break">- </span><lb n="158,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,03</span>va­stu­vya­ti­re­ke­ṇa māyāyāḥ saṃ­bha­vā­bhā­vā­t | tathā kri­yā­kā­ra­ka­bhe­da­pra­pa­ñcā­kā­ra­vi­vikta­pa­ra­bra­hmavya­ti­re­ke­ṇā­vi­dyā­yāḥ <lb n="158,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,04</span>saṃ­bha­vā­bhā­ve kathaṃ ve­dā­nta­vā­di­nā­m avidyātaḥ kārya­syā­vi­dyā­tma­no janane svasmād eva svasya janma na bhavet ? tac ca <lb n="158,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,05</span>pra­mā­ṇa­vi­ru­ddhaṃ na śakyaṃ vya­va­sthā­pa­yi­tuṃ nai­rā­tmya­vat | kriyā­kā­ra­ka­bhe­do 'yaṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_24">na svato jāyate parato vā | <lb n="158,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,06</span>api tu jāyate eveti suṣu­ptā­ya­te­, pra­ti­pa­ttyu­pā­yā­bhā­vā­t­, </seg> dṛ­ṣṭe­ṣṭa­vi­ro­dha­pra­sa­ṅgā­t | na hi kiṃcit svasmāt <lb n="158,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,07</span>pa­ra­smā­c cā­jā­ya­mā­naṃ ja­nma­va­d eva dṛṣṭam iṣṭaṃ vā, yena tathā pra­ti­pa­ttyu­pā­ya­ra­hi­taṃ bruvāṇaḥ su­ṣu­pta­m i­vā­tmā­naṃ <lb n="158,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,08</span>nā­ca­re­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_24">tasmād yad dṛ­ṣṭa­vi­ru­ddhaṃ tan na sa­ma­ñja­saṃ yathā nai­rā­tmya­m | vi­ru­dhya­te ca ta­thai­vā­dvai­taṃ kriyākā<span type="hard-break">- </span><lb n="158,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,09</span>ra­ka­bhe­da­pra­tyakṣādibhiḥ</seg> | e­ka­smi­nn api kri­yā­kā­ra­ka­bhe­da­pra­tya­kṣā­deḥ saṃ­bha­vā­t sva­pna­saṃ­ve­da­na­vat katham advaitaṃ viruddha<span type="hard-break">- </span><lb n="158,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,10</span>m iti cen na, sva­pna­saṃ­ve­da­na­syā­py ekatve ta­dvi­ro­dha­sya ta­da­va­stha­tvā­t | tatrānyad eva hi kri­yā­vi­śe­ṣa­saṃ­ve­da­naṃ <lb n="158,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,11</span>sva­vā­sa­no­ttha­m anyad eva ca kā­ra­ka­vi­śe­ṣa­saṃ­vedanaṃ pra­tya­kṣa­m a­nu­mā­nā­di vā na punar ekam eva, taddhe­tu­vā­sa­nā­bhe­dā­bhā­va­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="158,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,12</span>sa­ṅgā­t­, jā­gra­dda­śā­yā­m iva sva­pnā­di­da­śā­yā­m api puṃso '­ne­ka­śa­ktyātmakasya kri­yā­kā­ra­ka­vi­śe­ṣa­pra­ti­bhā­sa­vai­ci­trya­vya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="158,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,13</span>sthiteḥ | kasyacid ekarūpa­syā­tma­ga­ga­nā­de­r apy a­ne­kā­nta­vā­di­nā­m a­ne­ka­kri­yā­kā­ra­ka­vi­śe­ṣa­pra­ti­bhā­sā­la­mba­na­tva­si­ddhe<span type="hard-break">- </span><lb n="158,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,14</span>r vi­ru­ddha­m e­ta­tpra­tya­kṣā­di­bhi­r a­dvai­ta­m | na hi karoti kumbhaṃ ku­mbha­kā­ro da­ṇḍā­di­nā­, bhuṅkte pā­ṇi­nau­da­na­m ityādi <lb n="158,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,15</span>pratyakṣaṃ bhrāntaṃ ye­nā­dvai­ta­sya vi­ro­dha­kaṃ na syāt | sarvatra kri­yā­kā­ra­kā­di­rū­paṃ ka­thaṃ­ci­d bhinnaṃ, bhi­nna­pra­ti­bhā­si­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="158,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,16</span>nyathā­nu­pa­pa­tte­r ity a­nu­mā­naṃ vā nā­nā­jī­vā i­tyā­di­pra­va­ca­naṃ vā na vi­bhra­mā­krā­ntaṃ ye­nā­dvai­taṃ na vi­ru­ndhyā­t | syād ākūtaṃ <lb n="158,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,17</span>'­vi­vā­dā­pa­nnaṃ pra­tya­kṣā­di mi­thyai­va­, bhe­da­pra­ti­bhā­si­tvā­t sva­pna­pra­tya­kṣā­di­va­t­' iti tad a­sa­t­, pra­kṛ­tā­nu­mā­ne pakṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="158,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,18</span>he­tu­dṛ­ṣṭā­nta­bhe­da­pra­ti­bhā­sa­syā­mi­thyā­tve tenaiva hetor vya­bhi­cā­rā­t ta­nmi­thyā­tve tasmād a­nu­mā­nā­t sā­dhyā­pra­si­ddheḥ | <lb n="158,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,19</span>pa­rā­bhyu­pa­ga­mā­t pa­kṣā­di­bhe­da­pra­ti­bhā­sa­syā­mi­thyā­tve na doṣa iti cen na, sva­pa­rā­bhyu­pa­ga­ma­bhe­da­pra­ti­bhā­se­na vyabhi<span type="hard-break">- </span><lb n="158,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,20</span>cārāt | tasyāpi pa­rā­bhyu­pa­ga­mā­nta­rā­d a­mi­thyā­tvā­d do­ṣā­bhā­ve sa eva ta­dbhe­da­pra­ti­bhā­se­na vya­bhi­cā­ra iti na <lb n="158,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,21</span>kvacid vya­va­ti­ṣṭhe­ta' | kaścid āha '­bra­hmā­dvai­ta­sya saṃ­vi­nmā­tra­sya sva­taḥ­si­ddha­sya kri­yā­kā­ra­ka­bhe­da­pra­tya­kṣā­dī­nāṃ bā­dha­ka­sya <lb n="158,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,22</span>bhāvāt teṣāṃ bhrā­nta­tva­m | tato na tadvi­ro­dha­ka­tva­m­' iti tad api na sā­dhī­yaḥ­, tathā sati bā­dhya­bā­dha­ka­yo­r bhe­dā­t­, <lb n="158,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,23</span>dvai­ta­si­ddhi­pra­sa­ṅgā­t | na ca pa­ro­pa­ga­ma­mā­trā­t tayor bā­dhya­bā­dha­ka­bhā­vaḥ­, pa­ra­mā­rtha­ta­s tada­bhā­vā­pa­tteḥ pratibhāsa­mā­tra­va­t pra<span type="hard-break">- </span><lb n="158,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 158,24</span>ti­bhā­sa­mā­travi­śe­ṣa­syā­pi sa­tya­tva­si­ddhe­r a­ne­kā­nta­vya­va­sthā­nā­t | tade­kā­nta­taḥ pu­ru­ṣā­dvai­taṃ pra­tya­kṣā­di­vi­ru­ddha­m eva | </p><p n="a_108" rend="justify"><pb n="159"/><lb n="159,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,01</span>ta­thā­smi­nn a­dvai­tai­kā­nte dū­ṣa­ṇā­nta­ra­m u­pa­da­rśa­ya­ntaḥ prāhuḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_25 a_109"><l ana="sbt" n="sbt_25ab"><lb n="159,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 25
 </span>ka­rma­dvai­taṃ pha­la­dvai­taṃ lo­ka­dvai­taṃ ca no bhavet | </l><l ana="sbt" n="sbt_25cd">vi­dyā­'­vi­dyā­dva­yaṃ na syād ba­ndha­mo­kṣa­dva­yaṃ tathā || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">25</ref> || </l></lg><p n="a_110" rend="justify"><lb n="159,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,03</span>laukikaṃ vaidikaṃ ca karmeti vā ku­śa­la­m a­ku­śa­laṃ ca ka­rmā­nu­ṣṭhā­na­m iti vā puṇyaṃ pāpaṃ ca karmeti vā <lb n="159,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,04</span>ka­rma­dvai­taṃ na syāt | ta­da­bhā­vā­d i­hā­mu­tra ca śreyaḥpratya­vā­ya­la­kṣa­ṇaṃ pha­la­dvai­taṃ na syāt, kā­ra­ṇā­bhā­ve kāryasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="159,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,05</span>nutpatteḥ | tata eveha lo­ka­pa­ra­lo­ka­la­kṣa­ṇaṃ lo­ka­dvai­taṃ na syāt | ka­rmā­di­dvai­ta­syā­nā­dya­vi­dyo­pa­da­rśi­ta­tvā­d adoṣa iti <lb n="159,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,06</span>cen na, dha­rmā­dha­rmma­dvai­ta­syā­bhā­ve vidyāvidyā­dva­ya­syā­saṃ­bha­vā­d ba­ndha­mo­kṣa­dva­ya­va­t | pūrvā­vi­dyo­da­yā­d eva vi­dyā­vi­dyā­dva­yaṃ <lb n="159,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,07</span>ba­ndha­mo­kṣa­dva­yaṃ ca, pa­ra­mā­rtha­ta­s ta­da­saṃ­bha­vā­t 'na bandho 'sti na vai mokṣa ity eṣā pa­ra­mā­rtha­tā­' iti pra­va­ca­nā­t pra­ti­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="159,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,08</span>mātrasya pa­ra­bra­hma­ṇa eva tā­ttvi­ka­tvā­d iti cen na, nai­rā­tmya­syā­pi tā­ttvi­ka­tvā­pa­tte­s tatka­lpa­nā­yā nai­ṣpha­lyā­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="159,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,09</span>śeṣāt | sarvo hi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_25">pra­mā­ṇa­pratyanīkaṃ sva­ma­nī­ṣi­kā­bhi­r a­dvai­ta­m anyad vā kiṃcit phalam u­ddi­śyā­ra­ca­ye­t­, anyathā <lb n="159,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,10</span>tatprati pra­va­rta­nā­yo­gā­t prekṣāvṛtteḥ | tathāhi | pu­ṇya­pā­pa­su­kha­duḥ­khe­ha­pa­ra­lo­ka­vi­dye­ta­ra­ba­ndha­mo­kṣa­vi­śe­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="159,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,11</span>rahitaṃ pre­kṣā­pū­rva­kā­ri­bhi­r a­nā­śra­ya­ṇī­ya­m | yathā nai­rā­tmya­da­rśa­na­m | tathā ca pra­stu­ta­m</seg> | tasmāt prekṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="159,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,12</span>pū­rva­kā­ri­bhi­r a­nā­śra­ya­ṇī­ya­m | iti na ta­jji­jñā­sā­pi śreyasī | </p><p n="a_111" rend="justify"><lb n="159,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,13</span>syān mataṃ "na bra­hmā­dvai­taṃ pra­mā­ṇa­pra­tya­nī­ka­tvā­t sva­ma­nī­ṣi­kā­bhi­r ā­ra­ci­taṃ­, ta­syā­nu­mā­nā­d ā­ga­mā­d vā pra­mā­ṇā­t pra<span type="hard-break">- </span><lb n="159,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,14</span>siddheḥ | tathā hi | yat pra­ti­bhā­sa­sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇaṃ ta­tpra­ti­bhā­sā­ntaḥ­pra­vi­ṣṭa­m eva | yathā pra­ti­bhā­sa­sva­rū­pa­m | <lb n="159,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,15</span>pra­ti­bhā­sa­sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇaṃ ca sarvam | iti hetoḥ pa­ra­bra­hma­si­ddhiḥ | na cāyam a­si­ddhaḥ­, sukhaṃ <lb n="159,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,16</span>pra­ti­bhā­sa­te rūpaṃ pra­ti­bhā­sa­te iti sarvatra pra­ti­bhā­sa­sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­tva­sya pra­tī­te­r anyathā sa­dbhā­vā­si­ddheḥ | <lb n="159,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,17</span>a­pra­ti­bhā­sa­mā­na­syā­pi sadbhāve sarvasya ma­no­ra­tha­si­ddhi­pra­sa­ṅgā­n na kiṃcid asat syāt | atha pra­ti­bhā­sa­vya­ti­ri­kta­sya <lb n="159,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,18</span>pra­ti­bhā­sya­syā­rtha­syā­nta­r bahir vo­pa­cā­rā­t pra­ti­bhā­sa­sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­tva­vya­va­sthi­teḥ pra­ti­bhā­sa­sva­rū­pa­sya mukhya­to­pa­pa­tte­r a<span type="hard-break">- </span><lb n="159,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,19</span>siddho hetur iti mataṃ tad apy asamyak, pra­ti­bhā­sya­pra­ti­bhā­sa­yo­s tadbhāvānu­pa­pa­tteḥ | prati­bhā­sa­sya he­tu­tvā­t pratibhā<span type="hard-break">- </span><lb n="159,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,20</span>syo 'rtha iti cen na, pra­ti­bhā­sa­mā­tra­syā­he­tu­ka­tvā­t ka­sya­ci­t taddhetutvā­yo­gā­t | tada­he­tu­ka­tva­m­, a­kā­dā­ci­tka­tvāt, <lb n="159,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,21</span>anyathā ka­dā­ci­t tada­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | prati­bhā­sā­la­mba­na­tvā­t pra­ti­bhā­syo 'rtho bha­va­tī­ti cet kutas tasya pra­ti­bhā­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="159,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,22</span>la­mba­na­tva­m ? pra­ti­bhā­sya­tvā­d iti cet pa­ra­spa­rā­śra­ya­ṇa­m | pra­ti­bhā­sā­la­mba­na­tva­yo­gya­tvā­d iti cet tarhi pra­ti­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="159,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,23</span>sva­rū­pa­m eva pra­ti­bhā­syaṃ­, tasyaiva pra­ti­bhā­sā­la­mba­na­tvo­pa­pa­tteḥ sarvatra pra­ti­bhā­sa­sya sva­rū­pā­la­mba­na­tvāt | tathā ca <lb n="159,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 159,24</span>kathaṃ vi­ṣa­ya­syo­pa­ca­ri­taṃ pra­ti­bhā­sa­sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­tvaṃ yato 'siddho hetuḥ syāt | tata eva nā­nai­kā­nti­ko <pb n="160"/><lb n="160,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,01</span>viruddho vā, pra­ti­bhā­sā­nta­ra­'pra­vi­ṣṭa­sya ka­sya­ci­d api pra­ti­bhā­sa­sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­tvā­yo­gā­d dhetor vi­pa­kṣa­vṛ­ttya­bhā­vā­t | <lb n="160,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,02</span>nā­śra­yā­si­ddhi­r api hetoḥ śa­ṅka­nī­yā­, sarvasya dharmiṇaḥ pa­ra­bra­hma­ṇa e­vā­śra­ya­tvā­t '­bra­hme­ti bra­hma­śa­bde­na kṛtsnaṃ <lb n="160,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,03</span>vastv a­bhi­dhī­ya­te | pra­kṛ­ta­syā­tma­kā­rtsnyasya vai­–­śa­bdaḥ smṛtaye mataḥ' iti śru­ti­vyā­khyā­nā­t | tato '­na­va­dyā­d dheto<span type="hard-break">- </span><lb n="160,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,04</span>r bhavaty e­vā­dvai­ta­si­ddhiḥ | ta­tho­pa­ni­ṣa­dva­ca­nā­d api 'sarvaṃ vai khalv idaṃ brahma' i­tyā­di­śru­ti­sa­dbhā­vā­t­, tatas ta­dbhrā­nti­ni­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="160,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,05</span>ka­ra­ṇā­t­" iti | </p><p n="a_112" rend="justify"><lb n="160,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,06</span>tad e­ta­tpra­ti­vi­dhi­tsa­vaḥ prāhuḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" rend="one-line" n="sbt_26 a_113"><l ana="sbt" n="sbt_26ab"><lb n="160,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 26
 </span>hetor a­dvai­ta­si­ddhi­ś ced dvaitaṃ syād dhe­tu­sā­dhyayoḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_26cd">hetunā ced vinā siddhir dvaitaṃ vāṅmātrato na kim || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">26</ref> || </l></lg><p n="a_114" rend="justify"><lb n="160,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,08</span>nanu ca pra­ti­bhā­sa­sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­tvā­d dhetoḥ sarvasya pra­ti­bhā­sā­ntaḥ­pra­vi­ṣṭa­tve­na pu­ru­ṣā­dvai­ta­si­ddhā­v api na <lb n="160,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,09</span>he­tu­sā­dhya­yo­r dvaitaṃ bha­vi­ṣya­ti­, tādā­tmyo­pa­ga­mā­t | na ca tādātmye sā­dhya­sā­dha­na­yo­s tadbhāvavi­ro­dhaḥ­, sattvāni<span type="hard-break">- </span><lb n="160,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,10</span>tyatvayor api tathā­bhā­va­vi­ro­dhā­nu­ṣa­ṅgā­t | ka­lpa­nā­bhe­dā­d iha sā­dhya­sā­dha­na­dha­rma­bhe­de pra­kṛ­tā­nu­mā­ne 'pi katham a­vi­dyo­da<span type="hard-break">- </span><lb n="160,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,11</span>yo­pa­ka­lpi­ta­he­tu­sā­dhya­yo­s tadbhāva­vi­ghā­taḥ­, sarvathā vi­śe­ṣā­bhā­vād iti cen na, śabdādau sa­ttvā­ni­tya­tva­yo­r api <lb n="160,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,12</span>kathaṃcit tā­dā­tmyā­t sarvathā tā­dā­tmyā­si­ddheḥ­, tatsiddhau sā­dhya­sā­dha­na­bhā­va­vi­ro­dhā­t | na cā­si­ddha­m udāharaṇaṃ <lb n="160,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,13</span>nāma, a­ti­pra­sa­ṅgā­t | tato na hetor a­dvai­ta­si­ddhiḥ | hetunā vi­nai­vā­ga­ma­mā­trā­t ta­tsi­ddhi­r iti cen na, a­dvai­ta­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="160,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,14</span>dāgamayor dvai­ta­pra­sa­ṅgā­t | yadi punar āgamo 'py a­dva­ya­pu­ru­ṣa­sva­bhā­va eva na tato vya­ti­ri­kto yena dvaitam a­nu­ṣa­jya­te iti <lb n="160,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,15</span>ma­ta­m­, '­ū­rddhva­mūlam adhaḥśākham aśvatthaṃ prāhur a­vya­ya­m | chandāṃsi tasya parvāṇi yas taṃ vetti sa ve­da­vi­t­' iti <lb n="160,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,16</span>va­ca­nā­t tadā bra­hma­va­t ta­dā­ga­ma­syā­py a­si­ddha­tvaṃ syāt, sa­rva­thā­py a­si­ddha­sva­bhā­va­sya si­ddha­tva­vi­ro­dhā­t siddhāsiddha<span type="hard-break">- </span><lb n="160,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,17</span>yor bhe­da­pra­sakteḥ | tad evaṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_26">yad asiddhaṃ tan na hi­te­psu­bhi­r a­hi­ta­ji­hā­su­bhi­r vā pra­ti­pa­tta­vya­m | yathā śū­nya­tai­kā­ntaḥ <lb n="160,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,18</span>tathā cā­si­ddha­m a­dvai­ta­m iti | atra nāsiddho</seg> hetuḥ, pu­ru­ṣā­dvai­ta­syā­nu­mā­nā­d ā­ga­mā­d vā si­ddha­tvā­yo­gā­t | prati<span type="hard-break">- </span><lb n="160,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,19</span>bhā­sa­sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­tvā­nu­mā­nā­t ta­tsi­ddhi­r iti cen na, tasya viruddha­tvā­t­, pra­ti­bhā­sa­ta­dvi­ṣa­yā­bhi­ma­ta­yoḥ kathaṃci<span type="hard-break">- </span><lb n="160,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,20</span>d bhede sati sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­tva­sya pratīteḥ sarvathā pra­ti­bhā­sā­ntaḥ­pra­vi­ṣṭa­tvā­sā­dha­nā­t svavi­ṣa­ya­sya | na hi śuklaḥ <lb n="160,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,21</span>paṭa i­tyā­dā­v api sarvathā gu­ṇa­dra­vya­yo­s tādātmye sā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇya­m asti | sa­rva­thā­bhe­da­va­t pra­ti­bhā­sa­sva­rū­paṃ <lb n="160,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 160,22</span>pra­ti­bhā­sa­te ity atrāpi na pra­ti­bhā­sa­tatsva­rū­pa­yo­r la­kṣya­la­kṣa­ṇa­bhū­ta­yoḥ sarvathā tā­dā­tmya­m asti, pra­ti­bhā­sa­sya <pb n="161"/><lb n="161,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,01</span>sā­dhā­ra­ṇāsā­dhā­ra­ṇa­dha­rmā­dhi­ka­ra­ṇa­sya svasvarūpād a­sā­dhā­ra­ṇa­dha­rmā­t ka­thaṃ­ci­d bhe­da­pra­si­ddhe­r anyathā ta­tsā­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇyā­yo <lb n="161,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,02</span>gāt suvarṇaṃ su­va­rṇa­m iti yathā sa­hya­vi­ndhya­va­d vā tad evaṃ | yat pra­ti­bhā­sa­sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇaṃ tat pra­ti­bhā­sā­t ka­thaṃ­ci­d arthā<span type="hard-break">- </span><lb n="161,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,03</span>ntaraṃ yathā pra­ti­bhā­sa­sva­rū­paṃ­, pra­ti­bhā­sa­sa­mā­nā­dhi­ka­ra­ṇaṃ ca sukha­nī­lā­di sarvam iti sādhya­vi­pa­rī­ta­sā­dha­nā­d dheto<span type="hard-break">- </span><lb n="161,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,04</span>r nā­dvai­ta­si­ddhiḥ | sarvaṃ vai khalv idaṃ bra­hme­tyā­dyā­mnā­yā­d api dvai­ta­si­ddhi­r eva syāt, sarvasya pra­si­ddha­syā­pra­si­ddhe­na <lb n="161,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,05</span>bra­hma­tve­na vi­dhā­nā­t­, sarvathā pra­si­ddha­sya vidhānā­yo­gā­d a­pra­si­ddha­va­t | kvacid ā­tma­vya­ktau pra­si­ddha­syai­kā­tmya­rū­pa­sya <lb n="161,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,06</span>bra­hma­tva­sya sa­rvā­tma­sv 'a­nā­tmā­bhi­ma­te­ṣu ca vi­dhā­nā­d dvai­ta­pra­pa­ñcā­ro­pa­vya­va­cche­de 'pi tadāgamādvyavac che­dya­vya­va­cche­da­ka­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="161,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,07</span>dbhā­va­si­ddheḥ katham a­dvai­ta­si­ddhiḥ ? āmnāyasya pa­ra­bra­hma­sva­bhā­va­tve 'pi na tatas ta­da­dvai­ta­si­ddhiḥ­, sva­bhā­va­sva­bhā­va­va­to­s tādā<span type="hard-break">- </span><lb n="161,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,08</span>tmyai­kā­ntā­nu­pa­pa­tteḥ | svasaṃ­ve­da­na­m eva pu­ru­ṣā­dvai­ta­sā­dha­na­m iti cen naitad api sāraṃ, ni­ga­di­ta­pa­kṣa­do­ṣo­pa­ni­pā­tā­t | <lb n="161,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,09</span>tathā hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_26">ta­tsi­ddhi­r yadi sā­dha­nā­t sā­dhya­sā­dha­na­yo­s tarhi dvaitaṃ syāt | anya­thā­'­dvai­ta­si­ddhi­va­ddvai­ta­si­ddhiḥ <lb n="161,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,10</span>kathaṃ na syāt ? svā­bhi­lā­pa­mā­trā­d a­rtha­si­ddhau sarvaṃ sarvasya sidhyet</seg> | na hi sva­saṃ­ve­da­na­m api sā­dha­na­m ā<span type="hard-break">- </span><lb n="161,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,11</span>tmano '­na­nya­d eva sādha­na­tva­vi­ro­dhā­t a­nu­mā­nā­ga­ma­va­tsā­dhya­syai­va sā­dha­na­tvāpatteḥ prakṛ­tā­nu­mā­nā­ga­ma­yo­r iva svasaṃve<span type="hard-break">- </span><lb n="161,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,12</span>da­na­pra­tya­kṣa­syā­pi sā­dha­na­syābhāvāt | svataḥ siddhaṃ brahmety a­bhyu­pa­ga­me dvaitam api svataḥ sa­ka­la­sā­dha­nā­bhā­ve 'pi kiṃ na <lb n="161,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,13</span>sidhyet ? ta­ttvo­pa­pla­va­mā­traṃ vā ? nairātmyaṃ vā ? svā­bhi­lā­pa­mā­trā­vi­śe­ṣā­t | sarvasya sa­rva­ma­no­ra­tha­si­ddhi­r api <lb n="161,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,14</span>du­rni­vā­rā syāt | ete­nai­ta­d api pra­tyā­khyā­taṃ yad uktaṃ <span resp="?" rend="underline">bṛ­ha­dā­ra­ṇya­ka­vā­rti­ke</span> "­ā­tmā­pi sad idaṃ brahma mohā<span type="hard-break">- </span><lb n="161,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,15</span>t pā­ro­kṣya­dū­ṣi­tam | brahmāpi sa ta­thai­vā­tmā sadvi­tī­ya­ta­ye­kṣya­te | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | ātmā brahmeti pā­ro­kṣya­sadvi­tī­ya­tva­bā<span type="hard-break">- </span><lb n="161,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,16</span>dhanāt | pumarthe niścitaṃ śāstram iti siddhaṃ sa­mī­hi­tam | <ref type="no-in-dandas" rend="a">2</ref> | " iti, mo­ha­syā­vi­dyā­rū­pa­syā­kiṃ­ci­drū­pa­tve <lb n="161,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,17</span>pārokṣyahe­tu­tvā­gha­ṭa­nā­t sa­dvi­tī­ya­tva­da­rśa­nanibandha­na­tvā­saṃ­bha­vā­t tasya va­stu­rū­pa­tve dvai­ta­si­ddhi­pra­sa­kte­s tata eva <lb n="161,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,18</span>pā­ro­kṣya­sa­dvi­tī­ya­tva­yo­r bā­dha­nā­t pumarthe niścitaṃ śāstram ity e­ta­syā­pi dvai­ta­sā­dha­na­tvā­t­, śāstra­pu­ma­rtha­yo­r bhe­dā­bhā­ve <lb n="161,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,19</span>sā­dhya­sā­dha­na­bhā­vā­saṃ­bha­vā­t | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_27 a_115"><l ana="sbt" n="sbt_27ab"><lb n="161,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 27ab</span>advaitaṃ na vinā dvaitād a­he­tu­r iva hetunā | </l><l ana="sbt" n="sbt_27cd"><lb n="161,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 27cd</span>saṃjñinaḥ pra­ti­ṣe­dho na pra­ti­ṣe­dhyādṛte kvacit | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">27</ref> | </l></lg><p n="a_116" rend="justify"><lb n="161,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,22</span>kathaṃ punar hetunā vi­nā­'­he­tu­r i­vā­dvai­taṃ dvaitād vinā na si­ddhya­tī­ti ni­ści­ta­m iti ced ucyate, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_27">a­dvai­ta­śa­bdaḥ <lb n="161,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 161,23</span>svābhi­dhe­ya­pra­tya­nī­ka­pa­ra­mā­rthā­pe­kṣā nañpūrvākhaṇḍa­pa­da­tvā­d ahetvabhi­dhā­na­va­d ity a­nu­mā­nā­t</seg> | a­ne­kā­nta<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="162"/><lb n="162,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 162,01</span>śabdena vyabhicāra iti cen na, tasyāpi samyag ekāntena vi­nā­nu­pa­pa­dya­mā­na­tvā­t | evam a­mā­yā­di­śa­bde­nā­pi na <lb n="162,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 162,02</span>vya­bhi­cā­ra­s tasya mā­yā­di­nā­'­vi­nā­bhā­vi­tvā­t | tathā na­ñpū­rva­gra­ha­ṇā­t ke­va­le­na śabdena vya­bhi­cā­ro ni­ra­staḥ­, <lb n="162,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 162,03</span>padāṃ­śe­nā­kha­ṇḍa­gra­ha­ṇā­t | akha­ra­vi­ṣā­ṇā­di­śa­bde­na ca na | tato <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_27">nātra kiṃcid a­ti­pra­sa­jya­te­, tādṛśo <lb n="162,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 162,04</span>naño va­stu­pra­ti­ṣe­dha­ni­ba­ndha­na­tvā­t</seg> | na hy a­kha­ṇḍa­pa­da­vi­śe­ṣa­ṇa­sya nañaḥ kvacid avastupra­ti­ṣe­dha­ni­ba­ndha­na­tva­m upa<span type="hard-break">- </span><lb n="162,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 162,05</span>labdhaṃ, pa­dā­nta­ro­pa­hi­ta­pa­da­vi­śe­ṣaṇasyaiva tathā pra­tī­te­r a­kha­ra­vi­ṣā­ṇa­m i­tyā­di­va­t | ata eva <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_27">sarvatra pra­ti­ṣe­dhyā­dṛ­te <lb n="162,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 162,06</span>saṃjñinaḥ pra­ti­ṣe­dhā­bhā­vaḥ pra­tye­ta­vyaḥ</seg> | na hi kha­ra­vi­ṣā­ṇaṃ saṃjñi kiṃcid asti yena tasyāpi sata eva <lb n="162,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 162,07</span>kathaṃcit pra­ti­ṣe­dhaḥ pra­sa­jya­te | nanu pu­ru­ṣā­dvai­te pa­ra­mā­rtha­taḥ pra­ti­ṣe­dha­vya­va­hā­rā­saṃ­bha­vā­t pa­ro­pa­ga­ta­sya dvaitasya <lb n="162,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 162,08</span>pa­ra­pra­si­ddha­nyā­yā­d e­vā­nu­mā­nā­di­rū­pā­da­bhā­vaḥ sādhyate | na ca sva­pa­ra­vi­bhā­go 'pi tā­ttvi­ka­s ta­syā­vi­dyā­vi­lā­sā­śra<span type="hard-break">- </span><lb n="162,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 162,09</span>yatvāt | tato na kaścid doṣa iti cen na, a­vi­dyā­yā eva vya­va­sthā­pa­yi­tu­m aśakteḥ | 'nanu ca na va­stu­vṛ­tta­m ape<span type="hard-break">- </span><lb n="162,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 162,10</span>kṣyā­'­vi­dyā vya­va­sthā­pya­te­, tasyām a­va­stu­bhū­tā­yāṃ pra­mā­ṇa­vyā­pā­rā­yo­gā­t | para­bra­hma­ṇya­vi­dyā­va­ti a­vi­dyā­ra­hi­te <lb n="162,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 162,11</span>ca vidyāyā virodhād ā­na­rtha­kyā­c ca nā­vi­dyā­'­sye­ty apy a­vi­dyā­yā­m eva sthitvā praka­lpa­nā­t­, brahmādhārāyās tv avi<span type="hard-break">- </span><lb n="162,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 162,12</span>dyāyāḥ katham apy ayogāt | yataś cā­nu­bha­vā­d avidyāsmīti bra­hmā­nu­bhūtimat tata eva pra­mā­ṇo­ttha­vi­jñā­na­bā­dhi­tā sā <lb n="162,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 162,13</span>ta­da­bā­dha­ne tasyā apy ātmatva­pra­sa­ṅgā­t | tathā brahmaṇy a­vi­jñā­te tadavi­dyā­vya­va­sthā­nu­pa­pa­tte­r bādhāsa­dbhā­vā­t vijñāte 'pi <lb n="162,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 162,14</span>sutarāṃ tada­bā­dha­nā­d a­vya­va­sthā­naṃ­, abā­dhi­tā­yā buddher mṛ­ṣā­tvā­yo­gā­t | na cā­vi­dyā­vā­n naraḥ ka­thaṃ­ci­d avidyāṃ ni­rū­pa­yi­tu<span type="hard-break">- </span><lb n="162,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 162,15</span>m īśaś ca­ndra­dva­yā­di­bhrā­nti­m iva jā­ti­tai­mi­ri­kaḥ | tad uktaṃ "­bra­hmā­'­vi­dyā­va­d iṣṭaṃ cen nanu doṣo ma­hā­na­ya­m | niravadye ca <lb n="162,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 162,16</span>vidyāyā ā­na­rtha­kyaṃ pra­sa­jya­te | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | nā­'­vi­dyā­'­sye­ty a­vi­dyā­yā­m eva sthitvā pra­ka­lpa­te | bra­hmā­dhā­rā tv a­vi­dye­yaṃ na <lb n="162,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 162,17</span>ka­thaṃ­ca­na yujyate | <ref type="no-in-dandas" rend="a">2</ref> | yato 'nubhavato 'vidyā bra­hmā­smī­ty a­nu­bhū­ti­ma­t | ato māno­ttha­vi­jñā­na­dhva­stā sāpy a­nya­thā­tma<span type="hard-break">- </span><lb n="162,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 162,18</span>tā | <ref type="no-in-dandas" rend="a">3</ref> | brahmaṇy a­vi­di­te bādhān nāvidyety u­pa­pa­dya­te | nitarāṃ cāpi vijñāte mṛṣā dhīrnāsty a­bā­dhi­tā | <ref type="no-in-dandas" rend="a">4</ref> | a­vi­dyā­vā­na<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="163"/><lb n="163,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,01</span>vidyāṃ tāṃ na ni­rū­pa­yi­tuṃ kṣamaḥ | va­stu­vṛ­tta­ma­to 'pekṣya nā­vi­dye­ti nirūpyate | <ref type="no-in-dandas" rend="a">5</ref> | vastuno 'nyatra mānānāṃ <lb n="163,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,02</span>vyāpṛtir na hi yujyate | avidyā ca na vastv iṣṭaṃ mā­nā­ghā­tā­'­sa­hi­ṣṇu­taḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">6</ref> | a­vi­dyā­yā a­vi­dyā­tve <lb n="163,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,03</span>idam eva ca la­kṣa­ṇa­m | mā­nā­ghā­tā­sa­hi­ṣṇutvam a­sā­dhā­ra­ṇa­m iṣyate | <ref type="no-in-dandas" rend="a">7</ref> | " na caivam a­prā­mā­ṇi­kā­yā­m a­vi­dyā­yāṃ <lb n="163,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,04</span>ka­lpya­mā­nā­yāṃ kaścid doṣaḥ, tasyāḥ saṃ­sā­ri­ṇaḥ svānubhavā­śra­ya­tvā­d dvai­ta­vā­di­na eva dṛṣṭādṛṣṭā­rtha­pra­pa­ñca­sya pramāṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="163,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,05</span>bā­dhi­ta­sya ka­lpa­nā­yā­m a­ne­ka­vi­dhā­yāṃ ba­hu­vi­dha­do­ṣā­nu­ṣa­ṅgā­t | tad apy uktaṃ "tvatpakṣe bahu kalpyaṃ syāt sarvaṃ <lb n="163,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,06</span>mā­na­vi­ro­dhi ca | ka­lpyā­'­vi­dyai­va matpakṣe sā cā­nu­bha­va­saṃ­śra­yā­" | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | iti kaścit so 'pi na pre­kṣā­vā­n­, <lb n="163,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,07</span>sa­rva­pra­mā­ṇā­tī­ta­sva­bhā­vā­yāḥ svayam a­vi­dyā­yāḥ svī­ka­ra­ṇā­t | na hi pre­kṣā­vā­n sa­ka­la­pra­mā­ṇā­ti­krā­nta­rū­pā­m avidyāṃ <lb n="163,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,08</span>vidyāṃ vā svī­ku­ru­te | na ca pra­mā­ṇā­nā­m a­vi­dyā­vi­ṣa­ya­tva­m a­yu­ktaṃ­, vi­dyā­va­d a­vi­dyā­yā api kathaṃcid va­stu­tvā­t | <lb n="163,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,09</span>tathā vi­dyā­tva­pra­sa­ṅga iti cen na kiṃcid a­ni­ṣṭaṃ­, yathā ya­trā­vi­saṃ­vā­da­s tathā tatra pra­mā­ṇa­te­ty a­ka­la­ṅka­de­vai­r apy uktatvā<span type="hard-break">- </span><lb n="163,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,10</span>t | ba­hiḥ­pra­me­yā­pe­kṣa­yā tu kasyacit saṃ­ve­da­na­syā­vi­dyā­tvaṃ bā­dha­ka­pra­mā­ṇā­va­se­ya­m | katham a­pra­mā­ṇaviṣayaḥ ? <lb n="163,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,11</span>tadbādhakaṃ pu­na­ra­rthā­nya­thā­tva­sā­dhakam eva pra­mā­ṇa­m a­nu­bhū­ya­te iti vastuvṛttam a­pe­kṣyai­vā­vi­dyā ni­rū­pa­ṇī­yā | na ca <lb n="163,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,12</span>ka­thaṃ­ci­d vidyāvato 'py ātmanaḥ pra­ti­pa­ttu­r a­vi­dyā­va­ttvaṃ vi­ru­dhya­te­, yato 'yaṃ mahān doṣaḥ syāt | nāpy a­vi­dyā­śū­nyatve <lb n="163,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,13</span>ka­thaṃ­ci­d vi­dyā­na­rtha­kyaṃ pra­sa­jya­te­, ta­tpha­la­sya sa­ka­la­vi­dyā­la­kṣa­ṇa­sya bhāvāt | na cā­vi­dyā­yā­m eva sthi­tvā­'­sye­ya­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="163,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,14</span>vidyeti ka­lpya­te­, sarvasya vi­dyā­va­sthā­yā­m e­vā­vi­dye­ta­ra­vi­bhā­ga­ni­śca­yā­t sva­pnā­dya­'vi­dyā­da­śā­yāṃ tada­bhā­vā­t | <lb n="163,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,15</span>tataś cātma­dvā­re­vā­vi­dyā yu­kti­ma­tī | yasmād a­nu­bha­vā­d a­vi­dyā­vā­na­ha­m asmīty a­nu­bha­va­vā­nā­tmā tata eva ka­thaṃ­ci­t <lb n="163,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,16</span>pra­mā­ṇo­ttha­vi­jñā­nā­'­bā­dhi­tā tada­vi­dyā­pi saivety ātma­tā­vi­ro­dhābhāvāt | na cātmani kathaṃcid a­vi­di­te 'py a­vi­dye­ti <lb n="163,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,17</span>nopapa­dya­te­, bā­dhā­'­vi­ro­dhāt | kathaṃcid vijñāte 'pi vā­'­vi­dye­ti nitarāṃ gha­ṭa­te­, vi­di­tā­tma­na eva tadbā­dha­ka­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="163,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,18</span>vi­ni­ści­teḥ kathaṃcid bā­dhi­tā­yā buddher mṛ­ṣā­tva­si­ddheḥ | na ca ka­thaṃ­ci­d avi­dyā­vā­n eva naras tām avidyāṃ ni­rū­pa­yi­tu­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="163,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,19</span>kṣamaḥ, saka­la­pre­kṣā­va­dvya­va­hā­ra­vi­lo­pā­t | yad api pra­mā­ṇā­ghā­tā­sa­hi­ṣṇu­tva­m a­sā­dhā­ra­ṇa­la­kṣa­ṇa­m a­vi­dyā­yā­s tad api pramā<span type="hard-break">- </span><lb n="163,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,20</span>ṇa­sā­ma­rthyā­d eva ni­śce­ta­vya­m | iti na pra­mā­ṇā­ti­krā­ntā kācid avidyā nāma yad a­bhyu­pa­ga­me bra­hmā­dvai­taṃ na viru<span type="hard-break">- </span><lb n="163,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 163,21</span>dhyeta dvai­ta­pra­ti­ṣe­dho vā dvai­tā­vi­nā­bhā­vī na bhavet | tad etena śa­bdā­dvai­ta­m api ni­ra­staṃ­, vi­jñā­nā­dya­dvai­ta­va­tta­syā­pi <pb n="164"/><lb n="164,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,01</span>ni­ga­di­tado­ṣa­vi­ṣa­ya­tva­si­ddheḥ pra­kri­yā­mā­tra­bhe­dā­t­, ta­dvya­va­sthā­nu­pa­pa­tteḥ­, svapa­kṣe­ta­ra­sā­dha­ka­bā­dha­ka­pra­mā­ṇā­bhā­vā­vi­śe­ṣā­t <lb n="164,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,02</span>sva­taḥ­si­ddhya­yo­gā­d ga­tya­nta­rā­bhā­vā­c ca | ity alam a­ti­pra­sa­ṅgi­nyā saṃ­ka­tha­yā­, sa­rva­thai­vā­dvai­ta­sya ni­rā­ka­ra­ṇā­t | </p><p n="a_117" rend="justify"><lb n="164,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,03</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_27">iṣṭam a­dvai­tai­kā­ntā­pa­vā­ra­ṇaṃ­, pṛ­tha­ktvai­kā­ntā­ṅgī­ka­ra­ṇā­d iti mā'vadī­dha­ra­t</seg> | ya­smā­t­ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_28 a_118"><l ana="sbt" n="sbt_28ab"><lb n="164,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 28ab</span>pṛ­tha­ktvai­kā­nta­pa­kṣe 'pi pṛthaktvād a­pṛ­tha­k tu tau | </l><l ana="sbt" n="sbt_28cd"><lb n="164,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 28cd</span>pṛthaktve na pṛthaktvaṃ syād a­ne­ka­stho hy asau guṇaḥ | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">28</ref> | </l></lg><p n="a_119" rend="justify"><lb n="164,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,06</span>pṛthag eva dra­vyā­di­pa­dārthāḥ pra­mā­ṇā­di­pa­dā­rthāś ca, pṛ­tha­kpra­tya­ya­vi­ṣa­ya­tvā­t sa­hya­vi­ndhya­va­d ity ekāntaḥ pṛthaktvai<span type="hard-break">- </span><lb n="164,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,07</span>kāntaḥ, sa­jā­tī­ya­vi­jā­tī­ya­vyā­vṛ­ttā ni­ra­nva­ya­vi­na­śva­rā bahir antaś ca pa­ra­mā­ṇa­vaḥ ity a­bhi­ni­ve­śaś ca | tatra yeṣāṃ <lb n="164,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,08</span>pṛ­tha­ktva­gu­ṇa­yo­gā­t pṛthak padārthā ity ā­gra­ha­ste evaṃ tāvat praṣṭavyāḥ | –kiṃ pṛ­tha­gbhū­ta­pa­dā­rthe­bhyaḥ pṛthaktvaṃ guṇaḥ <lb n="164,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,09</span>pṛ­tha­gbhū­to '­pṛ­tha­gbhū­to vā ? na tāvad uttaraḥ pakṣo gu­ṇa­gu­ṇi­no­r bhedopagamāt | nāpi prathamaḥ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_28">pṛ­tha­gbhū­ta­pa­dā­rthe­bhyaḥ <lb n="164,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,10</span>pṛ­tha­ktva­sya pṛ­tha­gbhā­ve teṣām a­pṛ­tha­ktva­pra­sa­ṅgā­t</seg> | pṛ­tha­ktva­sya tadgu­ṇa­tvā­t pṛthag iti pra­tya­ya­sya ta­dā­la­mba­na­tvā­n na <lb n="164,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,11</span>teṣām a­pṛ­tha­ktva­pra­sa­ṅga iti cen na, tasya ka­thaṃ­ci­t tādātmyāpatteḥ pṛ­tha­ktvai­kā­nta­vi­ro­dhā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_28">tadguṇa­gu­ṇi­no­r atādātmye <lb n="164,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,12</span>gha­ṭa­pa­ṭava­dvya­pa­de­śo 'pi mā bhūt, saṃ­ba­ndha­ni­ba­ndha­nā­nta­rā­bhā­vā­t</seg> | ka­thaṃ­ci­t tā­dā­tmya­m eva hi tayoḥ saṃbandha<span type="hard-break">- </span><lb n="164,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,13</span>ni­ba­ndha­naṃ­, na tato '­nya­tsaṃ­bha­va­ti | sa­ma­vā­ya­vṛ­ttiḥ saṃ­bha­va­tī­ti cen na, sa­ma­vā­ya­sya­, ka­thaṃ­ci­d aviṣvagbhāvād a­pa­ra­sya <lb n="164,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,14</span>pra­ti­kṣe­pā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_28">pṛthaktvam anyad vā pṛthagbhūtam a­naṃ­śa­m a­ne­ka­sthe­ṣu ni­ṣpa­ryā­yaṃ vartate iti du­ra­va­gā­ha­m</seg> | na hy ane<span type="hard-break">- </span><lb n="164,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,15</span>ka­de­śa­sthe­ṣu hi­ma­va­dvi­ndhyā­di­ṣu sa­kṛ­de­kaḥ pa­ra­mā­ṇu­r vartate iti saṃ­bha­va­ti | gaga­nā­dya­naṃ­śam api vartate iti cen na, <lb n="164,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,16</span>ta­syā­na­nta­pra­de­śā­di­ta­yā­naṃ­śa­tvā­si­ddhe­r a­nā­śra­ya­ta­yā kvacid vṛttyabhāvāc ca | sattaikā yu­ga­pa­d a­ne­ka­tra vartate ity apy a<span type="hard-break">- </span><lb n="164,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,17</span>siddhaṃ, ta­da­na­nta­pa­ryā­ya­tva­sā­dha­nā­t sva­pa­ryā­ye­bhyo '­tya­nta­bhe­dā­si­ddhe­ś ca sa­ma­vā­ya­vṛ­ttyanu­pa­pa­tteḥ | dra­vya­tvā­di­sā­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="164,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,18</span>nyam api naikam a­naṃ­śa­m a­ne­ka­sva­vya­kti­vṛ­tti sa­kṛ­tpra­si­ddhaṃ­, tasyāpi svā­śra­yā­tma­ka­ta­yā ka­thaṃ­ci­t sāṃ­śa­tvā­ne­ka­tva­pra­tī­teḥ | <lb n="164,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,19</span>saṃ­yo­ga­vi­bhā­ga­pa­ra­tvā­pa­ra­tvā­ny api nānekavṛttīni yu­ga­pa­d u­pa­pa­dya­nte pra­ti­yo­gyādi­saṃ­yo­gā­di­pa­ri­ṇāma­pra­tī­teḥ <lb n="164,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,20</span>sā­dṛ­śyo­pa­cā­rā­d e­ka­tva­vya­va­hā­rā­t | dvitvādir a­ne­ka­dra­vya­vṛ­tti­r yu­ga­pa­d ity apy a­prā­tī­ti­kaṃ­, pra­ti­vya­kti sa­ka­la­saṃ­khyā<span type="hard-break">- </span><lb n="164,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,21</span>pariṇāmasiddheḥ kvacid ekatra tadasiddhau parā­pe­kṣa­yā­pi tadvi­śe­ṣa­pra­tī­tya­yo­gā­t kha­ra­vi­ṣā­ṇa­va­t | tato na pṛthaktva<span type="hard-break">- </span><lb n="164,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 164,22</span>m a­ne­ka­tra yu­ga­pa­d vartate gu­ṇa­tvā­d rūpā­di­va­t | na saṃ­yo­gā­di­bhi­r a­ne­kā­ntaḥ­, teṣām apy a­ne­ka­dra­vya­vṛ­ttī­nāṃ sa­kṛ­da­naṃ­śā­nā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="165"/><lb n="165,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,01</span>m asiddheḥ | tad anena pṛ­tha­ktvai­kā­nta­pa­kṣe 'pi pṛthaktvavatoḥ pṛ­tha­ktvā­t pṛthaktve tau ta­dva­ntā­v a­pṛ­tha­g eva syātām | tathā <lb n="165,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,02</span>ca na pṛthaktvaṃ nāma guṇaḥ syāt, ekatra tadvati ta­da­na­bhyu­pagamāt | a­ne­ka­stho hy asau guṇa iti kārikā<span type="hard-break">- </span><lb n="165,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,03</span>vyākhyānaṃ sthitapa­kṣa­dū­ṣa­ṇa­pa­raṃ pra­kā­śi­taṃ pra­ti­pa­tta­vya­m | </p><p n="a_120" rend="justify"><lb n="165,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,04</span>sāṃprataṃ ni­ra­nva­ya­kṣa­ṇi­ka­la­kṣa­ṇa­pṛ­tha­ktva­pa­kṣe dū­ṣa­ṇa­m ā­vi­rbhā­va­yi­tu­m anasaḥ sūrayaḥ prāhuḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_29 a_121"><l ana="sbt" n="sbt_29ab"><lb n="165,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 29ab</span>saṃtānaḥ sa­mu­dā­ya­ś ca sādharmyaṃ ca ni­ra­ṅku­śaḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_29cd"><lb n="165,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 29cd</span>pre­tya­bhā­va­ś ca tatsarvaṃ na syād e­ka­tva­ni­hna­ve | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">29</ref> | </l></lg><p n="a_122" rend="justify"><lb n="165,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,07</span>jī­vā­di­dra­vyai­katvasya nihnave saṃtāno na syād bhi­nna­saṃ­tā­nā­bhi­mata­kṣa­ṇa­va­t | ya­thai­ka­ska­ndhā­va­ya­vā­nā­m e­ka­tva­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="165,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,08</span>ri­ṇā­mā­pa­lā­pe sa­mu­dā­yo na syān nā­nā­ska­ndhā­va­ya­va­va­t tathā sadha­rma­tvā­bhi­ma­tā­nāṃ sa­dṛ­śa­pa­ri­ṇā­mai­ka­tvā­pa­hna­ve <lb n="165,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,09</span>sādharmyaṃ na syād vi­sa­dṛ­śā­rtha­va­t | mṛttvā punar bhavanaṃ pre­tya­bhā­vaḥ | so 'pi na syād u­bha­ya­bha­vā­nu­bhā­vye­kā­tmā­'­pā­ka­ra­ṇe <lb n="165,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,10</span>nānā­tma­va­t | ca­śa­bdā­d dattagrahādi sarvaṃ na syāt tadvat | na ca tadabhāvaḥ śakyaḥ pra­ti­pā­da­yi­tuṃ­, sa­ka­la­bā­dha­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="165,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,11</span>śū­nya­tve­na niraṅkuśatvāt | </p><p n="a_123" rend="justify"><lb n="165,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,12</span>nanu cā­pa­rā­mṛ­ṣṭa­bhe­dāḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­kṣa­ṇā eva saṃtānaḥ | sa cai­ka­tva­ni­hna­ve 'pi ghaṭate evety api ye samā<span type="hard-break">- </span><lb n="165,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,13</span>cakṣate teṣām api <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_29">kā­rya­kā­ra­ṇa­yoḥ pṛ­tha­ktvai­kā­nte kā­rya­kā­la­m ātmānam anayataḥ kā­ra­ṇa­tvā­saṃ­bha­vā­t tadanu<span type="hard-break">- </span><lb n="165,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,14</span>tpatteḥ kutaḥ saṃtatiḥ</seg> ? nanu kā­rya­kā­le sato 'pi kāraṇatve ta­tkā­ra­ṇa­tvā­na­bhi­matasya kā­rya­kā­la­m ātmānaṃ nayataḥ <lb n="165,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,15</span>sarvasya ta­tkā­ra­ṇa­tva­pra­sa­ṅgaḥ | kāryā­kā­re­ṇa prāgasataḥ sa­ddra­vyā­di­rū­pe­ṇa prā­kkā­rya­kā­le ca satas tatkā­rya­syo­tpattau <lb n="165,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,16</span>kha­rā­di­mastake viṣāṇāder utpattiḥ kin na syāt ? ga­vā­di­śi­ra­sī­va tatrāpi tasya vi­ṣā­ṇā­dyā­kā­ra­ta­yā prāgasa<span type="hard-break">- </span><lb n="165,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,17</span>ttvasya sa­ddra­vyā­di­rū­pa­ta­yā sattvasya cā­vi­śe­ṣā­t | ta­du­tpa­tti­kā­ra­ṇa­sya dṛ­ṣṭa­syā­dṛ­ṣṭa­sya cā­bhā­vā­t tatra na tasyo<span type="hard-break">- </span><lb n="165,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,18</span>tpattir iti vacane pa­re­ṣā­m api prā­ga­sa­ttvai­kā­ntā­vi­śe­ṣe 'pi kāryasya pūrvaṃ sati kāraṇe janma nā­sa­tī­ti na kiṃci<span type="hard-break">- </span><lb n="165,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,19</span>d a­ti­pra­sa­jyate, ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­ni­ba­ndha­na­tvā­t ta­tkā­ra­ṇa­tva­sya | na ca ni­ra­nva­ya­kṣa­ṇi­ka­tve 'pi kāryasya <lb n="165,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,20</span>kā­ra­ṇā­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­m a­saṃ­bhā­vyaṃ­, svakāle sati kāraṇe kā­rya­syo­tpa­tte­r asaty a­nu­tpa­tteḥ pra­tī­ya­mā­na­tvā­t <lb n="165,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,21</span>sva­de­śā­pe­kṣā­nva­ya­vya­ti­re­kavat | tad uktam "­a­nva­ya­vya­ti­re­kādyo yasya dṛṣṭo '­nu­va­rta­kaḥ | sva­bhā­va­s tasya <lb n="165,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,22</span>taddhetur ato bhinnān na saṃ­bha­vaḥ­" iti | tato '­vya­bhi­cā­re­ṇa kā­rya­kā­ra­ṇa­bhū­tā e­vā­pa­rāmṛ­ṣṭa­bhe­dāḥ kṣaṇāḥ <lb n="165,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 165,23</span>saṃtāno yuktaḥ | iti kaścit so 'pi na pra­tī­tya­nu­sā­rī­, tathā bu­ddhe­ta­ra­ci­ttānām apy e­ka­saṃ­tā­na­tva­pra­sa­ṅgā­t <pb n="166"/><lb n="166,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,01</span>teṣām a­vya­bhi­cā­re­ṇa kā­rya­kā­ra­ṇa­bhū­ta­tvā­vi­śe­ṣā­t | ni­rā­sra­va­ci­tto­tpā­dā­t pūrvaṃ buddhacittasyāpi saṃtānā­nta­ra­ci­tta<span type="hard-break">- </span><lb n="166,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,02</span>kā­ra­ṇa­tvā­bhā­vā­n na teṣām a­vya­bhi­cā­rī kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va iti cen na, yataḥ prabhṛti teṣāṃ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­s tatprabhṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="166,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,03</span>titas ta­syā­vya­bhi­cā­rā­d anyathā bu­ddha­ci­tta­syā­sa­rva­jña­tva­pra­sa­ṅgā­t | nā­'­na­nu­kṛ­tā­nva­ya­vya­ti­re­kaṃ kā­ra­ṇaṃ­, nākāraṇaṃ <lb n="166,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,04</span>viṣaya iti va­ca­nā­t | syān mataṃ, yeṣām a­grā­hya­grā­ha­ka­tve satya'vya­bhi­cā­rī kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­s teṣām e­ka­saṃ­tā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="166,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,05</span>tvo­pa­ga­mā­n na doṣa iti cet tad apy a­yu­ktaṃ­, sa­ma­na­nta­ra­pra­tyayenāpi saha bu­ddha­ci­t ta­syai­ka­saṃ­tā­na­tā­pā­ya­pra­sa­kteḥ­, tasya <lb n="166,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,06</span>bu­ddha­ci­t te­nā­grā­hya­tve ta­syā­sa­rva­ve­di­tvā­pa­tteḥ | sa­ma­na­ntara­pra­tya­ya­sya sa­ma­na­nta­ra­tvā­d eva bu­ddha­ci­t tena sa­hai­ka­saṃ­tā­na­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="166,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,07</span>m iti cet kutas tasya sa­ma­na­nta­ra­tva­m ? ta­syā­vya­bhi­cā­ri­kāra­ṇa­tvā­d iti cen na, sa­rvā­rthā­nāṃ ta­tsa­ma­na­nta­ra­tva­prasa<span type="hard-break">- </span><lb n="166,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,08</span>ṅgāt | e­ka­saṃ­tā­na­tve sati kāra­ṇa­tvā­d iti cet so 'yam a­nyo­nya­saṃ­śra­yaḥ | siddhe sa­ma­na­nta­ra­pra­tya­ya­tve ta­syai­ka­saṃ­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="166,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,09</span>natvena kā­ra­ṇa­tva­si­ddhi­s tatsiddhau ca sa­ma­na­nta­ra­pra­tya­ya­tva­si­ddhi­r iti | syādvādināṃ kas tarhy ekaḥ saṃtāna iti cet <lb n="166,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,10</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_29">pūrvā­pa­ra­kā­la­bhā­vi­no­r api he­tu­pha­la­vya­pa­de­śa­bhā­jo­r a­ti­śa­yā­tma­no­r anvayaḥ saṃtānaḥ | kvacit kṣa­ṇā­nta­re <lb n="166,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,11</span>nī­la­lo­hi­tā­di­ni­rbhā­sa­ci­trai­ka­saṃ­ve­da­na­va­t ka­thaṃ­ci­d e­ka­tva­m eva bhavitum arhati</seg> | na ca sā­dhya­vi­ka­laṃ citra<span type="hard-break">- </span><lb n="166,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,12</span>jñānam u­dā­ha­ra­ṇaṃ ta­syai­ka­tva­si­ddheḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_29">tadava­ya­va­pṛ­tha­ktva­ka­lpa­nā­yāṃ ci­tra­ni­rbhā­so mā bhūt pṛtha­gva­rṇā­nta­ra­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="166,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,13</span>ṣa­yā­ne­ka­saṃ­tānai­ka­kṣa­ṇavat | tatra pra­tyā­sa­tti­vi­śe­ṣaḥ ka­thaṃ­ci­d aikyātko 'paraḥ syāt</seg> ? de­śa­pra­tyā­sa­tteḥ <lb n="166,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,14</span>śītāta­pa­vā­tā­di­bhi­r vya­bhi­cā­rā­t­, kā­la­pra­tyā­sa­tte­r e­ka­sa­ma­ya­va­rtti­bhi­r a­śe­ṣā­rthai­r a­ne­kā­ntā­t­, bhāva­pra­tyā­sa­tte­r ekārtho<span type="hard-break">- </span><lb n="166,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,15</span>dbhū­tā­ne­ka­pu­ru­ṣa­jñā­nai­r a­nai­kā­nti­ka­tvā­d dra­vya­pra­tyā­sa­tti­r eva pa­ri­śe­ṣā­t saṃ­bhā­vya­te | sā cai­ka­dra­vya­tā­dā­tmya­la­kṣa­ṇatvā<span type="hard-break">- </span><lb n="166,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,16</span>t pra­tyā­sa­tti­vi­śe­ṣaḥ | iti kathaṃcid aikyam e­vai­ka­tva­vya­va­hā­ra­ni­ba­ndha­naṃ ci­tra­jñā­na­sya­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_29">anyathā ve­dya­ve­da­kā­kā­ra­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="166,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,17</span>r api pṛ­tha­ktvai­kā­nta­pra­sa­ṅgā­t</seg> | tayoḥ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_29">sva­bhā­va­bhe­de 'pi sa­ho­pa­la­mbha­ni­ya­mā­t ka­thaṃ­ci­d a­bhe­dā­bhyupagame katham e<span type="hard-break">- </span><lb n="166,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,18</span>kasaṃtāna­saṃ­vi­dāṃ sa­ma­na­nta­ro­pa­la­mbha­ni­ya­mā­t ka­thaṃ­ci­d aikyaṃ na syāt</seg> ? kāla­sa­ma­nta­ro­pa­la­mbha­ni­ya­mā­d eka<span type="hard-break">- </span><lb n="166,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,19</span>saṃtānatvam eva syād deśasa­ma­na­nta­ro­pa­la­mbha­ni­ya­mā­t sa­mu­dā­yavat, na punar e­ka­dra­vya­tva­m iti cen na, bhavatāṃ bu­ddhe­ta­ra­saṃ­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="166,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 166,20</span>dām e­ka­saṃ­tā­na­tvā­pa­tteḥ­, kāla­sa­ma­na­ntaro­pa­la­mbha­ni­ya­ma­sya bhāvāt pañcānām api ca ska­ndhā­nā­m e­ka­ska­ndha­tva­pra­sa­ṅgā­t­, <pb n="167"/><lb n="167,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,01</span>pradeśasa­ma­na­nta­ro­pa­la­mbha­ni­ya­ma­sya bhāvāt | pratyāsattyanta­ra­ka­lpa­nā­yāṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_29">tatra yayā pra­tyā­sa­ttyā saṃtānaḥ <lb n="167,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,02</span>samudāyaś ca, tayaiva ka­thaṃ­ci­d aikyam astu | na hi tādṛśāṃ sā­dha­rmya­m a­nya­da­nyatrā­tma­sā­ṅka­ryā­t</seg>, yena kāla<span type="hard-break">- </span><lb n="167,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,03</span>sa­ma­na­nta­ro­pa­la­mbha­ni­ya­ma­bhā­jā­m e­ka­saṃ­tā­na­tvaṃ vya­va­ti­ṣṭha­te de­śa­sa­ma­na­nta­ro­pa­la­mbha­ni­ya­ma­bhṛ­tāṃ cai­ka­ska­ndhā­khyaṃ <lb n="167,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,04</span>sa­mu­dā­ya­tvaṃ yu­jya­te­, tādṛśaḥ sā­dha­rmya­syai­ka­tva­ni­hna­ve '­nu­pa­pa­tteḥ ka­thaṃ­ci­d e­ka­tva­śū­nyā­rtha­sā­dha­rmya­sya saṃ­tā­nā­nta­re­ṣu <lb n="167,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,05</span>nā­nā­sa­mu­dā­ye­ṣu ca da­rśa­nā­t | ete­nai­ka­saṃ­tā­na­tvā­t pre­tya­bhā­va­vya­va­hā­ra­ka­lpa­na­m apāstaṃ ka­thaṃ­ci­d e­ka­tvā­pa­hna­ve tadayo<span type="hard-break">- </span><lb n="167,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,06</span>gāt | katham iha janmano ja­nmā­nta­re­ṇai­ka­tvaṃ vi­ro­dhā­d iti cen na, ka­thaṃ­ci­d ekatve vi­ro­dhā­bhā­vā­t | tathā prati<span type="hard-break">- </span><lb n="167,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,07</span>bhāsād ekajñā­na­ni­rbhā­sa­vi­śe­ṣa­va­t | tathā hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_29">e­ka­jñā­na­ni­rbhā­sa­vi­śe­ṣā­ṇāṃ mithaḥ sva­bhā­va­bhe­de 'pi yathai<span type="hard-break">- </span><lb n="167,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,08</span>ka­tva­pa­ri­ṇā­maḥ sva­bhā­va­to '­na­ṅku­śa­s tathā pre­tya­bhā­vādiṣu saṃtāno 'nvayaḥ pa­ra­mā­rthai­ka­tvam ā­tma­sa­ttva­jī­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="167,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,09</span>di­vya­pa­de­śa­bhā­ja­naṃ sva­bhā­va­bhe­dā­n ākramya svā­mi­va­d a­na­nya­tra va­rta­ya­ti</seg> | na punar anyatra jī­vā­nta­re teṣām aśakya<span type="hard-break">- </span><lb n="167,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,10</span>vi­ve­ca­na­tvā­d vi­ro­dha­vai­ya­dhi­ka­ra­ṇyā­dī­nā­m e­ka­jñā­nani­rbhā­sa­vi­śe­ṣai­r a­pā­ka­ra­ṇā­n ni­ra­ṅku­śa­tva­si­ddheḥ | —</p><p n="a_124" rend="justify"><lb n="167,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,11</span>pṛ­tha­ktvai­kā­nta­pa­kṣe dū­ṣa­ṇā­nta­ra­m u­pa­da­rśa­ya­ntaḥ prāhuḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_30 a_125"><l ana="sbt" n="sbt_30ab"><lb n="167,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 30ab</span>sa­dā­tma­nā ca bhinnaṃ cejjñānaṃ jñeyād dvidhāpy asat | </l><l ana="sbt" n="sbt_30cd"><lb n="167,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 30cd</span>jñā­nā­bhā­ve kathaṃ jñeyaṃ bahir antaś ca te dviṣām | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">30</ref> | </l></lg><p n="a_126" rend="justify"><lb n="167,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,14</span>sa­dā­tma­nā sa­tsā­mā­nyā­tmanā bhinnam eva jñānaṃ jñeyād iti ced dvidhāpy asad eva prāptaṃ jñā­na­syā­sa­ttve jñe­ya­syā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="167,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,15</span>ttva­pra­sa­ṅgā­t | tato bahir antaś ca na kiñcit ka­thaṃ­ci­d api jñeyaṃ nāma tvaddviṣāṃ pra­tī­ye­ta | nanu sa­dvi­śe­ṣā­d <lb n="167,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,16</span>bhede 'pi jñānasya jñeyān nā­sa­ttva­pra­sa­ktiḥ | sada­nta­ra­tvaṃ tu na syāt pa­ṭā­nta­rādbhede 'pi paṭasya pa­ṭā­nta­ratvā­bhā­va­va­t | <lb n="167,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,17</span>sa­tsā­mā­nyaṃ punaḥ sarveṣu sa­dvi­śe­ṣe­ṣv asa­ttva­vyā­vṛ­tti­mā­tra­m | na ca tadātmanā kasyacit kutaścid bhedo 'bhedo vā <lb n="167,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,18</span>vi­cā­rya­te tasya va­stu­ni­ṣṭha­tvā­t sa­nmā­tra­sya cā­va­stu­tvā­t | ta­dā­tma­nā vyā­vṛ­tta­sya jñānasya jñeyāt paramā­rtha­sa­ttvā<span type="hard-break">- </span><lb n="167,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,19</span>vi­ro­dhā­n na kaścid upālambha iti cen na, sa­tsā­mā­nya­syā­bhā­ve sāṃvṛtatve vā sa­dvi­śe­ṣā­ṇām a­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t sāṃvṛta<span type="hard-break">- </span><lb n="167,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,20</span>tvā­pa­tte­ś ca tada­sa­ttva­vyā­vṛ­tte­r api va­stu­sva­bhā­va­tvā­d anyathā kha­ra­vi­ṣāṇādāv api tada­nu­ṣa­ṅgā­t | tathā hi | jñānajñe<span type="hard-break">- </span><lb n="167,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,21</span>yayor a­sa­dvyā­vṛ­tti­r vāstavī sa­dvi­śe­ṣa­tvā­t | yasya tu na sā vāstavī sa na sa­dvi­śe­ṣo yathā va­ndhyā­su­taḥ | <lb n="167,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,22</span>sa­dvi­śe­ṣau ca jñā­na­jñe­ye | iti ke­va­la­vya­ti­r ekī hetuḥ | tathā yatrā­sa­dvyā­vṛ­tti­r vāstavī tatra sa­tsā­mā­nyaṃ vastu, <lb n="167,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,23</span>sa­tsā­mā­nya­ra­hi­te­ṣu va­ndhyā­su­tā­di­ṣv a­sa­dvyā­vṛ­tte­r a­vā­sta­va­tvā­t­, iti vā­sta­va­sa­tsā­mā­nyā­tma­nā jñānasya jñeyād bhede <lb n="167,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 167,24</span>sa­dvi­śe­ṣā­tma­nā­pi bhedaḥ syāt | tathā ca jñānam asat prāptam | tada­ni­ccha­tāṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_30">viṣayiṇo vi­ṣa­yā­t kaṃthaci</seg> <span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="168"/><lb n="168,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 168,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_30">t sva­bhā­va­bhe­de 'pi sa­dā­dyā­tma­nā tādātmyaṃ bodhākā­ra­sye­va vi­ṣa­yā­kā­rā­d­, vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | anyathā <lb n="168,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 168,02</span>jñānam avastv eva kha­pu­ṣpa­va­t | tadabhāve bahir antar vā jñeyam eva na syāt, ta­da­pe­kṣatvāt</seg> tasya | tataḥ <lb n="168,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 168,03</span>śreyān ayam upālambhaḥ pṛ­tha­ktvai­kā­nta­vā­cāṃ tā­thā­ga­tā­nāṃ vai­śe­ṣi­ka­va­t | kiñca —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_31 a_127"><l ana="sbt" n="sbt_31ab"><lb n="168,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 31ab</span>sāmānyārthā giro 'nyeṣāṃ viśeṣo nābhi­la­pya­te | </l><l ana="sbt" n="sbt_31cd"><lb n="168,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 31cd</span>sāṃ­mā­nyā­bhā­va­tas teṣāṃ mṛṣaiva sakalā giraḥ | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">31</ref> | </l></lg><p n="a_128" rend="justify"><lb n="168,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 168,06</span>sā­mā­nya­m evārtho '­bhi­dhe­yo yāsāṃ tāḥ sā­mā­nyā­rthā giro yatas tābhir viśeṣo nābhilapyate ity anye, teṣāṃ <lb n="168,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 168,07</span>mṛṣaiva sakalāḥ svayaṃ sa­tya­tve­nā­bhi­ma­tā api giraḥ syuḥ, sā­mā­nya­sya vā­sta­va­syā­bhā­vā­t | kutaḥ punaḥ sāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="168,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 168,08</span>nya­syai­vā­bhi­dhe­ya­tva­m iti cet, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_31">viśeṣāṇām a­śa­kya­sama­ya­tvā­t</seg> | na hy anantā viśeṣāḥ śakyāḥ saṃ­ke­ta­yi­tuṃ <lb n="168,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 168,09</span>tato nā­bhi­dhī­ye­ra­n, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_31">a­saṃ­ke­ti­tā­na­bhi­dhā­nā­t | viśeṣada­rśa­na­va­t ta­dbu­ddhā­v a­pra­ti­bhā­sa­nā­d a­rtha­sa­nni­dhā­nā­na­pe<span type="hard-break">- </span><lb n="168,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 168,10</span>kṣaṇāc ca</seg> | na hi svalakṣaṇe darśane yathā saṃketani­ra­pe­kṣo viśeṣaḥ pra­ti­bhā­sa­te tathā śa­bda­bu­ddhā­v api, tasyāḥ <lb n="168,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 168,11</span>sva­la­kṣa­ṇa­saṃ­ni­dhā­nā­na­pe­kṣa­tvā­t­, ta­da­pe­kṣatve '­tī­tā­nu­tpa­nnā­di­ṣu śa­bda­bu­ddhe­r a­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | yady evaṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_31">sva­la­kṣa­ṇa­m ana<span type="hard-break">- </span><lb n="168,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 168,12</span>bhidheyaṃ sā­mā­nya­m a­va­stū­cyate iti vastu nocyate iti syāt | tataḥ kiṃ śa­bdo­ccā­re­ṇa saṃ­ke­te­na vā ? <lb n="168,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 168,13</span>gośabdo 'pi gāṃ nā­bhi­dha­tte ya­thā­śva­śa­bda­sya | tathā ca vastuno '­na­bhi­dhā­ne maunaṃ yat kiṃcid vā va­ca­na­m ā<span type="hard-break">- </span><lb n="168,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 168,14</span>ca­re­t­, viśeṣābhāvāt | athāsti viśeṣaḥ | kathaṃ svārthaṃ nābhidadhīta ? </seg> maunād yat kiṃcana va­ca­nā­d vā yathā<span type="hard-break">- </span><lb n="168,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 168,15</span>rthābhidhānasya svā­bhi­dhā­naṃ muktvā viśeṣasyā­saṃ­bha­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_31">na vai pa­ra­mā­rthai­katā­na­tvā­d a­bhi­dhā­na­ni­ya­maḥ­, </seg> pa­ra­mā­rthai<span type="hard-break">- </span><lb n="168,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 168,16</span>ka­tā­na­tve śabdānām a­ni­ba­ndha­nā na syāt pra­vṛ­tti­r artheṣu sa­ma­yā­nta­ra­bhe­di­ṣv iti va­ca­nā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_31">kiṃ tū­pā­dā­na­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="168,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 168,17</span>śeṣād ity api vā­rta­m­, avikalpe 'pi tathaiva pra­sa­ṅgā­t</seg> | śakyaṃ hi vaktum "­a­vi­ka­lpa­ka­pra­tya­kṣa­sya na <lb n="168,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 168,18</span>pa­ra­mā­rthai­ka­tā­na­tvā­n niyamo, dvi­ca­ndrā­di­da­rśa­nā­bhā­va­prasaṅgāt kintū­pā­dā­na­sya sva­vā­sa­nā­vi­śe­ṣa­sya bhedāt" <lb n="168,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 168,19</span>iti | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_31">tad evam a­va­dhā­ri­tā­tma­kaṃ vastu sva­la­kṣa­ṇa­m ā­pa­nī­pa­dye­ta</seg>, vi­ka­lpe­ne­vā­vi­ka­lpe­nā­py a­va­dhā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="168,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 168,20</span>yitum aśakteḥ | nirvikalpa­ka­syā­rtha­saṃ­ni­dhā­nā­na­pe­kṣa­tvā­d vai­śā­dyā­c ca pa­ra­mā­rthai­ka­tā­na­tva­m iti cen na, tada­ni­ya­mā­t | <pb n="169"/><lb n="169,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,01</span>tathā hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_31">nā­va­śya­m i­ndri­ya­jñānam a­rtha­saṃ­ni­dhā­na­m a­pe­kṣa­te viplavābhā­va­pra­sa­ṅgā­t | nāpi viśadātmakam eva, <lb n="169,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,02</span>dūre 'pi tathā pra­ti­bhā­sa­pra­sa­ṅgā­d ya­thā­'­'­rā­t | na hi ārāde</seg> vārthe ni­rvi­ka­lpa­ka­m i­ndri­ya­jñānaṃ, na punar dūre <lb n="169,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,03</span>iti śakyaṃ va­ktu­m­, i­ndri­yā­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­nā­vi­śe­ṣāt | dū­rā­rthe­pī­ndri­ya­jñānaṃ vi­śa­dā­tma­ka­m eva, tatrā<span type="hard-break">- </span><lb n="169,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,04</span>vai­śa­dya­syā­śū­tpa­nnā­na­ntara­vi­ka­lpe­na sa­hai­ka­tvā­dhyā­ro­pād eva pratīter iti cen na, ā­sa­nnā­rthe 'pi ta­da­vai­śa­dya­pra­tī­ti­pra­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="169,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,05</span>ṅgāt | na hi ta­trā­vi­ka­lpā­na­nta­raṃ cirād vi­ka­lpa­syo­tpa­ttiḥ­, pu­ro­va­rtti­ny arthe '­kṣa­jñā­na­ja­vi­ka­lpa­vai­śa­dya­sya tallaghuvṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="169,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,06</span>tti­ni­ba­ndha­na­tvā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t <span resp="?" rend="underline">"­vi­mū­ḍho laghuvṛtter vā tayor aikyaṃ vya­va­sya­ti­"</span> iti va­ca­na­vi­ro­dhā­t | yadi puna<span type="hard-break">- </span><lb n="169,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,07</span>r ā­sa­nnā­rthe ni­rvi­ka­lpa­ka­sya ba­lī­ya­stvā­t tadvaiśadye­nā­na­nta­ra­vi­kalpā­vai­śa­dya­syā­bhi­bha­vā­d vaiśadya­pra­ti­bhā­so na punar dūre, <lb n="169,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,08</span>vi­pa­rya­yād iti mataṃ tadā pu­ro­va­rti­go­da­rśa­na­vai­śa­dye­nā­śva­vi­ka­lpā­vai­śa­dya­syā­bhi­bhū­ti­pra­sa­ṅgā­t tatra vai­śa­dya­pra­tī­tiḥ <lb n="169,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,09</span>kin na syāt ? godarśa­na­bhi­nna­vi­ṣa­ya­tvā­d a­śva­vi­ka­lpa­sya naivam iti cen na, nī­la­da­rśa­na­vi­ka­lpa­yo­r api bhinnaviṣaya<span type="hard-break">- </span><lb n="169,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,10</span>tvāt ta­dvai­śa­dyā­pra­tī­ti­pra­sa­ṅgā­t | na hi tayor a­bhi­nna­vi­ṣa­ya­tvaṃ­, sva­la­kṣa­ṇa­sā­mā­nya­yo­s ta­dvi­ṣa­ya­yo­r bhedāt | tatra <lb n="169,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,11</span>dṛ­śya­vi­kalpyayor e­ka­tvā­dhya­va­sā­yā­n nī­la­vi­ka­lpe vai­śa­dya­pra­ti­bhā­sa iti cen na, tata eva dūre 'pi vai­śa­dya­pra­ti­bhā­sa­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="169,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,12</span>saṅgāt | syān mataṃ, pra­tyā­sa­nne 'rthe vikalpye dṛśyasyā­dhyā­ro­pā­d vi­ka­lpa­vai­śa­dyaṃ dūre tu dṛśye vi­ka­lpya­syā­dhā­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="169,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,13</span>pād da­rśa­nā­vai­śa­dyaṃ pra­tī­ya­te­, kutaścid vi­bhra­mā­t­, iti tad apy a­sā­raṃ­, ca­ndrā­rkā­dā­v a­ti­dū­re dṛśye vi­ka­lpyā­dhyā­ro­pā<span type="hard-break">- </span><lb n="169,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,14</span>d a­vai­śa­dya­pra­tī­ti­pra­sa­ṅgā­t­, pra­tyā­sa­nna­ta­re ca cakṣuṣaḥ ka­ra­ta­la­re­khā­dau vikalpye dṛ­śyā­dhyā­ro­pā­d vai­śa­dya­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="169,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,15</span>yadi punar a­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣa­va­śā­d dṛ­śya­vi­ka­lpya­yo­r e­ka­tvā­dhyā­ro­pā­vi­śe­ṣe 'pi kvacid vai­śa­dya­m avaiśadyaṃ ca ya­thā­pra­tī­ty abhi<span type="hard-break">- </span><lb n="169,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,16</span>dhīyate tadā tata e­ve­ndri­ya­ja­tvāviśeṣe 'pi kvacid vi­śa­da­pra­ti­bhā­so 'nyatrānyatheti nai­kā­nte­na darśanasya viśadā<span type="hard-break">- </span><lb n="169,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,17</span>tma­ka­tva­m a­rtha­sa­nni­dhā­nā­pe­kṣa­tvaṃ vā yataḥ pa­ra­mā­rthai­ka­tā­na­tvān niyamaḥ syāt, na punaḥ śabdabuddhivad u­pā­dā­na­ni­yamā<span type="hard-break">- </span><lb n="169,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,18</span>d iti | na śa­bda­bu­ddhe­r a­va­stu­vi­ṣa­ya­tve 'py u­pā­dā­na­ni­yamād vi­śe­ṣaḥ­, pa­rā­rthā­nu­mā­na­sya va­ktr­'­abhi­pre­ta­samaye tri­rū­pa­he­tu<span type="hard-break">- </span><lb n="169,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,19</span>sū­ci­tvā­d a­vi­saṃ­vā­dā­d itara­va­ca­nād viśeṣa iti cen na, tathāpi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_31">kṣa­ṇa­bha­ṅgā­di­sāsā­dha­na­va­ca­na­m anyad vā na kiṃcit <lb n="169,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,20</span>satyaṃ syād va­ktr­'­abhi­pre­ta­mā­tra­sūcitvāt pra­dhā­ne­śva­rā­di­sā­dha­na­vā­kyavat</seg> | na hi va­ktra­bhi­pre­ta­mā­tra­sū­ci­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="169,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,21</span>viśeṣe 'pi kṣa­ṇa­bha­ṅgā­di­sā­dha­naṃ pra­ti­pa­kṣa­dū­ṣa­ṇaṃ vā satyaṃ na punaḥ pra­dhā­ne­śva­rā­di­sā­dha­na­m iti śa­kya­vya­va­sthaṃ­, yata<span type="hard-break">- </span><lb n="169,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 169,22</span>s tad eva saṃvādi syāt, sarvathā vi­śe­ṣā­bhā­vāt | </p><p n="a_129" rend="justify"><pb n="170"/><lb n="170,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_31">sa­da­rthā­pra­ti­pā­da­nā­d vā na kṣa­ṇa­bha­ṅgā­di­sā­dha­na­va­ca­naṃ vi­pa­kṣa­dū­ṣa­ṇa­va­ca­naṃ vā satyaṃ, prasiddhālīkava<span type="hard-break">- </span><lb n="170,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,02</span>ca­na­va­t</seg> | nanu ca vyākhyātāraḥ khalv evaṃ vi­ve­ca­ya­nti na vya­va­ha­rtā­raḥ | te hi dṛ­śya­vi­ka­lpyā­v arthāv e­kī­kṛ­tya <lb n="170,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,03</span>yatheṣṭaṃ vya­va­ha­ra­nti | kṣaṇa­bha­ṅgā­di­sā­dha­na­va­ca­na­m anyad vā satyaṃ, na pra­dhā­ne­śva­rā­di­sā­dha­na­vā­kya­m | pa­ra­mā­rtha­ta­s tu na <lb n="170,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,04</span>kiṃcid va­ca­na­m a­vi­ta­tha­m | ity a­bhyu­pa­ga­me 'pi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_31">dṛ­śya­vi­ka­lpyā­rthā­kā­ra­yoḥ ka­thaṃ­ci­d apy a­tā­dā­tmye sva­la­kṣa­ṇaṃ <lb n="170,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,05</span>sa­rva­thā­na­va­dhā­ri­ta­la­kṣaṇaṃ dā­nā­di­ce­to­dha­rmā­dikṣa­ṇa­va­t kathaṃ saṃ­śī­ti­m ativarteta ? </seg> ni­rvi­ka­lpa­ka­da­rśa­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="170,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,06</span>t ta­da­va­dhā­ra­ṇā­saṃ­bha­vā­t <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_31">vikalpānāṃ cāva­dhā­snu­vi­ṣa­ya­tvā­t | so 'yam a­vi­ka­lpe­ta­ra­rā­śyo­r arthetara­vi­ṣa­ya­tva­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="170,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,07</span>nyad vā svāṃśamā­trā­va­la­mbi­nā vi­ka­lpā­nta­re­ṇa pra­tye­tī­ti su­pa­ri­bo­dha­pra­jño devānāṃ priyaḥ</seg> | na hy avika<span type="hard-break">- </span><lb n="170,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,08</span>lpe­ta­ra­rā­śyo­r a­rthā­na­rtha­vi­ṣa­ya­tvaṃ vi­śa­de­ta­rā­tma­tvaṃ vā­'­nu­paṣṇa­ve­ta­ra­rū­pa­tvaṃ vā yena vi­ka­lpā­nta­re­ṇa pratyeti | tadva<span type="hard-break">- </span><lb n="170,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,09</span>stu­vi­ṣa­yaṃ yuktaṃ, tasya vi­ka­lpa­rā­śā­v a­na­rtha­vi­ṣaye '­nu­pra­ve­śā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_31">svata eva vi­ka­lpa­saṃ­vi­dāṃ nirṇaye sva­la­kṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="170,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,10</span>viṣayo 'pi vikalpaḥ syāt | parataś ced a­na­va­sthā­nā­d a­pra­ti­pa­ttiḥ | ato '­rtha­vi­ka­lpo 'pi mā bhūd ity andha<span type="hard-break">- </span><lb n="170,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,11</span>kalpaṃ jagat syāt, </seg> svayam a­ni­śca­yā­tma­no vi­ka­lpā­d a­rtha­ni­śca­yā­nu­pa­pa­tteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_31">na cāyaṃ pa­ro­kṣa­bu­ddhivādam a­ti­śe­te</seg> <lb n="170,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,12</span>sa­rva­thā­rtha­ci­ntano­cche­dā­vi­śe­ṣā­t | yathaiva hy a­pra­tya­kṣo­pa­la­mbhasya nā­rtha­dṛ­ṣṭiḥ pra­si­dhya­ti tathā svayam a­ni­ści­tā­tmo<span type="hard-break">- </span><lb n="170,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,13</span>pa­la­mbha­syā­pi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_31">svayam a­ni­rṇī­te­na nā­mā­tma­nā buddhir arthaṃ vya­va­sthā­pa­ya­tī­ti suvyavasthitaṃ tattvam | na vai <lb n="170,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,14</span>svarūpaṃ pa­ra­rū­paṃ vā buddhir a­dhya­va­sya­ti ni­rvi­ṣa­ya­tvād dhānteḥ</seg> sva­pna­bu­ddhi­va­d iti vi­bhra­mai­kā­nta­vā­di­va­ca­na­m | <lb n="170,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,15</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_31">idam ato bhrā­nta­ta­raṃ­, bahir antaś ca sa­dbhā­vā­si­ddheḥ</seg> | sva­pnā­di­bhrā­nta­jñā­naṃ hi ba­hi­ra­rthā­sa­ttvād eva, na punaḥ <lb n="170,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,16</span>svarūpāsa­ttvā­t­, idaṃ tu vi­bhra­mai­kā­nta­saṃ­ve­da­naṃ bahir antar apy a­rthā­sa­ttvā­d iti kathaṃ na tadatiśete ? na cāsya <lb n="170,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,17</span>sva­rū­pa­sa­ttvaṃ­, ta­dvya­va­sthā­na­sya vipakṣavya­va­cche­de­na pra­ti­pa­tti­pa­tha­m u­pa­ne­tu­m aśakteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_31">sva­pa­ra­sva­bhā­va­pra­ti­pa­tti­śū<span type="hard-break">- </span><lb n="170,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,18</span>nyena sva­pa­ra­pa­kṣa­sā­dha­na­dū­ṣa­ṇa­vya­va­sthāṃ pratyetīti kim api ma­hā­dbhu­ta­m</seg> | saṃvṛttyā pra­tye­tī­ti cā­yu­ktaṃ­, <lb n="170,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,19</span>ka­thaṃ­ci­d api pa­ra­mā­rtha­pra­ti­pa­ttya­bhā­ve saṃ­vṛ­ti­pra­ti­pa­ttya­yo­gā­t para­mā­rtha­vi­pa­rya­ya­rū­pa­tvā­t saṃvṛtteḥ | anyathā paramā<span type="hard-break">- </span><lb n="170,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,20</span>rthasya saṃ­vṛ­ti­r iti nā­ma­ka­ra­ṇa­mā­tra­m a­bā­dhā­ka­ra­m eva pareṣām a­nu­ṣa­jye­ta | so 'yaṃ saṃvṛttyā vi­bhra­mai­kā­nta­sā­dha­na­m avibhra<span type="hard-break">- </span><lb n="170,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,21</span>ma­dū­ṣa­ṇaṃ ca pra­tye­tī­ti pa­ra­mā­rtha­to na pra­tye­tī­ti u­pe­kṣa­ṇī­ya­va­cana eva | tam anye 'dyāpy a­nu­ma­nya­nte ity acintya<span type="hard-break">- </span><lb n="170,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 170,22</span>m a­na­lpa­ta­ma­ta­mo­ni­ba­ndha­na­m a­śa­kya­pa­rya­nta­ga­ma­na­m i­hā­dbhu­ta­m | </p><p n="a_130" rend="justify"><pb n="171"/><lb n="171,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 171,01</span>evaṃ tarhi mā bhūt pṛ­tha­ktvai­kā­nto '­dvai­tai­kā­nta­va­da­śa­kya­vya­va­sthā­pa­na­tvā­t | tadubhayaikātmyaṃ tu śreya iti <lb n="171,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 171,02</span>ma­nya­mā­naṃ vādinaṃ sarvathā vā­'­vā­cyaṃ tattvam ā­ti­ṣṭha­mānaṃ pratyāhuḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_32 a_131"><l ana="sbt" n="sbt_32ab"><lb n="171,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 32ab</span>vi­ro­dhā­n nobhayaikātmyaṃ syādvādanyā­ya­vi­dvi­ṣā­m | </l><l ana="sbt" n="sbt_32cd"><lb n="171,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 32cd</span>a­vā­cya­tai­kā­nte 'py uktir nā­vā­cya­m iti yujyate || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">32</ref> || </l></lg><p n="a_132" rend="justify"><lb n="171,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 171,05</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_32">a­sti­tva­nā­sti­tvai­ka­tvā­ne­ka­tva­va­t pṛ­tha­ktve­ta­ra­pa­ra­spa­ra­pra­tya­nī­ka­sva­bhā­va­dva­ya­saṃ­bhavo 'pi mā bhūd viprati<span type="hard-break">- </span><lb n="171,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 171,06</span>ṣedhāt | na khalu sa­rvā­tma­nā viruddhadha­rmā­dhyā­so 'sti ta­da­nyo­nya­vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­la­kṣa­ṇa­tvā­d vandhyāsuta<span type="hard-break">- </span><lb n="171,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 171,07</span>vat</seg> | yathaiva hi vandhyāyā vidhir eva ta­tsu­ta­pra­ti­ṣe­dhaḥ sa eva vā vandhyāyā vidhir iti va­ndhyā­su­ta­yo­r anyo<span type="hard-break">- </span><lb n="171,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 171,08</span>nya­vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­la­kṣa­ṇa­tvaṃ tathā pṛ­tha­ktva­sva­bhā­va­vi­dhi­r eva sa­rva­thai­ka­tva­pra­ti­ṣe­dhaḥ sa eva ca tadvidhiḥ | iti <lb n="171,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 171,09</span>katham iva syā­dvā­da­m a­ni­ccha­tāṃ vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­saḥ saṃ­bha­ve­d yatas tadubhayaikātmyaṃ tattvam e­kā­nta­vā­di­naḥ svīkuryuḥ ? <lb n="171,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 171,10</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_32">sa­rva­thā­na­bhi­lā­pya­ta­ttvā­dhi­ga­me 'pi yad e­ta­da­na­bhi­lā­pyaṃ tattvam iti ta­dvyā­ha­nya­te­, pūrvavat</seg> | ity alaṃ <lb n="171,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 171,11</span>pra­pa­ñce­na | </p><p n="a_133" rend="justify"><lb n="171,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 171,12</span>tad evam ekatvādye­kā­nta­ni­rā­kṛ­ti­sā­ma­rthyā­t ta­da­ne­kā­nta­ta­ttva­pra­si­ddhā­v api ta­tpra­ti­pa­tti­dā­rḍhyā­rtha­m anyathāśa­ṅkā­pā­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="171,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 171,13</span>raṇārthaṃ ca tatsaptabhaṅgīṃ sa­mā­vi­rbhā­va­yi­tu­kā­mā­s ta­nmū­la­bha­ṅga­dva­yātmakatvaṃ jī­vā­di­va­stu­naḥ prāhuḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_33 a_134"><l ana="sbt" n="sbt_33ab"><lb n="171,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 33ab</span>a­na­pe­kṣe pṛ­tha­ktvai­kye hy avastu dva­ya­he­tu­taḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_33cd"><lb n="171,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 33cd</span>tad evaikyaṃ pṛ­tha­ka­tvaṃ ca svabhedaiḥ sādhanaṃ yathā || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">33</ref> || </l></lg><p n="a_135" rend="justify"><lb n="171,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 171,16</span>hi yasmād avastv e­vā­na­pe­kṣe pṛ­tha­ktvai­ka­ye ai­kya­pṛ­tha­ktva­ni­ra­pe­kṣa­tva­he­tu­dva­yā­t pra­ti­pā­di­te prāk, tasmāt tad evaikyaṃ <lb n="171,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 171,17</span>pṛthaktvaṃ ca jī­vā­di­va­stu ka­thaṃ­ci­d e­ka­tva­pṛ­tha­ktva­pra­tya­ya­he­tu­dva­yād a­va­sī­ya­te | yathā sādhanaṃ sattvādi pa­kṣa­dha­rma­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="171,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 171,18</span>sa­pa­kṣa­sa­ttva­vi­pa­kṣā­sa­ttva­la­kṣa­ṇai­r bhedair viśiṣṭam ekaṃ pra­si­ddha­m ubhayoḥ | tatrāpy a­nva­ya­vya­ti­re­ka­yo­r a­na­pe­kṣa­yo­r a­va­stu­rū­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="171,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 171,19</span>tvāt sā­dha­na­la­kṣa­ṇa­tvā­yo­gā­t sā­pe­kṣa­yo­r eva ta­lla­kṣa­ṇa­tve­na va­stu­sva­bhā­va­tva­si­ddheḥ sāmyam u­dā­ha­ra­ṇa­sya pra­ti­pa­tta<span type="hard-break">- </span><lb n="171,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 171,20</span>vyam | kiṃ punar anayā kā­ri­ka­yā karoty ācāryaḥ ? pūrve­ṇai­vā­syārthasya gatatvād iti cet, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_33">e­ka­tva­pṛ­tha­ka­tve <lb n="171,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 171,21</span>naikāntataḥ staḥ pra­tya­kṣā­di­vi­ro­dhā­d iti spa­ṣṭa­ya­ti</seg>, ga­tā­rtha­syā­py a­nu­mā­na­vi­ṣa­ya­tva­pra­da­rśa­nā­t spa­ṣṭa­tva­pra­si­ddheḥ­, <lb n="171,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 171,22</span>pramā­ṇa­saṃ­pla­va­vā­di­nāṃ gṛ­hī­ta­gra­ha­ṇa­syā­dū­ṣa­ṇā­t | tathā hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_33">pṛ­tha­ktvai­ka­tve tathābhūte na stām, e­ka­tva­pṛ</seg> <span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="172"/><lb n="172,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_33">tha­ktva­ra­hi­ta­tvā­d vyo­ma­ku­su­mā­di­va­t</seg> | tathā hi | sarvathā pṛthaktvaṃ nāsty eva, e­ka­tva­ni­ra­pe­kṣa­tvā­d vyomaku<span type="hard-break">- </span><lb n="172,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,02</span>su­ma­va­t | sa­rva­thai­ka­tvaṃ nāsti pṛ­tha­ktva­ni­ra­pe­kṣa­tvā­t tadvad iti | atra na he­tu­dva­ya­m asiddhaṃ ta­de­kā­nta­vā­di­nāṃ tathābhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="172,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,03</span>pa­ga­mā­t | nāpy a­nai­kā­nti­kaṃ viruddhaṃ vā, vipakṣavṛ­ttya­bhā­vā­t | </p><p n="a_136" rend="justify"><lb n="172,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,04</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_33">sāpekṣatve hi tad evaikyaṃ pṛ­tha­ktva­m ity a­vi­ru­ddhaṃ</seg> ka­thaṃ­ci­j jī­vā­di­va­stu pra­tya­kṣā­di­bhi­r u­pa­la­bhya­te na punaḥ sarva<span type="hard-break">- </span><lb n="172,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,05</span>theti si­ddhā­nya­thā­nupa­pa­ttiḥ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_33">sa­pa­kṣa­vi­pa­kṣayor bhā­vā­bhā­vābhyāṃ sādhanavat</seg> | na hi sapakṣe eva bhāvo vipa<span type="hard-break">- </span><lb n="172,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,06</span>kṣe '­bhā­va­ni­ra­pe­kṣo vipakṣe 'bhāva eva vā sapakṣe bhā­vā­na­pe­kṣaḥ sā­dha­na­va­stu­no rūpaṃ pareṣāṃ siddhaṃ yena sā­dhya­sā­dha­na­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="172,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,07</span>dhuram u­dā­ha­ra­ṇaṃ syāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_33">svabhedair vā saṃ­ve­da­na­va­t</seg> | na hi hetum anicchataḥ saṃ­ve­da­nā­dvai­taṃ pu­ru­ṣā­dvai­taṃ vā svī­ku­rva­to 'pi <lb n="172,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,08</span>ci­tra­saṃ­ve­da­naṃ nī­lā­di­ni­rbhā­sai­r advayasaṃ­ve­da­naṃ vā grā­hya­grā­ha­kā­kā­ra­vi­ve­ka­saṃ­vi­dā­kā­raiḥ pa­ra­ma­bra­hma vā te­jaḥ­śa­bda<span type="hard-break">- </span><lb n="172,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,09</span>jñā­na­jyo­ti­r ā­kā­rai­r vi­dye­ta­rā­kā­rai­r vā svabhedaiḥ pa­ra­spa­ra­ni­ra­pe­kṣai­r viśiṣṭaṃ vastu siddhaṃ ye­no­dā­ha­ra­ṇa­m anavadyaṃ na syāt | <lb n="172,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,10</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_33">svā­ra­mbha­kā­va­yavair vā gha­ṭā­di­va­t</seg> aulūkyānām | sattvādibhiḥ pra­dhā­na­va­d vā kā­pi­lā­nā­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_33">tādṛśaṃ hi <lb n="172,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,11</span>sādhanaṃ svā­rtha­kri­yā­yāḥ</seg> kṣī­rā­dyā­ha­ra­ṇā­di­kā­yā ma­ha­dā­di­sṛ­ṣṭi­rū­pā­yā vā sva­vi­ṣa­yajñā­na­ja­na­na­la­kṣa­ṇā­yā vā <lb n="172,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,12</span>siddham eva | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_33">tadantareṇāpi pā­ṭhā­nta­ra­m idaṃ bahu saṃ­gṛ­hī­taṃ bhavati</seg>, kā­ri­kā­yāṃ svabhedaiḥ sādhanaṃ yathety atra <lb n="172,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,13</span>sā­dha­na­śa­bde­na sā­dha­na­sā­mā­nya­syā­bhi­dhā­nā­t sva­bhe­da­śa­bde­na ca ta­tsā­mā­nya­sya va­ca­nā­t | ya­thā­yo­gaṃ vi­śe­ṣa­vyā<span type="hard-break">- </span><lb n="172,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,14</span>khyā­nā­di­ṣṭa­vi­śe­ṣa­si­ddhe­r ba­hu­saṃ­gra­haḥ | </p><p n="a_137" rend="justify"><lb n="172,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,15</span>nanu cai­ka­tva­pra­tya­yā­t pṛ­tha­ktva­pra­tya­yā­c ca katham ekatvaṃ pṛthaktvaṃ ca jī­vā­dī­nā­m u­pa­pa­nnaṃ tasya nirviṣayatvād i<span type="hard-break">- </span><lb n="172,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,16</span>ty ā­re­kā­yāṃ tasya sa­vi­ṣa­ya­tva­m ā­da­rśa­yi­tu­ma­na­saḥ svāminaḥ prāhuḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_34 a_138"><l ana="sbt" n="sbt_34ab"><lb n="172,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 34ab</span>satsāmānyāt tu sarvaikyaṃ pṛ­tha­gdra­vyā­di­bhe­da­taḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_34cd"><lb n="172,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 34cd</span>bhe­dā­bhe­da­vi­va­kṣā­yām a­sā­dhā­ra­ṇa­he­tuvat || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">34</ref> || </l></lg><p n="a_139" rend="justify"><lb n="172,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,19</span>tu vi­śe­ṣa­ṇe | tena sa­tsā­mā­nyaṃ vi­śe­ṣa­ṇa­m āśritya sarveṣāṃ jī­vā­dī­nā­m aikyam iti nai­ka­tva­pra­tya­yo ni­rvi­ṣa­yaḥ­, <lb n="172,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,20</span>tasya sa­tsā­mā­nya­vi­ṣa­yatvāt | pṛthak sarvaṃ jīvādi dra­vyā­di­pa­dā­rtha­bhe­da­m ā­śri­tyā­nu­bhū­ya­te | tato na pṛthaktva<span type="hard-break">- </span><lb n="172,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,21</span>pratyayo 'pi ni­rvi­ṣa­yaḥ­, tasya dra­vyā­di­bhe­da­vi­ṣa­ya­tvā­d iti ni­ve­di­taṃ bo­ddha­vya­m | hetur atra jñāpakaḥ kārakaś co<span type="hard-break">- </span><lb n="172,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 172,22</span>cyate | sa cāsādhāraṇo yathāsvaṃ pra­vā­di­bhi­r vi­śe­ṣe­ṇe­ṣṭa­tvā­t | sa ca yathā sva­bhe­dā­nāṃ pa­kṣa­dha­rma­tvādīnāṃ svārambha<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="173"/><lb n="173,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,01</span>kā­va­ya­vā­dī­nāṃ vā vi­va­kṣā­yāṃ pṛthag eva he­tu­tve­na gha­ṭā­va­ya­vyā­di­tve­na vā ta­da­bhe­da­vi­va­kṣā­yā­m eka eva tathā <lb n="173,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,02</span>sarvaṃ vi­vā­dā­dhyāsitam iti dṛ­ṣṭā­nta­dā­rṣṭā­ntika­gha­ṭa­nā­t | </p><p n="a_140" rend="justify"><lb n="173,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,03</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_34">kaścid āha, sa­rvā­rthā­nāṃ sa­mā­na­pa­ri­ṇā­me 'pi katham aikyaṃ bhedānāṃ sva­bhā­va­sā­ṅka­ryā­nu­pa­patteḥ</seg> | na hi <lb n="173,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,04</span>bhāvāḥ pa­ra­spa­re­ṇā­tmā­naṃ mi­śra­ya­nti­, bhedapra­tī­ti­vi­ro­dhāt | teṣām a­ta­tkā­rya­kā­raṇa­vyā­vṛ­ttyā samānavya­va­hā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="173,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,05</span>bhāktve 'pi pa­ra­mā­rtha­to '­saṃ­kī­rṇa­sva­bhā­va­tvā­t | tad uktaṃ "sarve bhāvāḥ sva­bhā­ve­na sva­sva­bhā­va­vya­va­sthi­teḥ | svabhāva<span type="hard-break">- </span><lb n="173,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,06</span>pa­ra­bhā­vābhyāṃ yasmād vyā­vṛ­tti­bhā­gi­naḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | tasmād yato yathārthānāṃ vyā­vṛ­tti­s ta­nni­ba­ndha­nāḥ | jā­ti­bhe­dāḥ <lb n="173,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,07</span>pra­ka­lpya­nte ta­dvi­śe­ṣā­va­gā­hi­naḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">2</ref> | tato yo yena dharmeṇa viśeṣaḥ saṃ­pra­tī­ya­te | na sa śakyas tato '­nye­na­, <lb n="173,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,08</span>tena bhinnā vya­va­sthi­tiḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">3</ref> | " iti | </p><p n="a_141" rend="justify"><lb n="173,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,09</span>atrābhi­dhī­ya­te | jī­vā­di­bhe­dā­nā­m aikyaṃ, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_34">yathaikabhedasya sva­bhā­va­vi­cche­dā­bhā­vā­t</seg> | na hi sva­bhā­va­vi­cche<span type="hard-break">- </span><lb n="173,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,10</span>dā­bhā­vā­d ṛte nī­la­sva­la­kṣa­ṇa­sya saṃ­ve­da­na­sya vā ka­sya­ci­d ekasya svayam i­ṣṭa­syā­py e­ka­tva­ni­ba­ndha­naṃ kiṃcid asti | nāpi <lb n="173,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,11</span>ka­thaṃ­ci­d bhi­nnā­nā­m api bhāvānāṃ sa­tsā­mā­nya­sva­bhā­ve­na vicchedo 'sti, tathā vi­cche­dā­bhā­va­syā­nu­bha­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_34">anya<span type="hard-break">- </span><lb n="173,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,12</span>thaikaṃ sad anyad asat syāt | tataḥ sa­ma­ñja­saṃ sarvam ekaṃ sa­da­vi­śe­ṣā­d iti</seg>, sadātmanā sa­rva­bhā­vā­nāṃ pa­ra­spa­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="173,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,13</span>miśraṇe 'pi sā­ṅka­ryā­pra­sa­kteḥ ci­trai­ka­jñā­na­nī­lā­di­ni­rbhā­sā­nāṃ saṃ­vi­dā­tma­nai­ka­tve 'pi sā­ṅka­ryā­pra­sa­ktivat | na hi <lb n="173,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,14</span>teṣām a­ne­ka­tve ci­tra­jñā­na­si­ddhiḥ sa­rva­thai­ka­tvavat | tata eva na kiṃcid bhi­nna­jñā­naṃ ni­raṃ­śa­saṃ­ve­da­nā­dvai­to­pa­ga­mā­d iti <lb n="173,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,15</span>cen na, tatrāpi ve­dyā­kā­ra­vi­ve­ka­saṃ­vi­dā­kā­ra­yoḥ parokṣapra­tya­kṣa­yo­r e­ka­saṃ­ve­da­na­tve 'pi sā­ṅka­ryā­ni­ṣṭe­r anyathā saṃvidā<span type="hard-break">- </span><lb n="173,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,16</span>kā­ra­syā­pi pa­ro­kṣa­tva­pra­sa­ṅgā­t ve­dyā­kā­ra­vi­ve­ka­va­t | tasya vā pra­tya­kṣa­tvaṃ saṃ­vi­dā­kā­ra­va­t syāt | na caivaṃ tadvi<span type="hard-break">- </span><lb n="173,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,17</span>pra­ti­pa­tti­vi­ro­dhā­t samā­ro­pa­syā­pi sa­rva­thā­py aviśeṣe kvacid e­vā­saṃ­bha­vā­n niścayavat | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_34">tasyaiva sato dravyādi<span type="hard-break">- </span><lb n="173,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,18</span>bhedāt pṛ­tha­ktva­m u­dā­ha­ra­ṇaṃ pūrvavat</seg> | tathā ca bahir antaś ca bhāvānāṃ sa­dā­tma­nai­ka­tvaṃ dra­vyā­dyā­tma­nā pṛthaktvaṃ <lb n="173,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,19</span>ca sva­sva­bhā­vaḥ siddho, na punar asā­dhā­ra­ṇaṃ bhinnaṃ rūpam | tena ca sva­sva­bhā­ve­na vya­va­sthi­teḥ sva­bhā­va­pa­ra­bhā­vā­bhyāṃ <lb n="173,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 173,20</span>bhāvāḥ sva­bhā­ve­nā­nu­vṛ­tti­vyā­vṛ­tti­bhāgino, na punar e­kā­nta­to vyā­vṛ­tti­bhā­gi­naḥ | tasmād yato yato 'rthānāṃ vyāvṛ<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="174"/><lb n="174,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,01</span>ttis ta­nni­ba­ndha­nā bhe­da­vi­śe­ṣā eva prakalpyante, na jāti­vi­śe­ṣāḥ­, pra­tī­ti­vi­ro­dhāt | yato yatas tv anuvṛtti<span type="hard-break">- </span><lb n="174,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,02</span>s tatas tato jātayaḥ pra­ka­lpya­nte­, tāsām evānu­vṛ­tti­pra­tya­ya­li­ṅga­tvā­t | tato yo yena dharmeṇa viśeṣo '­vi­śe­ṣa­ś ca <lb n="174,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,03</span>saṃ­pra­tī­ya­te­, na sa śakyas tato 'nyena | tena bhi­nnā­'­bhi­nnā ca vya­va­sthi­tiḥ pa­dā­rthā­nāṃ­, tathā pra­tī­te­r bā­dha­kā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="174,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,04</span>vāt | tataḥ sthitam e­ta­t­, sa­tsā­mā­nya­vi­va­kṣā­yāṃ sa­rve­ṣā­m aikyaṃ, dra­vyā­di­bhe­da­vi­va­kṣā­yāṃ pṛ­tha­ktva­m eva, i­ta­ra­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="174,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,05</span>vi­va­kṣā­yāṃ guṇabhāvāt | </p><p n="a_142" rend="justify"><lb n="174,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,06</span>vi­va­kṣā­'­vi­va­kṣa­yo­r a­sa­dvi­ṣa­ya­tvā­n na ta­dva­śā­t tattvavyavasthā yukteti manyamānaṃ pratyāhuḥ sūrayaḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_35 a_143"><l ana="sbt" n="sbt_35ab"><lb n="174,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 35ab</span>vivakṣā cā­vi­va­kṣā ca viśeṣye '­na­nta­dha­rmi­ṇi | </l><l ana="sbt" n="sbt_35cd"><lb n="174,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 35cd</span>sato vi­śe­ṣa­ṇa­syā­tra nā­sa­ta­s tais tadarthibhiḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">35</ref> || </l></lg><p n="a_144" rend="justify"><lb n="174,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,09</span>kriyate iti śeṣaḥ | viśeṣyo 'rthas tāvad a­na­nta­dha­rmā prāguktaḥ | tatra ka­sya­ci­d vi­śe­ṣa­ṇa­syai­ka­tva­sya sata eva <lb n="174,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,10</span>vivakṣā pṛ­tha­ktva­sya ca sata eva vā­'­vi­va­kṣā­, na punar asataḥ kriyate taiḥ pra­ti­pa­ttṛ­bhi­r e­ka­tva­pṛ­tha­ktvā­bhyā­m a­rthi­bhiḥ­, <lb n="174,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,11</span>sarvathā tatra kasyacid a­rthi­tvā­na­rthi­tva­yo­r a­saṃ­bha­vā­t­, tasya sa­ka­lā­rtha­kri­yā­śa­kti­śū­nya­tvā­t kha­ra­vi­ṣā­ṇa­va­t | na <lb n="174,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,12</span>hi ka­sya­ci­d vi­va­kṣā­vi­ṣa­ya­sya ma­no­rā­jyā­de­r asattve sa­rva­syā­sa­ttvaṃ yuktaṃ, ka­sya­ci­t pra­tya­kṣa­vi­ṣa­ya­sya ke­śo­ḍu­kā­de­r a<span type="hard-break">- </span><lb n="174,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,13</span>sattve sarvasya pra­tya­kṣa­vi­ṣa­ya­syā­sa­ttva­pra­sa­ṅgā­t | pra­tya­kṣā­bhā­sa­vi­ṣa­ya­syā­sa­ttvaṃ­, na punaḥ saty a­pra­tya­kṣa­vi­ṣa­ya­sye­ti cet <lb n="174,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,14</span>tarhy a­sa­tya­vi­va­kṣā­vi­ṣaya­syā­sa­ttva­m astu, sa­tya­vi­va­kṣā­vi­ṣa­ya­sya tu mā bhūt | na kācid vivakṣā satyā vikalpa<span type="hard-break">- </span><lb n="174,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,15</span>rū­pa­tvā­n ma­no­rā­jyā­di­vi­ka­lpa­va­d iti cen na, asyā­nu­mā­na­sya satyatve '­ne­nai­va hetor vya­bhi­cā­rā­t ta­da­sa­tya­tve <lb n="174,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,16</span>sā­dhyā­pra­si­ddheḥ | yato '­nu­mā­na­vi­ka­lpā­d arthaṃ pa­ri­cchi­dya pra­va­rta­māno '­rtha­kri­yā­yāṃ na visaṃvādyate, tadviṣayaḥ sann eveti <lb n="174,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,17</span>cet tarhi yato vi­va­kṣā­vi­śe­ṣā­d arthaṃ vi­va­kṣi­tvā pra­va­rta­mā­no na vi­saṃ­vā­dya­te ta­dvi­ṣa­yaḥ katham asan bhavet ? avi<span type="hard-break">- </span><lb n="174,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,18</span>va­kṣā­vi­ṣa­yo 'sann e­vā­nya­thā ta­da­nu­pa­pa­tte­r iti cen na, sa­ka­la­vā­ggo­ca­rā­tī­te­nā­rtha­sva­la­kṣa­ṇe­na vyabhicārāt | sarvasya <lb n="174,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,19</span>vastuno vācyatvān nā­vi­va­kṣā­vi­ṣa­ya­tva­m iti cen na, nāmnas tadbhāgānāṃ ca nā­mā­nta­rābhāvād a­nya­thā­na­va­sthā­nu­ṣa­ṅgā­t | <lb n="174,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,20</span>teṣām a­vi­va­kṣā­vi­ṣa­ya­tve 'pi sattve katham anyad api viśeṣaṇam a­vi­va­kṣā­vi­ṣa­ya­tve sad eva na sidhyet ? tad evaṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_35">vidhi<span type="hard-break">- </span><lb n="174,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,21</span>pra­ti­ṣe­dha­dha­rmā­ṇāṃ satām eva vi­va­kṣe­ta­rā­bhyāṃ yogas ta­da­rthi­bhiḥ kri­ye­ta­, a­nya­thā­rtha­ni­ṣpa­tte­r a­bhā­vā­t</seg> | <lb n="174,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,22</span>na hy a­rtha­kri­yā­rthi­nā­m a­rtha­ni­ṣpa­tti­m a­na­pe­kṣya vi­va­kṣe­ta­rā­bhyāṃ yogaḥ saṃ­bha­va­ti­, yena tadabhāve 'pi sa syāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_35">upacā<span type="hard-break">- </span><lb n="174,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 174,23</span>ramātraṃ tu syāt | na cāgnir mā­ṇa­va­ka ity u­pa­cā­rā­t pā­kā­dā­v u­pa­yu­jya­te</seg> | nanu cā­nya­vyā­vṛ­tta­ya eva <pb n="175"/><lb n="175,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,01</span>vi­va­kṣe­ta­rā­bhyāṃ yu­jya­nte­, na va­stu­sva­bhā­vo­, yatas tayoḥ sadviṣa­ya­tva­m iti cen na, śabdebhyo vastuni pravṛtti<span type="hard-break">- </span><lb n="175,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,02</span>vi­ro­dhā­t | vyā­vṛ­tti­ta­dvator e­ka­tvā­dhyā­ro­pā­t tadvati pra­vṛ­tti­r iti cen na, a­dhyā­ro­pa­sya vi­ka­lpa­tve­nā­rthā­vi­ṣa­ya­tvā­t <lb n="175,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,03</span>svāvi­ṣa­ye­ṇa vyā­vṛ­tte­r e­ka­tvā­ro­pa­ṇā­yo­gā­t | sāmānyenārtho 'dhyāro­pa­vi­ka­lpa­vi­ṣa­ya eveti cet tad api yady anyavyā<span type="hard-break">- </span><lb n="175,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,04</span>vṛttirūpaṃ tadā vyā­vṛ­ttyai­va vyā­vṛ­tte­r e­ka­tvā­ro­pā­t kuto 'rthe pravṛttiḥ ? tām icchatā<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_35">tade­kai­ka­śaḥ pa­ra­spa­ra­vyā­vṛ­tta<span type="hard-break">- </span><lb n="175,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,05</span>yo 'pi pariṇāma­vi­śe­ṣā</seg> e­ṣi­ta­vyāḥ | </p><p n="a_145" rend="justify"><lb n="175,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,06</span>yo 'py āha bheda eva pa­ra­mā­rtha­sa­nna­rthā­nāṃ nā­bhe­da­s tasya saṃ­vṛ­ti­sa­ttvā­d anyathā virodhād iti | abheda eva tāttvi<span type="hard-break">- </span><lb n="175,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,07</span>ko bhāvānāṃ na bhedas tasya ka­lpa­nā­ro­pi­ta­tvā­d anyathā vi­ro­dhā­nu­ṣa­ṅgā­d iti cāparaḥ | tau prati sūrayaḥ prāhuḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_36 a_146"><l ana="sbt" n="sbt_36ab"><lb n="175,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 36ab</span>pra­mā­ṇa­go­ca­rau santau bhe­dā­bhe­dau na saṃvṛtī | </l><l ana="sbt" n="sbt_36cd"><lb n="175,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 36cd</span>tāv e­ka­trā­vi­ru­ddhau te gu­ṇa­mu­khya­vi­va­kṣa­yā || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">36</ref> || </l></lg><p n="a_147" rend="justify"><lb n="175,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,10</span>a­bhe­da­s tāvat sann eva na punaḥ saṃvṛti­vi­ṣa­yaḥ pra­mā­ṇa­go­ca­ra­tvā­d bhe­da­va­t | bhedaḥ sann eva na punaḥ saṃvṛttiḥ pramā<span type="hard-break">- </span><lb n="175,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,11</span>ṇa­go­ca­ra­tvā­d a­bhe­da­va­t | bhe­dā­bhe­dau santāv eva, na punaḥ saṃ­vṛ­tī­, pra­mā­ṇa­go­ca­ra­tvā­t sve­ṣṭa­ta­ttva­va­d ity api pa­kṣā­nta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="175,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,12</span>m ākṣiptaṃ la­kṣya­te­, ta­du­bha­ya­saṃ­vṛ­ti­vā­di­no 'pi sa­ka­la­dha­rma­vi­dhu­ra­tva­m a­nu­ma­nya­mā­nasya bhāvāt | na cātra sā­dhya­sā­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="175,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,13</span>na­dha­rma­vi­ka­la­m u­dā­ha­ra­ṇaṃ­, bhe­dā­bhe­da­ta­du­bha­yā­nu­bha­yai­kā­ntā­bhi­dhā­yi­nāṃ ta­tpra­si­ddheḥ syā­dvā­di­va­t | tathaikatra vastuni <lb n="175,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,14</span>bhe­dā­bhe­dau pa­ra­mā­rtha­sa­ntau te bha­ga­va­to na viruddhau pra­mā­ṇa­go­ca­ra­tvā­t sve­ṣṭa­ta­tta­va­t | iti sā­ma­rthyā­t pa­ra­spa­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="175,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,15</span>ni­ra­pe­kṣau bhe­dā­bhe­dau vi­ru­ddhā­v eva pra­mā­ṇā­go­ca­ra­tvā­d bhe­dai­kā­ntā­di­va­t | iti kā­ri­kā­yā­m a­rtha­sa­ṅgra­haḥ | </p><p n="a_148" rend="justify"><lb n="175,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,16</span>kiṃ punaḥ pramāṇaṃ yad go­ca­ra­tva­m atra hetur iti cet <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_36">pra­mā­ṇa­m a­vi­saṃ­vā­di jñānam a­na­dhi­gatā­rthā­dhi­ga­ma­la­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="175,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,17</span>ṇatvā</seg> d ity agre vakṣyati | adhigamo hi svā­rthā­kā­ra­vya­va­sā­yaḥ | svā­rthā­kā­rau ca ka­thaṃ­ci­d bhedābhedau, ta­da­nya­ta­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="175,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,18</span>pāye '­rtha­kri­yā­nu­pa­pa­tte­s ta­de­kā­nte sarvathā ta­da­yo­gā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_36">tad evaṃ sati bhedam abhedaṃ vā nānyonyarahitaṃ viṣayī<span type="hard-break">- </span><lb n="175,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,19</span>karoti pra­mā­ṇa­m | na hi bahir antar vā svalakṣaṇaṃ sā­mā­nya­lakṣaṇaṃ vā ta­thai­vo­pa­la­bhā­ma­he ya­thai­kā­nta­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="175,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,20</span>dibhir āmnāyate</seg> | iti bhe­dai­kā­ntā­bhā­ve '­bhe­dai­kā­ntā­sa­ttve ca pa­ra­spa­ra­ni­ra­pe­kṣa­ta­du­bha­yai­kā­ntā­pā­ka­ra­ṇe '­nu­bha­yai­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="175,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,21</span>ntā­pa­sā­ra­ṇe ca sādhye sva­bhā­vā­nu­pa­labdhiḥ, svayam u­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pta­sya tasyānu­pa­la­bhya­mā­na­tva­si­ddheḥ | na <lb n="175,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,22</span>ceyam a­si­ddhā­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_36">sū­kṣma­sthū­lā­kā­rā­ṇāṃ sthū­la­sū­kṣma­sva­bhā­va­vya­ti­re­ke­ṇa pra­tya­kṣā­dā­v a­pra­ti­bhā­sa­nā­t</seg> | na hi <lb n="175,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 175,23</span>pratyakṣe sva­la­kṣa­ṇaṃ sūkṣmaṃ pa­ra­mā­ṇu­la­kṣa­ṇaṃ pra­ti­bhā­sa­te sthūlasya gha­ṭā­dyā­tma­naḥ pra­ti­bhā­sa­nā­t | pa­ra­mā­ṇu­ṣv evātyā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="176"/><lb n="176,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,01</span>sa­nnā­saṃ­sṛ­ṣṭe­ṣu dṛṣṭau pra­ti­bhā­sa­mā­ne­ṣu ku­ta­ści­d vi­bhra­ma­ni­mittād ātmani paratra cā­sa­nta­m eva sthū­lā­kā­ra­mā­da­rśa­ya­ntī <lb n="176,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,02</span>saṃ­vṛ­ti­s tān saṃ­vṛ­ṇo­ti keśādi­bhrā­nti­va­d iti cen naivaṃ, ba­hi­ra­ntaś ca pra­tya­kṣa­syā­bhrā­nta­tva­ka­lpa­nā­po­ḍha­tvā­bhā­va­pra­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="176,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,03</span>ṅgāt, saṃ­vya­va­hā­ra­taḥ pa­ra­mā­rtha­to vā pratyakṣaṃ ka­lpa­nā­po­ḍha­ma­bhrā­nta­m iti la­kṣa­ṇa­syā­saṃ­bha­va­do­ṣā­nu­ṣa­ṅgā­t­, paramā<span type="hard-break">- </span><lb n="176,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,04</span>ṇūnāṃ jā­tu­ci­da­dhya­kṣabuddhāv a­pra­ti­bhā­sa­nā­t | te ime pa­ra­mā­ṇa­vaḥ pra­tya­kṣa­bu­ddhā­v ātmānaṃ ca na sa­ma­rpa­ya­nti pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="176,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,05</span>kṣatāṃ ca svī­ka­rtu­m i­ccha­ntī­ty a­mū­lya­dā­na­krayiṇaḥ svā­va­ya­va­bhi­nnai­kā­va­yavivat | na hi so 'pi sū­kṣma­svā­va­ya­va­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="176,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,06</span>tirikto ma­ha­ttvo­pe­taḥ pratyakṣe pra­ti­bhā­sa­te ku­ṇḍā­di­vya­ti­ri­kta­da­dhyā­di­vat | samavāyāt tebhyo '­na­rthā­nta­ra­m iva <lb n="176,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,07</span>pratibhāsate iti cen na, a­va­ya­vi­pra­tya­kṣa­sya sarvatra bhrāntatva­pra­sa­ṅgā­t | tathā cā­vya­bhi­cā­ri­tvaṃ pra­tya­kṣa­la­kṣa­ṇa­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="176,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,08</span>saṃbhavi syāt | na caite '­va­ya­vā ayam a­va­ya­vī sa­ma­vā­ya­ś cāyam a­na­yo­r iti tra­yā­kā­raṃ pra­tya­kṣa­m a­nu­bhū­ya­te sakṛd api, <lb n="176,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,09</span>yato 'sāv apy a­mū­lya­dā­na­kra­yī na syāt, pra­tya­kṣa­bu­ddhā­v ā­tmā­na­rpa­ṇe­na pra­tya­kṣa­tā­svī­ka­ra­ṇā­vi­śe­ṣā­t | tata eva <lb n="176,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,10</span>pa­ra­spa­ra­bhi­nnā­va­ya­vā­va­ya­vi­nā­m api pratyakṣe pra­ti­bhā­sa­nā­d a­mū­lya­dā­na­kra­yi­ṇāv uktau samavāyavat | sarvaṃ vastu <lb n="176,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,11</span>kṣa­ṇi­ka­pa­ra­mā­ṇu­rū­paṃ­, sa­ttvā­t­, nityasthūlarūpe kra­mā­kra­mā­bhya­m a­rtha­kri­yā­nu­pa­pa­tte­s tada­yo­gā­d ity a­nu­mā­ne­na svalakṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="176,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,12</span>ṇam a­dhya­va­sī­ya­te iti cen na, atra hetor vi­ru­ddha­tvā­t­, sattvasya ka­thaṃ­ci­n ni­tyā­ni­tyā­tma­ka­sū­kṣma­sthū­lā­tma­ka­tve­na <lb n="176,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,13</span>vyā­pta­tvā­t­, sarvathā ni­tyā­dye­kā­nta­rū­pe kra­ma­yau­ga­pa­dyā­bhyā­m a­rthā­kri­yā­vi­ro­dhā­t sa­ttvā­nu­pa­pa­tteḥ sa­ma­rtha­nā­t | etena <lb n="176,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,14</span>sthūlam e­vā­va­ya­vi dravyaṃ sū­kṣmā­va­ya­va­ra­hi­taṃ pra­ti­bhā­sa­te iti vyudastaṃ tadanumā­na­syā­pi vi­ru­ddha­tvā­vi­śe­ṣā­t pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="176,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,15</span>kṣa­bā­dhi­ta­vi­ṣa­ya­tvā­c ca hetor atī­ta­kā­la­tvā­vya­vasthiteḥ | ata eva no­pa­mā­nā­dāv api tatpra­ti­bhā­sa­na­m iti nāsiddhaṃ <lb n="176,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,16</span>sū­kṣmā­dye­kā­nta­sya pra­tya­kṣa­bu­ddhā­v a­pra­ti­bhā­sa­naṃ­, yatas ta­tpra­ti­ṣe­dhe sādhye sva­bhā­vā­nu­pa­la­bdhi­r na sidhyet | tatpra­ti­ṣe­dhe <lb n="176,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,17</span>ca siddhaḥ sū­kṣmā­dya­ne­kā­ntaḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_36">tatra sva­bhā­vā­nta­ra­sya prā­dhā­nya­vi­va­kṣā­yā­m ā­kā­rā­nta­ra­sya gu­ṇa­bhā­vaḥ <lb n="176,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,18</span>syāt, ghaṭo 'yaṃ pa­ra­mā­ṇa­vo rū­pā­da­yo veti</seg> | gha­ṭā­rthi­no hi gha­ṭa­vi­va­kṣā­yāṃ ghaṭaḥ pradhānaṃ pa­ra­mā­ṇa­vo '­nu­me­yāḥ­, <lb n="176,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,19</span>pra­tya­kṣā­ś ca rū­pā­da­yo gu­ṇī­bhū­tāḥ­, ta­da­na­rthi­tvā­d a­vi­va­kṣā­pra­si­ddheḥ | tadarthināṃ tu ta­dvi­va­kṣā­yāṃ ta eva pradhānaṃ na <lb n="176,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 176,20</span>punar ghaṭo '­va­ya­vī­, tadvivakṣāyāḥ saṃ­bha­vā­bhā­vā­t ta­da­rthi­tvā­nu­pa­pa­tteḥ | na ca ta­du­bha­ya­sa­ttvā­vi­śe­ṣā­d a­vi­śe­ṣe­ṇā­rthi­tva<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="177"/><lb n="177,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 177,01</span>ma­na­rthi­tvaṃ vā pra­sa­jya­te­, tasya ta­tsa­ttā­mā­trā­ni­ba­ndha­na­tvā­t­, mohavi­śe­ṣo­da­ya­he­tu­ka­tvā­t tadu­da­ya­syā­pi mi­thyā­da­rśa<span type="hard-break">- </span><lb n="177,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 177,02</span>nādikālādi­ni­mi­tta­ka­tvā­t | </p><p n="a_149" rend="justify"><lb n="177,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 177,03</span>tad evaṃ syād a­dvai­taṃ­, syāt pṛ­tha­ktva­m iti mū­la­bha­ṅga­dva­yaṃ vidhiprati­ṣe­dha­ka­lpa­na­yai­ka­va­stu­nya­vi­ro­dhe­na pra­śna­va­śā­d upa<span type="hard-break">- </span><lb n="177,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 177,04</span>da­rśi­ta­m | śe­ṣa­bha­ṅgā­nāṃ tu prakriyā ya­tho­di­tana­ya­vi­śe­ṣa­va­ca­na­bhā­k '­e­kā­ne­ka­vi­ka­lpā­dā­v u­tta­ra­trā­pi yo­ja­ye­t­' <lb n="177,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 177,05</span>ityādy a­ti­de­śakā­ri­kā­ni­rde­śa­sā­m arthyāt pra­pa­ñca­to ni­śce­ta­vyā | </p><p n="a_150" rend="justify"><lb n="177,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 177,06</span>a­dvai­tā­dyā­gra­ho­gra­gra­ha­ga­hana­vi­pa­nni­gra­he '­na­ṅghya­vī­ryāḥ­, syā­tkā­rā­mo­gha­ma­ntra­pra­ṇa­ya­na­vi­dhayaḥ śu­ddha­sa­ddhyā­nadhīrāḥ | </p><p n="a_151" rend="justify"><lb n="177,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 177,07</span>dha­nyā­nā­m ā­da­dhā­nā dhṛtim adhivasatāṃ maṇḍalaṃ jainam agryaṃ, vācaḥ sā­ma­nta­bha­dryo vi­da­dha­tu vividhāṃ siddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="177,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 177,08</span>m udbhūtamudrāḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | </p><p rend="center" ana="trailer" n="a_152"><lb n="177,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 177,09</span>ity ā­pta­mī­māṃ­sā­la­ṅkṛ­tau dvitīyaḥ pa­ri­cche­daḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">2</ref> | </p><p rend="center-bold" ana="head" n="a_153"><pb n="178"/><lb n="178,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 178,01</span>atha tṛtīyaḥ pa­ri­cche­daḥ | </p><lg n="a_154"><l rend="center"><lb n="178,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 178,02</span>a­ṣṭa­śa­tī pra­thi­tā­rthā sā­ṣṭa­sa­ha­srī kṛtāpi saṃ­kṣe­pā­t | </l><l rend="center"><lb n="178,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 178,03</span>vi­la­sa­da­ka­la­ṅka­dhi­ṣa­ṇaiḥ pra­pa­ñca­ni­ci­tā­va­bo­ddha­vyā | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | </l></lg><lg ana="sub-base-text" n="sbt_37 a_155"><l ana="sbt" n="sbt_37ab"><lb n="178,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 37ab</span>nityatvai­kā­nta­pakṣe 'pi vikriyā no­pa­pa­dya­te | </l><l ana="sbt" n="sbt_37cd"><lb n="178,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 37cd</span>prāg eva kā­ra­kā­bhā­vaḥ kva pramāṇaṃ kva tatphalam || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">37</ref> || </l></lg><p n="a_156" rend="justify"><lb n="178,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 178,06</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_37">sa­da­sa­de­ka­tva­pṛ­tha­ktvai­kā­nta­pra­ti­ṣe­dhā­na­nta­raṃ ni­tya­tvai­kā­nta­pra­ti­kṣe­paḥ</seg>, pra­kra­mya­te 'neneti tā­tpa­rya­m | <lb n="178,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 178,07</span>tatra ni­tya­tvai­kā­ntaḥ kūṭastha­tvā­bhi­ni­ve­śaḥ | tasya pakṣaḥ pra­ti­jñā­na­m | tasminn api vividhā kriyā pa­ri­ṇā­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="178,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 178,08</span>pa­ri­spa­nda­la­kṣa­ṇā no­pa­pa­dya­te | kāryotpatteḥ prāg eva ta­du­tpa­ttau vā prāg eva kā­ra­kā­bhā­vo no­pa­pa­dya­te iti kūṭasthaḥ <lb n="178,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 178,09</span>prāg eva kārakaḥ syād ātmā bhogasya | atha prāg eva kā­ra­kā­bhāvas tadā vikriyāpi no­pa­pa­dya­te iti śa­śva­da­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="178,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 178,10</span>rakaḥ syāt tadavi­śe­ṣā­t | sotsvakārako '­vi­kri­ya­ś ceti cet kvaiva pramāṇaṃ pra­mi­ti­la­kṣa­ṇaṃ ca ta­tpha­la­m u­pa­pa­dye­ta ? <lb n="178,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 178,11</span>pra­mā­tu­r abhāve ta­da­saṃ­bha­vā­t | ta hy a­kā­ra­kaḥ pramātā nāma, pra­mi­ti­kri­yā­sā­dha­na­sya kā­ra­ka­vi­śe­ṣa­sya sva­ta­ntra­sya <lb n="178,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 178,12</span>pra­mā­tṛ­to­pa­pa­tteḥ | saka­la­kā­ryo­tpa­tti­pa­ri­cchi­tti­kri­yayoḥ sa­rva­thā­py a­sā­dha­na­sya sa­ttvā­saṃ­bha­vā­d a­va­stu­tvā­pa­tteḥ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_37">katha</seg> <span type="hard-break">- </span><lb n="178,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 178,13</span>m ā­tma­si­ddhiḥ parasya syāt ? kha­ra­vi­ṣā­ṇā­di­si­ddhi­pra­saṅgāt | </p><p n="a_157" rend="justify"><lb n="178,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 178,14</span>nanu cā­tma­na­ś ce­ta­nai­vā­rtha­kri­yā­, na punaḥ svavya­ti­ri­kta­kā­rya­syo­tpa­tti­r jñaptir vā, tasyāḥ pra­dhā­na­he­tu­tvāt | na ca <lb n="178,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 178,15</span>cetanā puṃso '­rthā­nta­ra­m eva, tasya ta­lla­kṣa­ṇa­tvā­t "­cai­ta­nyaṃ pu­ru­ṣa­sya sva­rū­pa­m­" iti va­ca­nā­t | na cānityā <lb n="178,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 178,16</span>ce­ta­nā­, ni­tya­pu­ru­ṣa­sva­bhā­va­tvā­t sākṣitvādivat tasyāḥ, pra­dhā­na­sva­bhā­vatve pu­ru­ṣa­ka­lpa­nā­vai­ya­rthyā­t ta­da­ni­tya­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="178,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 178,17</span>pra­sa­ṅgā­c ca su­khā­di­va­t | na ca ni­tyā­yā­ś ce­ta­nā­yāḥ parasyārtha­kri­yā­tvaṃ vi­ru­ddhya­te dhā­tva­rtha­rū­pāyāḥ kriyāyāḥ <lb n="178,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 178,18</span>pra­ti­ghā­tā­bhā­vā­t sattāvat | tato '­rtha­kri­yā­sva­bhā­va­tvā­d ātmano va­stu­tva­m eva | na hy a­rtha­kri­yā­kā­ra­ṇa­syai­va va­stu­tva­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="178,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 178,19</span>rtha­kri­yā­yāḥ svayam a­va­stu­tvā­pa­tte­s ta­trā­rtha­kri­yā­nta­rā­bhā­vā­d a­nya­thā­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t | svato '­rtha­kri­yā­yā va­stu­sva­bhā­va­tve <pb n="179"/><lb n="179,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,01</span>pu­ru­ṣa­syā­pi svataḥ śa­śva­da­rtha­kri­yā­sva­bhā­va­tvā­n nityaṃ vastutvam astu, vi­kri­yā­vi­ra­he 'pi ni­tya­kā­ra­ka­tvasyāpi gha­ṭa­nā­t | <lb n="179,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,02</span>iti kaścit so 'pi na pa­rī­kṣā­d a­kṣa­dhi­ṣa­ṇaḥ­, pra­mā­ṇa­vi­ro­dhā­t­, pra­tya­kṣa­to '­nu­mā­nā­de­r vā ni­tyā­rtha­kriyāyāḥ <lb n="179,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,03</span>ka­dā­ci­d a­pa­ri­cche­dā­t | sva­saṃ­ve­da­na­m eva ni­tya­ce­ta­nārthakriyāṃ pa­ri­cchi­na­ttī­ti cen na, tathā tadbuddhyā­na­dhya­va­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="179,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,04</span>yāt | na hi bu­ddhyā­na­dhya­va­si­tāṃ cetanāṃ pu­ru­ṣa­ś ce­ta­ya­te­, bu­ddhi­pa­ri­ka­lpa­nā­vai­ya­rthya­pra­sa­ṅgā­t­, sarvasya śabdāde<span type="hard-break">- </span><lb n="179,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,05</span>r viṣayasya bu­ddhya­na­dhya­va­si­ta­syai­va puṃsā saṃ­ve­dya­tvasiddheḥ | syān mataṃ 'na cetanā nāma vi­ṣa­ya­bhū­tā­rthā­nta­raṃ puṃso 'sti <lb n="179,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,06</span>yā bu­ddhyā­dhya­va­sī­ya­te tasyās tatsvarū­pa­tvā­t svataḥ pra­kā­śa­nā­c ca' iti tad apy a­yu­ktaṃ­, ta­da­rtha­kri­yā­tvā­yo­gā­t | <lb n="179,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,07</span>na hy a­rtha­kri­yā­v ataḥ svarūpam eva sa­dā­va­sthā­yya­rtha­kri­yā pra­si­ddhā­sti­, tasyāḥ pū­rvā­kā­ra­pa­ri­tyā­ge­no­tta­rā­kā­ro­pādānena <lb n="179,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,08</span>ca svasmin paratra vā pratīteḥ | so 'yaṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_37">pū­rvā­pa­ra­sva­bhā­va­pa­ri­hā­rā­v ā­pti­la­kṣa­ṇā­m a­rtha­kri­yāṃ kauṭasthye 'pi <lb n="179,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,09</span>bruvāṇaḥ katham a­nu­nma­ttaḥ</seg> ? sā hy a­rtha­kri­yo­tpa­tti­r jñaptir vā | na ca śa­śva­da­va­sthi­te sa­rva­thā­sau pra­tī­ya­te­, tatra <lb n="179,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,10</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_37">kā­ra­ka­jñāpa­ka­he­tu­vyā­pā­rā­saṃ­bha­vā­t</seg> | na hi pu­ru­ṣa­syā­rtha­syo­tpa­tti­ś ce­ta­nā­kri­yā yena kā­ra­ka­he­to­r u­pā­dā­na­sya saha<span type="hard-break">- </span><lb n="179,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,11</span>kāriṇo vā vyā­pā­ra­s tatra bhavet | ta­tho­pa­game vā tasyāni­tya­tvā­nu­ṣa­ṅgā­t kutaḥ kau­ṭa­sthya­si­ddhiḥ ? cetanā puṃso <lb n="179,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,12</span>jña­pti­kri­ye­ty api na yuktaṃ, yatas tatra jñā­pa­ka­he­toḥ pramātuḥ pra­mā­ṇa­sya ca vyāpāraḥ syāt | syān mataṃ 'na puruṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="179,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,13</span>la­kṣa­ṇa­syā­rtha­sya kriyā ci­ta­nā­khyo­tpa­tti­r jñaptir vā | kiṃ tarhi ? svabhāva eva, tasya sarvadā ta­tsva­bhā­va­tvā­t­' iti <lb n="179,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,14</span>tad apy a­sa­t­, puṃsaḥ pariṇāma­si­ddhi­pra­sa­ṅgā­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_37">pa­ri­ṇā­ma­vi­va­rta­dha­rmā­va­sthā­vi­kā­rā­ṇāṃ sva­bhā­va­pa­ryā­yatvāt</seg> | <lb n="179,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,15</span>nanu ca '­sthi­ta­sya dharmiṇaḥ pū­rvā­kā­ra­ti­ro­bhā­ve­no­tta­rā­kā­rā­vi­rbhā­vaḥ pa­ri­ṇā­maḥ | sa kathaṃ sva­bhā­va­pa­ryā­yaḥ ? sadā<span type="hard-break">- </span><lb n="179,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,16</span>va­sthi­ta­sya sva­rū­pa­sya sva­bhā­va­tvā­t | etena vi­va­rta­vi­kā­rā­va­sthā­nāṃ sva­bhā­va­pa­ryā­ya­tvaṃ vyu­da­staṃ­, vi­va­rtā­dī­nāṃ <lb n="179,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,17</span>kā­dā­ci­tka­tvā­t | tata eva dha­rma­vi­śe­ṣasya na sva­bhā­va­pa­ryā­ya­tva­m | dha­rma­sā­mā­nya­syā­pi sā­dhā­ra­ṇatvād asattvam eva, <lb n="179,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,18</span>śa­śva­da­na­pā­yi­no '­sā­dhā­ra­ṇa­sya sva­rū­pa­sya sva­bhā­va­tvā­t | ' iti kaścit so 'pi na ta­ttva­vi­t­, sa­ta­tā­va­sthi­ta­syai­kā­nta­taḥ <lb n="179,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,19</span>ka­sya­ci­t sva­bhā­va­syā­saṃ­bha­vā­t | sa hi na tāvat sa­ka­la­pra­mā­ṇe­nā­pa­ri­cchi­dya­mā­naḥ pratiṣṭhām i­ya­rtti­, a­ti­pra­sa­ṅgāt | <lb n="179,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,20</span>pa­ri­cchi­dya­mā­na­s tu pū­rvā­pa­ri­cchi­dya­mā­na­rū­pa­tā­vya­va­cche­de­na pa­ri­ṇā­ma­la­kṣa­ṇā­nu­sa­ra­ṇā­t kathaṃ na svabhāvaḥ pa­ri­ṇā­ma <lb n="179,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,21</span>eva syād yatas ta­tpa­ryā­yo na syāt ? etena vi­va­rtā­dī­nāṃ sva­bhā­va­pa­ryā­ya­tva­m uktaṃ, ta­dva­tsva­bhā­va­syā­pi ka­thaṃ­ci­tkā­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="179,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,22</span>ci­tka­tva­si­ddheḥ | dha­rma­sā­mā­nya­sya tu yathā sā­dhā­ra­ṇa­tvaṃ tathā sva­bhā­va­sā­mā­nya­syā­pi­, pa­ri­ṇā­mā­di­sā­mā­nya­va­t | <lb n="179,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,23</span>tataḥ pa­ri­ṇā­mā­di­vi­śe­ṣā­ṇāṃ sva­bhā­va­vi­śe­ṣa­pa­ryā­ya­tvaṃ pa­ri­ṇā­mā­di­sā­mā­nyā­nāṃ tu sva­bhā­va­sā­mā­nya­pa­ryā­ya­tā <lb n="179,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 179,24</span>vya­va­ti­ṣṭha­te | pūrvo­tta­rā­kā­ra­yo­s ti­ro­bhā­vā­vi­rbhā­vau tu nā­śo­tpā­dā­v eva nā­mā­nta­re­ṇo­ktau­, sarvathā tadabhāve <pb n="180"/><lb n="180,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,01</span>sva­bhā­va­syā­saṃ­bhavāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_37">tad e­ta­dvi­nā­śo­tpa­tti­ni­vā­ra­ṇa­m abuddhi­pū­rva­kaṃ pra­tya­kṣā­di­vi­ro­dhā­t kṣa­ṇi­kai­kā­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="180,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,02</span>vat</seg> | nedam asiddhaṃ sā­dha­naṃ­, pu­ru­ṣa­syo­tpā­da­vya­ya­dhrau­vyā­tma­naḥ sva­saṃ­ve­da­na­pra­tya­kṣā­t sma­ra­ṇā­t pra­tya­bhi­jñā­nā­d ūhād anu<span type="hard-break">- </span><lb n="180,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,03</span>mānāc chrutāc ca pra­mā­ṇā­t su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇā­t pra­ti­pa­tteḥ­, vi­nā­śo­tpa­tti­ra­hi­ta­sya jā­tu­ci­da­pra­tī­teḥ <lb n="180,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,04</span>pra­tya­kṣā­di­vi­ro­dha­sya ni­śca­yā­t | etena kṣa­ṇi­kai­kā­nta­ni­da­rśa­nasya sā­dha­na­vi­ka­la­tā ni­ra­stā­, sarvathā sthiti<span type="hard-break">- </span><lb n="180,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,05</span>rahitasya cetasaḥ pra­tya­kṣā­dā­v a­pra­ti­bhā­sa­nā­t ta­dvi­ro­dha­sya siddheḥ | sā­dhya­śū­nya­tā ca na saṃ­bha­va­ti­, sthi­ti­mā­trā­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="180,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,06</span>ni­ve­śa­sye­va ni­ra­nva­ya­kṣa­ṇi­kā­bhi­ni­ve­śa­syā­pi mi­thyā­bu­ddhi­pū­rva­ka­tvā­t | </p><p n="a_158" rend="justify"><lb n="180,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,07</span>etenāvyaktaṃ nityam e­ve­tya­pā­staṃ­, vyaktasyāpi ni­tya­tvā­nu­ṣa­ṅgā­t nityād a­vya­ti­ri­kta­syā­py a­ni­tya­tve caitanyasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="180,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,08</span>py a­ni­tya­tvā­pa­tteḥ | sarvathā vya­kta­syā­pi nityatve pra­mā­ṇa­kā­ra­ka­vyā­pā­ra­vi­ro­dhā­t ta­da­pra­me­ya­m a­na­rtha­kri­yā­kā­ri pra­sa­jye­ta | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_38 a_159"><l ana="sbt" n="sbt_38ab"><lb n="180,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 38ab</span>pra­mā­ṇa­kā­ra­kai­r vyaktaṃ vyaktaṃ cedindriyā­rtha­va­t | </l><l ana="sbt" n="sbt_38cd"><lb n="180,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 38cd</span>te ca nitye vikāryaṃ kiṃ sādhos te śā­sa­nā­dbahiḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">38</ref> || </l></lg><p n="a_160" rend="justify"><lb n="180,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,11</span>na hi pramāṇaṃ nityaṃ nāma, ta­tkṛ­tā­bhi­vya­kteḥ pra­mi­ti­rū­pā­yā ma­ha­da­ha­ṅkā­rā­dau vya­ktā­tma­ni ni­tya­tva­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="180,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,12</span>nāpi kārakaṃ nityaṃ, ta­dvi­hi­tā­bhi­vya­kte­r u­tpa­tti­rū­pā­yāḥ sā­ta­tya­pra­sa­kteḥ | tathā ca na vyaktaṃ pra­mā­ṇa­kā­ra­kai­r a<span type="hard-break">- </span><lb n="180,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,13</span>bhi­vya­kta­m i­ndri­yai­r a­rtha­va­d iti śakyaṃ vaktuṃ, pūrvam a­na­bhi­vya­kta­sya vya­ñja­ka­vyā­pā­rā­d a­bhi­vya­ktipratīteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_38">atha mataṃ, <lb n="180,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,14</span>pra­mā­ṇa­kā­ra­kā­ṇi vyavasthitam eva bhāvaṃ vya­ñja­ya­nti ca­kṣu­rā­di­va­t svārtham | tato na kiñcid viprati<span type="hard-break">- </span><lb n="180,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,15</span>ṣiddha</seg> m iti tad apy a­sa­mya­k­, sarvathā ni­tya­tve­na bhā­va­syā­vya­va­sthi­ta­tvā­t ka­thaṃ­ci­d a­ni­tya­syai­va pra­mā­ṇa­kā­ra­ka­vyā­pā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="180,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,16</span>vi­ṣa­ya­tva­vi­ni­śca­yā­t | ca­kṣu­rā­da­yo hi svārthaṃ rū­pā­di­ka­m a­na­bhi­vya­kta­sva­bhā­va­pa­ri­hā­re­ṇā­bhi­vya­kta­sva­bhā­vo­pa­pā­da­ne­na <lb n="180,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,17</span>ca vya­ñja­ya­ntaḥ svayam a­vya­ñja­ka­rū­pa­tyā­ge­na vya­ñja­ka­tva­svī­ka­ra­ṇe­na ca vya­ñja­ka­vya­pa­de­śa­bhā­jo dṛṣṭāḥ | na caivaṃ <lb n="180,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,18</span>pramāṇaṃ kārakaṃ ca parair iṣṭaṃ tayor ni­tya­tvā­bhyu­pa­ga­mā­t | ta­tkṛ­ta­sya ca <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_38">vi­ṣa­ya­vi­śe­ṣa­vi­jñā­nā­deḥ śā­śva­ta­tvā­n na <lb n="180,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,19</span>kiñcid vyaktyarthaṃ paśyāmaḥ, ka­thaṃ­ci­d a­pū­rvo­tpattau ta­de­kā­nta­vi­ro­dhā­t</seg> | na hy a­ne­kā­nta­vā­di­na­s tava sādhoḥ śāsa<span type="hard-break">- </span><lb n="180,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,20</span>nād ba­hi­rvi­ṣa­ya­vi­śe­ṣa­vi­jñā­nā­bhi­lā­ṣa­pra­vṛ­ttyā­de­r utpattiḥ ka­thaṃ­ci­d apūrvā yu­jya­te­, yato 'syām a­bhyu­pa­ga­mya­mā­nā­yāṃ nitya<span type="hard-break">- </span><lb n="180,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,21</span>tvai­kā­nta­vi­ro­dho na bha­ve­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_38">tadabhāve vi­kā­ryā­nu­pa­pa­tteḥ</seg> | na hi ka­thaṃ­ci­d a­pū­rvo­tpa­ttya­bhā­vo kiṃcid vyaṅgyaṃ <lb n="180,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,22</span>kāryaṃ vā vi­kā­rya­m u­pa­pa­dya­te | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_38">na vai kiṃcid viruddhaṃ kāryakāra­ṇa­bhā­vā­bhyu­pa­ga­mā­d ity anā­lo­ci­ta­si­ddhā­ntaṃ</seg>, <lb n="180,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 180,23</span>kāryasya sa­da­sa­tva­vi­ka­lpa­dva­yā­na­ti­kra­mā­t | tatra, </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_39 a_161"><l ana="sbt" n="sbt_39ab"><pb n="181"/><lb n="181,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 39ab</span>yadi sat sarvathā kāryaṃ puṃvan no­tpa­ttu­m arhati | </l><l ana="sbt" n="sbt_39cd"><lb n="181,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 39cd</span>pariṇāma­pra­kḷ­pti­ś ca ni­tya­tvai­kā­nta­bā­dhi­nī || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">39</ref> || </l></lg><p n="a_162" rend="justify"><lb n="181,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 181,03</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_39">na tāvat sataḥ kāryatvaṃ cai­ta­nya­va­t</seg> | na hi caitanyaṃ kāryaṃ, tatsva­rū­pa­sya puṃso 'pi kā­rya­tva­pra­sa­ṅgā­t­, yata<span type="hard-break">- </span><lb n="181,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 181,04</span>s tadvan ma­ha­dā­deḥ sata eva kāryatvaṃ siddhyet | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_39">nāpy a­sa­taḥ­, siddhā­nta­vi­ro­dhād ga­ga­na­ku­su­mā­di­va­t</seg> | "­a­sa­da<span type="hard-break">- </span><lb n="181,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 181,05</span>ka­ra­ṇā­d u­pā­dā­na­grahaṇāt sa­rva­saṃ­bha­vā­bhā­vā­t | śaktasya śa­kya­ka­ra­ṇā­t kā­ra­ṇa­bhā­vā­c ca sa­tkā­rya­m­" iti hi sāṃkhyānāṃ <lb n="181,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 181,06</span>siddhāntaḥ | sa cāsataḥ kāryatve vi­ru­dhya­te eva | tathā 'yat sa­rva­thā­py asat tan no­tpa­dya­te | yathā ga­ga­na­ku­su<span type="hard-break">- </span><lb n="181,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 181,07</span>mam | sa­rva­thā­py asac ca kāryaṃ kasyacit | ity a­nu­mā­na­vi­ro­dha­ś ca pratyeyaḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_39">nāparam e­kā­nta­pra­kā­rā­nta­ra­m asti</seg> | <lb n="181,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 181,08</span>tata eva na kiṃcit kāryaṃ, kevalaṃ vastuvivarta evety ekānto 'stīti cen na, tasyāpy a­saṃ­bha­vā­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_39">vi­va­rtā­deḥ <lb n="181,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 181,09</span>pū­rvo­tta­ra­sva­bhā­va­pra­dhvaṃ­so­tpa­tti­la­kṣa­ṇa­tvā­t</seg>, ta­tho­pa­ga­me pa­ri­ṇā­ma­si­ddhe­r a­ne­kā­ntā­śra­ya­ṇa­pra­sa­ṅgā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_39">tad etat <lb n="181,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 181,10</span>trailokyaṃ vyakter apaiti nityatva­pra­ti­ṣe­dhā­t­, apetam apy asti vi­nā­śa­pra­ti­ṣe­dhā­d ity a­ne­kā­nto­kti­r andha<span type="hard-break">- </span><lb n="181,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 181,11</span>sa­rpa­bi­la­pra­ve­śa­nyā­ya­m a­nu­sa­ra­ti</seg>, sva­da­rśa­nāna­pe­kṣaṃ­, ya­tho­pa­la­mbha­m ā­śra­ya­svī­ka­ra­ṇā­t | tad evaṃ ni­tya­tvai­kā­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="181,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 181,12</span>vā­di­nāṃ­ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_40 a_163"><l ana="sbt" n="sbt_40ab"><lb n="181,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 40ab</span>pu­ṇya­pā­pa­kri­yā na syāt pre­tya­bhā­vaḥ phalaṃ kutaḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_40cd"><lb n="181,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 40cd</span>ba­ndha­mo­kṣau ca teṣāṃ na yeṣāṃ tvaṃ nāsi nāyakaḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">40</ref> || </l></lg><p n="a_164" rend="justify"><lb n="181,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 181,15</span>pu­ṇya­pā­pa­kri­yā kā­ya­vā­ṅ ma­na­ska­rma­la­kṣa­ṇā śu­bhā­'­śu­bhā | sā pradhāne tāvan nāsti, sarvathā nityatvāt pu­ru­ṣa­va­t | <lb n="181,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 181,16</span>tadabhāve pu­ṇya­pā­pa­yoḥ kriyā u­tpa­tti­la­kṣa­ṇā nāsti, kā­ra­ṇā­bhā­ve kā­ryā­nu­da­yā­t | tataḥ pre­tya­bhā­vo ja­nmā­nta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="181,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 181,17</span>la­kṣa­ṇa­s tatphalaṃ ca su­khā­dya­nu­bha­va­la­kṣa­ṇaṃ kutaḥ syāt ? tato ba­ndha­mo­kṣau ca ya­tho­kta­la­kṣa­ṇau na stas teṣāṃ yeṣāṃ <lb n="181,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 181,18</span>tvam a­ne­kā­nta­vā­dī nāyako nāsi | iti tā­tpa­ryā­rthaḥ | tato ni­tya­tvai­kā­nta­da­rśa­naṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_40">naitat pre­kṣā­pū­rva­kā­ri­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="181,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 181,19</span>r ā­śra­ya­ṇī­yaṃ­, pu­ṇya­pā­pa­pre­tya­bhā­va­ba­ndha­mo­kṣa­vi­ka­lpa­ra­hi­ta­tvā­n nai­rā­tmyā­di­va­t | na caitat kvacid ekānte <lb n="181,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 181,20</span>saṃ­bha­va­ti</seg>, ku­śa­lā­ku­śa­laṃ karmety atra ta­da­saṃ­bha­va­sya sa­ma­rthi­ta­tvā­t | </p><p n="a_165" rend="justify"><lb n="181,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 181,21</span>satyam e­ta­nni­tya­tvai­kā­nte dūṣaṇaṃ kṣa­ṇa­kṣa­yai­kā­nta­syai­va prā­tī­ti­ka­tvā­d iti vadantaṃ vādinaṃ pratyāhuḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_41 a_166"><l ana="sbt" n="sbt_41ab"><lb n="181,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 41ab</span>kṣa­ṇi­kai­kā­nta­pa­kṣe 'pi pre­tya­bhā­vā­dya­saṃ­bha­vaḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_41cd"><lb n="181,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 41cd</span>pratyabhijñā­dya­bhā­vā­n na kāryārambhaḥ kutaḥ phalam || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">41</ref> || </l></lg><p n="a_167" rend="justify"><lb n="181,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 181,24</span>kṣa­ṇi­kai­kā­nta­pa­kṣe cetasaḥ kā­ryā­ra­mbho nāsti, pra­tya­bhi­jñā­na­smṛ­tī­cchā­de­r a­bhā­vā­t sa­ntā­nā­nta­ra­ci­tta­va­t | <pb n="182"/><lb n="182,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,01</span>ta­da­bhā­va­ś ca pratyabhijñātur e­ka­syā­nvi­ta­syā­bhā­vā­t | santānaḥ kāryam ā­ra­bha­te ity api mithyā, ta­syā­'­va­stutvaviro<span type="hard-break">- </span><lb n="182,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,02</span>dhāt kā­ryā­ra­mbha­ka­sya va­stu­tvā­t | ci­tta­kṣa­ṇā­nāṃ cā­va­stu­tā­pa­tti­r a­kā­ryā­ra­mbha­ka­tvā­t | na ca ta­tkā­ryā­ra­mbha­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="182,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,03</span>tvābhāve phalaṃ pu­ṇya­pā­pa­la­kṣa­ṇaṃ saṃ­bha­va­ti | ta­da­bhā­ve na pre­tya­bhā­vo na bandho na ca mokṣaḥ syāt | iti <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">kṣaṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="182,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,04</span>kṣa­yai­kā­nta­da­rśa­na­m a­hi­ta­m­, a­saṃ­bha­va­tpre­tya­bhā­vā­di­tvā­d u­cche­dai­kāntavad dhrauvyaikāntā­bhyu­pa­ga­ma­va­d vā | na</seg> hi <lb n="182,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,05</span>sa­rva­tho­cche­dai­kā­nte śū­nya­tā­la­kṣa­ṇe ni­tya­tvai­kā­nte vā pre­tya­bhā­vā­diḥ saṃ­bha­va­ti­, yato 'yaṃ dṛṣṭāntaḥ sā­dha­na­dha­rma<span type="hard-break">- </span><lb n="182,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,06</span>vidhuraḥ syāt | nāpi pre­kṣā­va­tāṃ ta­dā­śra­ya­ṇaṃ hi­ta­ttve­na mataṃ, yena sā­dhya­vi­ka­laḥ syāt | atha matam e­ta­t­, <lb n="182,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,07</span>kṣa­ṇi­ka­tve 'pi ci­tta­kṣa­ṇā­nāṃ vāsanāvaśāt pra­tya­bhi­jñā­naṃ tad evedaṃ su­kha­sā­dha­na­m iti sma­ra­ṇa­pu­ra­ssa­ra­m u­tpa­dya­te | tato <lb n="182,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,08</span>'­bhi­lā­ṣā­t tatsā­dha­nā­ya pra­vṛ­tti­r iti kā­ryā­ra­mbhā­t pu­ṇya­pā­pa­kri­yā­si­ddheḥ pre­tya­bhā­vā­di­saṃ­bha­vā­d a­saṃ­bha­va­tpre­tya­bhā­vā­di­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="182,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,09</span>d iti hetur asiddho na sā­dhya­sā­dha­nā­yā­la­m iti, tad a­sa­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">bhinnakāla­kṣa­ṇā­nā­m a­saṃ­bha­dvā­sa­na­tvā­d akārya<span type="hard-break">- </span><lb n="182,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,10</span>kāraṇavat</seg> | pūrvam eva cittam u­tta­ro­tpa­ttau vāsanā ta­tkā­ra­ṇa­tvād iti cen na, ni­ra­nva­ya­kṣa­ṇi­katve kā­ra­ṇa­syai­vā­saṃ­bha<span type="hard-break">- </span><lb n="182,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,11</span>vāt | tathā hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">na vinaṣṭaṃ kā­ra­ṇa­m a­sa­ttvā­c ci­ra­ta­rā­tī­tavat</seg> | sa­ma­na­nta­rā­tī­taṃ kā­ra­ṇa­m iti cen na, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">samana<span type="hard-break">- </span><lb n="182,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,12</span>ntaratve 'py a­bhā­vā­vi­śe­ṣā­t | na ca pū­rva­syo­tta­raṃ kāryaṃ, tadasaty eva hi bhāvād vastvantaravad a­ti­krā­ntatama</seg> <span type="hard-break">- </span><lb n="182,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,13</span>vad vā, yataḥ pūrvasya kā­ra­ṇa­tva­ni­rṇa­yaḥ syat | ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhi­nā­d uttaraṃ tatkāryam iti cen na, tasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="182,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,14</span>siddheḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">na hi samarthe 'smin sati svayam a­nu­tpi­tsoḥ paścād bha­va­ta­s ta­tkā­rya­tvaṃ sa­ma­na­nta­ra­tvaṃ vā nityavat</seg>, <lb n="182,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,15</span>tadbhāve svayam a­bha­va­ta­s ta­da­bhā­ve eva bha­va­ta­s ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­vi­ro­dhā­t | kṣaṇi­kai­kā­nte <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">kāraṇābhāvā<span type="hard-break">- </span><lb n="182,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,16</span>viśeṣe 'pi kā­ryo­tpa­tti­sa­ma­ya­ni­ya­mā­va­kḷptau kasyacit kauṭasthye 'pi ta­tka­ra­ṇa­sa­ma­rtha­sa­dbhā­vā­bhe­de 'pi kārya<span type="hard-break">- </span><lb n="182,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,17</span>janmanaḥ kā­la­ni­ya­maḥ kin na syāt ? vi­śe­ṣā­bhā­vā­t</seg> | yathaiva hi svadeśava­tsva­kā­le sati kāraṇe samarthe <lb n="182,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,18</span>kāryaṃ jā­ya­te­, nā­sa­tī­ti ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­yī­ṣyate tathā svakāle '­nā­dya­na­nte sati samarthe nitye <lb n="182,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,19</span>svasamaye kāryam u­pa­jā­ya­mā­na­m a­nya­dā­nu­pa­jā­ya­mā­naṃ ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­yi kathaṃ nā­nu­ma­nyate ? sarvadā samarthe <lb n="182,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,20</span>nitye kāraṇe sati svakāle eva kāryaṃ bhavat kathaṃ ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhāyīti cet tarhi kā­ra­ṇa­kṣa­ṇā­t pūrvaṃ <lb n="182,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 182,21</span>paścāc cā­nā­dya­na­nte ta­da­bhā­ve vi­śe­ṣa­śū­nye 'pi kvacid eva ta­da­bhā­va­sa­ma­ye bha­va­tkā­ryaṃ kathaṃ ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="183"/><lb n="183,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,01</span>dhāyi ? iti na kaścid viśeṣaḥ | tad evam a­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­nā­bhā­vāviśeṣe 'pi kṣa­ṇi­kai­kā­nte eva kārya<span type="hard-break">- </span><lb n="183,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,02</span>janmeti va­ca­na­m a­bhi­ni­ve­śa­mā­tra­ni­ba­ndha­na­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">tathā cākasmikatvaṃ syāt</seg>, samarthaṃ kā­ra­ṇa­m a­na­pe­kṣya svayam abhi<span type="hard-break">- </span><lb n="183,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,03</span>ma­ta­sa­ma­ye bhavataḥ kāryasya ni­rhe­tu­ka­tva­pra­sa­kte­r nityakā­rya­va­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">ubhayatrā­vi­śe­ṣe­ṇa kathaṃcid a­nu­pa­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="183,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,04</span>ge 'pi kvacid vya­pa­de­śaka­lpa­nā­yā­m anyatrāpi kiṃ na bhavet</seg> ? kṣa­ṇi­ka­sya kā­ra­ṇa­sya sarvathā kāryaṃ pra­tyu­pa­yo­gā<span type="hard-break">- </span><lb n="183,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,05</span>bhāve 'pi tasyedaṃ kāryam iti vya­pa­di­śya­te­, na punar nityasya tādṛśa iti na kiṃcin ni­ba­ndha­na­m anyatra ma­hā­mo­hā­t | <lb n="183,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,06</span>nityasya pra­ti­kṣa­ṇa­m a­ne­ka­kā­rya­kā­ri­tve kramaśo '­ne­ka­sva­bhā­va­tva­si­ddheḥ katham ekatvaṃ syād iti cet kṣaṇikasya katham iti <lb n="183,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,07</span>samaḥ pa­rya­nu­yo­gaḥ | sa hi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">kṣa­ṇa­sthi­ti­r eko 'pi bhāvo '­ne­ka­sva­bhā­va­ś citrakāryatvān nā­nā­rtha­va­t | na hi kā­ra­ṇa­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="183,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,08</span>kti­bhe­da­m a­nta­re­ṇa kā­rya­nā­nā­tvaṃ yuktaṃ rū­pā­di­jñā­navat</seg> | yathaiva hi ka­rka­ṭi­kā­dau rū­pā­di­jñā­nā­ni rū­pā­di­sva­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="183,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,09</span>bhe­da­ni­ba­ndha­nā­ni tathā kṣaṇasthiter e­ka­smā­d api bhāvāt pra­dī­pā­de­r va­rti­kā­mu­khadā­ha­tai­la­śo­ṣādi­vi­ci­tra­kā­ryā­ṇi śakti<span type="hard-break">- </span><lb n="183,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,10</span>bhe­da­ni­mi­tta­kā­ni vya­va­ti­ṣṭha­nte | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">anyathā rū­pā­de­r nānātvaṃ na si­dhye­t­, cakṣu­rā­di­sā­ma­grī­bhe­dā­t ta­jjñā­na­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="183,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,11</span>rbhā­sa­bhe­do '­va­ka­lpye­ta</seg>, ka­rka­ṭi­kā­di­dra­vyaṃ tu rū­pā­di­sva­bhā­va­bhe­da­ra­hi­ta­m ekam a­naṃ­śa­m iti vadato 'pi ni­vā­ra­yi­tu­m aśakteḥ | <lb n="183,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,12</span>cakṣu­rā­di­bu­ddhau rū­pā­di­vya­ti­ri­kta­sya dra­vya­syā­pra­ti­bhā­sa­nā­d rū­pā­da­yo nā­nai­ve­ti cet tarhi va­rti­kā­mu­kha­dā­hā­di­kā­ryā<span type="hard-break">- </span><lb n="183,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,13</span>nu­mā­na­bu­ddhi­ṣu vi­ci­tra­ta­ccha­kti­vya­ti­re­ke­ṇa pra­dī­pa­kṣa­ṇa­syai­ka­syā­pra­ti­bhā­sa­nā­n nā­nā­śa­kta­ya eva kiṃ na syuḥ ? </p><p n="a_168" rend="justify"><lb n="183,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,14</span>nanu ca '­śa­kti­śa­kti­ma­to­r a­rthā­nta­rā­na­rthā­nta­ra­bhā­va­pa­kṣa­yoḥ śa­ktī­nā­m aghaṭanān na tāḥ pa­ra­mā­rtha­sa­tyaḥ saṃ­bhā­vya­nte | <lb n="183,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,15</span>tatas tāsām a­rthā­nta­ra­bhā­ve vyapa­de­śā­nu­pa­pa­ttiḥ saṃ­ba­ndhā­bhā­vā­t | tena tāsām u­pa­kā­ryo­pa­kā­ra­ka­bhā­va­saṃ­ba­ndha<span type="hard-break">- </span><lb n="183,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,16</span>ka­lpa­nā­yāṃ yadi śa­kti­ma­tā śa­ktya­nta­raiḥ śaktaya u­pa­kri­ya­nte ta­dā­na­va­sthā­, a­pa­rā­pa­rā­rthā­ntara­śa­kti­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="183,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,17</span>ri­ka­lpa­nā­t | tasya śa­kti­bhi­r u­pa­kā­re '­ne­ko­pa­kā­rya­rū­pa­tāpattiḥ | ta­du­pa­kā­rya­rū­pā­ṇāṃ tato bhede <lb n="183,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,18</span>ta­syā­nu­pa­kārāt ta­dvya­pa­de­śānu­pa­pa­tti­s ta­da­va­sthā | tais tasyo­pa­kā­ra­ka­ra­ṇe '­na­va­sthi­ti­r eva pa­rā­pa­ro­pa­kā­rya­rū­pa­pa­ri­ka­lpa<span type="hard-break">- </span><lb n="183,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,19</span>nāt | śa­kti­ma­taḥ śa­ktī­nā­m a­na­rthā­nta­ra­bhā­ve śa­kti­mā­n eva, na śaktayo nāma anyatrāta­dvyā­vṛ­tti­bhyaḥ <lb n="183,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,20</span>ka­lpi­tā­bhyaḥ­' iti cen na, rū­pā­dī­nā­m api dravyād a­rthā­nta­rā­na­rthā­nta­ra­bhā­va­vi­ka­lpa­yo­r a­gha­ṭa­nā­t pa­ra­mā­rtha­sa­ttvā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="183,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,21</span>vānuṣaṅgāt prakṛta­do­ṣo­pa­ni­pā­tā­vi­śe­ṣā­t­, pratyakṣabuddhau pra­ti­bhā­sa­mā­nā rū­pā­da­yaḥ pa­ra­mā­rtha­sa­nto na punar anu<span type="hard-break">- </span><lb n="183,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 183,22</span>mā­na­bu­ddhau pra­ti­bhā­sa­mā­nāḥ śaktaya iti vaktum aśakteḥ kṣaṇa­kṣa­ya­sva­rga­prā­pa­ṇa­śa­ktyādīnām a­pa­ra­mā­rtha­sa­ttva­pra­sa­ṅgā­t | <pb n="184"/><lb n="184,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 184,01</span>kṣaṇa­kṣa­yā­dī­nāṃ pratyakṣe pra­ti­bhā­tā­nā­m eva vipa­rī­tā­ro­pa­vya­va­cche­de '­nu­mā­na­vyā­pā­rā­da­do­ṣa iti cet tarhi nānākārya<span type="hard-break">- </span><lb n="184,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 184,02</span>ja­na­na­śa­ktī­nā­m api pratyakṣe '­va­bhā­tā­nā­m eva samāro­pa­vya­va­cche­de kā­ryā­nu­mā­na­vyā­pā­rā­t kaścid api doṣo mā bhūt | <lb n="184,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 184,03</span>nā­nā­kā­rya­da­rśa­nā­t ta­jja­na­na­śa­kti­r ekā tādṛśy a­nu­mī­ya­te­, na punar nā­nā­śa­kta­ya iti cet tarhi nā­nā­rū­pā­di­jñā­na­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="184,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 184,04</span>rbhā­sa­bhe­dā­t tādṛ­śai­ka­sva­bhā­vo dravyasya vya­va­sthā­pye­ta­, na punar nā­nā­rū­pā­da­ya iti samaḥ samādhiḥ | pradī­pa­kṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="184,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 184,05</span>syaikasya va­rti­kā­mu­khā­di­saha­kā­ri­sā­ma­grī­bhe­dā­t taddāhādi­vi­ci­tra­kā­rya­ja­nanaṃ na punaḥ sva­bhā­va­bhe­dā­d iti cet tarhi <lb n="184,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 184,06</span>ka­rka­ṭi­kā­di­dra­vye ca­kṣu­rā­di­sa­ha­kā­ri­sā­ma­grī­bhe­dā­d rū­pā­di­jñā­na­ni­rbhā­sa­bhe­do na punā rū­pā­dya­ne­ka­sva­bhā­va­bhe­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="184,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 184,07</span>d iti ni­ścī­ya­te | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">yu­ga­pa­de­kā­rtho­pa­ni­ba­ddha­dṛ­ṣṭī­nā­m api bha­vi­ta­vya­m eva pra­ti­bhā­sa­bhe­de­na­, kā­ra­ṇa­sā­ma­grī<span type="hard-break">- </span><lb n="184,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 184,08</span>bhedāt | anyathā darśanabhedo 'pi mā bhūt</seg> | na caivaṃ, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">pra­tyā­sa­nne­tarayor vai­śa­dye­ta­ra­ni­rbhā­so­pa­la­bdheḥ | <lb n="184,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 184,09</span>seyam u­bha­ya­taḥ pā­śā­ra­jjuḥ</seg> sau­ga­tā­nāṃ­, rūpā­di­jñā­na­ni­rbhā­sa­bhe­dā­d rū­pā­di­bhe­daṃ vya­va­sthā­pa­ya­taḥ pra­dī­pa­kṣa­ṇa­syai<span type="hard-break">- </span><lb n="184,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 184,10</span>kasya kā­rya­vai­ci­tryā­t svabhāvabhe­da­pra­sa­ṅgā­t­, tasyai­ka­sva­bhā­va­tvaṃ vya­va­sthā­pa­ya­to rū­pā­di­nā­nā­tvā­vya­va­sthā­pa­nā­t | <lb n="184,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 184,11</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">sakṛt kā­ra­ṇa­sva­bhā­va­bhe­da­m a­nta­re­ṇa yadi kā­rya­nā­nātvaṃ, kramaśo 'pi kasyacid a­pe­kṣi­ta­sa­ha­kā­ri­ṇaḥ kārya<span type="hard-break">- </span><lb n="184,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 184,12</span>santitaḥ kiṃ na syāt ? saha­kā­ri­ṇa­s ta­ddhe­tu­sva­bhā­va­m a­bhe­da­ya­nto 'pi kā­rya­he­ta­vaḥ syuḥ kṣa­ṇa­kṣa­ya­va­t</seg> | yathaiva <lb n="184,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 184,13</span>hi kṣa­ṇi­ka­sva­la­kṣa­ṇa­sya nā­nā­kā­ryā­ṇi yu­ga­pa­du­pa­ja­na­ya­taḥ sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇā­ni na kañcid atiśayaṃ tato bhinnam a<span type="hard-break">- </span><lb n="184,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 184,14</span>bhinnaṃ vā sa­mu­pa­ja­na­ya­nti | kiṃ tarhi ? kāryāṇy eva bhi­nna­sva­bhā­vā­ni vidadhati | tathaiva nityasyāpi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">na hi <lb n="184,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 184,15</span>kādācitkāni tattatkartuṃ sa­ma­rthā­nī­ti sthi­ro­rtha­s tatkara­ṇa­sva­bhā­vaṃ jahāti ta­dbu­ddhi­pū­rva­ka­tvābhāvāt <lb n="184,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 184,16</span>kṣa­ṇi­ka­sā­ma­grī­sa­nni­pa­ti­tai­ka­kā­ra­ṇā­nta­ra­va­t</seg> | na hi kṣa­ṇi­ka­kṣi­tyu­da­kā­di­sā­ma­gryām a­ntya­kṣa­ṇa­prā­ptā­yā­m aṅkura<span type="hard-break">- </span><lb n="184,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 184,17</span>ja­na­na­sa­ma­rthā­yāṃ satyāṃ ta­tsa­nni­pa­ti­taṃ bījaṃ kā­ra­ṇā­nta­ra­m a­ṅku­ra­ja­na­na­sva­bhā­vaṃ ja­hā­ti­, tasya ta­da­kā­rya­tva­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="184,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 184,18</span>na hi hetavaḥ pa­ra­spa­ra­mī­rṣyā­va­li­ptāḥ kvacid ekatra kārye ye­nai­ka­sya tatra vyāpāre 'pare ni­va­rte­ra­n | kṣaṇiko 'rthaḥ <lb n="184,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 184,19</span>svā­ntya­kā­ra­ṇa­sā­ma­grī­sa­nni­pa­ti­taḥ sva­kā­rya­kā­rī tādṛśa­sva­he­tu­sva­bhā­vā­d utpannatvāt, na punar nitya iti <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">ka­lpa­yi­tvā­pi</seg> <pb n="185"/><lb n="185,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">sva­he­tu­pra­kṛ­tiṃ bhāvanāṃ sva­pra­kṛ­ti­r a­va­śya­m a­nve­ṣyā­, tatsva­bhā­va­va­śā­t tatkā­ra­ṇa­pra­kṛ­ti­vya­va­sthā­pa­nā­t <lb n="185,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,02</span>tad ayam a­kā­ra­ṇo 'pi sva­bhā­va­ni­ya­to 'rthaḥ syāt</seg> | </p><p n="a_169" rend="justify"><lb n="185,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,03</span>nanu ca kṣa­ṇi­ka­sya kṣaṇād ūrdhvam asthānaṃ svaprakṛtir vi­na­śva­ra­tvā­d a­nvi­ṣya­te | vi­nā­śa­sva­bhā­va­ni­ya­ta­tvaṃ ca vina<span type="hard-break">- </span><lb n="185,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,04</span>śva­ra­tvaṃ­, na punaḥ kā­lā­nta­rā­va­sthā­yi­naḥ ka­dā­ci­n nāśitvam a­he­tu­ka­tvā­d vi­nā­śa­sya | tathā hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">yad yad bhāvaṃ pratyana<span type="hard-break">- </span><lb n="185,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,05</span>pekṣaṃ tat tad bhā­va­ni­ya­ta­m</seg> | ya­thā­ntya­kā­ra­ṇa­sā­ma­grī sva­kā­ryo­tpā­da­naṃ pra­tya­na­pe­kṣā tatsva­bhā­va­ni­ya­tā­, vināśaṃ <lb n="185,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,06</span>pra­tya­na­pe­kṣa­ś ca bhāvaḥ | iti sva­bhā­va­he­tuḥ | na tāvad ayam a­si­ddhaḥ­, ka­la­śā­de­r vi­nā­śa­sya mu­dga­rā­di­he­tu­bhi­r vya­ti­ri­kta<span type="hard-break">- </span><lb n="185,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,07</span>syā­vya­ti­ri­kta­sya vā ka­ra­ṇā­saṃ­bha­vā­t­, taṃ prati tada­na­pe­kṣa­tva­si­ddheḥ | gha­ṭā­de­r vya­ti­ri­kta­sya vi­nā­śa­sya karaṇe <lb n="185,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,08</span>tada­va­stha­tva­pra­sa­ṅgā­d vinaṣṭa iti pratyayo na syāt | vi­nā­śa­saṃ­ba­ndhā­d vinaṣṭa iti pra­tya­yo­tpa­ttau vi­nā­śa­ta­dva­toḥ <lb n="185,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,09</span>kaścit saṃbandho vaktavyaḥ | sa ca tāvat tā­dā­tmya­la­kṣa­ṇa­s tayor bhe­do­pa­ga­mā­t | nāpi ta­du­tpa­tti­lakṣaṇo gha­ṭā­de­s ta<span type="hard-break">- </span><lb n="185,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,10</span>dakāra­ṇa­tvā­t tasya mu­dga­rā­di­ni­mi­tta­ka­tva­va­ca­nā­t | tadu­bha­ya­ni­mi­tta­tvā­d adoṣa ity apy a­sā­raṃ­, mu­dga­rā­di­vadvināśo<span type="hard-break">- </span><lb n="185,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,11</span>tta­ra­kā­la­m api ku­mbhā­de­r u­pa­la­mbha­pra­sa­ṅgāt | kuṭādeḥ sva­vi­nā­śaṃ pariṇāmāntaraṃ lakṣaṇaṃ pra­tyu­pā­dā­na­kā­ra­ṇa­tvā­n na <lb n="185,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,12</span>tatkāle da­rśa­na­m ity api na yuktaṃ, pa­ri­ṇā­mānta­ra­syai­va he­tva­pe­kṣa­tva­si­ddheḥ­, vi­nā­śa­sya ta­dvya­ti­ri­kta­he­tva­na­pe­kṣatvavyava<span type="hard-break">- </span><lb n="185,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,13</span>sthiteḥ su­ga­ta­ma­ta­si­ddhi­pra­sa­kteḥ | su­ga­ta­ma­taṃ hi na sarvathā vi­nā­śa­sya ni­rhe­tu­ka­tva­m | kiṃ tarhi ? kā­rya­ja­naka<span type="hard-break">- </span><lb n="185,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,14</span>he­tu­vya­ti­ri­kta­he­tva­na­pe­kṣa­tva­m iti vādāvasānaṃ syāt | vināśa­ta­dva­to­r vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­vaḥ saṃbandha ity api <lb n="185,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,15</span>mi­thyā­bhi­dhā­naṃ pa­ra­spa­ra­ma­saṃ­ba­ddha­yo­s tadanu­pa­la­bdheḥ | prā­ga­bhā­va­ta­dva­to­r vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­vo '­ne­nai­va nirastaḥ | kārya<span type="hard-break">- </span><lb n="185,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,16</span>kā­ra­ṇa­yo­r asyedaṃ kāryam iti vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­vaḥ katham ity api na codyaṃ, tatra tadvyava­hā­ra­sya kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="185,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,17</span>ni­ba­ndha­na­tvā­t­, tadvyati­re­ke­ṇa bhinnayor vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­vā­saṃ­bha­vā­t | tato '­na­rthā­nta­raṃ vināśaḥ kāraṇaiḥ kriyate <lb n="185,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,18</span>iti pakṣāntaram api na sa­mya­k­, sva­kā­ra­ṇād u­tpa­nna­sya kuṭātmano vi­nā­śa­sya kā­ra­ṇā­nta­rā­ṇāṃ vai­ya­rthyā­t | anyathā <lb n="185,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,19</span>pa­rā­pa­ra­kā­ra­ṇā­nu­pa­ra­maḥ syāt | </p><p n="a_170" rend="justify"><lb n="185,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,20</span>iti bhāvanāṃ vi­nā­śa­sva­bhā­va­tvaṃ sādhanaṃ sthiter api ni­rni­mi­tta­tvaṃ sādhayet | tathā hi | yady adbhāvaṃ pra­tya­na­pe­kṣaṃ <lb n="185,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 185,21</span>ta­tta­dbhā­va­ni­ya­ta­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">yathā vināśaṃ pra­tya­nyā­na­pe­kṣaṃ vinaśvaram | tathaiva sthitiṃ pra­tya­na­pe­kṣaṃ sthāsnu</seg> vastu | <pb n="186"/><lb n="186,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,01</span>iti sva­bhā­va­he­tuḥ | na cāyam a­si­ddhaḥ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">taddhetor a­ki­ñci­tka­ra­tvā­t tadvya­ti­ri­ktā­vya­ti­ri­ktā­ka­ra­ṇā­t ityādi <lb n="186,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,02</span>sarvaṃ samānam</seg> | na hi vastuno vya­ti­ri­ktā sthitis ta­ddhe­tu­nā kriyate tasyāsthā­snu­tvā­pa­tteḥ | sthi­ti­saṃ­ba­ndhā<span type="hard-break">- </span><lb n="186,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,03</span>t tasya sthā­snu­te­ti cen na, sthi­ti­ta­dva­toḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­saṃ­bha­vā­t sa­ha­bhā­vā­t tayoḥ, a­sa­ha­bhā­ve sthiteḥ pūrvaṃ <lb n="186,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,04</span>ta­tkā­ra­ṇasyā­sthi­ti­pra­sa­kteḥ­, sthiter api sva­kā­ra­ṇā­d u­tta­ra­kā­la­m a­nā­śra­ya­tvā­nu­ṣa­ṅgā­t | tayor ā­śra­yā­śra­yi­bhā­vaḥ <lb n="186,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,05</span>saṃbandhaḥ iti cen na, a­rthā­nta­ra­bhū­ta­yoḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­bhā­ve tadabhā­vā­bhyu­pa­ga­mā­t kuṇḍaba­da­ra­va­t | tadavyati<span type="hard-break">- </span><lb n="186,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,06</span>riktā sthitis taddhetunā vi­dhī­ya­te ity ayam api pakṣo na śre­yā­n­, tadvaiyarthyāt, sthitisvabhā­va­syā­pi sthiti<span type="hard-break">- </span><lb n="186,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,07</span>karaṇe ta­tkā­ra­ṇā­nā­m a­nu­pa­ra­ma­pra­sa­ṅgā­t­, svayam a­sthi­ti­sva­bhā­va­sya sthi­ti­ka­ra­ṇā­yo­gā­d a­nu­tpa­tti­sva­bhā­vasyo­tpa­tti­ka­ra­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="186,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,08</span>yo­ga­va­t | tataḥ sthi­ti­sva­bhā­va­ni­ya­to 'rthaḥ syāt sarvadā sthiter a­he­tu­ka­tvā­t | tad eva<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">mādau sthi­ti­da­rśa­nā­c cha<span type="hard-break">- </span><lb n="186,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,09</span>bda­vi­dyu­tpra­dī­pā­de­r ante 'pi sthiter a­nu­mā­naṃ yuktam | a­nya­thā­nte kṣa­ya­da­rśa­nā­d ādau ta­tpra­ti­pa­tti­r asama<span type="hard-break">- </span><lb n="186,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,10</span>ñjasaiva | tādṛśaḥ kāra­ṇā­da­rśa­ne 'pi ka­thaṃ­ci­d u­pā­dā­nā­nu­mā­navat tatkā­rya­sa­ntā­na­sthi­ti­r a­dṛ­ṣṭā­py anumī<span type="hard-break">- </span><lb n="186,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,11</span>yeta</seg> | śa­bda­vi­dyu­dā­deḥ sā­kṣā­da­nu­pa­la­bdha­m u­pā­dā­na­m anumīyate ni­rṇi­ba­ndha­no­tpā­da­pra­sa­ṅga­bha­yā­n na punas tadutta­ra­kā­rya<span type="hard-break">- </span><lb n="186,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,12</span>m a­va­stu­tvā­nu­ṣa­ṅga­bha­yā­d iti kim api ma­hā­mo­ha­vi­la­si­ta­m | śa­bdā­de­r u­tta­ra­kā­ryā­ka­ra­ṇe 'pi yogijñānasya ka­ra­ṇā­n nā<span type="hard-break">- </span><lb n="186,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,13</span>va­stu­tva­pra­sa­kti­r iti cen na, ā­svā­dya­mā­na­ra­sa­sa­mā­na­kā­la­rū­po­pā­dānasya rū­pā­ka­ra­ṇe 'pi rasasa­ha­kā­ri­tva­pra­sa­ṅgā­t­, <lb n="186,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,14</span>tato rasād rū­pā­nu­mā­nā­nu­papatter a­ni­ṣṭa­pra­sa­ṅgā­t | tathā dṛ­ṣṭa­tvā­n ne­hā­ni­ṣṭa­pra­saṅga iti cet, kiṃ punaḥ śabdād eva <lb n="186,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,15</span>śa­bda­syo­tpa­tti­r u­pa­la­bdhā ka­dā­ci­t ? śa­ṅkhā­di­śa­bda­saṃ­ta­tau ma­dhyā­va­sthā­yāṃ śabdād eva śa­bda­syo­tpa­tti­r dṛṣṭeti <lb n="186,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,16</span>cet katham u­tta­ra­śa­bdo­tpa­tti­r adṛṣṭā ? tathaiva ta­ddṛ­ṣṭe­r iti śa­bdā­de­r yo­gi­jñā­na­ka­ra­ṇa­va­du­tta­ra­śa­bdā­di­ka­ra­ṇa­m anumī<span type="hard-break">- </span><lb n="186,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,17</span>yatāṃ, rūpopādānād rū­po­tpa­tti­vat | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">tasmāt kathaṃcana sthi­ti­ma­taḥ pra­ti­kṣa­ṇaṃ vivarto 'pi nānyathā</seg>, gagana<span type="hard-break">- </span><lb n="186,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,18</span>ku­su­ma­va­t | yadi punaḥ pa­ra­mā­rtha­taḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­syā­bhā­vā­d vi­ro­dhya­vi­ro­dha­ka­bhā­vā­di­va­t pra­ti­kṣa­ṇaṃ vivarto 'pi <lb n="186,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,19</span>neṣyate saṃ­vi­da­dvai­tā­bhyu­pa­ga­mād iti matis tadā <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">prabhavāder a­yo­gā­t kutaḥ pre­tya­bhā­vā­diḥ</seg> ? syā­dvā­di­bhi­r āpā<span type="hard-break">- </span><lb n="186,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,20</span>dyasya pre­tya­bhā­va­pu­ṇya­pā­pa­kri­yā­ba­ndha­mo­kṣa­ta­tpha­lā­bhā­vasya svayam e­vā­bhyu­pa­ga­mād a­ti­bhī­ta­pra­lā­pa­mā­tra­m etad ā­la­kṣya­te­, <lb n="186,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 186,21</span>saṃ­vi­da­dvai­ta­sya sā­dha­nā­saṃ­bha­vā­t­, saṃ­vi­nmā­tra­sya svakāryā­ka­ra­ṇe '­na­rtha­kri­yā­kā­ri­ṇo va­stu­tva­vi­ro­dhān ni­tya­tva­va­t­, <pb n="187"/><lb n="187,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,01</span>tasya sva­kā­rya­ka­ra­ṇe kā­rya­ka­ra­ṇa­sva­bhā­vasiddheḥ | saṃvidadvaitena bhe­da­bhrā­nti­bā­dha­ne bā­dhya­bā­dha­ka­bhāvaḥ | tadabādhane <lb n="187,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,02</span>tasyāvya­va­sthi­tiḥ­, pra­ti­pa­kṣa­vya­va­cche­dā­bhā­vā­t | saṃvṛti­mā­tre­ṇa <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">saty api hetuphalabhāve '­kā­ra­ṇakā­ryā­nta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="187,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,03</span>vatsa­nta­ti­r na syād a­tā­dā­tmyā­vi­śe­ṣā­t</seg> | na hi kā­rya­kā­ra­ṇa­kṣa­ṇānām a­kā­rya­kā­ra­ṇa­kṣa­ṇe­bhya­s tā­dā­tmyā­bhā­vai<span type="hard-break">- </span><lb n="187,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,04</span>kānte kaścid viśeṣo nairantaryādiḥ saṃ­bha­va­ti­, tasya bhi­nna­saṃ­tā­na­kā­rya­kā­ra­ṇa­kṣa­ṇe­ṣv api bhāvāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">tatsvabhāva<span type="hard-break">- </span><lb n="187,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,05</span>vi­śe­ṣā­va­kḷ­ptau tādātmye ko '­pa­ri­to­ṣaḥ</seg> ? ka­thaṃ­ci­t tā­dā­tmya­syai­vai­ka­saṃ­tā­na­kṣa­ṇā­nāṃ sva­bhā­va­vi­śe­ṣa­sya vyava<span type="hard-break">- </span><lb n="187,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,06</span>sthiter a­vya­bhi­cā­ri­ṇaḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­sya su­ga­te­ta­ra­kṣa­ṇe­ṣu bhi­nna­saṃ­tā­ne­ṣv api bhāvāt, bhedatā­dā­tmya­yo­r hi <lb n="187,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,07</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">virodhasya sa­rva­thā­py apari­hā­rya­tvā­t</seg>, saṃvidi ve­dya­ve­da­kā­kā­ra­bhe­de 'pi tā­dā­tmyo­pa­ga­mā­d a­nya­thai­ka­jñā­na­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="187,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,08</span>vi­ro­dhā­t­, saṃvidākā­ra­ve­dyā­dyā­kā­ra­vi­ve­ka­yoḥ pra­tya­kṣa­pa­ro­kṣa­yo­r bhede 'pi saṃ­vi­de­ka­tvā­ṅgī­kara­ṇā­t­, kathaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="187,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,09</span>ci­ttā­dā­tmyā­bhā­ve saṃ­tā­na­ni­ya­ma­ni­ba­ndha­na­sya sva­bhā­va­vi­śe­ṣa­syā­nu­pa­la­bdheḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">tatsaṃ­tā­nā­pe­kṣa­yā pre­tya­bhā­vā­di <lb n="187,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,10</span>mā maṃsta</seg>, kṣa­ṇa­kṣa­yai­kā­nte saṃ­tā­na­syai­va sā­dha­yi­tuṃ duḥ­śa­kya­tvā­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">jñānajñeyayoḥ pra­ti­kṣa­ṇaṃ vi­la­kṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="187,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,11</span>tvāt</seg> | sa evāhaṃ tad e­ve­da­m iti pra­tya­bhi­jñā­nā­d a­nu­sma­ra­ṇā­d a­bhi­lā­ṣā­de­ś ca saṃ­tā­na­ni­ya­ma­si­ddhi­r iti cen na, <lb n="187,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,12</span>tasyai­vā­saṃ­bha­vā­t | sarvathā vai­la­kṣa­ṇye puṃso 'rthasya ca <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">na vai pra­tya­bhi­jñā­nā­diḥ pu­ru­ṣā­nta­ra­va­d a­rthā­nta­ra­va­c ca | <lb n="187,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,13</span>tataḥ ka­rma­pha­la­saṃ­ba­ndho 'pi nā­nā­saṃ­tānavad aniyamān na yuktim a­va­ta­ra­ti</seg> | ta­da­nā­di­vāsa­nā­va­śā­t ta­nni­ya­ma <lb n="187,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,14</span>iti cen na, ka­thaṃ­ci­d apy atādātmye kā­rya­kā­ra­ṇa­kṣa­ṇa­yo­s ta­da­gha­ṭa­nā­t tadvat | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">tatsūktaṃ '­kṣa­ṇi­ka­pa­kṣo bu­ddhi­ma­dbhi<span type="hard-break">- </span><lb n="187,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,15</span>r a­nā­da­ra­ṇī­yaḥ sa­rva­thā­rtha­kri­yā­vi­ro­dhā­n ni­tya­tvai­kā­nta­va­t</seg> ' | na cārthakriyā kā­rya­kā­ra­ṇa­rū­pā saty eva kāraṇe <lb n="187,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,16</span>syād asaty eva vā | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">saty eva kāraṇe yadi kāryaṃ, trai­lo­kya­m e­ka­kṣa­ṇa­va­rtti syāt</seg>, kā­ra­ṇa­kṣa­ṇa­kā­le eva sarva<span type="hard-break">- </span><lb n="187,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,17</span>syo­tta­ro­tta­ra­kṣa­ṇa­saṃ­tā­na­sya bhā­vā­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_41">tataḥ saṃ­tā­nā­bhā­vā­t pakṣānta­rā­saṃ­bha­vā­c ca | iti sthitam eva</seg> sādhanaṃ <lb n="187,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,18</span>sa­rva­thā­rtha­kri­yā­vi­ro­dhā­d iti, sādhyaṃ ca kṣa­ṇi­kaṃ­, pakṣo bu­ddhi­ma­dbhi­r a­nā­da­ra­ṇī­ya iti, pra­tya­bhi­jñā­dya­bhā­vā­t pre­tya­bhā­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="187,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,19</span>dya­saṃ­bha­va iti ca, asmin pakṣe pra­yā­sā­bhā­vā­t | yadi punar asaty eva kāraṇe kāryaṃ tadā kā­ra­ṇa­kṣa­ṇā­t pūrvaṃ <lb n="187,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,20</span>paścāc cā­nā­di­r a­na­nta­ś ca kālaḥ kā­rya­sa­hi­taḥ syāt kā­ra­ṇā­bhā­vā­vi­śe­ṣā­t | ta­da­vi­śe­ṣe 'pi kāryasya svayaṃ niya<span type="hard-break">- </span><lb n="187,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 187,21</span>ta­kā­la­tve nityasya sarvadā bhā­vā­vi­śe­ṣe 'pi tat syād ity uktam | </p><p n="a_171" rend="justify"><pb n="188"/><lb n="188,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 188,01</span>kiṃ ca kṣa­ṇi­ka­pa­kṣe na tāvat sad eva kāryam u­tpa­dya­te sva­ma­ta­vi­ro­dhād u­tpa­ttya­nu­pa­ra­ma­pra­sa­ṅgāc ca | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_42 a_172"><l ana="sbt" n="sbt_42ab"><lb n="188,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 42ab</span>yady asat sarvathā kāryaṃ tan mā jani kha­pu­ṣpa­va­t | </l><l ana="sbt" n="sbt_42cd"><lb n="188,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 42cd</span>mo­pā­dā­na­ni­yāmo bhūn māśvāsaḥ kā­rya­ja­nma­ni | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">42</ref> | </l></lg><p n="a_173" rend="justify"><lb n="188,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 188,04</span>pa­ryā­yā­kā­re­ṇe­va dra­vyā­kā­re­ṇā­pi sarvathā yady a­sa­tkā­ryaṃ tadā tan mā ja­ni­ṣṭa­, kha­pu­ṣpa­m iva | tathā hi | yat <lb n="188,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 188,05</span>sa­rva­thā­py asat tan na jā­ya­mā­naṃ dṛṣṭaṃ, yathā kha­pu­ṣpa­m | tathā ca parasya kāryam | iti vyā­pa­ka­vi­ru­ddho­pala<span type="hard-break">- </span><lb n="188,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 188,06</span>bdhiḥ | kāryatvaṃ hi ka­thaṃ­ci­t sattvena vyāptam | ta­dvi­ru­ddhaṃ sa­rva­thā­py a­sa­ttva­m | pratītaṃ hi loke <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_42">ka­thaṃ­ci­t sataḥ <lb n="188,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 188,07</span>kā­rya­tva­m u­pā­dā­nasyo­tta­rī­bhavanāt</seg> | sad eva, katham asat syā­dvi­ro­dhā­d iti na codyaṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_42">sakṛd api vi­ru­ddha­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="188,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 188,08</span>rmā­dhyā­sā­ni­rā­kṛ­te</seg> ś ci­tra­ve­da­na­va­d ity u­kta­prā­ya­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_42">tathā cānva­ya­vya­ti­re­ka­pra­tī­te­r bhā­va­sva­bhāva­ni­ba­ndha­nā­yāḥ <lb n="188,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 188,09</span>kiṃ phalam a­pa­lā­pe­na ? ta­da­nya­ta­ra­ni­rā­kṛ­tā­v u­bha­ya­ni­rā­kṛ­ti­r a­bhe­dā­t</seg> | katham a­nva­ya­vyati­re­ka­yo­r abheda iti <lb n="188,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 188,10</span>cet kā­ra­ṇa­sya bhāve bhā­va­syai­va ta­da­bhā­ve '­bhā­va­rūpatvāt | na hi kā­ra­ṇa­syā­bhā­ve 'bhāva eva bhāve bhāvo na <lb n="188,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 188,11</span>pra­tī­ya­te yatas ta­da­bhe­do na syāt | kathaṃ bhā­va­sva­bhā­va­ni­ba­ndha­nā­nva­ya­vya­ti­re­ka­pra­tī­ti­s tasyā bhāvābhā­va­sva­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="188,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 188,12</span>ni­ba­ndha­na­tvā­d ity apy a­nā­śa­ṅka­nī­yaṃ­, sva­bhā­vā­ntara­syai­vā­bhā­va­vya­va­hā­rā­rha­tvā­t | pāva­ka­vi­vi­kta­pra­de­śa­vi­śe­ṣasyaiva pāva<span type="hard-break">- </span><lb n="188,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 188,13</span>kā­bhā­va­sya dhū­ma­ra­hi­ta­de­śa­sya ca dhū­mā­bhā­va­sya pra­tī­ti­go­ca­ra­tvā­t­, pāvakābhāve dhū­mā­bhā­va­sya ca vya­ti­re­ka­la<span type="hard-break">- </span><lb n="188,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 188,14</span>kṣa­ṇa­tvā­t siddhaṃ vya­ti­re­ka­pra­tī­te­r bhā­va­sva­bhā­va­ni­ba­ndha­na­tva­m a­nva­ya­pra­tī­te­r iva | iti ni­rā­re­kaṃ­, nī­rū­pa­syā­bhā­va­sya <lb n="188,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 188,15</span>pra­ti­kṣe­pā­t | na ca sa­rva­thā­py asataḥ kāryatve '­nva­ya­vya­ti­re­ka­pra­tī­tiḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­vya­va­sthā­he­tuḥ­, kā­ra­ṇā­bhā­ve <lb n="188,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 188,16</span>eva kāryasya bhāvād bhāve cā­bhā­vā­t | iti ni­ve­di­ta­prā­ya­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_42">tan nā­sa­tkā­ryaṃ­, sarvathāpy a­nu­tpā­da­pra­sa­ṅgā­t <lb n="188,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 188,17</span>kha­ku­su­ma­va</seg> d iti vya­va­ti­ṣṭha­te­, kā­rya­tva­ka­thaṃ­ci­tsa­ttva­yo­r eva vyā­pya­vyā­pa­kabhāvasya pra­si­ddhe­s tathā pratīteḥ | <lb n="188,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 188,18</span>tata eva <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_42">na tādṛkkāra­ṇa­va­t­, sa­rva­thā­'­bhū­ta­tvād va­ndhyā­su­ta­va­t kathaṃcid a­sthi­tā­nu­tpa­nna­tvā­d iti yojyam</seg> | <lb n="188,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 188,19</span>na hi sa­rva­thā­py a­sa­tkā­rya­m abhūtaṃ na bha­va­ti­, yataḥ ka­thaṃ­ci­d apy a­sthi­ta­m anutpannaṃ ca na syāt, ka­thaṃ­ci­t sata eva <pb n="189"/><lb n="189,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,01</span>sthi­ta­tvo­tpa­nna­tva­gha­ṭa­nā­d vi­nā­śa­ghaṭa­na­va­t­, sat u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vya­yu­kta­tva­la­kṣa­ṇa­tvā­t | na co­tpā­dā­di­tra­ya­ra­hi­taṃ <lb n="189,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,02</span>vastu samasti yataḥ kāraṇavat syāt ni­ra­nva­ya­vi­nā­śe tatkāraṇasya ta­dbhā­vā­yo­gā­t kāryasya ta­dbhā­vā­yo­ga­va­t | </p><p n="a_174" rend="justify"><lb n="189,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,03</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_42">saty api pra­bha­va­la­kṣaṇe pū­rva­pū­rva­syo­tta­rī­bha­va­naṃ mṛ­tpi­ṇḍa­sthā­sa­ko­śa­ku­śū­lā­di­ṣu sa­ka­la­lo­ka­sā­kṣi­kaṃ</seg> <lb n="189,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,04</span>siddham | tan na <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_42">sva­ma­nī­ṣi­kā­bhiḥ sadṛśāpa­rā­pa­ro­tpa­tti­vipra­la­mbhā­n a­va­dhā­ra­ṇāv a­kḷ­pti­m ā­ra­ca­ya­tāṃ mopā<span type="hard-break">- </span><lb n="189,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,05</span>dā­na­ni­ya­mo bhūt kā­ra­ṇā­ntaravat ta­da­nva­yā­bhā­vā­vi­śe­ṣā­t sarvathā vai­la­kṣa­ṇyāt</seg> | na hi mṛ­tpi­ṇḍa­sthā<span type="hard-break">- </span><lb n="189,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,06</span>sādīnāṃ ta­ntu­pa­ṭā­dī­nāṃ ca sarvathā vai­la­kṣa­ṇye­nā­nva­yā­bhā­vā­vi­śe­ṣe 'pi mṛtpiṇḍa e­vo­pā­dā­naṃ sthā­sa­sya­, sthāsa <lb n="189,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,07</span>eva ko­śa­sya­, kośa eva ku­śū­la­sya­, kuśūla eva gha­ṭa­sya­, na punas ta­ntvā­da­yaḥ sthā­sā­dī­nā­m iti ni­ya­ma­ni­ba<span type="hard-break">- </span><lb n="189,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,08</span>ndhanaṃ kim apy asti, yataḥ pū­rva­pū­rva­syo­tta­rī­bha­va­naṃ mṛ­tpi­ṇḍa­sthā­sā­di­ṣu sa­ka­la­lo­ka­sā­kṣi­kaṃ na bhavet | vailakṣaṇyā<span type="hard-break">- </span><lb n="189,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,09</span>na­va­dhā­ra­ṇaṃ nibandhanam iti cet tad yadi sadṛśā­pa­rā­pa­ro­tpa­tti­vi­pra­lambhāt pra­ti­pa­ttṝ­ṇā­m iṣyate tadā sa­ma­sa­ma­ya­varti<span type="hard-break">- </span><lb n="189,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,10</span>ti­lā­dī­nāṃ saṃtatyo­tpa­dya­mā­nā­nāṃ vai­la­kṣa­ṇyā­na­va­dhā­ra­ṇaṃ syāt | tataś ca pa­ra­spa­ra­bhi­nna­saṃ­tatīnām apy u­pā­dā­natvaṃ <lb n="189,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,11</span>pra­sa­jye­ta vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | yathaiva hy e­ka­saṃ­tā­na­va­rti­naḥ sa­dṛ­śa­syā­pa­rāpa­ra­syo­tpa­ttiḥ sā­dṛ­śya­m a­bhā­vā­vya­va­dhānaṃ ca <lb n="189,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,12</span>bāhyaṃ, vi­pra­la­mbha­stva­nā­dya­bhe­da­vā­sa­nā­hi­ta­m a­bhe­da­jñā­na­m a­nta­ra­ṅgaṃ vai­la­kṣa­ṇyā­na­va­dhā­ra­ṇa­sya kāraṇaṃ tathā bhi­nna­saṃ­ta­tī<span type="hard-break">- </span><lb n="189,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,13</span>nām api ti­lā­dī­nā­m iti na viśeṣaḥ | nanu bhi­nna­de­śā­nāṃ teṣāṃ satyām api sā­dṛ­śyo­tpa­ttau nā­bhā­ve­nā­vyava<span type="hard-break">- </span><lb n="189,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,14</span>dhānam a­nta­rā­le pa­ra­spa­ra­m a­bhā­va­sya vya­va­dhā­ya­ka­sya bhāvād iti na mantavyaṃ, mṛ­tpi­ṇḍa­sthā­sā­dī­nā­m e­ka­saṃ­tā­na­va­rti<span type="hard-break">- </span><lb n="189,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,15</span>nām api bhi­nna­de­śa­tva­saṃ­bhavād a­bhā­va­vya­va­dhā­na­pra­sa­ṅgā­t | na hi teṣāṃ kāla eva bhidyate na punar deśas tasya <lb n="189,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,16</span>ni­tya­tva­prasaṅgāt | sa­rva­sva­la­kṣa­ṇā­nāṃ sva­rū­pa­mā­tra­de­śatayā de­śa­bhā­vā­d adoṣa iti cet katham evaṃ bhi­nna­saṃ­ta­ti­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="189,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,17</span>lādīnāṃ bhi­nna­de­śa­tā ? | sva­rū­pa­la­kṣa­ṇa­de­śa­bhe­dā­d iti cen mṛ­tpi­ṇḍā­dī­nā­m api tata eva sāstu, na cānyatrāpītya<span type="hard-break">- </span><lb n="189,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,18</span>viśeṣa eva | sā­dṛ­śya­vi­śe­ṣād viśeṣa ity api mithyā, sā­dṛ­śya­syā­pi pa­ra­mā­rtha­taḥ kvacid abhāvāt sā­mā­nya­va­t | <lb n="189,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,19</span>a­ta­tkā­rya­kā­ra­ṇa­vyā­vṛ­ttyā kalpitasya tu sā­dṛ­śya­sya ko viśeṣa iti cintyam | vai­la­kṣa­ṇyā­na­va­dhā­ra­ṇa­he­tutva<span type="hard-break">- </span><lb n="189,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,20</span>m iti cet kṛ­ṣṇa­ti­lā­di­ṣu bhi­nna­saṃ­tā­ne­ṣv api sa­mā­na­m | pa­ra­spa­rā­śra­ya­tvā­nu­ṣa­ṅga­ś caivam | sati sā­dṛ­śya­vi­śe­ṣe <lb n="189,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 189,21</span>mṛ­tpi­ṇḍā­di­ṣu vai­la­kṣa­ṇyā­na­va­dhā­ra­ṇaṃ tasmin sati sā­dṛ­śya­vi­śe­ṣa­ni­śca­yaḥ | iti nai­ka­syā­pi nirṇayaḥ syāt | <pb n="190"/><lb n="190,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 190,01</span>nanv a­ni­ści­tā­d eva sā­dṛ­śya­vi­śe­ṣā­d a­bhe­dā­dhya­va­sā­ya­rū­paṃ vai­la­kṣa­ṇyā­na­va­dhā­ra­ṇaṃ ni­ścī­ya­te | tataḥ sā­dṛ­śya­vi­śe­ṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="190,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 190,02</span>nu­mā­nā­n ne­ta­re­ta­rā­śra­ya­tvaṃ tayor iti cen na, evaṃ ya­ma­la­kādiṣv api ta­da­nu­mā­napra­sa­ṅgā­d anvayasyāpi ta­dva­tpra­sa­kteḥ | </p><p n="a_175" rend="justify"><lb n="190,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 190,03</span>nanu ca <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_42">ni­ra­nva­ya­syā­pi tādṛśī pra­kṛ­ti­r ātmānaṃ kā­ra­ṇā­nta­re­bhyo yayā vi­śe­ṣa­ya­tī­ti cen na, <lb n="190,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 190,04</span>a­tya­nta­vi­śe­ṣānu­pa­la­bdheḥ | tada­vi­śe­ṣādarśane sa­rva­thā­ndhyaṃ syāt</seg>, vi­śe­ṣā­vi­śe­ṣa­yo­r adṛṣṭau ta­dra­hi­ta­va­stu<span type="hard-break">- </span><lb n="190,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 190,05</span>rū­po­pa­la­mbhā­bhā­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_42">tasmād iyam asya pra­kṛ­ti­r yayā pū­rvo­tta­ra­sva­bhā­va­hā­no­pā­dā­nā­dhi­ka­ra­ṇa­sthitiṃ <lb n="190,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 190,06</span>pra­ti­kṣa­ṇaṃ bibharti yato 'yam u­pā­dā­na­ni­ya­maḥ siddhaḥ</seg>, pū­rvo­tta­ra­sva­bhā­va­hā­no­pā­dā­na­mātre tadasiddheḥ sthitimātra<span type="hard-break">- </span><lb n="190,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 190,07</span>vat | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_42">athāpi ka­thaṃ­ci­d u­pā­dā­na­ni­ya­maḥ ka­lpye­ta­, kārya­ja­nma­ni katham āśvāsaḥ</seg> ? saṃ­vṛ­ti­mā­tre­ṇo­pa­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="190,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 190,08</span>lpitād u­pā­dā­na­ni­ya­mā­t kā­ryo­tpa­ttā­v a­nā­śvā­sa­da­rśa­nā­t sva­pna­va­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_42">tada­tya­ntā­sa­taḥ kā­rya­syo­tpa­tte­s tantubhyaḥ <lb n="190,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 190,09</span>pa­ṭā­di­r eva na punaḥ ku­ṭā­di­r iti ni­rhe­tu­ko niyamaḥ syāt | pū­rva­pū­rva­vi­śe­ṣā­d u­tta­ro­tta­ra­ni­ya­ma­ka­lpa­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="190,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 190,10</span>yām a­nu­pā­dāne 'pi syāt</seg> ta­nni­ya­ma­ka­lpa­nā | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_42">tathā­'­da­rśa­na­m a­he­tu­r atraiva vi­cā­rā­t</seg> | na hi yatraiva vivāda<span type="hard-break">- </span><lb n="190,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 190,11</span>s tad eva ni­ya­ma­he­tu­r iti yuktaṃ vaktum a­vi­cā­ra­ka­tva­pra­sa­ṅgā­t | yathā­da­rśa­naṃ ni­ya­ma­ka­lpa­nā­yāṃ hetāv api <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_42">ka­thaṃ­ci­d ā<span type="hard-break">- </span><lb n="190,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 190,12</span>hi­ta­vi­śe­ṣa­ta­ntū­nāṃ pa­ṭa­sva­bhā­va­pra­ti­la­mbho­pa­la­mbhā­t tada­nya­ta­ra­vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­ni­ya­ma­ni­mi­ttā­tya­yā­t | <lb n="190,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 190,13</span>pratīter alam a­pa­lā­pe­na</seg> | na hi ta­ntu­ta­dvi­śe­ṣa­yo­r a­nya­ta­ra­sya vidhau niṣedhe ca niyam a­ni­mi­tta­m asti | na hi tantava <lb n="190,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 190,14</span>e­vā­tā­nā­di­vi­śe­ṣa­ni­ra­pe­kṣāḥ pa­ṭa­sva­bhā­vaṃ pra­ti­la­bha­mā­nāḥ sa­mu­pa­la­bhya­nte­, yena tantumātrasyaiva vi­dhi­ni­ya­mo viśeṣapra<span type="hard-break">- </span><lb n="190,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 190,15</span>ti­ṣe­dha­ni­ya­mo vā syāt | nāpi tantu­ni­ra­pe­kṣo viśeṣa eva pa­ṭa­sva­bhā­vaṃ svī­ku­rva­nn a­pa­la­bhya­te yato vi­śe­ṣa­vi­dhi­ni­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="190,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 190,16</span>mas tantupra­ti­ṣe­dha­ni­ya­mo vāvatiṣṭheta | na co­pa­la­bdhya­nu­pa­la­bdhī mu­ktvā­nya­nni­mi­ttaṃ tadvi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­yo­r niyamo 'sti <lb n="190,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 190,17</span>yena ta­da­tya­ye 'pi ta­du­bha­ya­pra­tī­te­r a­pa­lā­paḥ śobheta | nanu ta nāsti ta­nvā­dya­nva­ya u­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­ptasyānupalabdhe<span type="hard-break">- </span><lb n="190,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 190,18</span>r iti sva­bhā­vā­nu­pa­la­bdhi­s tatprati­ṣe­dha­ni­ya­ma­ni­mi­ttaṃ­, viśeṣamā­tra­syai­vo­pa­la­bdhe­s tadvi­dhi­ni­ya­ma­he­tu­tvād iti cen na, <lb n="190,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 190,19</span>ta­ntvā­dya­nva­ya­va­tta­dvi­śe­ṣa­syā­pi ni­ra­pe­kṣasyo­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pta­syā­nu­pa­la­bdhe­r a­vi­śe­ṣā­t pra­ti­ṣe­dha­ni­ya­ma­pra­sa­ṅgā­t | <pb n="191"/><lb n="191,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 191,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_42">tasmād u­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­ptā­nu­pa­la­bdhi­r a­na­nva­yasyaiva na punar u­bha­ya­rū­pa­sya | ity alaṃ pra­sa­ṅge­na</seg> | sa­rva­thā­nvaya<span type="hard-break">- </span><lb n="191,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 191,02</span>vi­śe­ṣa­yo­r eva pra­ti­ṣe­dha­ni­ya­ma­sya ni­mi­ttā­bhā­vāt ta­du­bha­ya­rū­pa­jā­tya­nta­ra­syai­va vi­dhi­ni­ya­ma­sya ni­mi­tta­sa­dbhā­vā­t <lb n="191,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 191,03</span>ta­nni­mi­tta­syā­rtha­kri­yā­kā­ri­tva­sya sa­ka­la­pra­mā­ṇo­pa­la­mbha­sya ca pra­si­ddhe­r virodhādya­saṃ­bha­vā­c ca | tad evaṃ kṣa­ṇi­kai­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="191,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 191,04</span>nta­pa­kṣe­ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_43 a_176"><l ana="sbt" n="sbt_43ab"><lb n="191,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 43ab</span>na he­tu­pha­labhā­vā­di­r a­nya­bhā­vā­d ananvayāt | </l><l ana="sbt" n="sbt_43cd"><lb n="191,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 43cd</span>santānānta­ra­va­n naikaḥ sa­ntā­na­s tadvataḥ pṛthak || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">43</ref> || </l></lg><p n="a_177" rend="justify"><lb n="191,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 191,07</span>kṣa­ṇi­kai­kā­nta­pa­kṣe 'pīti vi­va­rta­te | tena pū­rvo­tta­ra­kṣa­ṇā­nāṃ na he­tu­pha­la­bhā­vo vā­sya­vā­sa­ka­bhā­vaḥ ka­rma­pha­la­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="191,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 191,08</span>bandhaḥ pra­vṛ­ttyā­di­r vāsti, sa­rva­thā­'­na­nva­ye saty a­nya­bhā­vā­t saṃ­tā­nā­nta­ra­va­t | teṣām e­ka­saṃ­tā­na­tvā­t so 'stīti cen na, <lb n="191,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 191,09</span>e­ka­saṃ­tā­na­sya tadvataḥ pṛ­tha­ga­sa­ttvā­t­, saṃ­tā­ni­na e­vā­pa­rā­mṛ­ṣṭabhedāḥ santāna iti svayam a­bhyu­pa­ga­mā­t sarveṣāṃ <lb n="191,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 191,10</span>vai­la­kṣa­ṇyā­vi­śe­ṣā­t | sa­ntā­na­saṃ­ka­rapra­sa­ṅga­ś cā­vi­śe­ṣe­ṇā­pa­rā­mṛ­ṣṭa­bhe­da­tva­sya saṃbhavāt, ete e­vā­bhe­da­pa­rā­ma­rśa­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="191,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 191,11</span>ṣayā na punar anye iti vi­śe­ṣa­ni­ba­ndha­na­syā­bhā­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_43">vi­la­kṣa­ṇā­nā­m a­tya­nta­bhe­de 'pi sva­bhā­va­taḥ kilāsaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="191,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 191,12</span>kīrṇāḥ saṃ­ta­ta­yaḥ ka­rma­pha­la­saṃ­ba­ndhā­di­ni­ba­ndha­naṃ śa­śa­vi­ṣā­ṇa­sye­va va­rtu­la­tva­m ācaritaṃ kaś cetanaḥ śradda<span type="hard-break">- </span><lb n="191,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 191,13</span>dhīta</seg> ? pra­tya­kṣe­ṇā­pra­tī­te 'rthe sva­bhā­va­syā­śru­yi­tu­m a­śa­kya­tvā­t <span resp="?" rend="underline">"­pra­tya­kṣe­ṇa pratīte 'rthe yadi pa­rya­nu­yu­jya­te</span> | svabhā<span type="hard-break">- </span><lb n="191,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 191,14</span>vair uttaraṃ vācyaṃ dṛṣṭe kā­nu­pa­pa­nna­tā­" iti svayam a­bhi­dhā­nā­t | na ca pa­ra­spa­raṃ vi­la­kṣa­ṇā­nā­m eva kṣa­ṇā­nā­m atyanta<span type="hard-break">- </span><lb n="191,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 191,15</span>ma­nva­yā­sa­ttve 'py antar bahir vā saṃ­ta­ta­yo '­saṃ­kī­rṇā eva pra­tya­kṣa­taḥ pra­tī­tāḥ­, tasyaikakṣaṇa­go­ca­ra­ta­yā saṃ­tā­nā­vi­ṣa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="191,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 191,16</span>tvāt | nāpy a­nu­mā­na­taḥ­, sva­bhā­va­sya kāryasya vā ta­lli­ṅga­sya pratibaddha­syā­na­va­dhā­ra­ṇā­t | pra­tya­bhi­jñā­nā­di tada<span type="hard-break">- </span><lb n="191,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 191,17</span>numāne liṅgam iti cen na, tasya kvacid anvayāsiddher vya­ti­re­kāni­śca­yā­c ca | tata eva nā­nya­thā­nu­pa­pattiḥ, pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="191,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 191,18</span>bhi­jñā­nā­deḥ saṃtānābhāve '­saṃ­bha­va­ni­ya­ma­ni­śca­yā­yo­gā­t­, tatraikadravya­pra­tyā­sa­tte­r eva tataḥ pra­si­ddhe­r viruddhatvanirṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="191,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 191,19</span>yāt | tato na saṃtāno 'sti sva­bhā­va­ta e­vā­saṃ­kī­rṇāḥ saṃ­tā­nā­nta­rai­r iti sūktam | </p><p n="a_178" rend="justify"><pb n="192"/><lb n="192,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 192,01</span>syān matam —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_44 a_179"><l ana="sbt" n="sbt_44ab"><lb n="192,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 44ab</span>anyeṣv ananyaśabdo 'yaṃ saṃ­vṛ­tti­r na mṛṣāṃ katham ? | </l><l ana="sbt" n="sbt_44cd"><lb n="192,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 44cd</span>mukhyārthaḥ saṃ­vṛ­ti­r na syād vinā mukhyān na saṃvṛtiḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">44</ref> || </l></lg><p n="a_180" rend="justify"><lb n="192,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 192,04</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_44">saṃtānibhyo 'nanyaḥ saṃ­tā­naḥ­, a­nya­thā­tma­no nā­mā­nta­ra­ka­ra­ṇā­t</seg> –ātmā saṃtāna iti, sukhādi<span type="hard-break">- </span><lb n="192,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 192,05</span>pariṇāmebhyo bhinnasya vastuno vyā­pa­ka­syā­tma­tvā­d a­rtha­bhe­dā­bhā­vā­t | tathā nā­mā­nta­ra­ka­ra­ṇe ca <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_44">ni­tyā­ni­tya<span type="hard-break">- </span><lb n="192,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 192,06</span>vi­ka­lpā­nu­papatte</seg> r nānyaḥ saṃtāno vāstavaḥ syāt | ni­tya­vi­kalpe tasya saṃ­tā­ni­vyā­pa­ka­tvā­bhāvo '­ne­ka­sva<span type="hard-break">- </span><lb n="192,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 192,07</span>bhāvena ta­dvyā­pa­katve tasya ni­tyai­ka­rū­pa­tva­vi­ro­dhā­t | ekasvabhāvena ta­dvyā­pa­ka­tve saṃ­tā­ni­nā­m e­ka­rū­pa­tvā­pa­tteḥ <lb n="192,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 192,08</span>kutaḥ saṃtānaḥ ? a­ne­ka­vyā­pi­naḥ kramaśaḥ saṃ­tā­na­tvā­t | tadanitye vikalpe 'pi na saṃ­tā­naḥ­, saṃ­tā­ni­va­dbhe­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="192,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 192,09</span>d e­ka­pra­tyava­ma­rśā­vi­ṣa­ya­tvā­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_44">api tu saṃvṛttyā'nyeṣv a­na­nya­vya­va­hā­rā­t</seg>, ananya iti śa­bda­vi­ka­lpa­la<span type="hard-break">- </span><lb n="192,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 192,10</span>kṣa­ṇa­tvā­d eka<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_44">tvam u­pa­ri­ci­ta­m iti</seg> | anyeṣv a­na­nya­śa­bdo 'yaṃ saṃvṛtiḥ sau­ga­tai­r a­bhi­dhī­ya­te saṃtānaḥ | so 'pi kathaṃ <lb n="192,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 192,11</span>mṛṣā na syāt ? | astu vyalīko 'yaṃ vya­va­hā­ra­s ta­the­ṣṭa­tvā­d iti cet tarhi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_44">vya­lī­ka­vya­va­hā­re 'pi vi­śe­ṣā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="192,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 192,12</span>pa­pa­tteḥ­, saṃbandhani­ya­mā­bhā­va­s ta­da­va­sthaḥ</seg>, sa­ka­la­saṃ­tānināṃ sā­ṅka­rya­syā­pa­ri­hṛ­ta­tvā­t­, u­pa­ca­ri­te­nai­ka­saṃ­tā­ne­na <lb n="192,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 192,13</span>ke­ṣāṃ­ci­d eva sve­ṣṭa­saṃ­tā­ni­nāṃ vyāpter niyamayitum aśakteḥ | yadi tu mukhyārtha eva saṃtānaḥ syāt tadā na saṃvṛtiḥ | <lb n="192,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 192,14</span>saṃ­vṛ­ti­r eva saṃ­tā­na­s ta­tho­pa­cā­rā­d iti cen na, tasya mu­khya­pra­jo­ja­na­tva­vi­ro­dhā­t | mukhya­pra­yo­ja­na­ś cāyaṃ, pra­tya­bhi­jñā<span type="hard-break">- </span><lb n="192,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 192,15</span>nāder mukhyasya kāryasya ka­ra­ṇā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_44">u­pa­cā­ra­s tu narte mukhyāt | yathāgnir mā­ṇa­va­kaḥ | iti skhalati hi <lb n="192,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 192,16</span>tatrā­na­nya­pra­tya­yaḥ­, pa­rī­kṣā­'­kṣa­ma­tvā­t | ata e­vā­mu­khyārthaḥ prastutā­sā­dha­na­m</seg> | na hy agnir mā­ṇa­va­ka <lb n="192,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 192,17</span>ity u­pa­cā­rā­t pā­kā­dā­v ādīyate | tathā saṃtāno 'py u­pa­ca­ri­taḥ saṃ­tā­ni­ni­ya­mahetur na syāt | iti ta­da­va­sthaṃ saṃtā<span type="hard-break">- </span><lb n="192,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 192,18</span>ni­sā­ṅka­ryaṃ­, saṃ­tā­na­syai­ka­sya saṃ­tā­ni­bhyo bhi­nna­syā­bhi­nna­syo­bha­ya­rū­pa­syā­nu­bha­ya­rū­pa­sya cā­saṃ­bha­vā­t | tata eva —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_45 a_181"><l ana="sbt" n="sbt_45ab"><lb n="192,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 45ab</span>catuṣkoṭer vi­ka­lpa­sya sarvā­nte­ṣū­ktya­yo­ga­taḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_45cd"><lb n="192,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 45cd</span>tattvānyatvam avācyaṃ cet tayoḥ saṃtānatadvatoḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">45</ref> || </l></lg><p n="a_182" rend="justify"><lb n="192,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 192,21</span>yo yo dharmas tatra tatra ca­tu­ṣko­ṭe­r vi­ka­lpa­sya va­ca­nā­yo­gaḥ | yathā sa­ttvai­ka­tvā­di­dha­rme­ṣu | dharmaś ca saṃtāna<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="193"/><lb n="193,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 193,01</span>ta­dva­to­s tattvam anyatvaṃ ca | iti tatrā­vā­cya­tva­si­ddhiḥ | prasiddhaṃ hi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_45">sa­ttvai­ka­tvā­di­ṣu sa­rva­dha­rme­ṣu sa­da­sa­du­bha­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="193,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 193,02</span>di­ca­tu­ṣko­ṭe­r a­bhi­dhā­tu­m a­śa­kya­tvā­t saṃ­tā­na­ta­dva­to­r api bhe­dā­bhe­do­bha­yā­nu­bha­ya­ca­tu­ṣko­ṭe­r a­na­bhi­lā­pya­tva­m</seg> | <lb n="193,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 193,03</span>sarvo hi va­stu­dha­rmaḥ san vā syād asan vā ubhayo vā­nu­bha­yo vā | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_45">sattve ta­du­tpa­tti­vi­ro­dhā­d asattve <lb n="193,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 193,04</span>punar ucchedapa­kṣo­pa­kṣi­pta­do­ṣā­d ubhaye co­bha­ya­do­ṣa­pra­sa­ṅgā­d a­nu­bha­ya­pa­kṣe 'pi vi­ka­lpā­nu­papatter ityādi</seg> yojyam | <lb n="193,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 193,05</span>tathā hi | vastuno dharma­syā­na­nya­tve va­stu­mā­tra­pra­sa­kte­r anyatve vya­pa­de­śāsiddher a­saṃ­ba­ndhā­t­, ubhaye co­bha­ya­pa­kṣa­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="193,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 193,06</span>vidoṣo '­nu­bha­ya­pa­kṣe ni­ru­pā­khyatvam iti | tathā­na­bhi­dhe­ya­tvaṃ pra­si­dhya­t sarvatra saṃ­tā­na­saṃ­tā­ni­no­r api tattvānya<span type="hard-break">- </span><lb n="193,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 193,07</span>tvābhyām a­vā­cya­tvaṃ pra­sā­dha­ya­ti vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | iti yeṣām ākūtaṃ tair api —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_46 a_183"><l ana="sbt" n="sbt_46ab"><lb n="193,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 46ab</span>ava­kta­vya­ca­tuṣko­ṭi­vi­ka­lpo 'pi na kathyatām | </l><l ana="sbt" n="sbt_46cd"><lb n="193,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 46cd</span>a­sa­rvā­ntam avastu syād a­vi­śe­ṣyavi­śe­ṣa­ṇa­m || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">46</ref> || </l></lg><p n="a_184" rend="justify"><lb n="193,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 193,10</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_46">na hi sa­rvā­thā­na­bhi­lā­pya­tve '­na­bhi­lā­pya­ca­tu­ṣko­ṭe­r a­bhi­dhe­ya­tvaṃ yuktaṃ, kathaṃcid a­bhi­lā­pya­tva­pra­sa­ṅgā­t</seg> | <lb n="193,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 193,11</span>tato bhavadbhir a­va­kta­vya­ca­tu­ṣko­ṭi­vi­ka­lpo 'pi na ka­tha­nī­yaḥ | iti na pa­ra­pra­tyā­yanaṃ nāma | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_46">api caivaṃ sati <lb n="193,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 193,12</span>sa­rva­vi­ka­lpā­tī­ta­m avastv eva syād anyatra vācoyukteḥ</seg> | jā­tya­nta­ra­m eva hy a­ne­kā­ntātmakaṃ sa­rva­thai­kā­nta­vi­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="193,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 193,13</span>lpā­tī­ta­tvā­t | sa­rva­vi­ka­lpā­tī­ta­m iti vā­co­yu­ktā­v eva vastūktaṃ syān nānyathā, tasyā­vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­t sva­pu­ṣpa­va­t | <lb n="193,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 193,14</span>na hi sarvathāpy asadanabhilāpyam avastv iti vā vi­śe­ṣa­ṇaṃ svī­ku­ru­te yato viśeṣyaṃ syāt | na cā­vi­śe­ṣya­m avi<span type="hard-break">- </span><lb n="193,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 193,15</span>śeṣaṇaṃ ca kiṃcid adhyakṣasaṃ vidi pra­ti­bhā­sa­te­, svasaṃ­ve­da­na­syā­pi sa­ttva­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śi­ṣṭa­ta­yā vi­śe­ṣya­syai­vā­va­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="193,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 193,16</span>nāt | ta­du­tta­ra­vi­ka­lpa­bu­ddhau svasya saṃ­ve­da­na­m iti vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­vo '­va­bhā­sa­te­, na tu svarūpe tasyeti cet tarhi <lb n="193,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 193,17</span>kim a­vi­śe­ṣya­vi­śe­ṣa­ṇaṃ saṃ­ve­da­na­m iti svataḥ pra­ti­bhā­sa­te ? ta­tho­pa­ga­me siddho vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­vaḥ saṃ­vi­di­, <lb n="193,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 193,18</span>ta­trā­vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­tva­syai­va vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­t­, sarvathāpy asato vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­tva­sya pra­ti­ṣe­dhā­yo­gā­t | <lb n="193,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 193,19</span>tathā hi | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_47 a_185"><l ana="sbt" n="sbt_47ab"><lb n="193,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 47ab</span>dra­vyā­dya­nta­rabhāvena niṣedhaḥ saṃjñinaḥ sataḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_47cd"><lb n="193,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 47cd</span>a­sa­dbhe­do na bhāvas tu sthānaṃ vi­dhi­ni­ṣe­dha­yoḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">47</ref> || </l></lg><p n="a_186" rend="justify"><lb n="193,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 193,22</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_47">dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­vā­nta­raiḥ pra­ti­ṣe­dhaḥ saṃjñinaḥ sataḥ kriyate</seg> sva­dra­vya­kṣe­tra­kā­la­bhā­vai­r na <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_47">punar asataḥ, <lb n="193,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 193,23</span>ta­dvi­dhi­pra­ti­ṣe­dhā­vi­ṣa­ya­tvā­t</seg> | dra­vyā­dya­nta­ra­bhā­ve­ne­va sva­dra­vyā­di­bhā­ve­nā­py asattve kuto vidhir nāma ? | ta­da­bhā­ve <pb n="194"/><lb n="194,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,01</span>na pra­ti­ṣe­dha­s tasya ka­thaṃ­ci­d vi­dhi­pū­rva­ka­tvā­t | tataḥ kathaṃcid a­bhi­lā­pya­sya sataḥ pra­ti­ṣe­dhā­d anabhilāpyatvaṃ yuktam | <lb n="194,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,02</span>kathaṃcid vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣyā­tma­na­ś ca sato '­vi­śe­ṣya­vi­śe­ṣa­ṇa­tva­m | iti nai­kā­nta­taḥ kiṃcid a­na­bhi­lā­pya­m a­vi­śe­ṣya­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="194,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,03</span>ṣaṇaṃ vābhyupajñā­ta­vya­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_47">na caitadviruddhaṃ sva­la­kṣa­ṇa­m a­ni­rde­śya­m i­tyā­di­va­t</seg> | sva­la­kṣa­ṇaṃ hi sva­rū­pe­ṇā­sā­dhā­ra­ṇe­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="194,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,04</span>nirdeśyaṃ nā­ni­rde­śya­m iti śabdena tathā ni­rde­śya­tvā­d anyathā va­ca­na­vi­ro­dhā­t | tathā pratyakṣaṃ ka­lpa­nā­po­ḍha­m api <lb n="194,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,05</span>sva­rū­pe­ṇa ka­lpa­nā­po­ḍha­m eva, na ka­lpa­nā­po­ḍha­m iti ka­lpa­nā­pe­kṣa­yā­, tasyānyathā ka­lpa­nā­po­ḍha­tve­na ka­lpa­nā­vi­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="194,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,06</span>dhāt, sa­ka­la­vi­ka­lpa­vā­g go­ca­rā­tī­ta­sya ni­ru­pā­khya­tva­pra­sa­ṅgā­t | ta­dva­tsyā­dvā­di­nāṃ na kiṃcid vi­pra­ti­ṣi­ddha­m | <lb n="194,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,07</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_47">abhāvo '­na­bhi­lā­pya ity api bhā­vā­bhi­dhā­nā­d e­kā­nta­vṛttāv eva do­ṣo­dbhā­vā­bhi­dhā­nai­r api kathaṃcid a­bhā­vā­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="194,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,08</span>dhānāt</seg> | yathaiva hy abhāva iti bhā­vā­nta­ra­m a­bhi­dhī­ya­te '­na­bhi­lā­pya iti cā­bhi­lā­pyā­nta­raṃ tathā bhāvo '­bhi­lā­pya <lb n="194,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,09</span>ity api bhā­vā­nta­rā­bhi­lā­pyā­nta­rā­bhā­vaḥ ka­thya­te­, tathā pra­tī­teḥ­, a­bhā­va­śa­bdai­r bhā­va­śa­bdai­ś cā­bhā­va­sya bhāvasya <lb n="194,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,10</span>cai­kā­nta­to '­bhi­dhā­ne śā­bda­vya­va­hā­ra­vi­ro­dhā­t­, tasya pradhā­na­gu­ṇa­bhā­ve­na vi­dhi­ni­ṣe­dha­yo­r u­pa­la­mbhā­t­, tathaiva <lb n="194,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,11</span>pra­vṛ­tti­ni­vṛ­ttyo­r a­vi­saṃ­vā­da­si­ddhe­r anyathā vi­saṃ­vā­dā­t | tataḥ sūktam idam "asadbhedo na bhāvas tu sthānaṃ vidhi<span type="hard-break">- </span><lb n="194,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,12</span>ni­ṣe­dha­yoḥ­'­' iti ka­thaṃ­ci­t sa­dvi­śe­ṣa­syai­va pa­dā­rtha­sya vi­dhi­ni­ṣe­dhā­dhi­ka­ra­ṇa­tva­sa­ma­rtha­nā­t | tathā ca pa­rā­bhyu­pa­ga­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="194,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,13</span>m eva tattvaṃ sa­rva­thā­na­bhi­lā­pya­m ā­yā­ta­m ity a­bhi­dhī­ya­te | —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_48 a_187"><l ana="sbt" n="sbt_48ab"><lb n="194,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 48ab</span>a­va­stva­na­bhi­lā­pyaṃ syāt sarvāntaiḥ pa­ri­va­rji­ta­m | </l><l ana="sbt" n="sbt_48cd"><lb n="194,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 48cd</span>vastv e­vā­va­stu­tāṃ yāti prakriyāyā viparyayāt || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">48</ref> || </l></lg><p n="a_188" rend="justify"><lb n="194,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,16</span>sa­ka­la­dha­rma­vi­dhu­ra­m a­dha­rmi­sva­bhā­vaṃ tāvad avastv eva sa­ka­la­pra­mā­ṇā­vi­ṣa­ya­tvā­t | tad e­vā­na­bhi­lā­pyaṃ yuktaṃ, na <lb n="194,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,17</span>punar vastu pra­mā­ṇa­pa­ri­ni­ṣṭhi­ta­m | tad api sarvāntaiḥ pa­ri­va­rji­ta­m avastu pa­ra­pa­ri­ka­lpa­nā­mā­trā­d a­bhi­dhī­ya­te na punaḥ <lb n="194,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,18</span>pra­mā­ṇa­sā­ma­rthyā­t­, ka­sya­ci­d vastuna eva sva­dra­vyā­dya­pe­kṣā­la­kṣa­ṇa­pra­kri­yā­yā vi­pa­ryā­sād a­va­stu­tva­vya­va­sthi­teḥ­, <lb n="194,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,19</span>sva­rū­pa­si­ddha­sya ghaṭasya ghaṭāntara­rū­pe­ṇā­gha­ṭa­tva­va­t ka­sya­ci­d vastuto vastvantara­rū­pe­ṇā­va­stu­tva­pra­tī­teḥ | nanu <lb n="194,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,20</span>pa­ra­spa­ra­vi­ru­ddha­m idam a­bhi­hi­taṃ va­stu­tve­ta­ra­yo­r a­nyo­nya­pa­ri­hā­ra­sthi­ta­tvā­d iti <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_48">ced bhā­va­vya­ti­re­kavā­ci­bhi­r api vā<span type="hard-break">- </span><lb n="194,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,21</span>kyatām ā­pa­nnai­r bhāvābhidhānān nātra kiṃcid vi­ru­ddha­m</seg> | na hy a­brā­hma­ṇa­m ā­na­ye­t yādi śabdair vā­kya­tva­m u­pa­ga­tai­r brāhmaṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="194,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 194,22</span>di­pa­dā­rthā­bhā­va­vā­ci­bhi­s ta­da­nya­kṣa­tri­yā­di­bhā­vā­bhi­dhā­na­m asiddhaṃ ye­nā­va­stva­na­bhi­lā­pyaṃ syād iti śabdena vākyatā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="195"/><lb n="195,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,01</span>m u­pa­ga­te­na va­stu­śū­nya­tva­vā­ci­nā va­stva­nta­rā­bhi­dhā­naṃ virudhyate | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_48">ataḥ sūktaṃ 'yad avastu tad a­na­bhi­lā­pyaṃ yathā <lb n="195,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,02</span>na kiṃcit | yat punar a­bhi­lā­pyaṃ tad vastveva yathā khapuṣpābhāvaḥ'</seg> iti | nātra sā­dhya­vi­ka­la­m u­dā­ha­ra­ṇaṃ khe <lb n="195,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,03</span>pu­ṣpā­bhā­va­sya kha­sva­rū­pa­tvā­t | su­pra­tī­taṃ hi loke <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_48">anyasya kai­va­lya­m i­ta­ra­sya vai­ka­lyaṃ­, svabhā­va­pa­ra­bhā­vā­bhyāṃ <lb n="195,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,04</span>bhā­vā­bhā­va­vya­va­sthi­te­r bhāvasya</seg> | na hi vastunaḥ sarvathā bhāva eva, sva­rū­pe­ṇe­va pa­ra­rū­pe­ṇā­pi bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="195,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,05</span>nāpy abhāva eva, pa­ra­rū­pe­ṇe­va sva­rū­pe­ṇā­py a­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | na ca sva­rū­pe­ṇa bhāva pa­ra­rū­pe­ṇā­bhā­vaḥ­, pa­rā­tma­nā <lb n="195,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,06</span>cābhāva eva svātmanā bhāva iti vaktuṃ yuktaṃ, tada­pe­kṣa­ṇī­ya­ni­mi­tta­bhe­dā­t | svātmānaṃ hi ni­mi­tta­m apekṣya <lb n="195,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,07</span>bhā­va­pra­tya­ya­m u­pa­ja­na­ya­ti sarvo 'rthaḥ, parātmanaṃ tv a­pe­kṣyā­bhāva­pra­tya­ya­m | iti e­ka­tva­dvi­tvā­di­saṃ­khyāvad ekatra vastuni <lb n="195,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,08</span>bhā­vā­bhā­va­yo­r bhedo vya­va­ti­ṣṭha­te | na hy ekatra dravye dra­vyā­nta­ra­m apekṣya dvi­tvā­di­saṃ­khyā pra­kā­śa­mā­nā svā­tma­mā­trā­pe<span type="hard-break">- </span><lb n="195,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,09</span>kṣai­ka­tva­saṃ­khyā­to 'nanyā pra­tī­ya­te | nāpi so 'bhayī tadvato bhinnaiva, tasyā­saṃ­khye­ya­tva­pra­sa­ṅgā­t­, saṃ­khyā­sa­ma­vā­yā­d api <lb n="195,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,10</span>tathā­tvā­si­ddheḥ­, sama­vā­ya­sya ta­da­saṃ­ba­ndhā­t tasya sva­sa­ma­vā­yi­saṃ­ba­ndha­ka­lpa­nā­yā­m apy a­na­va­sthā­nu­ṣa­ṅgāt ka­thaṃ­ci­t tādā<span type="hard-break">- </span><lb n="195,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,11</span>tmyam a­nte­ra­ṇa sa­ma­vā­yā­saṃ­bha­vā­c ca | tadvan na bhā­vā­bhā­vau vastuno 'nyāv eva, ni­ssva­bhā­va­tva­prasakteḥ | atha sa­ttvā­sa­ttvā<span type="hard-break">- </span><lb n="195,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,12</span>bhyām a­nya­syā­pi vastuno dra­vya­tvā­di­sva­bhā­va­sa­dbhā­vā­n na niḥ­sva­bhā­va­tva­m iti mataṃ tad apy a­sā­dhī­yo­, dra­vya­tvā­dra­vya­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="195,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,13</span>bhyām api tasyā­nya­tvā­t | tābhyām a­na­nya­tve ka­thaṃ­ci­d bhā­vā­bhā­vā­bhyā­m apy a­na­nya­tva­si­ddheḥ sva­bhā­va­pa­ra­bhā­vā­bhyāṃ vastuno <lb n="195,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,14</span>bhā­vā­bhā­va­vyavasthitiḥ kiṃ na syād yataḥ khe pu­ṣpā­bhā­vo '­bhi­lā­pyo vastv eva na bhavet ? iti ni­ra­va­dya­m u­dā­ha­ra­ṇa­m | </p><p n="a_189" rend="justify"><lb n="195,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,15</span>kiṃ ca kṣa­ṇi­kai­kā­nta­vā­di­nā­m­ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_49 a_190"><l ana="sbt" n="sbt_49ab"><lb n="195,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 49ab</span>sa­rvā­ntā­ś ced a­va­kta­vyā­s teṣāṃ kiṃ vacanaṃ punaḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_49cd"><lb n="195,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 49cd</span>saṃ­vṛ­ti­ś cen mṛṣaivaiṣā pa­ra­mā­rtha­vi­pa­rya­yā­t || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">49</ref> || </l></lg><p n="a_191" rend="justify"><lb n="195,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,18</span>pareṣāṃ sarve dharmā yady a­va­kta­vyā eva tadā teṣāṃ kiṃ punar vacanaṃ dha­rma­de­śa­nā­rū­paṃ pa­rā­rthā­nu­mā­na­la­kṣa­ṇaṃ sādha<span type="hard-break">- </span><lb n="195,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,19</span>na­dū­ṣa­ṇa­va­ca­naṃ vā ? na kiṃcit syād iti maunam eva śa­ra­ṇa­m | yadi punaḥ saṃ­vṛ­ti­rū­paṃ va­ca­na­m u­pa­ga­mya­te tadāpi <lb n="195,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,20</span>mṛṣaiva saṃ­vṛ­ti­r e­ṣā­bhyu­pa­ga­nta­vyā­, pa­ra­mā­rtha­vi­pa­rya­ya­rū­pa­tvā­t tasyāḥ | iti tattvataḥ kiṃ vacanaṃ syāt ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_49">punar apy ava<span type="hard-break">- </span><lb n="195,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,21</span>ktavyavādinaṃ pa­rya­nu­yu­ñjmahe, sarve dharmā yadi vā­ggo­ca­rā­tī­tāḥ katham ime 'bhilapyante ? iti, </seg> svava<span type="hard-break">- </span><lb n="195,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 195,22</span>ca­na­vi­ro­dhā­nu­ṣa­ṅgā­t sarvadā mau­na­vra­ti­ko 'ham iti pra­ti­pā­da­ya­ta iva parān | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_49">saṃvṛttyā</seg> cet sarve dharmā ity ava<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="196"/><lb n="196,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 196,01</span>ktavyā iti cā­bhi­la­pya­nte bha­va­dbhi­r na, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_49">vikalpānu­pa­pa­tteḥ</seg> | saṃvṛtyeti hi sva­rū­pe­ṇa pa­ra­rū­pe­ṇo­bha­ya­rū­pe­ṇa <lb n="196,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 196,02</span>vā tattvena mṛ­ṣā­tve­ne­ti vā vi­ka­lpe­ṣu no­pa­pa­dyate | tatra saṃvṛttyā vaktavyā iti <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_49">sva­rū­pe­ṇa cet katham a­na­bhi­lā<span type="hard-break">- </span><lb n="196,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 196,03</span>pyāḥ</seg> ? sva­rū­pe­ṇā­bhi­lā­pyā­nā­m a­na­bhi­lā­pya­tva­vi­ro­dhā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_49">pa­ra­rū­pe­ṇa cet tat teṣāṃ svarūpaṃ syād ye</seg> nā­bhi­lā­pyāḥ | <lb n="196,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 196,04</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_49">kevalaṃ vācaḥ skhalanaṃ gamyeta</seg> gotraskha­la­na­va­t sva­rū­pe­ṇe­ti vaktavye pa­ra­rū­pe­ṇe­ti va­ca­nā­t­, viśeṣarū­pa­va­t <lb n="196,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 196,05</span>sā­mā­nya­rū­pa­syā­pi va­kta­vya­ta­yā­ṅgī­kri­ya­mā­ṇā­sya svarū­pa­tvā­t­, tasyā­sva­rū­pa­tve vi­śe­ṣa­rū­pa­syā­py a­sva­rū­pa­tvā­pa­tteḥ <lb n="196,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 196,06</span>svayaṃ niḥsvarū­pa­tva­pra­sa­ṅgā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_49">ubha­ya­pa­kṣe 'py u­bha­ya­do­ṣā­nu­ṣa­ṅgaḥ | tattvena cet katham a­va­kta­vyāḥ</seg> ? kevalaṃ vacaḥ<span type="hard-break">- </span><lb n="196,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 196,07</span>skhalanaṃ ga­mye­ta­, tattvena vaktavyā iti vacane prastute saṃvṛttyā vaktavyā iti va­ca­na­pra­vṛ­tteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_49">mṛ­ṣā­tve­na ce<span type="hard-break">- </span><lb n="196,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 196,08</span>t katham uktāḥ</seg> ? sarvathā mṛ­ṣo­ktā­nā­m a­nu­kta­sa­ma­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_49">tad alam a­pra­ti­ṣṭhi­tami­thyā­vi­ka­lpau­dhaiḥ­, </seg> sarva­thā­na­bhi­lā<span type="hard-break">- </span><lb n="196,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 196,09</span>pyānāṃ sa­rva­dha­rmā­ṇā­m a­na­bhi­lā­pyā iti va­ca­ne­nā­py a­bhi­lā­pya­tvā­saṃ­bha­vā­t tathā pa­ra­pra­tyā­ya­nā­yo­gā­t | </p><p n="a_192" rend="justify"><lb n="196,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 196,10</span>kiṃ cedaṃ ta­ttva­m­ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_50 a_193"><l ana="sbt" n="sbt_50ab"><lb n="196,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 50ab</span>a­śa­kya­tvād avācyaṃ kim a­bhā­vā­t kim a­bo­dha­taḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_50cd"><lb n="196,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 50cd</span>ā­dya­nto­kti­dva­yaṃ na syāt kiṃ vyāje­no­cya­tāṃ sphuṭam || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">50</ref> || </l></lg><p n="a_194" rend="justify"><lb n="196,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 196,13</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_50">a­rtha­syā­na­bhi­lā­pya­tva­m a­bhā­vā­d vaktur a­śa­kte­r a­na­va­bo­dhā­d vā ? pra­kā­rā­nta­rā­saṃ­bha­vā­t</seg> | nanu ca mau­na­vra­tā­t prayo<span type="hard-break">- </span><lb n="196,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 196,14</span>ja­nā­bhā­vā­d bhayāl la­jjā­de­r vā­'­na­bhi­lā­pya­tva­si­ddheḥ kathaṃ pra­kā­rā­nta­rā­saṃ­bha­va iti cen na, mau­na­vra­tā­dī­nā­m a­śa­kya­tve 'ntarbhā<span type="hard-break">- </span><lb n="196,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 196,15</span>vāt teṣāṃ kara­ṇa­vyā­pā­rā­śa­kti­ni­mi­tta­tvāc ca | na caivam a­na­va­bo­dhas tataḥ pra­kā­rā­nta­raṃ na syāt ta­ttvā­va­bo­dhe <lb n="196,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 196,16</span>sati ka­ra­ṇa­vyā­pā­rā­śa­ktā­v apy a­nta­rja­lpasaṃ­bha­vā­t | ta­ttvā­va­bo­dhā­bhā­ve 'pi ca ka­ra­ṇa­vyā­pā­ra­śa­kti­sa­dbhā­vā­t | <lb n="196,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 196,17</span>a­na­va­bo­dhā­śa­kya­tva­yo­r iha <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_50">bu­ddhi­ka­ra­ṇa­pā­ṭa­vā­pe­kṣa­tvā­t</seg> pra­kā­rā­nta­ra­tva­m eva | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_50">na ca sarvatra tadabhāvo yuktaḥ</seg>, <lb n="196,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 196,18</span>kasyacit kvacid a­va­bo­dha­sa­dbhā­vā­t su­ga­ta­sya pra­jñā­pā­ra­mi­ta­tvā­t kṣa­mā­mai­trī­dhyā­na­dā­na­vī­rya­śī­la­pra­jñā­ka­ru­ṇo­pā­ya­pra­mo<span type="hard-break">- </span><lb n="196,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 196,19</span>da­la­kṣa­ṇa­da­śa­ba­la­tvo­pa­ga­mā­c ca kasyacid eva ka­ra­ṇā­pā­ṭa­vā­t | tad a­ne­nā­śa­kya­tvā­na­va­bo­dha­va­ca­na­la­kṣa­ṇa­syā­dya­nto­kti<span type="hard-break">- </span><lb n="196,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 196,20</span>dva­ya­syā­saṃ­bha­vo vyākhyātaḥ | sāmarthyād a­rtha­syā­bhā­vā­d e­vā­vā­cya­tva­m iti kiṃ vyā­je­nā­va­kta­vyaṃ tattvam iti vacana<span type="hard-break">- </span><lb n="196,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 196,21</span>rūpeṇa ? sphuṭam a­bhi­dhī­yatāṃ sa­rva­thā­rthā­bhā­va iti, tathā vacane va­ñca­ka­tvā­yo­gā­d a­nya­thā­nā­pta­tva­prasakteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_50">tato</seg> <pb n="197"/><lb n="197,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_50">nai­rā­tmyā­n na vi­śe­ṣye­ta, madhyamapa­kṣā­va­la­mba­nā­t</seg> | ko hy atra viśeṣo '­rtha­syā­bhā­vā­d a­vā­cya­tvaṃ nai­rā­tmya­m iti ca ? <lb n="197,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,02</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_50">a­śa­kya­sa­ma­yatvād a­na­bhi­lā­pya­m a­rtha­rū­pa­m iti cen na, kathaṃcic cha­kya­saṃ­ke­ta­tvā­d | dṛśya­vi­ka­lpya­sva­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="197,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,03</span>tvāt pa­ra­mā­rtha­sya pra­ti­bhā­sa­bhe­de 'pīty uktam</seg> | na hi dṛ­śya­sva­bhā­va eva pa­ra­mā­rtho na punar vi­ka­lpya­sva­bhā­vaḥ sāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="197,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,04</span>nyaṃ, vi­śe­ṣa­va­t sā­mā­nya­syā­pi va­stu­rū­pa­tva­sā­dha­nā­d anyathā pra­tī­tya­bhā­vā­t sā­mā­nya­vi­śe­ṣā­tma­no jā­tya­nta­ra­sya <lb n="197,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,05</span>pra­tya­kṣā­dau pratibhāsanāc ca | na caivaṃ dṛ­śya­la­kṣa­ṇe­ṣu sa­ṅke­ta­ka­ra­ṇā­śa­ktā­v api vikalpye sāmānye kvacid a­śa­kya­sa­ṅke­ta­tvaṃ <lb n="197,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,06</span>ye­nā­śa­kya­sa­ma­ya­tvā­d a­na­bhi­lā­pya­m a­rtha­rū­paṃ bha­ve­t­, ka­thaṃ­ci­c cha­kya­sa­ṅke­ta­tvasiddheḥ | syān mataṃ '­sa­ṅke­ti­tā­rtha­sya śabda<span type="hard-break">- </span><lb n="197,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,07</span>vi­ṣa­ya­sya vya­va­hā­rakāle 'nanu­ga­ma­nā­d vi­ṣa­yi­ṇaḥ śabdasya na ta­dvā­ca­ka­tva­m a­nya­thā­ti­prasa­ṅgā­t­' iti, tad eta<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_50">dviṣaya<span type="hard-break">- </span><lb n="197,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,08</span>vi­ṣa­yi­ṇo­r bhi­nna­kā­la­tvaṃ pratyakṣe 'pi samānaṃ</seg>, śa­bda­vi­ka­lpa­kālavat pra­tya­kṣa­pra­ti­bhā­sa­kā­le 'pi vi­ṣa­ya­syāsaṃbha<span type="hard-break">- </span><lb n="197,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,09</span>vāt, saṃbhave vā kṣa­ṇi­ka­tva­vi­ro­dhā­d ve­dya­ve­dakayoḥ sa­mā­na­sa­ma­ya­tva­pra­sa­ṅgā­c ca | atha bhi­nna­kā­la­tve 'pi vi­ṣa­yā­t pra<span type="hard-break">- </span><lb n="197,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,10</span>tyakṣasyā<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_50">vi­pa­rī­ta­pra­ti­pa­ttiḥ­, anyatrāpi</seg> sāsty eva | na hi śa­bdā­da­rthaṃ pa­ri­cche­dya pra­va­rta­mā­no vi­pa­rī­taṃ <lb n="197,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,11</span>pra­ti­pa­dya­te pratyakṣād iva pra­ti­pa­ttā­, yena darśane e­vā­vi­pa­rī­ta­pra­ti­pa­tti­r bhavati na punaḥ śābde 'pīti buddhyāmahe | <lb n="197,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,12</span>kvacid vikalpe vi­pa­rī­ta­pra­ti­pa­tti­m u­pa­la­bhya sarvatra vi­pa­rī­ta­pra­ti­pa­tti­ka­lpa­nā­yāṃ kvacid darśane 'pi vi­pa­rī­ta­pra­ti­pa­ttiṃ <lb n="197,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,13</span>samīkṣya sarvatra ta­tka­lpa­nā­stu­, viśeṣābhāvāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_50">darśa­na­vi­ka­lpa­yoḥ pa­ra­mā­rthai­katā­na­tvā­bhā­ve na kiṃci<span type="hard-break">- </span><lb n="197,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,14</span>t siddham | dṛṣṭa­syā­ni­rṇa­yā­d adṛṣṭa­ka­lpa­nā­d a­dṛ­ṣṭa­ni­rṇa­ya­sya pradhānādi­vi­ka­lpā­vi­śe­ṣā­t</seg> kuto da­rśa­na­sya <lb n="197,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,15</span>ka­lpa­nā­po­ḍha­syā­pi pa­ra­mā­rthai­ka­tā­na­tva­m ? | na hi dṛṣṭe sva­la­kṣa­ṇe nirṇayaḥ saṃ­bha­va­ti­, tasya tada­vi­ṣa­ya­tvā­t | <lb n="197,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,16</span>adṛṣṭe tu sāmānyalakṣaṇe nirṇayaḥ pra­va­rta­mā­no na pra­dhā­nā­di­vi­ka­lpā­d vi­śe­ṣya­te | iti sa­ka­la­pra­mā­ṇā­bhā­vā­t pra<span type="hard-break">- </span><lb n="197,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,17</span>me­yā­bhā­va­si­ddhe­r a­va­kta­vya­tai­kā­nta­vā­di­nāṃ nai­rā­tmya­m e­vā­yā­taṃ­, sa­rva­thā­py a­śa­kya­sa­ma­ya­tve­nā­py a­śa­kya­tva­pa­kṣa­syā­saṃ­bha­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="197,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,18</span>d a­na­va­bo­dha­pa­kṣa­va­d a­bhā­va­syai­va ni­rvyā­ja­tva­si­ddheḥ | tataḥ kṣa­ṇa­kṣa­yai­kā­nta­pa­kṣe kṛtanāśā­kṛ­tā­bhyā­ga­ma­pra­sa­ṅgaḥ | sa <lb n="197,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,19</span>co­pa­hā­sā­spa­da­m eva syāt | tathā hi | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_51 a_195"><l ana="sbt" n="sbt_51ab"><lb n="197,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 51ab</span>hi­na­stya­na­bhi­sandhātṛ na hi­na­stya­bhi­saṃ­dhimat | </l><l ana="sbt" n="sbt_51cd"><lb n="197,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 51cd</span>badhyate taddvayāpetaṃ cittaṃ baddhaṃ na mucyate || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">51</ref> || </l></lg><p n="a_196" rend="justify"><lb n="197,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,22</span>hiṃ­sā­bhi­saṃ­dhi­ma­cci­ttaṃ na hinasty eva prā­ṇi­naṃ­, tasya ni­ra­nva­ya­nā­śā­t saṃtānasya vā­sa­nā­yā­ś cāsaṃbhavāt | <lb n="197,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 197,23</span>a­na­bhi­sa­ndhi­ma­d e­vo­tta­raṃ cittaṃ hinasti | tata eva hiṃ­sā­bhi­sa­ndhi­hiṃ­sā­ci­tta­dva­yād apetaṃ cittaṃ badhyate | yac ca <pb n="198"/><lb n="198,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 198,01</span>baddhaṃ, tan na mu­cya­te­, tato 'nyasya mukteḥ | iti ko 'nyaḥ pra­kā­śa­ye­n nira­nva­yā­t tasyaivam ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_51">saṃ­tā­nā­de­r a­yo­gā­d iti —<lb n="198,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 198,02</span>karta­vya­tā­su cikīrṣor vi­nā­śā­t kartur a­ci­kī­rṣu­tvā­t ta­du­bha­yavi­ni­rmu­kta­sya bandhāt tadavi­ni­rmu­kte­ś ca yama<span type="hard-break">- </span><lb n="198,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 198,03</span>ni­ya­mā­de­r a­vi­dhe­yatvaṃ, kurvato vā yat kiṃcana kāritvaṃ</seg> pratyetavyam | na caivam a­ne­kā­nta­vā­di­naḥ­, pra­ti­kṣa­ṇaṃ pari<span type="hard-break">- </span><lb n="198,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 198,04</span>ṇā­mā­nya­tve 'pi jī­va­dra­vya­syā­nva­yā­t ci­kī­rṣo­r eveti ka­rta­vya­tā­su ka­rtṛ­tvā­t kartur eva ca ka­rma­ba­ndhā­d ba­ddha­syai­va vi­ni­rmu­kteḥ <lb n="198,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 198,05</span>sarvathā vi­ro­dhā­bhā­vā­t | kṣa­ṇi­ka­vā­di­nā­m api saṃ­tā­na­syai­ka­tvā­t pū­rva­pū­rva­vā­sa­no­pa­hi­to­tta­ro­tta­ra­ci­tta­vi­śe­ṣa­syo­tpa­tte<span type="hard-break">- </span><lb n="198,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 198,06</span>r a­nu­pā­la­mbha iti cen na, saṃ­tā­na­syā­vā­sta­va­tvā­d vā­sya­vā­sa­ka­bhā­va­syā­py a­saṃ­bha­vā­d a­vya­bhi­cā­ra­kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­syā­pi <lb n="198,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 198,07</span>ta­nni­ya­ma­he­tu­tvā­yo­gā­t suga­te­ta­ra­ci­tta­saṃ­tā­ne­ṣv api bhāvād iti ni­rū­pi­tatvāc ca kṣa­ṇi­kai­kā­nta­vā­di­nā­m | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_52 a_197"><l ana="sbt" n="sbt_52ab"><lb n="198,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 52ab</span>a­he­tu­ka­tvā­n nāśasya hiṃ­sā­he­tu­r na hiṃsakaḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_52cd"><lb n="198,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 52cd</span>ci­tta­saṃ­ta­ti­nā­śa­ś ca mokṣo nā­ṣṭā­ṅga­he­tu­kaḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">52</ref> || </l></lg><p n="a_198" rend="justify"><lb n="198,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 198,10</span>sa­rva­thā­py ahetuṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_52">vi­nā­śa­ma­bhyu­pa­ga­mya ka­sya­ci­d yadi hiṃ­sa­ka­tvaṃ brūyāt katham a­vi­kla­vaḥ ? tathā <lb n="198,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 198,11</span>nirvāṇaṃ saṃ­tā­na­sa­mū­la­ta­la­pra­hā­ṇa­la­kṣa­ṇaṃ sa­mya­ktva­saṃ­jñā­saṃ­jñi­vā­kkā­ya­ka­rmā­nta­rvyā­yā­mā­'­jī­va­smṛ­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="198,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 198,12</span>sa­mā­dhi­lala­kṣa­ṇā­ṣṭā­ṅga­he­tu­kaṃ</seg> yadi brūyāt tadāpi kathaṃ svasthaḥ ? tayor a­he­tu­ka­vi­nā­śā­bhyu­pa­ga­ma­hiṃ­sa­ka­tva­yo­r a­ṣṭā­ṅga­he<span type="hard-break">- </span><lb n="198,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 198,13</span>tu­ka­tva­ni­rvā­ṇa­va­ca­na­yo<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_52">ś cānyonyaṃ vi­pra­ti­ṣe­dhāt</seg> su­ga­ta­sya sa­rva­jña­tve­ta­ra­va­t | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_53 a_199"><l ana="sbt" n="sbt_53ab"><lb n="198,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 53ab</span>vi­rū­pa­kā­ryā­ra­mbhā­ya yadi he­tu­sa­māgamaḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_53cd"><lb n="198,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 53cd</span>ā­śra­yi­bhyām ananyo 'sāv a­vi­śe­ṣād a­yu­kta­va­t || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">53</ref> || </l></lg><p n="a_200" rend="justify"><lb n="198,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 198,16</span>vi­sa­dṛ­śa­rūpaṃ virūpaṃ kāryam | ta­dā­ra­mbhā­ya hiṃ­sā­he­to­r ba­dha­ka­sya mo­kṣa­he­to­ś cā­ṣṭā­ṅga­sya sa­mya­ktvā­deḥ samā<span type="hard-break">- </span><lb n="198,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 198,17</span>gamo vyāpāro yadi tā­thā­ga­tai­r iṣyate tadāsau he­tu­sa­mā­ga­ma e­vā­śra­yo­, nāśotpādayoḥ kā­ra­ṇa­tvā­t | sa <lb n="198,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 198,18</span>cā­śra­yi­bhyāṃ kā­rya­rū­pā­bhyāṃ nā­śo­tpā­dā­bhyā­m ananya eva, na punar bhinnaḥ, tayor a­vi­śe­ṣād a­yu­kta­va­t | yathaiva hi <lb n="198,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 198,19</span>śiṃ­śa­pā­tva­vṛ­kṣa­tva­yo­ś ci­tra­jñā­na­nī­lā­di­ni­rbhā­sa­yo­r vā tā­dā­tmya­m ā­pa­nna­yo­r a­yu­kta­yoḥ kā­ra­ṇa­sa­nni­pā­to na bhinnaḥ <lb n="198,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 198,20</span>saṃ­bha­va­ty e­ka­kā­ra­ṇa­ka­lā­pā­de­vā­tma­lā­bhā­d anyathā tā­dā­tmya­vi­ro­dhā­t | tathaiva pū­rvā­kā­ra­vi­nā­śo­tta­rākārotpādayor api, <pb n="199"/><lb n="199,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 199,01</span>nīrūpasya vi­nā­śa­syā­ni­ṣṭe­r u­tta­ro­tpā­da­rū­pa­tvā­bhyupa­ga­mā­t tayor bhi­nna­kā­ra­ṇa­tve tadvi­ro­dhā­nta­tānta­ra­pra­ve­śā­nu­ṣa­ṅgā<span type="hard-break">- </span><lb n="199,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 199,02</span>c ca | so 'yaṃ vi­sa­dṛ­śa­kāryo­tpā­da­he­tu­vya­ti­ri­kta­he­tva­bhā­vā­t pū­rvā­kā­ra­vi­nā­śa­syā­he­tu­ka­tva­m upaya­nnā­śa­he­tu­vya­ti­ri­kta<span type="hard-break">- </span><lb n="199,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 199,03</span>he­tva­bhā­vā­d u­tta­ro­tpāda­syā­he­tu­ka­tvaṃ nānu­ma­nya­te iti katham a­nā­ku­laḥ ? | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_53">visa­bhā­ga­saṃ­tā­no­tpā­da­nā­ya hetusa<span type="hard-break">- </span><lb n="199,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 199,04</span>nnidhir na pradhvaṃsāya, pūrvasya svarasato ni­vṛ­tte­r iti cet sa punar u­tta­ro­tpā­daḥ sva­ra­sa­taḥ kin na syāt ? </seg> <lb n="199,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 199,05</span>ta­ddhe­to­r apy a­kiṃ­ci­tka­ra­tva­sa­ma­rtha­nā<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_53">d vi­nā­śa­he­tu­va­t | sva­ra­so­tpa­nna­m api ta­da­na­nta­ra­bhā­vi­tvā­t tena vyapa­di­śya­te <lb n="199,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 199,06</span>iti ced itaratra sa­mā­na­m</seg> | kārya­kṣa­ṇa­va­tpū­rva­kṣa­ṇa­pradhvaṃ­sa­syā­pi he­tva­na­ntara­bhā­vi­tvā­vi­śe­ṣā­t tena vyapadeśo 'stu, <lb n="199,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 199,07</span>na vā, kāryasyāpīty a­vi­śe­ṣaḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_53">paramārthatas ta­da­he­tu­ka­tve pra­ti­pa­ttra­bhi­prāyā­vi­śe­ṣe 'pi svataḥprahā­ṇa­vā­dī na <lb n="199,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 199,08</span>śakro '­tyā­tmā­naṃ nyā­ya­mā­rga­m a­nu­kā­ra­yi­tuṃ</seg>, tathā va­da­ta­s tasya nyā­yā­ti­kra­mā­t | na ca ni­ra­nva­ya­vi­nā­śa­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="199,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 199,09</span>dinaḥ sa­bhā­ga­vi­sabhā­ga­vi­ve­kaḥ śre­yā­n­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_53">sarvadā virūpa­kā­rya­tvā­t</seg>, kā­ra­ṇa­sya ka­thaṃ­ci­d anvayāpāye sa­bhā­ga­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="199,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 199,10</span>tya­yā­yo­gā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_53">sa­bhā­ga­vi­sabhā­gā­va­kḷ­ptiṃ pra­ti­pa­ttra­bhi­prā­ya­va­śā­t samanugacchan sa­he­tu­kaṃ vināśaṃ tataḥ kiṃ <lb n="199,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 199,11</span>nā­nu­jā­nī­yā­t ? na ca samananta­ra­kṣa­ṇa­yo­r nā­śo­tpā­dau pṛ­tha­gbhū­tau mithaḥ svāśrayato vā yau samaṃ sa<span type="hard-break">- </span><lb n="199,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 199,12</span>he­tu­ke­ta­rau stāṃ, pratipattya­bhi­dhā­nabhede 'pi grā­hya­grā­ha­kā­kā­ra­va­t­, sva­bhā­va­pra­ti­bandhāt</seg> | na hi tayor mithaḥ <lb n="199,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 199,13</span>kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaḥ pra­ti­ba­ndhaḥ­, sa­ma­sa­mayatvāt "­nā­śo­tpā­dau samaṃ yadvan nā­mo­nnā­mau tu­lā­nta­yoḥ­" iti vaca<span type="hard-break">- </span><lb n="199,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 199,14</span>nāt | nāpi svāśrayeṇa saha kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaḥ­, sa­ma­na­nta­ra­sva­lakṣa­ṇa­kṣa­ṇā­bhyāṃ nā­śo­tpā­da­yo­r a­rthā­nta­ra­tva­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="199,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 199,15</span>tayos ta­ddha­rma­tvā­d vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣyabhāvaḥ saṃbandha iti cen na, vai­śe­ṣi­ka­ma­ta­si­ddheḥ | kalpa­nā­ro­pi­ta­tvā­t tayor na tatsi<span type="hard-break">- </span><lb n="199,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 199,16</span>ddhir iti cet tarhi pū­rva­kṣa­ṇa­vi­nā­śo '­na­nta­ra­kṣa­ṇa­sva­bhā­va­s tadutpādaś ceti siddhaḥ svabhāvapra­ti­ba­ndhaḥ | na caivaṃ pratipa<span type="hard-break">- </span><lb n="199,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 199,17</span>ttya­bhi­dhā­na­bhe­do vi­ru­dhya­te saṃvidi grā­hya­grā­ha­kā­kā­ra­yo­r api ta­dvi­ro­dha­pra­sa­ṅgā­t | tatas tadvat tayor abheda eva | <lb n="199,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 199,18</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_53">saṃjñāc chanda­ma­ti­smṛ­tyā­di­va­t saty api bhede sa­ma­kā­la­bhāvinoḥ kathaṃ sa­ha­kā­rī punar anyata­ra­syai­va</seg> <pb n="200"/><lb n="200,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 200,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_53">hetur a­he­tu­r vā</seg> syāt, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_53">kāryarū­pā­de­r iva kā­ra­ṇa­m</seg> | saṃjñā hi pra­tya­bhi­jñā­, chanda icchā | tenādi­śa­bda­syo­bha<span type="hard-break">- </span><lb n="200,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 200,02</span>yatra saṃ­ba­ndhā­n ni­da­rśa­na­dva­yaṃ vā­di­dva­yāpe­kṣa­yo­cya­te | saṃjñāchandādivan ma­ti­smṛ­tyā­di­va­c ca kra­ma­bhā­vi­no­r nā­śo­tpā­da­yoḥ <lb n="200,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 200,03</span>saty api bhede sa­ma­kā­la­bhā­vi­no­s tayor gha­ṭa­ka­pā­lā­śra­ya­yo­r iva sa­ha­kā­rī mu­dga­rā­diḥ kathaṃ ka­pā­lo­tpā­da­syai­va hetur na <lb n="200,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 200,04</span>punar gha­ṭa­vi­nā­śa­sya­, tasyaiva vāsau hetur na tu ka­pā­lo­tpā­da­sya syāt ? kā­rya­rū­pā­dis ta­ba­ka­syai­sā­ma­grya­dhī­na­sya <lb n="200,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 200,05</span>kā­ra­ṇa­rū­pā­di­s taba­ka­va­t | yataś caivaṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_53">tasmāt kāryakāra­ṇa­yo­r u­tpā­da­vi­nā­śau na sa­he­tu­kā­he­tu­kau sa­ha­bhā­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="200,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 200,06</span>d ra­sā­di­va­t</seg> | na hi kā­ra­ṇa­ra­sā­di­kalāpaḥ kāryasya ra­sa­syai­va hetur na punā rū­pā­de­r iti pra­tī­ti­r asti, yataḥ <lb n="200,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 200,07</span>sā­dhya­śū­nyo dṛṣṭāntaḥ syāt | nāpy a­sa­ha­bhā­vo ra­sā­dī­nāṃ­, yena sā­dha­na­vi­ka­laḥ | pu­ru­ṣa­dhi­ṣa­ṇā­bhyā­m a­ne­kā­nta <lb n="200,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 200,08</span>iti cen na, sau­ga­tā­nāṃ pu­ru­ṣā­si­ddheḥ | syā­dvā­di­nāṃ tu tasyāpi sa­he­tu­ka­tvā­t pa­ryā­yā­rtha­to dhi­ṣa­ṇā­va­t­, <lb n="200,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 200,09</span>dra­vyā­rtha­to '­he­tu­ka­tvā­c ca dhiṣaṇāyāḥ pu­ru­ṣa­va­n na tābhyāṃ hetor vya­bhi­cā­ri­tā­, kā­ra­ṇā­na­nta­raṃ­, sa­ha­bhā­vā­t | <lb n="200,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 200,10</span>iti pra­ka­ra­ṇa­sā­ma­rthyāt sa­vi­śe­ṣaṇasya sa­ha­bhā­va­sya he­tu­tvā­d vā na vyabhicāraḥ syāt | na caivam asiddhaṃ sādhanaṃ, <lb n="200,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 200,11</span>mu­dga­rā­di­vyā­pā­rā­na­nta­raṃ kā­ryo­tpā­da­va­t kā­ra­ṇa­vi­nā­śa­syā­pi pra­tī­teḥ­, vinaṣṭo ghaṭa u­tpa­nnā­ni ka­pā­lā­nī­ti <lb n="200,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 200,12</span>vya­va­hā­ra­dva­ya­sa­dbhā­vā­t | tataḥ kā­ryo­tpā­da­va­tkā­ra­ṇa­vi­nā­śaḥ sa­he­tu­ka evābhyupeyaḥ | nanu heto<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_53"><span resp="?" rend="underline">r na tasya <lb n="200,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 200,13</span>kiṃcid bhavati, na bhavaty eva kevalam iti</span> ce</seg> t tarhi kāraṇāt kāryasya na kiṃcid bha­va­ti­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_53">bhavaty eva ke­va­la­m iti <lb n="200,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 200,14</span>samānaṃ</seg> vi­nā­śa­va­d u­tpā­da­syā­pi ni­rhe­tu­ka­tvā­pa­tteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_53">tasmād ayaṃ vi­nā­śa­he­tur bhāvam a­bhā­vī­ka­ro­tī­ti na punar a<span type="hard-break">- </span><lb n="200,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 200,15</span>kiṃcitkaraḥ | kā­ryo­tpa­tti­he­tur vā yady abhāvaṃ na bhā­vī­ku­ryā­d bhāvaṃ ka­ro­tī­ti kṛtasya kā­ra­ṇā­yo­gā­d akiṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="200,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 200,16</span>citkaraḥ</seg> syāt, sarvathā bhāvaṃ bhāvī­ku­rva­to vyā­pā­ra­vai­pha­lyā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_53">tad atatkaraṇādi­vi­ka­lpa­saṃ­ha­ti­r u­bha­ya­tra <lb n="200,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 200,17</span>sadṛśī</seg> | yathaiva hi vi­nā­śa­he­toḥ kuṭasya ta­da­bhi­nna­vi­nā­śa­ka­ra­ṇe ta­tka­ra­ṇā­d a­kiṃ­ci­tka­ra­tvaṃ­, ta­dbhi­nna­vi­nā­śa­ka­ra­ṇe <lb n="200,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 200,18</span>ca tadupala­mbha­pra­sa­ktiḥ | ta­tho­tpā­da­he­to­r bhāvād a­bhi­nno­tpā­da­ka­ra­ṇe 'py a­kiṃ­ci­tka­ra­tā­, sataḥ ka­ra­ṇā­yo­gā­t | sarvathā<span type="hard-break">- </span><lb n="200,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 200,19</span>py asato bhāvād a­bhi­nna­syo­tpā­da­sya karaṇe 'pi na kiṃcit kṛtaṃ syāt kha­pu­ṣpa­sau­ra­bha­va­t | sato 'sato vā­rthā­nta­ra­sya <pb n="201"/><lb n="201,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 201,01</span>janmanaḥ karaṇe tu na sad asad vā kṛtaṃ syāt | etena prāgasato '­na­rthā­nta­ra­syā­rthā­nta­ra­sya co­tpā­da­sya hetunā <lb n="201,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 201,02</span>karaṇe ta­syā­kiṃ­ci­tka­ra­tva­m u­pa­da­rśi­taṃ pra­ti­pa­tta­vyaṃ­, prāgasato '­na­nya­sya sa­ttvā­yo­gā­t­, tato 'nyasya sata eva karaṇe <lb n="201,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 201,03</span>vai­pha­lyā­t | tato yadi na vināśārtho he­tu­sa­mā­ga­ma­s tado­tpā­dā­rtho 'pi mā bhūt, sarvathā vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | </p><p n="a_201" rend="justify"><lb n="201,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 201,04</span>kiṃ ca kṣa­ṇi­kai­kā­nta­vā­di­nāṃ pa­ra­mā­ṇa­vaḥ kṣaṇā u­tpa­dya­nte ska­ndha­sa­nta­ta­yo vā ? pra­tha­ma­pa­kṣe sthāpyasthā<span type="hard-break">- </span><lb n="201,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 201,05</span>pa­ka­vi­nā­śya­vi­nā­śa­ka­bhā­va­va­d dhe­tu­pha­la­bhā­vavi­ro­dhā­t kutaḥ sa­he­tu­ko­tpa­tti­r a­he­tu­kā vā ? sthi­ti­vi­nāśavat | <lb n="201,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 201,06</span>dvi­tī­ya­pa­kṣe tu – ;</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_54 a_202"><l ana="sbt" n="sbt_54ab"><lb n="201,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 54ab</span>ska­ndha­sa­nta­ta­ya­ś caiva saṃ­vṛ­ti­tvā­d a­saṃ­skṛ­tāḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_54cd"><lb n="201,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 54cd</span>sthi­tyu­tpa­tti­vya­yā­s teṣāṃ na syuḥ kha­ra­vi­ṣā­ṇa­va­t || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">54</ref> || </l></lg><p n="a_203" rend="justify"><lb n="201,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 201,09</span>sā­dhyā­bhā­vā­saṃ­bhū­ṣṇu­tā­vi­rahād dhetor anyathānu­pa­pa­tti­r a­ni­ści­te­ti na mantavyaṃ, sā­dhyā­bhā­ve tada­bhā­va­pra­si­ddheḥ <lb n="201,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 201,10</span>sau­ga­ta­sya | tathā hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_54">rū­pa­ve­da­nā­vi­jñā­na­saṃ­jñā­saṃ­skā­ra­ska­ndhasaṃ­ta­ta­yo '­saṃ­skṛ­tāḥ saṃ­vṛ­ti­tvā­t­, <lb n="201,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 201,11</span>yat punaḥ saṃskṛtaṃ tat pa­ra­mā­rtha­sa­t­, yathā sva­la­kṣa­ṇaṃ­, na tathā ska­ndha­saṃ­ta­ta­yaḥ</seg>, iti sādhya­vyā­vṛ­ttau <lb n="201,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 201,12</span>hetor vyā­vṛ­tti­ni­śca­yā­t | sva­ra­vi­ṣā­ṇā­dau sāṃ­vṛ­ta­tva­syā­saṃ­skṛ­ta­tve­na vyāptasya pra­ti­pa­tteḥ si­ddhā­nya­thā­nu­pa­pa­ttiḥ | <lb n="201,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 201,13</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_54">tataḥ sthi­tyu­tpa­tti­vi­pa­tti­ra­hi­tāḥ</seg> pra­ti­pā­dya­nte | tathā hi | ska­ndha­sa­nta­ta­yaḥ sthi­tyu­tpa­tti­vi­pa­tti­ra­hi­tā <lb n="201,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 201,14</span>e­vā­saṃ­skṛ­tatvāt sva­ra­vi­ṣā­ṇa­va­t | kṣaṇaṃ sthi­tyu­tpa­tti­vi­pa­tti­sa­hi­ta­sya sva­la­kṣa­ṇa­sya saṃskṛta­tvo­pa­ga­mā­d anyathā<span type="hard-break">- </span><lb n="201,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 201,15</span>nupapa­tti­si­ddhiḥ sā­dha­na­sya pratyeyā | syā­dvā­di­nā­m api sthi­tyu­tpa­tti­vi­pa­tti­mataḥ ka­thaṃ­ci­t saṃ­skṛ­ta­tva­si­ddhe­r na <lb n="201,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 201,16</span>vya­bhi­cā­raḥ | sarvathā sthi­ti­ma­to '­saṃ­skṛ­ta­sya ca ka­sya­ci­d va­stu­no­nu­pa­pa­tte­ś ca ni­ra­va­dyo­yaṃ hetuḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_54">tato visa<span type="hard-break">- </span><lb n="201,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 201,17</span>bhāgasaṃ­tā­no­tpa­tta­ye vi­nā­śa­he­tur iti poplūyate</seg>, rū­pā­di­ska­ndha­saṃ­ta­te­r u­tpa­tti­ni­ṣe­dhā­t ta­dvi­nā­śa­syā­pi <lb n="201,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 201,18</span>sva­ra­vi­ṣā­ṇa­va­da­saṃ­bha­vā­t | tathā hi | ska­ndha­saṃ­ta­ta­yo vi­nā­śa­ra­hi­tāḥ sthi­tyu­tpa­tti­ra­hi­ta­tvā­t | yat punar vi<span type="hard-break">- </span><lb n="201,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 201,19</span>nā­śa­sa­hi­taṃ tan na sthi­tyu­tpa­tti­ra­hi­taṃ­, yathā sva­la­kṣa­ṇa­m | na tathā ska­ndha­saṃ­ta­ta­yaḥ | iti sthi­tyu­tpa­tti­vya­yā <lb n="201,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 201,20</span>na syus teṣāṃ skandhānāṃ sva­ra­vi­ṣā­ṇa­va­t | tadabhāve virūpa­kā­ryā­ra­mbhā­ya he­tu­sa­mā­ga­ma iti kathan na sutarāṃ <lb n="201,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 201,21</span>plavate ? tato na kṣa­ṇi­kai­kā­ntaḥ śreyān ni­tyai­kā­nta­va­t sarvathā vi­cā­rā­sa­ha­tvā­t | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_55 a_204"><l ana="sbt" n="sbt_55ab"><pb n="202"/><lb n="202,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 55ab</span>vi­ro­dhā­n no­bha­yai­kā­tmyaṃ syā­dvā­da­nyā­ya­vi­dvi­ṣā­m | </l><l ana="sbt" n="sbt_55cd"><lb n="202,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 55cd</span>avā­cya­tai­kā­nte 'py uktir nā­vā­cya­m iti yujyate || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">55</ref> || </l></lg><p n="a_205" rend="justify"><lb n="202,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 202,03</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_55">ni­tya­tve­ta­rai­kā­nta­dva­ya­m apy a­yu­kta­m a­ṅgī­ka­rtuṃ­, vi­ro­dhā­d yu­ga­pa­jjī­vi­ta­ma­ra­ṇa­va­t</seg> | tādātmye hi nityatvā<span type="hard-break">- </span><lb n="202,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 202,04</span>ni­tya­tva­yo­r ni­tya­tva­m eva syād a­ni­tya­tva­m eva vā | tathā ca no­bha­yai­kātmyaṃ, vi­pra­ti­ṣe­dhā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_55">ni­tya­tvā­ni­tya­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="202,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 202,05</span>bhyām ata e­vā­na­bhi­lā­pya­m ity a­yu­ktaṃ­, ta­de­kā­nte '­na­bhi­lā­pyo­kte­r a­nu­pa­pa­tteḥ</seg>, sa­rva­thā­na­bhi­lā­pyaṃ tattvam ity a<span type="hard-break">- </span><lb n="202,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 202,06</span>bhi­la­pa­ta eva vacana­vi­ro­dhā­t sadā mau­na­vra­ti­ko 'ham i­tyā­di­va­t | </p><p n="a_206" rend="justify"><lb n="202,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 202,07</span>tad evaṃ nityatvādye­kā­ntā­nu­pa­pa­ttau sā­ma­rthyā­t tadane­kā­nta­si­ddhi­pra­ti­pā­da­ne 'pi ta­ttvo­pa­pla­va­vādi­du­rā­śa­ya­vi­nā­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="202,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 202,08</span>nāya tatprati­pa­tti­dā­rḍhyā­ya ca syā­dvā­di­vā­da­nyā­yā­nu­sa­ra­ṇe­na ni­tya­tvā­dya­ne­kā­nta­m u­pa­da­rśa­ya­nti sūrayaḥ | —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_56 a_207"><l ana="sbt" n="sbt_56ab"><lb n="202,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 56ab</span>nityaṃ tatpra­tya­bhi­jñā­nā­n nākasmāt ta­da­vi­cchidā | </l><l ana="sbt" n="sbt_56cd"><lb n="202,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 56cd</span>kṣaṇikaṃ kālabhedāt te buddhyasaṃcara­do­ṣa­taḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">56</ref> || </l></lg><p n="a_208" rend="justify"><lb n="202,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 202,11</span>te bha­ga­va­to­r hataḥ syā­dvā­da­nyā­ya­nā­ya­ka­sya sarvaṃ jī­vā­di­ta­ttvaṃ syān nityam eva pra­tya­bhi­jñā­ya­mā­na­tvā­t | nāka<span type="hard-break">- </span><lb n="202,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 202,12</span>smāt ta­tpra­tya­bhi­jñā­naṃ ta­syā­vi­cche­de­nānu­bha­vā­t | ni­rvi­ṣa­yaṃ hi pra­tya­bhi­jñā­na­m akasmād iti pra­si­ddha­m | yathā <lb n="202,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 202,13</span>tādṛśe tad e­ve­da­m iti, tatraiva vā tā­dṛ­śa­m idam iti bhrāntaṃ pra­tya­bhi­jñā­na­m | na caivaṃ jī­vā­di­ta­ttve pratyabhi<span type="hard-break">- </span><lb n="202,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 202,14</span>jñānaṃ, bā­dha­kā­bhā­vā­t tada­vi­cche­dā­t | pratyakṣaṃ bā­dha­ka­m iti cen na, tasya va­rta­mā­na­pa­ryā­yā­tma­ka­va­stu­vi­ṣa­ya­tvā­t­, <lb n="202,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 202,15</span>pū­rvā­pa­ra­pa­ryā­yā­vyā­pye­ka­tva­la­kṣa­ṇe pra­tya­bhi­jñā­na­vi­ṣa­ye pra­vṛ­ttya­bhā­vāt | na ca sva­syā­vi­ṣa­ye kiṃcid bādhakaṃ sādhakaṃ <lb n="202,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 202,16</span>vā śro­tra­jñā­na­vi­ṣa­ye ca­kṣu­rjñā­na­va­t | tata eva nā­nu­mā­naṃ­, ta­syā­nyā­po­hamā­tra­go­ca­ra­tvā­t tatraiva sā­dha­ka­bā­dha­ka­tvo<span type="hard-break">- </span><lb n="202,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 202,17</span>papatteḥ | pra­mā­ṇā­nta­raṃ tu nā­nu­mā­nā­d a­pra­tya­kṣa­m iṣyate kṣa­ṇi­ka­vā­di­bhi­r yat pra­tya­bhi­jñā­na­sya bādhakaṃ syāt | iti <lb n="202,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 202,18</span>sa­tya­pra­tya­bhi­jñā­na­m eva vi­ta­tha­pra­tya­bhi­jñā­na­sya bā­dha­ka­m | sādṛ­śya­pra­tya­bhi­jñā­naṃ samyag evāsya jī­vā­dā­v ekatva<span type="hard-break">- </span><lb n="202,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 202,19</span>pra­tya­bhi­jñā­na­syā­nā­dya­vi­dyo­da­yā­pā­di­ta­sya bhrāntasya bā­dha­ka­m iti cen na, asya bhrā­nta­tvā­si­ddheḥ­, sadṛ­śā­pa­rā­pa­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="202,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 202,20</span>tpa­ttya­ni­ścayāt | nanu ca yat sat tat sarvaṃ kṣa­ṇi­ka­m a­kṣa­ṇi­ke kra­ma­yau­ga­pa­dyā­bhyā­m a­rtha­kri­yā­vi­ro­dhā­t sattvā­nu­pa­pa­tte<span type="hard-break">- </span><lb n="202,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 202,21</span>r ity a­nu­mā­nā­n ni­ra­nva­ya­vi­nā­śi­tva­si­ddhe­r jī­vā­di­kṣa­ṇā­nā­m e­ka­tvā­saṃ­bha­vā­t sā­dṛ­śya­pra­tya­bhi­jñā­na­vi­ṣa­ya­tvo­pa­pa­tte­r bhrā<span type="hard-break">- </span><lb n="202,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 202,22</span>ntam eva ta­trai­ka­tva­pra­tya­bhi­jñā­naṃ siddham a­vi­saṃ­vādā­bhā­vā­d iti cen na, asyānu­mā­na­sya vi­ru­ddha­tvā­t | tathā hi | <lb n="202,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 202,23</span>yat sat tat sarvaṃ ka­thaṃ­ci­n nityaṃ, sarvathā kṣaṇike kra­ma­yau­ga­pa­dyā­bhyā­m a­rtha­kri­yā­vi­ro­dhā­t sa­ttvā­nu­pa­pa­tte­r iti | atra <pb n="203"/><lb n="203,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,01</span>na tāvad dhetor a­nai­kā­nti­ka­tvaṃ­, sarvathā nityatve sa­ttva­syā­bhā­vā­t sarvathā kṣa­ṇi­ka­tva­va­t | tada­bhā­va­ś ca kra­mā­kra­mā­nu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="203,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,02</span>patteḥ | ta­da­nu­pa­pa­tti­ś ca pū­rvā­pa­ra­sva­bhā­va­tyā­go­pā­dā­nā­nvi­ta­rū­pā­bhā­vāt sa­kṛ­da­ne­ka­śa­ktyā­tma­ka­tvā­bhā­vā­c ca | na <lb n="203,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,03</span>hi kūṭasthe 'rthe pū­rvo­tta­ra­sva­bhā­va­tyā­go­pā­dā­ne staḥ, kṣaṇike vānvitaṃ rūpam asti, yataḥ kramaḥ kā­la­kṛ­to de­śa­kṛ­to <lb n="203,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,04</span>vā syāt | nāpi yu­ga­pa­da­ne­ka­sva­bhā­va­tvaṃ­, yato yaugapadyaṃ, kauṭasthyavi­ro­dhā­n ni­ra­nva­ya­kṣa­ṇi­ka­tva­vyā­ghātāc ca | <lb n="203,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,05</span>sahakāri­kra­mā­kra­mā­pe­kṣa­yā tatra kra­ma­yau­ga­pa­dya­ka­lpa­nā­pi na sā­dhi­ya­sī svayaṃ tadapekṣā, kra­me­ta­ra­sva­bhā­va­tvā­bhā­ve <lb n="203,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,06</span>tadanu­pa­pa­tteḥ | tatkāryāṇāṃ ta­da­pe­kṣā­, na punar nityasya kṣa­ṇi­ka­sya vety api na śre­yā­n­, teṣāṃ ta­da­kā­rya­tva­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="203,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,07</span>saṅgāt | tatsa­hi­te­bhyaḥ sa­ha­kā­ri­bhyaḥ kā­ryā­ṇā­m u­tpa­tte­r anyathā­nu­tpa­tte­s ta­tkā­rya­tva­ni­rṇa­ya iti cet tarhi yena <lb n="203,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,08</span>sva­bhā­ve­nai­ke­na sa­ha­kā­ri­ṇā sahabhāvas tenaiva sa­rva­sa­ha­kā­ri­ṇā yadi tasya syāt ta­dai­ka­kā­rya­ka­ra­ṇe sa­rva­kā­rya­ka­ra­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="203,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,09</span>t kra­ma­kā­ryā­nu­pa­pa­ttiḥ­, sa­ha­kā­rya­nta­rā­bhā­ve 'pi ca tatsahabhāvāt sakṛd eva sa­ka­la­kā­ryo­tpa­ttiḥ pra­sa­jye­ta | svabhāvā<span type="hard-break">- </span><lb n="203,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,10</span>ntaraiḥ saha kāryānta­ra­sa­ha­bhāve tasya kra­mā­kra­ma­vṛ­ttya­ne­ka­sva­bhā­va­tva­si­ddheḥ kuto nityam e­ka­sva­bhā­vaṃ kṣaṇikaṃ vā <lb n="203,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,11</span>vastu kra­ma­yau­ga­pa­dyayor vyāpakaṃ syāt ? ka­thaṃ­ci­n ni­tya­syai­va kra­mā­kra­mā­ne­ka­sva­bhā­va­sya ta­dvyā­pa­ka­tva­pra­tī­teḥ | etena <lb n="203,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,12</span>vipakṣe hetor bā­dha­ka­sya vyā­pa­kā­nu­pa­la­mbha­sya vya­ti­re­ka­ni­śca­yaḥ ka­thaṃ­ci­n nitye pra­tya­kṣa­pra­vṛtteḥ pra­da­rśi­taḥ pratye<span type="hard-break">- </span><lb n="203,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,13</span>yaḥ | tataḥ sattvaṃ ka­thaṃ­ci­n nityam eva sā­dha­ya­tī­ti vi­ru­ddha­tvā­n na pra­tya­bhi­jñā­na­vi­ṣa­ya­syai­ka­tva­syā­pa­hārakaṃ, yena <lb n="203,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,14</span>sā­dṛ­śya­vi­ṣa­yatvāt tasya bādhakaṃ si­ddhya­dbhrā­ntatāṃ sādhayet | </p><p n="a_209" rend="justify"><lb n="203,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,15</span>nanu cedaṃ pra­tya­bhi­jñānaṃ naikaṃ pra­mā­ṇaṃ­, tad ity u­lle­kha­sya pra­tya­ya­sya sma­ra­ṇa­tvā­d idam ity u­lla­kha­sya ca pra­tya­kṣa­tvā­t | <lb n="203,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,16</span>na caitābhyāṃ pra­tya­ya­vi­śe­ṣā­bhyā­m a­tī­ta­va­rta­mā­na­vi­śe­ṣa­mā­tra­go­ca­rā­bhyā­m anyat saṃ­ve­da­na­m e­ka­tva­pa­rā­ma­rśi sa­ma­nu­bhū­ya­te­, <lb n="203,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,17</span>yat pra­tya­bhi­jñā­naṃ nāma pramāṇaṃ syān ni­tya­tva­sya sā­dha­ka­m | ataḥ sva­rū­pā­si­ddho hetur iti kaścit so 'pi pratī<span type="hard-break">- </span><lb n="203,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,18</span>tya­pa­lā­pī­, pū­rvo­tta­ra­vi­va­rta­sma­ra­ṇa­da­rśa­nā­bhyā­m u­pa­ja­ni­ta­sya tade­ka­tva­saṃ­ka­la­na­jñā­na­sya pra­tya­bhi­jñā­na­tve­na saṃ­ve­dya­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="203,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,19</span>nasya su­pra­tī­ta­tvā­t | na hi sma­ra­ṇa­m eva pū­rvo­tta­ra­vi­va­rta­yo­r ekatvaṃ saṃ­ka­la­yi­tu­m alam | nāpi da­rśa­na­m eva | tadu<span type="hard-break">- </span><lb n="203,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,20</span>bha­ya­saṃ­skā­ra­ja­ni­taṃ vi­ka­lpa­jñā­naṃ tat saṃ­ka­la­ya­tī­ti cet tad eva pra­tya­bhi­jñā­naṃ siddham | na ca ta­da­ka­smā­d eva <lb n="203,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 203,21</span>bha­va­tī­ti ni­rvi­ṣa­yaṃ­, buddhya­saṃ­ca­ra­do­ṣā­t | na hi pra­tya­bhi­jñā­na­vi­ṣa­ya­syā­vi­cchi­nna­sya ni­tya­tva­syā­bhā­ve buddheḥ <pb n="204"/><lb n="204,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 204,01</span>saṃ­ca­ra­ṇaṃ nāma, ni­ra­nva­ya­vi­nāśād buddhya­nta­ra­ja­na­nā­nu­pa­pa­tteḥ­, yad e­vā­ha­m adrākṣaṃ tad eva spṛ­śā­mī­ti pū­rvo­tta­ra­pa­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="204,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 204,02</span>ṇāmayor e­ka­dra­vyā­tma­ka­tve­na gamanā­saṃ­bha­vāt, tato 'nyasya bu­ddhi­saṃ­ca­ra­ṇa­sye­hāpra­stu­ta­tvā­t | tathāvi­dhai­ka­tva­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="204,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 204,03</span>sa­nā­va­śā­d bu­ddhi­saṃ­ca­ra­ṇaṃ na punaḥ ka­thaṃ­ci­n ni­tya­tvā­d iti cen na, ka­thaṃ­ci­n ni­tya­tvā­bhāve saṃvedanayor vāsyavā­sa­ka­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="204,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 204,04</span>vā­yo­gā­t kārya­kā­ra­ṇa­bhā­vavi­ro­dhā­t | tato bu­ddhi­saṃ­ca­ra­ṇā­nyathā­nu­pa­pa­tte­r nā­ka­smi­kaṃ pra­tya­bhi­jñā­naṃ vi­cche­dā­bhā­vā­c ca | <lb n="204,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 204,05</span>iti ka­thaṃ­ci­n nityaṃ vastu prasādhayati | tathā sarvaṃ jīvādi vastu ka­thaṃ­ci­t kṣa­ṇi­kaṃ­, pra­tya­bhi­jñā­nā­t | na <lb n="204,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 204,06</span>caitat kṣa­ṇi­ka­tva­m a­nta­re­ṇa bha­va­tī­ty a­ka­smā­d u­pa­jā­ya­te­, ta­dvi­ṣa­ya­sya ka­thaṃ­ci­t kṣa­ṇi­ka­sya vicchid'a­bhā­vā­t | na ca <lb n="204,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 204,07</span>ta­da­vi­cchi­da­si­ddhā­, kā­la­bhe­dā­t­, kā­la­bhe­da­sya ca pū­rvo­tta­ra­pa­ryā­ya­pra­vṛ­tti­he­to­r asiddhau buddhya­saṃ­ca­ra­ṇa­do­ṣā­t | <lb n="204,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 204,08</span>na ca tad idam iti sma­ra­ṇa­da­rśa­na­bu­ddhyoḥ saṃ­ca­ra­ṇā­pā­ye pra­tya­bhi­jñā­na­mu­di­yā­t­, tasya pū­rvā­pa­ra­pa­ryā­ya­bu­ddhi­saṃ­ca­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="204,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 204,09</span>ṇa­ni­ba­ndha­natvāt | nanu ca sarvaṃ nityaṃ sattvāt kṣaṇike svasadasa­tsa­ma­ye '­rtha­kri­yā­nu­pa­pa­tteḥ sa­ttva­vi­ro­dhā­t­, <lb n="204,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 204,10</span>ity a­nu­mā­nā­t kṣa­ṇi­ka­tva­sya ni­rā­kṛ­te­r na pra­tya­bhi­jñā­naṃ tatsā­dha­kaṃ­, pra­dhā­na­la­kṣa­ṇa­vi­ṣa­yā­vi­cche­dasa­dbhā­vā­t kāla<span type="hard-break">- </span><lb n="204,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 204,11</span>bhedāsiddher bu­ddhya­saṃ­ca­ra­ṇa­do­ṣā­na­va­kā­śā­d buddher e­ka­tva­ga­ma­na­sya saṃ­ca­ra­ṇa­sya siddher iti cen na, sarvathā kṣa­ṇi­ka­tva­syai­va <lb n="204,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 204,12</span>bādhanāt, ka­thaṃ­ci­t kṣa­ṇi­ka­sya sva­sa­tsa­ma­ye svā­sa­tsa­ma­ye cā­rtha­kri­yo­pa­la­bdheḥ | suvarṇasya hi pra­ti­vi­śi­ṣṭasya <lb n="204,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 204,13</span>su­va­rṇa­dra­vya­ta­yā sata eva, kāryākāratayā cāsata eva pū­rva­pa­ryā­yā­vi­śi­ṣṭa­syo­tta­ra­pa­ri­ṇā­ma­vi­śe­ṣā­tma­no­tpa­dya­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="204,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 204,14</span>nasya pratītiḥ pa­rī­kṣa­ke­ta­ra­ja­na­sā­kṣi­kā­, svasa­t­‌­sa­ma­ye kā­rya­ka­raṇaṃ sa­vya­go­vi­ṣā­ṇa­sye­ta­ra­vi­ṣā­ṇa­ka­raṇa­va­nni­ra­sya<span type="hard-break">- </span><lb n="204,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 204,15</span>mānaṃ, svāsatsamaye ca mṛtasya śikhinaḥ ke­kā­yi­ta­ka­ra­ṇa­va­da­pā­kri­yamāṇaṃ svayam eva vyavasthāpayati | iti kiṃ <lb n="204,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 204,16</span>naści­nta­yā­, vi­ro­dhā­di­dū­ṣa­ṇa­syā­pi tayai­vā­pa­sā­ri­ta­tvā­t | so 'yam ā­tmā­dī­nāṃ sva­sa­tsa­ma­ye eva ka­rmā­dī­nāṃ ca <lb n="204,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 204,17</span>khā­sa­tsa­ma­ye eva jñā­na­saṃ­yo­gā­di­kā­ra­ṇa­tva­m a­nu­ma­nya­mā­na­s tathā saṃpratyayād ekasya sva­sa­da­sa­tsa­ma­ye e­vai­ka­kā­rya­ka­ra­ṇaṃ <lb n="204,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 204,18</span>vi­ro­dhā­di­bhi­r abhidravatīti kathaṃ saṃ­pra­tya­yo­pādhyāyaḥ ? samyak a­‍­pra­tī­yamāne 'pi vi­ro­dha­m a­nu­ru­dhyamānaḥ <pb n="205"/><lb n="205,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 205,01</span>kva pu­na­ra­vi­ro­dhaṃ budhyeta ? dravyapa­ryā­ya­yo­r a­bhe­dai­kā­nta­pra­tī­tiṃ sva­sa­ma­yā­nu­rā­ga­mā­tre­ṇā­na­nu­bhū­ya­mā­nā­m apy a­vi­ru­ddha­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="205,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 205,02</span>ṣayāṃ paribhāṣate iti kim anyat kāraṇaṃ mahato '­bhi­ni­ve­śā­t ? tad evaṃ ka­thaṃ­ci­t kṣa­ṇi­ka­tva­sā­dha­ne pra­tya­bhi­jñā­naṃ <lb n="205,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 205,03</span>nā­nu­mā­na­vi­ru­ddha­m | nāpi pra­tya­kṣa­vi­ru­ddhaṃ sa­rva­sye­dā­nī­nta­na­ta­yā pra­tya­kṣe­ṇā­nu­bha­vā­t­, tena ta­syā­tī­tā­nā­ga­ta­ta­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="205,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 205,04</span>nu­bha­va­ne '­nā­dya­na­nta­pa­ri­ṇā­mā­tma­kasyā­nu­bha­va­pra­sa­ṅgā­d yo­gi­tvā­patteḥ, sā­mpra­ti­ka­ta­yā­nu­bha­va­syai­va kṣa­ṇi­ka­tvā­nu­bha­va­rū­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="205,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 205,05</span>tvāt, kṣa­ṇa­mā­tra­syai­va sā­mpra­ti­ka­tvo­pa­pa­tteḥ­, pū­rvo­tta­ra­kṣa­ṇa­yoḥ sā­mpra­ti­ka­tve '­nā­dya­na­nta­kṣa­ṇa­saṃ­ta­te­r api sā­mpra­ti­ka­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="205,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 205,06</span>nu­ṣa­ṅgā­d a­tī­tā­nā­ga­ta­vya­va­hā­ra­vi­lo­pā­t | na caivaṃ kṣa­ṇi­kai­kā­nta­sya pra­tya­kṣa­taḥ prasiddheḥ ka­thaṃ­ci­d a­kṣa­ṇi­ka­tva­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="205,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 205,07</span>rodhaḥ, pa­ryā­yā­kā­ra­ta­yā­rtha­sye­dā­nī­nta­na­ta­yā­nu­bha­va­vi­cche­de 'pi dra­vya­ta­yā ta­da­vi­cche­dāt, tadvicchede dra­vya­tva­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="205,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 205,08</span>rodhāt | śaśva­da­vi­cchi­nne­dā­nī­nta­na­tva­sya dra­vya­tvā­d anityatvai­kā­nta­syā­vya­va­sthi­te­r ni­tya­tvai­kā­nta­va­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_56">tadekānta<span type="hard-break">- </span><lb n="205,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 205,09</span>dvaye 'pi parāmarśa­pra­tya­yā­nu­pa­pa­tte­r a­ne­kā­ntaḥ</seg>, syān nityam eva sarvaṃ syād a­ni­tye­m eveti siddhaḥ | </p><p n="a_210" rend="justify"><lb n="205,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 205,10</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_56">sthityabhāve hi pra­mā­tu­r anyena dṛṣṭaṃ nāparaḥ pra­tya­bhi­jñā­tu­m arhati</seg> | pūrvo­tta­ra­pra­mā­tṛ­kṣa­ṇa­yoḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="205,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 205,11</span>va­la­kṣa­ṇe <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_56">saṃ­ba­ndha­vi­śe­ṣe 'pi pitreva dṛṣṭaṃ putro</seg> na pra­tya­bhi­jñā­tu­m arhati | tayor u­pā­dā­no­pā­de­ya­la­kṣa­ṇaḥ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_56">sann apy ati<span type="hard-break">- </span><lb n="205,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 205,12</span>śayaḥ pṛthaktvaṃ na ni­rā­ka­ro­ti</seg> | pṛthaktve ca pū­rvā­pa­ra­kṣa­ṇa­yoḥ pra­tya­va­marśo na syāt | yad eva hi pṛthaktvaṃ <lb n="205,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 205,13</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_56">tad evānyatrāpi pra­tya­va­ma­rśā­bhā­va­ni­ba­ndha­naṃ</seg>, sarvatra tadavi­śe­ṣā­t | yadi punar e­ka­saṃ­ta­ti­pa­ti­te­ṣu pra­tya­va­ma­rśo na <lb n="205,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 205,14</span>punar nā­nā­saṃ­ta­ti­pa­ti­te­ṣu pṛ­tha­ktvā­vi­śe­ṣe 'pi vā­sa­nā­vi­śe­ṣa­sa­dbhā­vā­d iti mataṃ tadā sai­vai­ka­saṃ­ta­tiḥ kvacid eva <lb n="205,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 205,15</span>kutaḥ siddhā ? pra­tya­bhi­jñā­nā­d iti cet tarhi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_56">e­ka­saṃ­ta­tyā pra­tya­bhi­jñā­naṃ pra­tya­bhi­jñā­na­ba­lā­c cai­ka­saṃ­ta­ti­r iti <lb n="205,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 205,16</span>vyaktam i­ta­re­ta­rā­śra­ya­ṇa­m etat | na ca pakṣāntare samānaṃ, sthiter anu­bha­va­nā­t</seg> | na hy e­ka­dra­vya­si­ddheḥ pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="205,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 205,17</span>bhijñānaṃ pra­tya­bhi­jñā­nā­c cai­ka­dra­vya­si­ddhiḥ syā­dvā­di­bhi­r i­ṣya­te­, yena tatpakṣe 'pi pa­ra­spa­rā­śra­ya­ṇaṃ­, bhe­da­jñā­nā­d­, bheda<span type="hard-break">- </span><lb n="205,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 205,18</span>si­ddhi­va­da­bhe­da­jñā­nāt sthiter a­nu­bha­vā­bhyu­pa­gamāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_56">tadvi­bhra­ma­ka­lpa­nā­yā­m u­tpā­da­vi­nā­śa­yo­r a­nā­śvā­saḥ­, tathānu<span type="hard-break">- </span><lb n="205,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 205,19</span>bha­va­ni­rṇa­yā­nu­pa­labdher yathā sva­la­kṣa­ṇaṃ pa­ri­gī­ya­te</seg> | so 'yaṃ pra­ti­kṣa­ṇa­m u­tpā­da­vi­nā­śau sarvathā sthitir ahitau <pb n="206"/><lb n="206,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 206,01</span>sakṛd apy a­ni­ści­nva­nn eva sthi­tya­nu­bha­va­ni­rṇa­yaṃ vibhrāntaṃ ka­lpa­ya­tī­ti kathaṃ na nirātmaka eva ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_56">tatraitat syāt svabhāvā<span type="hard-break">- </span><lb n="206,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 206,02</span>vinirbhāge 'pi na saṃkalanaṃ da­rśa­na­kṣa­ṇānta­ra­va­t</seg> | na hy e­ka­smi­n darśanaviṣaye kṣaṇe '­vi­ni­rbhā­ge 'pi pra­tya­bhi­jñā­na­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="206,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 206,03</span>stīti | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_56">satyam ekānte evāyaṃ doṣaḥ</seg>, sarvathā nitye pau­rvā­pa­ryā­yo­gā­t pra­tya­bhi­jñā­nā­saṃ­bha­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_56">tataḥ kṣaṇikaṃ <lb n="206,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 206,04</span>kāla­bhe­dā­t</seg> | na cāyam a­si­ddhaḥ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_56">darśa­na­pra­tya­bhi­jñā­na­sa­ma­ya­yo­r abhede ta­du­bha­yā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t</seg>, da­rśa­na­sa­ma­ya­syābhede <lb n="206,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 206,05</span>ta­nni­rṇa­yā­nu­pa­pa­tteḥ­, pra­tya­bhi­jñā­na­sa­ma­ya­syā­bhe­de pū­rvā­pa­ra­pa­ryā­ya­vyā­py e­ka­dra­vya­pra­tya­vama­rśā­saṃ­bha­vā­t | tato darśa<span type="hard-break">- </span><lb n="206,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 206,06</span>nakālo '­va­gra­he­hā­vā­ya­dhā­ra­ṇā­tma­ka­ni­rṇa­ya­he­tu­r bhinna eva, pra­tya­bhi­jñā­na­kā­la­ś ca punas tadda­rśa­na­sma­ra­ṇa­saṃ­ka­la­na­he­tu­r iti <lb n="206,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 206,07</span>pra­ti­pa­tta­vya­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_56">kiṃ ca pakṣadvaye 'pi jñānāsaṃ­cā­rā­nu­ṣa­ṅgā­d anekāntasiddhiḥ</seg> | na hi ni­tya­tvai­kā­nta­pa­kṣa­va­tkṣa­ṇi­kai<span type="hard-break">- </span><lb n="206,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 206,08</span>kā­nta­pa­kṣe 'pi jñā­na­saṃ­cā­ro 'sti, ta­syā­ne­kā­nte eva pratīteḥ | kevala<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_56">m a­po­ddhā­ra­kalpanayā ka­thaṃ­ci­j jā­tya­nta­re 'pi <lb n="206,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 206,09</span>vastuni pra­tya­bhi­jñā­nā­di­ni­ba­ndha­ne sthityādayo vyavasthāpyeran</seg>, sarvathā jā­tya­nta­re tada­po­ddhā­ra­ka­lpa­nā­nu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="206,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 206,10</span>patteḥ sthi­tyā­di­sva­bhā­va­bhe­da­vya­va­sthā­nā­gha­ṭa­nā­t­, sarvathā tadajātya­nta­ra­va­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_56">na ca svabhāva­bhe­do­pa­la­mbhe 'pi <lb n="206,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 206,11</span>nānātva­vi­ro­dha­sa­ṅka­rā­na­va­sthā­nu­ṣa­ṅga­ś cetasi grā­hya­grā­ha­kā­kāravat</seg> | na hy ekasya vastunaḥ sa­kṛ­da­ne­ka­sva­bhā­vo­pa­lambhe <lb n="206,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 206,12</span>nā­nā­tva­pra­sa­ṅgaḥ­, saṃvidvedya­ve­da­kā­kā­rā­ṇāṃ nā­nā­jñā­na­tva­pra­sa­ṅgā­t | teṣām a­śa­kya­vi­ve­ca­na­tvā­d e­ka­jñā­natve sthiti<span type="hard-break">- </span><lb n="206,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 206,13</span>ja­nma­vi­nā­śā­nā­m api kvacid e­ka­va­stutvam astu, ta­da­vi­śe­ṣā­t | kvacid ekatra rū­pa­ra­sā­dī­nā­m apy a­śa­kya­vi­ve­ca­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="206,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 206,14</span>nām e­ka­va­stu­tvā­pa­tti­r nā­ni­ṣṭa­kā­ri­ṇī­, teṣāṃ nā­nā­va­stu­tvā­ni­ṣṭeḥ | na cā­tmā­kā­śā­dī­nāṃ de­śā­bhe­de 'py aśakya<span type="hard-break">- </span><lb n="206,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 206,15</span>vi­ve­ca­na­tvaṃ­, teṣāṃ pa­rai­ka­dra­vya­tā­dā­tmyā­bhā­vā­t | sattaikadra­vya­tā­dā­tmye punar e­ka­va­stutvam iṣṭam eva syā­dvā­di­nā­m <lb n="206,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 206,16</span>"ekaṃ dravyam a­na­nta­pa­ryā­ya­m­" iti va­ca­nā­t | tato na vai­ya­dhi­ka­ra­ṇya­m | e­te­no­bhaya­do­ṣa­pra­sa­ṅgo '­pā­sto­, <lb n="206,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 206,17</span>ve­dyā­dyā­kā­rā­tma­bo­dha­va­du­tpā­dā­dyā­tma­va­stu­no jā­tya­nta­ra­tvā­t­, a­cau­ra­pā­ra­dā­ri­kava­ccau­ra­pā­ra­dā­ri­kā­bhyā­m | na <lb n="206,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 206,18</span>caivaṃ vi­ro­dha­pra­sa­ṅgaḥ­, tasyānu­pa­la­mbha­sā­dha­nā­d e­ka­trai­ka­dā śītoṣṇaspa­rśa­va­t­, sthi­tyā­di­ṣu co­pa­la­mbha­sa­dbhā­vā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="207"/><lb n="207,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 207,01</span>d e­ka­va­stu­nye­ka­dā­nu­pa­la­mbhā­si­ddheḥ saṃvidi ve­dyā­dyā­kāravat | etena saṃ­śa­ya­pra­sa­ṅgaḥ pratyuktaḥ sthityā­dyu­pa­la­mbha­sya <lb n="207,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 207,02</span>calanābhāvāt | tata eva na saṃ­ka­ra­pra­sa­ṅgaḥ­, sthityātma­nyu­tpā­da­vi­nā­śā­nu­pa­la­mbhā­d u­tpā­da­vi­nā­śayoś ca sthityanu<span type="hard-break">- </span><lb n="207,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 207,03</span>palabdheḥ | e­ka­va­stu­ni yu­ga­pa­tsthi­tyā­dyu­pa­la­mbhā­t saṅkara iti cen na, pa­ra­spa­ra­m a­sa­ṅka­rā­d u­tpā­dā­dī­nā­m | tadvati tu <lb n="207,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 207,04</span>saṅkaro va­stu­la­kṣa­ṇaṇam eva | etena vya­ti­ka­ra­pra­sa­ṅgo vyu­da­staḥ­, sthi­tyā­dī­nāṃ pa­ra­spa­ra­ga­ma­nā­bhā­vā­t saṃvidi vedyā<span type="hard-break">- </span><lb n="207,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 207,05</span>dyākā­ra­va­t | tata eva nā­na­va­sthā­, sthityātmani ja­nma­vi­nā­śā­ni­ṣṭe­r ja­nmā­tma­ni sthi­ti­vi­nā­śā­nu­pa­ga­mā­d vināśe <lb n="207,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 207,06</span>sthi­ti­ja­nmā­na­va­kā­śā­t pratyekaṃ teṣāṃ tra­yā­tma­ka­tvā­nu­pa­ga­mā­t | na caivam e­kā­ntā­bhyu­pa­ga­mā­d a­ne­kā­ntā­bhā­vaḥ­, <lb n="207,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 207,07</span>sa­mya­ge­kā­ntasyā­ne­kā­nte­na vi­ro­dhā­bhā­vā­t­, na­yā­rpa­ṇā­d e­kā­nta­sya pra­mā­ṇā­rpa­ṇā­d a­ne­kā­nta­syai­vo­pa­de­śāt tathaiva <lb n="207,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 207,08</span>dṛ­ṣṭe­ṣṭā­bhyā­m a­vi­ru­ddha­sya tasya vya­va­sthi­teḥ | </p><p n="a_211" rend="justify"><lb n="207,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 207,09</span>kena punar ātmanā­'­nu­tpā­da­vi­nā­śā­tma­ka­tvā­t sthitimātraṃ ? kena cātmanā vi­nā­śo­tpā­dā­v eva ? kathaṃ ca tat <lb n="207,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 207,10</span>tra­yā­tma­ka­m eva vastu siddham ? iti bha­ga­va­tā pa­rya­nu­yu­ktā i­vā­cā­ryāḥ prāhuḥ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_57 a_212"><l ana="sbt" n="sbt_57ab"><lb n="207,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 57ab</span>na sāmānyātma­no­de­ti na vyeti vyaktam a­nva­yā­t | </l><l ana="sbt" n="sbt_57cd"><lb n="207,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 57cd</span>vye­tyu­de­ti viśeṣāt te sahaikatro­da­yā­di sat || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">57</ref> || </l></lg><p n="a_213" rend="justify"><lb n="207,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 207,13</span>pū­rvo­tta­ra­pa­ri­ṇā­ma­yoḥ sā­dhā­ra­ṇaḥ svabhāvaḥ sā­mā­nyā­tmā dravyātmā | tena sarvaṃ vastu no­tpa­dya­te na vina<span type="hard-break">- </span><lb n="207,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 207,14</span>śyati na vyaktam a­nva­ya­da­rśa­nā­t | lū­na­pu­na­rjā­ta­na­khā­di­ṣv a­nva­ya­da­rśa­ne­na vyabhicāra iti cen na, vyaktam iti <lb n="207,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 207,15</span>vi­śe­ṣa­ṇā­t­, pramāṇena bā­dhya­mā­na­syai­ka­tvā­nvayasyāvyaktatvāt | na cā­trā­nva­yaḥ pra­mā­ṇa­vi­ru­ddhaḥ­, sa­tya­pra­tya­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="207,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 207,16</span>jñā­na­si­ddha­tvā­t | tato '­nvi­tā­tmanā sthitir eva | tathā vi­na­śya­ty u­tpa­dya­te ca sarvaṃ vastu viśeṣānu­bha­vā­t | <lb n="207,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 207,17</span>bhrā­nta­vi­śe­ṣa­da­rśa­ne­na śukle śaṅkhe pī­tā­dyā­kā­ra­jñā­na­la­kṣa­ṇe­na vyabhicāra iti cen na, vyaktam iti vi­śe­ṣa­ṇa­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="207,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 207,18</span>nuvṛtteḥ | na hi bhrāntaṃ vi­śe­ṣa­da­rśa­naṃ vyaktaṃ yena tad api pū­rvā­kā­ra­vi­nāśā­ja­ha­dvṛ­tto­tta­rā­kā­rā­vi­nā­bhā­vi <lb n="207,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 207,19</span>syāt | na ca prakṛte viśeṣada­rśa­na­m avyaktaṃ bā­dha­kā­bhā­vā­t | ni­tyai­kā­nta­grā­hi pramāṇaṃ bādhakam iti cen na, <lb n="207,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 207,20</span>tasya ni­ra­sta­tvā­t | na caivaṃ bhi­nna­pra­tya­ya­vi­ṣa­ya­tvā­d u­tpā­da­vi­nā­śa­mā­traṃ sthi­ti­mā­traṃ ca pa­dā­rthā­nta­ra­ta­yāva<span type="hard-break">- </span><lb n="207,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 207,21</span>ti­ṣṭha­te­, tasya va­stve­ka­de­śa­tvā­n nayapratya­ya­vi­ṣa­ya­tvā­t­, sthi­tyā­di­tra­ya­sya sa­mu­di­tasya va­stu­tva­vya­va­sthi­teḥ­, <pb n="208"/><lb n="208,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,01</span>tasya pra­mā­ṇa­pra­tya­ya­go­ca­ra­tvā­t­, sa­hai­ka­tro­da­yā­di sad iti pra­ti­pā­da­nāt, tathaiva "­u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vya­yu­ktaṃ <lb n="208,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,02</span>sat" iti sū­tra­kā­ra­va­ca­nā­t | na cedaṃ yu­kti­ra­hi­taṃ­, tathā yu­kti­sa­dbhā­vā­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_57">calāca­lā­tma­kaṃ vastu kṛtakā<span type="hard-break">- </span><lb n="208,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,03</span>kṛ­ta­kā­tma­ka­tvā</seg> d iti | na cātra hetur a­si­ddhaḥ­, pū­rva­rū­pa­tyā­gā­vi­nā­bhā­vi­pa­ra­rū­po­tpāda­syā­pe­kṣi­ta­para­vyā­pā­ra­tve­na <lb n="208,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,04</span>kṛ­ta­ka­tva­si­ddheḥ­, sadā sthā­snu­sva­bhāva­syā­na­pe­kṣi­ta­pa­ra­vyā­pā­ra­tve­nā­kṛ­ta­ka­tva­ni­śca­yā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_57">na hi ce­ta­na­syā­nyasya <lb n="208,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,05</span>vā sarva­tho­tpa­ttiḥ­, sa­dā­di­sā­mā­nya­sva­bhā­ve­na sata e­vā­ti­śa­yānta­ro­pa­la­mbhā­d ghaṭavat ka­thaṃ­ci­d utpāda<span type="hard-break">- </span><lb n="208,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,06</span>vi­ga­mā­tma­katvād ityādi yojyam</seg> | nāpi vināśa eva, tata eva tadvat | na ca sthitir eva, vi­śe­ṣā­kā­re<span type="hard-break">- </span><lb n="208,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,07</span>ṇo­tpā­da­vi­nā­śa­va­ta eva sa­dā­di­sā­mā­nye­na sthi­tyu­pa­la­mbhā­d dra­vya­gha­ṭa­va­t | iti hi pṛ­tha­gu­pa­pattir yojyate | sadā<span type="hard-break">- </span><lb n="208,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,08</span>di­sā­mā­nye­na satas ta­ntvā­de­r gha­ṭā­kā­rā­ti­śa­yā­nta­ro­pa­la­mbha­pra­sa­ṅga iti cen na, svabhāva­gra­ha­ṇā­t | sa­dā­di­sā­mā­nyaṃ <lb n="208,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,09</span>hi yat sva­bhā­va­bhū­taṃ gha­ṭa­syo­pā­dā­na­dra­vya­ma­sā­dhā­ra­ṇaṃ tad bhāvena pa­ri­ṇa­ma­d u­pa­la­bhya­te | tenaiva sato '­ti­śa­yā­nta­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="208,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,10</span>dhānaṃ ghaṭo yathā pra­ti­vi­śi­ṣṭa­gha­ṭa­yo­gya­mṛ­ddra­vyā­di­sva­rū­pe­ṇa, na punaḥ sādhāraṇena ta­ntvā­di­ga­ta­sā­mā­nye­na nāpi <lb n="208,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,11</span>sā­dhā­ra­ṇā­sā­dhāraṇena pā­rthi­va­tvā­di­sā­mā­nye­nā­vi­śi­ṣṭa­gha­ṭo­pā­dā­na­mṛ­dā­di­sā­mā­nye­na vā prāksato '­ti­śa­yā­nta­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="208,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,12</span>palabdhir yena ta­ntvā­de­r api gha­ṭa­pa­ri­ṇa­ti­pra­sa­ṅgaḥ | nāpi gha­ṭa­vi­nā­śo­tta­ra­kā­la­m apy a­sā­dhā­ra­ṇa­mṛ­dā­di­sā­mā­nya­sva<span type="hard-break">- </span><lb n="208,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,13</span>bhāvena sattvāvi­śe­ṣā­d ghaṭotpattiḥ pra­sa­jya­te­, tatprāga­bhā­vā­tma­ka­sya satas tadbhāve­no­tpa­tti­da­rśa­nā­t­, paścād abhāvā<span type="hard-break">- </span><lb n="208,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,14</span>tmakasya sato 'pi tada­da­rśa­nā­t | na caivaṃ prā­ga­sa­ta e­vo­tpa­tti­ni­ya­mā­d ghaṭasya ka­thaṃ­ci­t prā­ga­sa­ttva­m a­yu­ktaṃ­, prāga<span type="hard-break">- </span><lb n="208,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,15</span>bhāvasya bhā­va­sva­bhā­va­sya pūrvaṃ vya­va­sthā­pa­nā­t | ta­syā­bhā­va­sva­bhā­va­tve sa­vye­ta­ra­go­vi­ṣā­ṇā­dī­nāṃ sa­ho­tpa­tti­ni­yama<span type="hard-break">- </span><lb n="208,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,16</span>vatām u­pā­dā­na­sa­ṅka­ra­prasaṅgaḥ, prāga­bhā­vā­vi­śe­ṣā­t | tato yathā svo­pā­dā­nā­t sa­vya­vi­ṣā­ṇa­syo­tpa­tti­s tathā <lb n="208,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,17</span>da­kṣi­ṇa­vi­ṣā­ṇo­pā­dā­nā­d api tatra tasyotpatteḥ prā­ga­bhā­va­si­ddheḥ­, yatra yadā yasya prā­ga­bhā­va­s tatra tadā tasyo<span type="hard-break">- </span><lb n="208,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,18</span>tpattir iti ni­ya­ma­ka­lpa­nā­yā api tatra bhāvāt | svo­pā­dā­ne­ta­raniyamaś ca kutaḥ syāt ? prā­ga­bhā­va­ni­ya­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="208,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,19</span>d iti cet sa­mā­na­sa­ma­ya­ja­nmanāṃ sa eva kutaḥ ? ta­du­tpa­tti­ni­ya­mā­d iti cet so 'pi kutaḥ ? svo­pā­dā­na­ni­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="208,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,20</span>mād iti cet svo­pā­dā­ne­ta­ra­ni­ya­maḥ kutaḥ syāt ? ityādi punar ā­va­rta­te iti cakrakam | sa­vya­vi­ṣāṇasyo<span type="hard-break">- </span><lb n="208,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 208,21</span>pattir iti pra­tya­ya­vi­śe­ṣā­d u­tpa­tti­ni­ya­mo 'pi na śre­yā­n­, kā­ra­ka­pakṣasya vi­cā­ra­yi­tu­m ā­ra­bdha­tvā­t | jñā­pa­ka­pa­kṣe <pb n="209"/><lb n="209,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,01</span>tu prā­ga­bhā­va­ni­ya­mo 'pi tatpratya­ya­vi­śe­ṣā­d eveti notpattyā prā­ga­bhā­vā­va­ga­tiḥ­, prāga­bhā­vā­d apy u­tpa­tti­ni­ya­ma­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="209,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,02</span>śca­ya­pra­sa­kte­r i­ta­re­ta­rā­śra­ya­sya du­rni­vā­ra­tvā­t | tato notpatteḥ prā­ga­bhā­vaḥ kā­rya­syā­bhā­vā­tma­ka­s tasya bhā­va­sva­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="209,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,03</span>va­syai­vā­bā­dhi­ta­pra­tī­ti­vi­ṣa­ya­tvā­t prāgabhāvā­bhā­va­sya kā­ryo­tpā­da­rū­pa­tvā­t | tathā hi | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_58 a_214"><l ana="sbt" n="sbt_58ab"><lb n="209,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 58ab</span>kāryotpādaḥ kṣayo hetor niyamāl lakṣaṇāt pṛthak | </l><l ana="sbt" n="sbt_58cd"><lb n="209,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 58cd</span>na tau jātyādyava­sthā­nā­d anapekṣāḥ kha­pu­ṣpa­va­t || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">58</ref> || </l></lg><p n="a_215" rend="justify"><lb n="209,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,06</span>u­pā­dā­na­sya pū­rvā­kā­re­ṇa kṣayaḥ kā­ryo­tpā­da eva hetor niyamāt | yas tu tato 'nyas tasya na hetor niyamo dṛṣṭo <lb n="209,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,07</span>ya­thā­'­nu­pā­dāna­kṣa­ya­syā­nu­pā­de­yo­tpā­da­sya ca | ni­ya­ma­ś ca hetor u­pā­dā­na­kṣa­ya­syo­pā­de­yo­tpā­da­sya ca | tasmād u<span type="hard-break">- </span><lb n="209,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,08</span>pā­dā­na­kṣa­ya e­vo­pā­de­yo­tpā­daḥ | na tāvad a­trā­si­ddho hetuḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­ja­nma­vi­nā­śa­yo­r e­ka­he­tu­ka­tva­ni­ya­ma­sya <lb n="209,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,09</span>su­pra­tī­ta­tvā­t­, tayor a­nya­ta­ra­syai­va sa­he­tu­ka­tvā­he­tu­ka­tva­ni­ya­ma­va­ca­na­sya ni­ra­sta­tvā­t | </p><p n="a_216" rend="justify"><lb n="209,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,10</span>nanū­pā­dā­na­gha­ṭa­vi­nā­śa­sya ba­la­va­tpu­ru­ṣa­pre­ri­ta­mu­dga­rā­dya­bhi­ghā­tā­d a­va­ya­va­kri­yo­tpa­tte­r a­va­ya­va­vi­bhā­gā­t saṃ­yo­ga­vi­nā­śā<span type="hard-break">- </span><lb n="209,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,11</span>d eva pra­tī­te­r u­pā­de­ya­ka­pā­lo­tpā­da­sya tu svā­ra­mbha­kā­va­yava­ka­rma­saṃ­yo­ga­vi­śe­ṣā­de­r eva saṃ­pra­tya­yā­t tayor e­ka­smā­d dhetor ni<span type="hard-break">- </span><lb n="209,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,12</span>ya­mā­saṃ­bha­vā­d a­si­ddha­m eva sā­dha­na­m iti cen na, asya vi­nā­śo­tpā­da­kā­ra­ṇa­pra­kri­yo­ddho­ṣa­ṇa­syā­prā­tī­ti­ka­tvā­d ba­la­va­tpu­ru<span type="hard-break">- </span><lb n="209,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,13</span>ṣa­pre­ri­ta­m u­dga­rā­di­vyā­pā­rā­d eva gha­ṭa­vi­nā­śa­ka­pā­lo­tpā­da­yo­r a­va­lo­ka­nā­t | tato gha­ṭā­va­ya­ve­ṣu ka­pā­le­ṣu kri­yai­vo­tpa­dya­te <lb n="209,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,14</span>iti cet saivaiko hetus tayor astu | kriyāto '­va­ya­va­vi­bhā­ga­syai­vo­tpa­tti­r iti cet sa evaikaṃ kā­ra­ṇa­m a­na­yo­r astu | vibhā<span type="hard-break">- </span><lb n="209,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,15</span>gāt ta­da­va­ya­va­saṃ­yo­ga­vi­nā­śa eva dṛśyate iti cet sa eva tayor ekaṃ ni­mi­tta­m astu | ta­da­va­ya­va­saṃ­yo­ga­vi­nā­śā­d avaya<span type="hard-break">- </span><lb n="209,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,16</span>vino ghaṭasya vināśa iti cet sa eva ka­pā­lā­nāṃ ta­da­va­ya­vā­nāṃ prā­du­rbhā­vaḥ | iti kathaṃ naikahe­tu­ni­ya­maḥ sidhyet ? <lb n="209,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,17</span>mahā­ska­ndhā­va­ya­va­saṃ­yo­ga­vi­nā­śā­d api laghu­ska­ndho­tpa­tti­da­rśa­nā­t "bhedasaṃ­ghā­te­bhya u­tpa­dya­nte­" iti vacanāt | </p><p n="a_217" rend="justify"><lb n="209,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,18</span>mi­thyai­ve­daṃ darśanaṃ sū­tra­kā­ra­va­ca­naṃ ca bā­dha­ka­sa­dbhā­vā­d iti cetkiṃ ta­dbā­dha­ka­m ? svapa­ri­mā­ṇā­d aṇu<span type="hard-break">- </span><lb n="209,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,19</span>pa­ri­mā­ṇa­kā­ra­ṇā­ra­bdhā­ni ka­pā­lā­ni kā­rya­tvā­t pa­ṭa­va­d ity a­nu­mā­naṃ bā­dha­ka­m iti cen na, e­ta­du­dā­ha­ra­ṇa­sya sādhya<span type="hard-break">- </span><lb n="209,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,20</span>vi­ka­la­tvā­t | tantavo hi kim a­pa­ṭā­kā­ra­pa­ri­ṇa­tāḥ paṭasya sa­ma­vā­yi­naḥ pa­ṭā­kā­ra­pa­ri­ṇa­tā vā ? na <lb n="209,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,21</span>tā­va­dā­dyaḥ pakṣaḥ pa­ṭā­kā­rā­pa­ri­ṇa­te­ṣu tantuṣv iha paṭa iti pra­tya­yā­saṃ­bha­vā­t | dvi­tī­ya­pa­kṣe tu na pa­ṭa­pa­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="209,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 209,22</span>māṇād a­ṇu­pa­ri­mā­ṇā­s tantavaḥ paṭasya kā­ra­ṇaṃ­, teṣāṃ pa­ṭa­sa­mā­na­pa­ri­mā­ṇa­ta­yā pratīteḥ sa­mu­di­tā­nā­m e­vā­tā­na­vi­tā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="210"/><lb n="210,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,01</span>nā­kā­rā­ṇāṃ pa­ṭa­pa­ri­ṇāmā­śra­ya­tvā­d a­nya­thā­tipra­sa­ṅgā­t | na hi ta­thā­'­pa­ri­ṇataṃ ta­dbha­va­ti "tadbhāvaḥ pa­ri­ṇā­maḥ­" <lb n="210,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,02</span>iti vacanāt | na caivaṃ pa­ri­ṇā­ma­pa­ri­ṇā­mi­no­r abhedaḥ syāt, pratyaya­bhe­dā­t ka­thaṃ­ci­d bhe­da­si­ddheḥ parasyāpi tadbhede <lb n="210,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,03</span>vi­vā­dā­bhā­vā­t ta­ntu­dra­vya­pa­ṭa­pa­ryā­ya­yo­r a­nva­ya­vya­ti­re­kapra­tya­ya­vi­ṣa­ya­tvā­c ca | tantudravyaṃ hi prā­cyā­pa­ṭā­kā­ra­pa­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="210,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,04</span>tyāgena ta­ntu­tvā­pa­ri­tyā­ge­na cā­pū­rva­pa­ṭā­kā­ra­ta­yā pa­ri­ṇa­ma­du­pa­la­bhya­te pa­ṭā­kā­ra­s tu pū­rvā­kā­rā­d vya­ti­ri­kta iti siddhaṃ, <lb n="210,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,05</span>sarvathā tya­kta­rū­pa­syā­pū­rva­rūpa­va­rti­na e­vo­pā­dā­na­tvā­yo­gā­d a­pa­ri­tya­ktā­tma­pū­rva­rū­pava­rti­va­t ta­thā­'­pratīter dravyabhāvapra<span type="hard-break">- </span><lb n="210,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,06</span>tyā­sa­tti­ni­ba­ndha­na­tvā­d u­pā­dā­no­pā­de­ya­bhā­va­sya | bhā­va­pra­tyā­sa­tti­mā­trā­t tadbhāve sa­mā­nā­kā­rā­ṇā­m akhilārthānāṃ tatprasa<span type="hard-break">- </span><lb n="210,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,07</span>ṅgāt, kā­la­pra­tyā­sa­tte­s tadbhāve pū­rvo­tta­ra­sa­ma­na­nta­ra­kṣa­ṇa­va­rti­nā­m a­śe­ṣā­rthā­nāṃ ta­tpra­sa­kteḥ­, de­śa­pra­tyā­sa­tte­s tadbhāve samā<span type="hard-break">- </span><lb n="210,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,08</span>nadeśānām a­śe­ṣa­ta­s ta­dbhā­vā­pa­tteḥ sa­ddra­vya­tvā­di­sā­dhā­ra­ṇa­dra­vya­pra­tyā­sa­tte­r api ta­dbhā­vā­ni­ya­mā­t | a­sā­dhā­raṇa­dra­vya­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="210,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,09</span>tyāsattiḥ pūrvākāra­bhā­va­vi­śe­ṣa­pra­tyā­sa­tti­r eva ca ni­ba­ndha­na­m u­pā­dā­na­tva­sya svo­pā­de­yaṃ pariṇāmaṃ prati ni­ścī­ya­te | <lb n="210,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,10</span>tad uktaṃ "<span resp="?" rend="underline">tyaktātyaktātmarūpaṃ yat pū­rvā­pū­rve­ṇa vartate | kā­la­tra­ye 'pi ta­ddra­vya­m u­pā­dā­na­m iti smṛtam | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | yat svarūpaṃ tya<span type="hard-break">- </span><lb n="210,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,11</span>jaty eva yan na tyajati sarvathā | ta­nno­pā­dā­na­m arthasya kṣaṇikaṃ śāśvataṃ yathā</span> | <ref type="no-in-dandas" rend="a">2</ref> | " iti | tato na ta­ntu­vi­śe­ṣākāraḥ <lb n="210,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,12</span>pa­ṭa­syo­pā­dā­naṃ ye­nā­lpa­pa­ri­māṇād eva kā­ra­ṇā­n ma­hā­pa­ri­mā­ṇa­sya pa­ṭa­syo­tpa­tte­r udā­ha­ra­ṇaṃ sā­dhya­śū­nyaṃ na bhavet | hetuś cā<span type="hard-break">- </span><lb n="210,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,13</span>nai­kā­nti­kaḥ­, pra­śi­thi­lā­va­ya­va­ma­hā­pa­ri­mā­ṇa­kā­rpā­sa­pi­ṇḍā­da­lpa­pa­ri­mā­ṇa­ni­bi­ḍā­va­ya­va­kā­rpā­sa­pi­ṇḍo­tpa­tti­da­rśa­nā­t | <lb n="210,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,14</span>vi­ru­ddha­ś cāyaṃ hetuḥ, pu­dga­lā­di­dra­vya­sya ma­hā­pa­ri­mā­ṇa­sya ya­thā­saṃ­bha­vaṃ sū­kṣma­rū­pe­ṇa sthū­la­rū­pe­ṇa vā pa­ryā­ye­ṇa varta<span type="hard-break">- </span><lb n="210,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,15</span>mānasya svakāryā­ra­mbha­ka­tva­da­rśa­nā­t kāryatvasya ma­hā­pa­ri­mā­ṇa­kā­ra­ṇā­ra­bdha­tve­na vyā­pti­si­ddheḥ sva­pa­ri­mā­ṇā­d alpa<span type="hard-break">- </span><lb n="210,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,16</span>pa­ri­mā­ṇa­kā­ra­ṇā­ra­bdha­tva­vi­pa­rī­ta­sā­dhanāt | tato nedam a­nu­mā­naṃ bādhakaṃ ka­pā­lo­tpā­da­sya gha­ṭa­vi­nā­śa­sya caikahe<span type="hard-break">- </span><lb n="210,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,17</span>tutvani­ya­ma­pra­tī­te­r e­ka­smā­d eva mṛ­dā­dyu­pā­dā­nā­t tadbhāvasya siddher e­ka­smā­c ca mu­dga­rā­di­sa­ha­kā­ri­ka­lā­pā­t tatsaṃpratyayāt | <lb n="210,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,18</span>iti sidhyaty eva hetor niyamāt kā­ryo­tpā­da eva pūrvākāra­vi­nā­śaḥ | </p><p n="a_218" rend="justify"><lb n="210,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,19</span>na caivaṃ sa­rva­tho­tpā­da­vi­nā­śa­yo­r abheda eva, lakṣaṇāt pṛ­tha­ktva­si­ddheḥ | tathā hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_58">kā­rya­kā­ra­ṇa­yo­r u­tpā­da­vi­nā­śau <lb n="210,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,20</span>kathaṃcid bhinnau bhi­nna­la­kṣa­ṇa­saṃ­ba­ndhi­tvā­t su­kha­duḥ­kha­va­t</seg> | nā­trā­si­ddhaṃ sā­dha­naṃ­, kā­ryo­tpā­da­sya sva­rū­pa­lā­bha­la­kṣaṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="210,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 210,21</span>tvāt kā­ra­ṇa­vi­nā­śa­sya ca sva­bhā­va­pra­cyu­ti­la­kṣa­ṇa­tvā­t tayor bhi­nna­la­kṣa­ṇa­saṃ­ba­ndhi­tva­si­ddheḥ | nāpy a­nai­kā­nti­kaṃ viruddhaṃ vā, <pb n="211"/><lb n="211,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,01</span>kvacid e­ka­dra­vye 'pi pariṇāmayoḥ ka­thaṃ­ci­d bhedam a­nta­re­ṇa bhinnala­kṣa­ṇa­saṃ­ba­ndhi­tva­syā­saṃ­bha­vā­t | na ca tayor bheda eva, <lb n="211,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,02</span>kathaṃcid a­bhe­da­grā­ha­ka­pra­mā­ṇa­sa­dbhā­vā­t | tathā hi | u­tpā­da­vi­nā­śau prakṛtau <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_58">syād a­bhi­nnau­, tada­bhe­da­sthi­ta­jā­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="211,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,03</span>saṃ­khyā­dyā­tma­ka­tvā­t puru­ṣa­va­t</seg> | nā­trā­si­ddho hetuḥ, mṛ­dā­di­dra­vya­vya­ti­re­ke­ṇa nā­śo­tpā­da­yo­r a­bhā­vā­t | <lb n="211,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,04</span>pa­ryā­yā­pe­kṣa­yā nā­śo­tpā­dau bhi­nna­la­kṣa­ṇa­saṃ­ba­ndhi­nau na tau, jā­tyā­dya­va­sthā­nā­t­, saddravyapṛ­thi­vī­tvā­di­jā­tyā­tma<span type="hard-break">- </span><lb n="211,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,05</span>nai­ka­tva­saṃ­khyā­tma­nā śakti­vi­śe­ṣā­nva­yā­tma­nā ca ta­da­bhe­dā­t tathaiva pra­tya­bhi­jñā­nā­t­, tad eva mṛ­ddra­vya­m a­sā­dhā­ra­ṇaṃ <lb n="211,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,06</span>gha­ṭā­kā­ra­ta­yā naṣṭaṃ ka­pā­lā­kā­ra­ta­yo­tpa­nna­m iti pratīteḥ sa­ka­la­bā­dha­ka­ra­hi­ta­tvā­t­, ya evāhaṃ sukhyāsaṃ sa eva <lb n="211,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,07</span>ca duḥkhī sa­mpra­tī­tye­ka­pu­ru­ṣa­pra­tī­ti­va­t | nanv evam u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vyā­ṇā­m a­bhe­dā­t kathaṃ tra­yā­tma­ka­va­stu­si­ddhiḥ ? <lb n="211,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,08</span>tatsiddhau vā kathaṃ tattā­dā­tmya­m ? vi­ro­dhā­d iti cen na, sarvathā ta­ttā­dā­tmyā­si­ddheḥ ka­thaṃ­ci­l la­kṣa­ṇa­bhe­dā­t | <lb n="211,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,09</span>tathā hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_58">u­tpā­da­vi­ga­ma­dhrau­vya­la­kṣa­ṇaṃ syād bhinnam a­skha­la­nnā­nā­pra­tī­teḥ rūpādivat</seg> | sarvasya vastuno <lb n="211,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,10</span>ni­tya­tva­si­ddhe­r u­tpā­da­vi­nā­śa­pra­tī­te­r a­skha­la­tva­vi­śe­ṣa­ṇa­m a­si­ddha­m iti cen na, ka­thaṃ­ci­t kṣa­ṇi­ka­tva­sā­dha­nā­t | tata eva <lb n="211,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,11</span>dhrau­vya­pra­tī­te­r a­skha­la­tvaṃ siddhaṃ, sarvathā kṣa­ṇi­ka­tva­ni­rā­ka­ra­ṇā­t | na co­tpā­dā­dī­nāṃ ka­thaṃ­ci­d bhi­nna­la­kṣa­ṇa­tvaṃ <lb n="211,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,12</span>vi­ru­ddhaṃ­, tadātmano vastuno jā­tya­nta­ra­tve­na ka­thaṃ­ci­d bhi­nna­la­kṣa­ṇa­tvā­d anyathā tadavastu­tva­pra­sa­ṅgā­t | u­tpā­dā­da­yo <lb n="211,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,13</span>hi pa­ra­spa­ra­m a­na­pe­kṣāḥ kha­pu­ṣpa­va­n na santy eva | tathā hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_58">utpādaḥ kevalo nāsti sthi­ti­vi­ga­ma­ra­hi­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="211,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,14</span>tvād vi­ya­tku­su­ma­va­t | tathā sthi­ti­vi­nā­śau pra­ti­pa­tta­vyau</seg> | sthitiḥ kevalā nāsti, vi­nā­śo­tpā­da­ra­hi<span type="hard-break">- </span><lb n="211,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,15</span>tatvāt tadvat | vināśaḥ kevalo nāsti, sthi­tyu­tpa­tti­ra­hi­ta­tvā­t tadvad eva | iti yo­ja­nā­t sā­ma­rthyā­d u­tpā­da­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="211,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,16</span>ya­dhrau­vya­yu­ktaṃ sad iti pra­kā­śi­taṃ bha­va­ti­, tada­nya­ta­mā­pā­ye sattvā­nu­pa­pa­tteḥ | pratyekam u­tpā­dā­dī­nāṃ sattve trayā<span type="hard-break">- </span><lb n="211,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,17</span>tmakatvapra­sa­ṅgā­d a­na­va­sthe­ty api dū­rī­kṛ­ta­m anena, teṣāṃ pa­ra­spa­ra­m a­na­pe­kṣā­ṇā­m ekaśaḥ sa­ttva­ni­rā­ka­ra­ṇā­t | kiṃ ca —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_59 a_219"><l ana="sbt" n="sbt_59ab"><lb n="211,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 59ab</span>gha­ṭa­mau­lisu­va­rṇā­rthī nā­śo­tpā­da­sthi­ti­ṣv ayam | </l><l ana="sbt" n="sbt_59cd"><lb n="211,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 59cd</span>śo­ka­pra­mo­dam ādhyasthyaṃ jano yāti sa­he­tu­ka­m || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">59</ref> || </l></lg><p n="a_220" rend="justify"><lb n="211,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,20</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_59">pra­tī­ti­bhe­da­m itthaṃ sa­ma­rtha­ya­te</seg> sa­ka­la­lau­ki­ka­ja­na­syācāryaḥ | sa hi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_59">ghaṭaṃ bhaṅktvā mau­li­ni­r vartane ghaṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="211,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,21</span>mau­li­su­va­rṇā­rthī ta­nnā­śo­tpā­da­sthi­ti­ṣu vi­ṣā­da­ha­rṣau­dā­sī­nya­sthi­ti­m ayaṃ janaḥ pra­ti­pa­dya­te iti</seg>, ghaṭārthinaḥ <lb n="211,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,22</span>śokasya gha­ṭa­nā­śa­ni­ba­ndha­na­tvā­t­, mau­lya­rthi­naḥ pra­mo­da­sya mau­lyu­tpā­da­ni­mi­tta­tvā­t­, su­va­rṇā­rthi­no mā­dhya­sthya­sya <lb n="211,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 211,23</span>su­va­rṇa­sthi­ti­he­tu­ka­tvā­t­, tadviṣādādīnāṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_59">ni­rhe­tu­ka­tve tadanu­pa­pa­tteḥ</seg>, pūrvatadvā­sa­nā­mā­tra­ni­mi­tta­tve 'pi tanniya<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="212"/><lb n="212,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,01</span>mā­saṃ­bha­vā­t | tadvā­sa­nā­yāḥ pra­bo­dha­ka­pra­tyaya­ni­ya­mā­n ni­ya­ta­tvā­d vi­ṣā­dā­di­ni­ya­ma iti cet tarhi nā­śo­tpā­dā­nvayā eva <lb n="212,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,02</span>vā­sa­nā­pra­bo­dha­ka­pra­tya­yā iti pā­ra­mpa­ryā­tta eva śo­kā­di­he­ta­vo ba­hi­ra­ṅgāḥ | a­nta­ra­ṅgā­s tu mo­ha­nī­ya­pra­kṛ­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="212,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,03</span>vi­śe­ṣo­da­yā iti, teṣāṃ vā­sa­ne­ti nā­ma­mā­traṃ bhi­dye­ta­, nārthaḥ, syā­dvā­di­bhi­r bhā­va­mo­ha­vi­śe­ṣā­ṇāṃ vā­sa­nā­sva<span type="hard-break">- </span><lb n="212,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,04</span>bhā­va­to­pa­ga­mā­t | tataḥ siddhaṃ lau­ki­kā­nā­m u­tpā­dā­di­tra­yā­tma­kaṃ vastu, tatpra­tī­te­r bhe­da­si­ddheḥ | kiṃca —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_60 a_221"><l ana="sbt" n="sbt_60ab"><lb n="212,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 60ab</span>payovrato na dadhyatti na payotti da­dhi­vra­taḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_60cd"><lb n="212,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 60cd</span>agorasavrato nobhe tasmāt tatvaṃ tra­yā­tma­ka­m || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">60</ref> || </l></lg><p n="a_222" rend="justify"><lb n="212,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,07</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_60">lo­ko­tta­ra­dṛ­ṣṭā­nte­nā­pi tatra pra­tī­ti­nā­nā­tvaṃ vi­nā­śo­tpā­da­sthi­ti­sā­dha­naṃ pra­tyā­ya­ya­ti­, dadhipayo <lb n="212,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,08</span>'­go­ra­sa­vra­tānāṃ kṣīrada­dhyu­bha­ya­va­rja­nā­t kṣī­rā­tma­nā na­śya­dda­dhyā­tma­no­tpa­dya­mā­naṃ go­ra­sa­sva­bhā­ve­na tiṣṭha<span type="hard-break">- </span><lb n="212,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,09</span>tīti</seg>, paya eva mayādya bho­kta­vya­m iti vratam a­bhyu­pa­ga­ccha­to da­dhyu­tpā­de 'pi payasaḥ sattve da­dhi­va­rja­nā­nu­pa­pa­tteḥ­, <lb n="212,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,10</span>dadhy eva mayādya bho­kta­vya­m iti vrataṃ svī­ku­rva­taḥ payasy api dadhnaḥ sattve pa­yo­va­rja­nā­yo­gāt, a­go­ra­saṃ mayādya <lb n="212,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,11</span>bho­kta­vya­m iti vra­ta­ma­ṅgī­ku­rva­to '­nu­syū­ta­pra­tya­ya­vi­ṣa­ya­go­ra­se da­dhi­pa­ya­so­r abhāve ta­du­bha­ya­va­rja­nā­gha­ṭa­nā­t | pra­tī­ya­te <lb n="212,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,12</span>ca ta­tta­dvra­ta­sya ta­tta­dva­rja­na­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_60">tatas tattvaṃ tra­yā­tma­ka­m</seg> | na caivam a­na­ntā­tma­ka­tvaṃ vastuno vi­ru­dhya­te­, pratye<span type="hard-break">- </span><lb n="212,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,13</span>kam u­tpā­dā­dī­nām a­na­nte­bhya u­tpa­dya­mā­na­vi­na­śya­tti­ṣṭha­dbhyaḥ kā­la­tra­yā­pe­kṣe­bhyo 'rthebhyo bhidyamānānāṃ vi­va­kṣi­ta­va<span type="hard-break">- </span><lb n="212,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,14</span>stuni tattvato '­na­nta­bhe­do­pa­pa­tteḥ­, pararū­pa­vyā­vṛ­ttī­nām api va­stu­sva­bhā­va­tva­sā­dhanāt, ta­da­va­stu­sva­bhā­va­tve sakalā<span type="hard-break">- </span><lb n="212,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,15</span>rtha­sā­ṅka­rya­pra­sa­ṅgā­t | tathā tattvasya tra­yā­tma­ka­tva­sā­dha­ne '­na­ntā­tma­ka­tva­sā­dha­ne ca nityāni­tyo­bha­yā­tma­ka­tva­sā­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="212,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,16</span>nam api prakṛtaṃ na vi­ru­dhya­te­, sthi­tyā­tma­ka­tva­vya­va­sthā­pa­ne­na ka­thaṃ­ci­n ni­tya­tva­sya vi­nā­śo­tpā­dā­tma­ka­tva­pra­ti­ṣṭhā­pa­ne­na <lb n="212,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,17</span>cā­ni­tya­tva­sya sādhanāt | tataḥ sūktaṃ sarvaṃ vastu syān nityam eva, syād a­ni­tya­m eveti | evaṃ syād u­bha­ya­m eva, <lb n="212,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,18</span>syād a­va­kta­vya­m eva, syān ni­tyā­va­kta­vya­m eva, syā­da­ni­tyā­va­kta­vya­m eva, syād u­bha­yā­va­kta­vya­m evety api yo­ja­nī­ya­m | <lb n="212,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,19</span>ya­thā­yo­ga­m e­ta­tsa­pta­bha­ṅgī­vya­va­sthā­pa­na­pra­kri­yā­m api yo­ja­ye­n na­ya­pra­mā­ṇā­pe­kṣa­yā sa­dā­dye­ka­tvā­di­sa­pta­bha­ṅgī­pra­kri­yā­va­t | </p><p n="a_223" rend="justify"><lb n="212,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,20</span>nityādye­kā­nta­ga­rta­pra­pa­ta­na­vi­va­śā­n prāṇino '­na­rtha­sā­rthā­d uddhartuṃ netum uccaiḥ padam a­ma­la­m alaṃ ma­ṅga­lā­nām a­la­ṅghya­m | <lb n="212,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,21</span>syā­dvā­da­nyā­ya­va­rtma pra­tha­ya­da­vi­ta­thā­rthaṃ vacaḥ svāmino 'daḥ prekṣāvattvāt pravṛttaṃ jayatu vi­gha­ṭi­tā­śe­ṣa­mi­thyā­pra­vā­da­m | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | </p><p rend="center" ana="trailer" n="a_224"><lb n="212,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 212,22</span>ity ā­pta­mī­māṃ­sā­laṃ­kṛ­tau tṛtīyaḥ pa­ri­cche­daḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">3</ref> | </p><p rend="center-bold" ana="head" n="a_225"><pb n="213"/><lb n="213,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 213,01</span>atha caturthaḥ pa­ri­cche­daḥ | </p><lg n="a_226"><l rend="center"><lb n="213,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 213,02</span>jīyād a­ṣṭa­sa­ha­srī de­vā­ga­ma­saṃ­ga­tā­rtha­m akalaṅkam | </l><l rend="center"><lb n="213,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 213,03</span>ga­ma­ya­ntī sannayataḥ pra­sa­nna­ga­mbhī­ra­pa­da­pa­davī | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | </l></lg><lg ana="sub-base-text" n="sbt_61 a_227"><l rend="center-bold" ana="sbt" n="sbt_61ab"><lb n="213,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 61ab</span>kā­rya­kā­ra­ṇa­nā­nātvaṃ gu­ṇa­gu­ṇya­nyatāpi ca | </l><l rend="center-bold" ana="sbt" n="sbt_61cd"><lb n="213,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 61cd</span>sā­mā­nya­ta­dva­da­nya­tvaṃ cai­kā­nte­na ya­dī­ṣya­te || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">61</ref> || </l></lg><p n="a_228" rend="justify"><lb n="213,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 213,06</span>kā­rya­gra­ha­ṇāt karmaṇo 'vayavino 'nityasya guṇasya pradhvaṃsābhāvasya ca gra­ha­ṇaṃ­, kā­ra­ṇa­va­ca­nā­t sa­ma­vā­yi­na<span type="hard-break">- </span><lb n="213,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 213,07</span>s tadvataḥ pra­dhvaṃ­sa­ni­mi­ttasya ca | gu­ṇa­śa­bdā­n ni­tya­gu­ṇapra­ti­pa­ttiḥ­, gu­ṇi­va­ca­nā­t tadāśrayasya | sā­mā­nyā­bhi­dhā<span type="hard-break">- </span><lb n="213,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 213,08</span>nāt parāpa­ra­jā­ti­pra­tya­yaḥ | tadvadva­ca­nā­d a­rtha­pra­tyaya iti | kriyāta­dva­to­r a­va­ya­vāva­ya­vi­no­r guṇagu­ṇi­no­r vi­śe­ṣa­ta­dva­toḥ <lb n="213,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 213,09</span>sā­mā­nya­ta­dva­to­r abhāvata­dvi­śe­ṣya­yo­ś cā­nya­tai­va­, bhi­nna­pra­ti­bhā­sa­tvā­t sa­hya­vi­ndhyavad ity uktaṃ bhavati | na cātrā<span type="hard-break">- </span><lb n="213,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 213,10</span>siddho hetuḥ, sādhyadharmiṇi bhi­nna­pra­ti­bhā­sa­tva­sya sa­dbhā­va­ni­śca­yā­t | tata eva na sa­ndi­gdhā­si­ddho 'jñātā<span type="hard-break">- </span><lb n="213,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 213,11</span>siddho vā | nāpy a­nya­ta­rā­si­ddho­, vā­di­pra­ti­vā­di­no­r a­vi­vā­dā­t | bhi­nna­pu­ru­ṣa­pra­ti­bhā­sa­vi­ṣa­ye­ṇā­bhi­nne­nā­rthe­na <lb n="213,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 213,12</span>vyabhicāra iti cen nai­ka­pu­ru­ṣā­pe­kṣa­yā bhi­nna­pra­ti­bhā­sa­tva­sya he­tu­tvā­t | tathāpi kra­me­ṇai­ka­pra­ti­pa­ttṛ­bhi­nna­pra­ti­bhā <lb n="213,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 213,13</span>sa­vi­ṣa­ye­ṇai­ke­na va­stu­nā­ne­kānta iti cen na, bhi­nna­la­kṣa­ṇa­tva­sya bhi­nna­pra­ti­bhā­sa­tva­sya he­tu­tvā­t | bhinnaṃ hi <lb n="213,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 213,14</span>lakṣaṇaṃ kā­rya­kā­ra­ṇa­yo­r gu­ṇa­gu­ṇi­noḥ sā­mā­nya­ta­dva­to­ś ca pra­ti­bhā­sa­te | na caikasya vastuno bhi­nna­la­kṣa­ṇa­tve­na <lb n="213,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 213,15</span>pra­ti­bhā­so 'sti, yena vya­bhi­cā­raḥ | tata eva na viruddho hetuḥ, sā­ka­lye­nai­ka­de­śe­na vā vipakṣe vṛ­ttya­bhā­vā­t | <lb n="213,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 213,16</span>nāpi kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭaḥ­, pakṣasya pra­tya­kṣā­ga­ma­bā­dhā­'­bhā­vā­t | kārya­kā­ra­ṇa­yo­r gu­ṇa­gu­ṇi­noḥ sā­mā­nya­ta­dva­to<span type="hard-break">- </span><lb n="213,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 213,17</span>s tā­dā­tmya­m a­bhi­nna­de­śa­tvā­t | yayor atādātmyaṃ na tayor a­bhi­nna­de­śa­tva­m | yathā sa­hya­vi­ndhya­yoḥ | a­bhi­nna­de­śa­tvaṃ <lb n="213,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 213,18</span>ca pra­kṛ­ta­yoḥ | tasmāt tā­dā­tmya­m | ity a­nu­mā­ne­na pakṣasya bādheti cen na, śāstrī­ya­de­śā­bhe­dasyā­si­ddha­tvā­t­, <lb n="213,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 213,19</span>kāryasya svakā­ra­ṇa­de­śa­tvā­t kā­ra­ṇa­syā­pi svā­nya­kā­ra­ṇa­de­śa­tvā­t | etena gu­ṇa­gu­ṇi­noḥ sā­mā­nya­ta­dva­to­ś ca <pb n="214"/><lb n="214,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 214,01</span>de­śa­bhe­da­sya pra­ti­pā­da­nā­t lau­ki­ka­de­śā­bhe­da­sya tu vyo­mā­tmā­di­bhi­r vyabhicārād asyānu­mā­na­syā­sa­mī­cī­na­tvā­t <lb n="214,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 214,02</span>pra­kṛ­ta­pa­kṣabā­dha­ka­tvā­saṃ­bha­vā­t | ka­thaṃ­ci­t tādātmyasya pra­tya­kṣa­taḥ pratīteḥ sarvathā bhe­da­pa­kṣa­sya bā­dhe­ti­, cen na, <lb n="214,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 214,03</span>tadvi­ro­dhā­t | tata eva bhedo mā bhūd iti cen na, bhedasya pū­rva­si­ddha­tvāt tā­dā­tmya­sya pū­rva­si­ddhe­r asiddheḥ | <lb n="214,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 214,04</span>siddhau vā kā­rya­kā­ra­ṇā­di­vi­ro­dhā­t dharma­dha­rmi­tvā­dhi­ka­ra­ṇā­dhe­ya­tā­di­vi­ro­dhā­t kri­yā­vya­pa­de­śādi­bhe­da­vi­ro­dhā­c ca <lb n="214,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 214,05</span>tayor na tā­dā­tmyaṃ­, bhe­da­tā­dā­tmya­yo­r vai­rya­dhi­karaṇyāc ca pa­ra­spa­ra­vi­ro­dhāc chī­to­ṣṇa­spa­rśa­va­t | tayor ai­kā­dhi­ka­ra­ṇye <lb n="214,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 214,06</span>saṃ­ka­ra­vya­ti­ka­rā­pa­ttiḥ | ta­da­nā­pa­ttau pa­kṣa­dva­yo­ktado­ṣā­nu­ṣa­ṅgaḥ | pratyekaṃ taddvirūpa­tvo­pa­ga­me vā­'­na­va­sthā­nā­d a­pra­ti­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="214,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 214,07</span>ttir a­bhā­va­ś ca | iti vai­śe­ṣi­ka­sya <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_61">a­va­ya­va­gu­ṇa­sā­mā­nya­ta­dva­tāṃ vyati­re­kai­kā­nta­mā­tra­śa­ṅkya pra­ti­vi­dha­tte­ —</seg> </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_62 a_229"><l ana="sbt" n="sbt_62ab"><lb n="214,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 62ab</span>e­ka­syā­ne­kavṛttir na bhā­gā­bhā­vād bahūni vā | </l><l ana="sbt" n="sbt_62cd"><lb n="214,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 62cd</span>bhā­gi­tvā­d vāsya naikatvaṃ doṣo vṛtter anārhate || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">62</ref> || </l></lg><p n="a_230" rend="justify"><lb n="214,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 214,10</span>kā­rya­kā­ra­ṇa­yo­r gu­ṇa­gu­ṇi­noḥ sā­mā­nya­ta­dva­to­ś cā­nya­tva­m e­kā­nte­na ya­dī­ṣya­te ta­dai­ka­sya kāryadravyāder a­ne­ka­smi­n <lb n="214,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 214,11</span>kāraṇādau vṛttir e­ṣi­ta­vyā­, tadaniṣṭau kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­di­vi­ro­dhā­kā­rya­kā­raṇā­di­va­t | ta­dvṛ­tti­ś cā­bhyu­pa­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="214,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 214,12</span>myamāna pra­tyā­śra­yam e­ka­de­śe­na sa­rvā­tma­nā vā syāt ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_62">tatra ekam anekatra va­rta­mā­naṃ pra­tya­dhi­ka­ra­ṇaṃ na tāvad e<span type="hard-break">- </span><lb n="214,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 214,13</span>ka­de­śe­na­, ni­ṣpra­de­śatvāt | nāpi sarvātmanā, a­va­ya­vyā­di­ba­hu­tva­pra­sa­ṅgā­t</seg> | yāvanto hy a­va­ya­vā­s tāvanto <lb n="214,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 214,14</span>'­va­ya­vi­naḥ syus tasya pratyekaṃ sa­rvā­tma­nā vṛ­tta­tvā­t | yā­va­nta­ś ca saṃ­yo­gyā­da­yo gu­ṇi­na­s tāvantaḥ saṃyogādayo 'ne<span type="hard-break">- </span><lb n="214,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 214,15</span>kasthā guṇāḥ pra­sa­jya­nte | yāvantaḥ sā­mā­nya­va­nto 'rthās tāvanti sā­mā­nyā­ni bha­ve­yu­s tata eva | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_62">athāpi <lb n="214,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 214,16</span>ka­thaṃ­ci­t pra­de­śa­va­ttvaṃ</seg> ma­nye­tā­va­ya­vyā­dī­nāṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_62">tatrāpi vṛ­tti­vi­ka­lpo '­na­va­sthā ca</seg> | tathātrāvayavyādi sarvaṃ <lb n="214,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 214,17</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_62">tad ekam eva na syād iti</seg> vṛtter doṣo '­nā­rha­te mate du­rni­vā­raḥ | nai­ka­de­śe­na vartate, nāpi sa­rvā­tma­nā | kiṃ tarhi ? <lb n="214,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 214,18</span>vartate eveti cāyuktaṃ, pra­kā­rā­ntarā­bhā­vā­t | </p><p n="a_231" rend="justify"><pb n="215"/><lb n="215,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,01</span>nanu ca sa­ma­vā­ya eva pra­kā­rā­nta­raṃ va­rta­te­, sa­ma­vai­tī­ti saṃ­pra­tya­yā­t­, tadvya­ti­re­ke­ṇa vṛttyarthā<span type="hard-break">- </span><lb n="215,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,02</span>saṃ­bha­vā­d iti cen na, tatraiva vi­vā­dā­t | etad eva hi vi­cā­rya­te­, kim e­ka­de­śe­na sa­ma­vai­ti pra­tyā­śra­yaṃ <lb n="215,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,03</span>sa­rvā­tma­nā vā­'­va­ya­vā­di­ṣv a­va­ya­vyā­diḥ ? ga­tya­nta­rā­bhā­vā­d iti | tatra ca ni­ga­di­to doṣaḥ | tad evaṃ <lb n="215,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,04</span>kā­rya­gu­ṇa­sā­mā­nyā­nāṃ svā­śra­ye­bhyo vi­vā­dā­pa­nne­bhyo nai­kā­nte­nā­nya­tvaṃ­, tatra vṛ­ttyu­pa­labdheḥ | yasya tu <lb n="215,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,05</span>yato '­nya­tvai­kā­nta­s tasya tatra na vṛ­ttyu­pa­la­bdhiḥ | yathā hi­ma­va­ti vindhyasya | vṛ­ttyu­pa­la­bdhi­ścā­va­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="215,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,06</span>vyādeḥ svā­śra­ye­ṣu | tasmān nai­kā­nte­nā­nya­tva­m | ity anumānena tannānā­tva­pa­kṣa­sya bā­dhi­ta­tvā­t kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭo <lb n="215,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,07</span>bhi­nna­pra­ti­bhā­sa­tvā­d iti hetuḥ | nanv idam a­nu­mā­na­m a­sa­mya­k­, sthālyāṃ da­dhnā­nai­kā­nti­ka­tvā­t tato '­nya­syā­pi <lb n="215,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,08</span>dadhnas tatra vṛ­ttyu­pa­la­bdheḥ | saṃyogo hi vṛttir a­rthā­nta­ra­bhū­ta­yo­r eva pra­tī­ya­te nānyatheti na ma­nta­vyaṃ­, saṃ­yo­gi­noḥ <lb n="215,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,09</span>saṃ­yo­ga­pa­ri­ṇā­mā­tma­noḥ sa­rva­thā­nya­tvā­si­ddhe­r anyathā tada­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | tābhyāṃ bhinnasya saṃ­yo­ga­syo­tpa­ttau hi katha<span type="hard-break">- </span><lb n="215,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,10</span>m ekasyānyatra saṃyoga iti vya­pa­de­śo yataḥ sa eva vṛttiḥ syāt ? tābhyāṃ tasya ja­na­nā­t tathā vya­pa­de­śa iti <lb n="215,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,11</span>cen na, karmaṇā kā­lā­di­nā ca ta­jja­na­nā­t tathā vyapa­de­śa­pra­sa­ṅgā­t | tayoḥ sa­ma­vā­yi­kāra­ṇa­tvā­t tasya tathā vyapa<span type="hard-break">- </span><lb n="215,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,12</span>deśa iti cet kutaḥ sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­tvaṃ tayor eva na punaḥ karmāder iti niyamaḥ ? iha saṃ­yo­gi­noḥ saṃyoga <lb n="215,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,13</span>iti pra­tya­yā­t tatra tasya sa­ma­vā­ya­si­ddhe­r iti cet sa tarhi sa­ma­vā­yaḥ padā­rthā­nta­raṃ katham a­trai­ve­he­dam iti pratyayaṃ <lb n="215,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,14</span>kuryān na punaḥ ka­rmā­di­ṣu bhe­dā­vi­śe­ṣe­pī­ti na bu­ddhyā­ma­he | tair eva samavāyibhir vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣyabhā­va­si­ddheḥ <lb n="215,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,15</span>sa­ma­vā­ya­sya ta­trai­ve­he­da­m iti pra­tya­yo­tpa­tti­r na tu ka­rmā­di­ṣu­, tada­si­ddhe­r iti cet sa eva kutaḥ sarvatra na syāt ? </p><p n="a_232" rend="justify"><lb n="215,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,16</span>tā­dṛ­ga­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣa­ni­ya­mā­d iti cet kiṃ vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­ve­na sa­ma­vā­ye­na saṃ­yo­ge­na vā ? tā­dṛ­ga­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="215,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,17</span>d eva sa­ma­vā­ya­vi­śiṣṭāḥ sa­ma­vā­yi­na iti pra­tya­ya­sye­he­da­m iti vi­jñā­na­syā­tre­daṃ saṃ­yu­kta­m iti buddheś ca ja­na­na­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="215,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,18</span>saṅgāt | sarvasya vā pra­tya­ya­vi­śe­ṣa­syā­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣa­va­śa­va­rti­tva­si­ddheḥ kiṃ pa­dā­rtha­bhe­da­pra­bhe­da­pa­ri­ka­lpa­na­yā ? iti <lb n="215,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,19</span>vi­jñā­na­vā­da­pra­ve­śaḥ syāt, tasyai­vā­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣatva­si­ddheḥ­, cetanā karmeti vi­jñā­na­vā­di­bhi­r api pra­ti­pā­da­nā­t | <lb n="215,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 215,20</span>teṣāṃ vā­sa­nā­vi­śe­ṣa eva hy a­dṛ­ṣṭa­m | sa ca pū­rva­vi­jñā­na­vi­śe­ṣaḥ | iti na vi­jñā­na­mā­trā­d a­dṛ­ṣṭa­m anyat syāt | <pb n="216"/><lb n="216,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,01</span>nanu ca nā­pra­bu­ddhā vāsanā pratya­ya­vi­śe­ṣaṃ prasūte sakṛ­tsa­rva­pra­tya­ya­vi­śe­ṣa­pra­sa­ṅgāt | prabuddhā tu tam u­pa­ja­na­ya­ntī <lb n="216,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,02</span>pra­bo­dha­ka­he­tū­n a­pe­kṣa­te | te ca ba­hi­rbhū­tā­, evārthāḥ | iti na vi­jñā­na­mā­traṃ tattvam a­nu­ṣa­jya­te iti cen na, <lb n="216,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,03</span>vi­jñā­na­vi­śe­ṣā­d eva vā­sa­nā­pra­bo­dha­sya siddheḥ, tadabhāve ba­hi­ra­rtha­sya sattāmātreṇa tada­he­tu­tvā­d anyathā­ti­pra­saṅgāt | <lb n="216,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,04</span>na ca nī­lā­di­vi­jñā­nā­d eva tadvā­sa­nā­pra­bo­dha­s ta­tpra­bo­dhā­d eva nīlādi­jñā­na­m i­ṣya­te­, yataḥ pa­ra­spa­rā­śra­yaḥ syāt, <lb n="216,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,05</span>tadadhi­pa­ti­sa­ma­na­nta­rā­di­vi­jñā­nā­nā­m eva nī­lā­di­jñā­na­ja­na­kā­nāṃ ta­dvā­sa­nā­pra­bo­dha­ka­tvā­t ta­dvā­sa­nā­nā­m api tatkā<span type="hard-break">- </span><lb n="216,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,06</span>ra­ṇa­vi­jñā­ne­bhyaḥ pra­bo­dho­pa­ga­mā­t | ity a­nā­di­r ayaṃ vā­sa­nā­sa­ri­tpa­ri­pa­ti­ta­s ta­tpra­bo­dha­pra­tya­ya­sā­rtha­s tadvijñāna­pra­vā­ha­ś ca | <lb n="216,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,07</span>iti kiṃ ba­hi­ra­rthaiḥ ? ka­lpa­yi­tvā­py etān vi­jñā­nā­ni pra­ti­pa­tta­vyā­ni­, tair vinā tadvya­va­hā­rā­pra­si­ddheḥ | satsu ca <lb n="216,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,08</span>teṣu ba­hi­ra­rthā­bhā­ve 'pi sva­pnā­di­ṣu tadvyava­hā­ra­pra­tī­te­r alaṃ bā­hyā­rthā­bhi­ni­ve­śe­na | tato ba­hi­ra­rthaṃ vya­va­sthā­pa­yi­tu<span type="hard-break">- </span><lb n="216,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,09</span>manasā nā­dṛ­ṣṭa­mā­tra­ni­mi­tto vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­tva­pra­tya­yo '­nu­ma­nta­vyaḥ­, tasya dra­vyā­di­pra­tya­ya­vadba­hi­ra­rtha­vi­śe­ṣa­vi­ṣa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="216,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,10</span>tva­syā­va­śya­m ā­śra­ya­ṇī­ya­tvāt | tathā cāna­va­sthā­nāt kutaḥ saṃ­yo­gi­bhyāṃ saṃyogo '­rthā­nta­ra­bhū­taḥ sa­ma­vā­ya­vṛ­ttyā <lb n="216,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,11</span>tayor iti vya­pa­di­śye­t ? sa eva ca sthātyāṃ dadhno vṛttir iti na te­nā­nai­kā­nti­ko hetuḥ syāt | tata <lb n="216,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,12</span>eva na vi­ru­ddhaḥ­, sa­rva­thā­rthā­nta­ra­bhū­tasya kvacid vṛttyu­pa­la­bdhe­r a­bhā­vā­t | tato ni­ra­va­dya­m idam a­nu­mā­naṃ bhe­da­pa­kṣa­sya <lb n="216,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,13</span>bā­dha­ka­m | iti tatra pra­va­rta­mā­no hetuḥ kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa eva, pra­tya­kṣa­vi­ru­ddha­tvā­c ca pakṣasyāvaya­vā­va­ya­vyā<span type="hard-break">- </span><lb n="216,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,14</span>dīnāṃ ka­thaṃ­ci­t tā­dā­tmya­syai­va sā­kṣā­tka­ra­ṇā­t | nanv evam api vṛtter doṣo ya­tho­pa­va­rṇi­taḥ syā­dvā­di­nāṃ pra­sa­jya­te <lb n="216,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,15</span>iti ce<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_62">n nāyaṃ prasaṅgo '­ne­kā­nte­, ka­thaṃ­ci­t tā­dā­tmyā­d ve­dya­ve­da­kā­kā­ra­jñā­na­va­t</seg> | yathaiva hi jñānasya vedya<span type="hard-break">- </span><lb n="216,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,16</span>ve­da­kā­kā­rā­bhyāṃ tā­dā­tmya­m a­śa­kya­vi­ve­ca­na­tvā­t kim e­ka­de­śe­na sa­rvā­tma­nā veti vi­ka­lpa­yo­r na vi­jñā­na­sya sāva<span type="hard-break">- </span><lb n="216,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,17</span>yavatvaṃ bahutvaṃ vā pra­sa­jya­te '­na­va­sthā vā, ta­thā­va­ya­vyā­de­r apy a­va­ya­vā­di­bhya­s tā­dā­tmya­m a­śa­kya­vi­ve­ca­na­tvā­d eva naika<span type="hard-break">- </span><lb n="216,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,18</span>deśena pratyekaṃ sarvātmanā vā yatas tā­thā­ga­taḥ sarvathā bhede i­vā­va­ya­vā­va­ya­vyā­dī­nāṃ ka­thaṃ­ci­t tādātmye 'pi <lb n="216,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,19</span>vṛttiṃ dū­ṣa­ye­t | </p><p n="a_233" rend="justify"><lb n="216,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 216,20</span>etena vai­śe­ṣi­ko 'pi na ka­thaṃ­ci­t tādātmye vṛ­tti­vi­ka­lpādi­dū­ṣa­ṇa­m ā­pā­da­yi­tu­m īśaḥ, sā­mā­nya­vi­śe­ṣavat tatra <pb n="217"/><lb n="217,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 217,01</span>tadana­va­kā­śā­t | na hy a­pa­ra­sa­mā­nyaṃ vyā­vṛ­tti­bu­ddhi­he­tutvād vi­śe­ṣā­khyā­m api la­bha­mā­na­m a­pa­hno­tuṃ śakyaṃ, tasya <lb n="217,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 217,02</span>sā­mā­nyai­ka­rū­pa­tve '­pa­ra­vi­śe­ṣābhā­va­pra­sa­ṅgā­t­, tada­pa­ra­vi­śe­ṣa­rū­pa­tve '­pa­ra­sā­mā­nyā­bhā­vā­pa­tteḥ­, tadubha­ya­rū­pa­tve sāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="217,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 217,03</span>nya­vi­śe­ṣa­rū­pa­yoḥ ka­thaṃ­ci­t tā­dā­tmya­syai­vā­bhyu­pa­ga­ma­nī­ya­tvā­t­, tade­kā­rtha­sa­ma­vā­ya­sya ka­thaṃ­ci­d e­ka­dra­vya­tā­dā­tmyā<span type="hard-break">- </span><lb n="217,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 217,04</span>d apara­syā­saṃ­bha­vā­t­, sā­mā­nya­syai­vā­nu­vṛ­tta­vyā­vṛ­tta­pra­tya­ya­he­tu­tve­na sā­mā­nya­vi­śe­ṣo­bha­yā­kā­ra­sye­ṣṭa­tvā­c ca | na <lb n="217,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 217,05</span>tayor ā­kā­ra­yo­r anyatraikārthe sa­ma­vā­yaḥ parasparaṃ vā śakyo vaktuṃ, yatas tadvad a­va­ya­vā­va­ya­vyā­dī­nāṃ ka­thaṃ­ci­t tādātmyaṃ <lb n="217,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 217,06</span>vṛttiḥ prakṛta­dū­ṣa­ṇo­pa­dru­tā syāt | kiṃ cāvathavādibhyo '­va­ya­vyā­dī­nā­m a­tya­nta­bhe­do de­śa­kā­lā­bhyā­m api <lb n="217,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 217,07</span>bhedaḥ syāt | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_63 a_234"><l ana="sbt" n="sbt_63ab"><lb n="217,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 63ab</span>de­śa­kā­la­vi­śe­ṣe 'pi syad vṛttir yu­ta­si­ddhavat | </l><l ana="sbt" n="sbt_63cd"><lb n="217,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 63cd</span>samā­na­de­śa­tā na syān mū­rta­kā­ra­ṇa­kāryayoḥ | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">63</ref> | </l></lg><p n="a_235" rend="justify"><lb n="217,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 217,10</span>nanv ā­tmā­kā­śa­yo­r a­tya­nta­bhe­de 'pi de­śa­kā­lā­bhyāṃ bhe­dā­bhā­vā­n na tataḥ kā­rya­kā­ra­ṇā­dī­nāṃ tadbhedaḥ si­dhya­ti­, yato <lb n="217,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 217,11</span>yu­ta­si­ddha­va­dvṛ­ttiḥ syād iti cen na, tayor api sa­ddra­vya­tvā­di­nā bhe­dā­bhā­vā­d a­tya­nta­bhe­dā­si­ddhe­r a­bhi­nna­de­śa­kā­la­tvā­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="217,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 217,12</span>rodhāt | parasyāpi sa­rva­mū­rti­ma­ddra­vye­ṣu yu­ga­pa­tsaṃ­yo­ga­vṛ­tte­r a­bhyu­pa­ga­mā­t tayor a­tya­nta­bhe­dā­ni­ṣṭe­r de­śa­kā­lā­bhyā­m abhedā<span type="hard-break">- </span><lb n="217,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 217,13</span>virodhe tathai­vā­va­ya­vā­va­ya­vyā­de­s tābhyām a­bhe­do­s tv a­vi­ru­ddhaḥ | sa ca ka­thaṃ­ci­d a­bhe­da­sā­dha­naḥ syāt | na cā sā <lb n="217,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 217,14</span>viṣyate, a­pa­si­ddhā­nta­pra­sa­ṅgā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_63">tasmād a­ṅgā­ṅgyā­de­r a­tya­nta­bhe­dā­t ta­dde­śa­kā­la­vi­śe­ṣe­ṇā­pi vṛttiḥ pra­sa­jye­ta <lb n="217,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 217,15</span>gha­ṭa­vṛ­kṣa­va­t | varṇā­di­bhi­r a­nai­kā­nti­katvam ity a­yu­ktaṃ­, tadvya­ti­re­kai­kā­ntā­na­bhyu­pa­gamāt</seg> | yathaiva hi <lb n="217,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 217,16</span>va­rṇa­ra­sa­ga­ndha­spa­rśā­nāṃ svāśrayād a­tya­nta­bhe­do neṣṭo dṛṣṭo vā tathā pa­ra­spa­ra­to 'pīti | nāpy etaiḥ pa­kṣai­ka­de­śātmabhir vya<span type="hard-break">- </span><lb n="217,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 217,17</span>bhicāro nā­mā­ti­pra­sa­ṅgāt | yadi punaḥ kā­rya­kā­ra­ṇā­dī­nāṃ sa­mā­na­de­śa­kā­la­tva­m u­ra­rī­kri­ya­te tathaiva siddhāntā<span type="hard-break">- </span><lb n="217,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 217,18</span>va­dhā­ra­ṇā­d iti mataṃ tadā<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_63">py a­va­ya­vā­va­ya­vi­noḥ sa­mā­na­de­śo vṛttir na bha­ve­t­, mū­rti­ma­ttvā­t kha­ra­ka­ra­bha­va­t</seg>, <lb n="217,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 217,19</span>mūrtayoḥ sa­mā­na­de­śa­tva­vi­ro­dhā­t | vātā­ta­pa­yoḥ sa­mā­na­de­śa­tva­da­rśa­nā­d a­vi­ro­dha iti cen na, tayoḥ svā­va­ya­va­de<span type="hard-break">- </span><lb n="217,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 217,20</span>śayor a­va­ya­vi­no­r a­bhyu­pa­ga­mā­t | ta­ntu­pa­ṭa­yo­r api svā­va­ya­va­de­śa­tvā­t sa­mā­na­de­śa­tvā­bhā­vo na doṣa iti cen na, paramā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="218"/><lb n="218,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 218,01</span>ṇu­dvya­ṇu­ka­yo­r bhi­nna­de­śa­tvā­bhā­vā­t sa­mā­na­de­śatvam api na bhaved iti do­ṣo­dbhā­va­nā­t | dvyaṇukasya pa­ra­mā­ṇu­de­śa­tvā­t pa<span type="hard-break">- </span><lb n="218,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 218,02</span>ra­mā­ṇo­r a­naṃ­śa­syā­pyā­śra­yā­ntara­stha­tvā­t tayor a­sa­mā­na­de­śa­tai­ve­ti cen na, tathā lau­ki­ka­de­śā­pe­kṣa­yā sa­mā­na­de­śa­tvo­pa­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="218,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 218,03</span>masya pra­sa­ṅgā­t | sa ca mūrtayor na bhaved iti sūktam eva dūṣaṇam | katham evam a­ne­kā­nta­vā­di­nā­m e­kā­kā­śa­pra­de­śe <lb n="218,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 218,04</span>'­saṃ­khye­yā­di­pa­ra­mā­ṇū­nā­m avasthānaṃ na vi­ru­dhya­te iti cet, ta­thā­va­gā­ha­na­vi­śe­ṣā­d e­ka­tva­pa­ri­ṇāmād iti brūmahe | <lb n="218,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 218,05</span>na hy ekaṃ mū­rti­ma­ddravyam ekatra deśe '­va­ti­ṣṭha­mā­naṃ viruddhaṃ nāma, a­ti­pra­saṅgāt | saṃ­yo­ga­mā­tre­ṇa tu sthitānām e­ka­tva­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="218,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 218,06</span>ri­ṇā­ma­ni­ru­tsu­kā­nāṃ nai­kā­kā­śa­pra­de­śe '­va­sthā­na­m a­va­gā­ha­na­vi­śe­ṣā­bhā­vā­d a­ne­kā­kā­śa­pra­de­śa­vṛ­tti­tva­si­ddheḥ | iti <lb n="218,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 218,07</span>syā­dvā­di­nāṃ na kiṃcid viruddham | syān matam, </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_64 a_236"><l ana="sbt" n="sbt_64ab"><lb n="218,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 64ab</span>āśrayāśra­yi­bhā­vā­n na svātantryaṃ sa­ma­vā­yi­nām | </l><l ana="sbt" n="sbt_64cd"><lb n="218,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 64cd</span>ity ayuktaḥ sa saṃbandho na yuktaḥ sa­ma­vā­yi­bhiḥ | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">64</ref> | </l></lg><p n="a_237" rend="justify"><lb n="218,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 218,10</span>samavāyena <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_64">kā­rya­kā­ra­ṇā­dī­nāṃ pa­ra­spa­raṃ pra­ti­ba­ndhā­t kutaḥ svātantryaṃ yato de­śa­kā­lā­di­bhe­de­na <lb n="218,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 218,11</span>vṛttir iti cet</seg>, sa tarhi sa­ma­vā­yi­ṣu sa­ma­vā­yā­nta­re­ṇa vartate svato vā ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_64">sa­ma­vā­ya­sya sa­ma­vā­yā­nta­re­ṇa <lb n="218,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 218,12</span>vṛttāv a­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t­, svato vṛttau dra­vyā­de­s ta­tho­pa­pa­tteḥ</seg> sa­ma­vā­ya­vai­yarthyāt kā­rya­kā­ra­ṇā­dī­nāṃ kutaḥ <lb n="218,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 218,13</span>pra­ti­ba­ndhaḥ ? yadi punar anāśri­ta­tvā­t pra­ti­ba­ndhā­nta­rā­na­pe­kṣa iṣyate tadāpy a<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_64">saṃbaddhaḥ sa­ma­vā­yaḥ kathaṃ <lb n="218,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 218,14</span>dra­vyā­di­bhiḥ saha va­rte­ta­, yataḥ pṛthaksiddhir na syāt</seg> ? tasmād ayuktaḥ saṃbandho na yuktaḥ sa­ma­vā­yi­bhiḥ | <lb n="218,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 218,15</span>na hy a­pra­ti­baddha eva sa­ma­vā­yi­bhiḥ sa­ma­vā­yaḥ saṃbandho yu­kti­mā­n­, kālāder api saṃ­ba­ndha­tva­prasaṅgāt | saṃbaddha <lb n="218,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 218,16</span>eva hi sva­saṃ­ba­ndhi­bhiḥ saṃyogaḥ saṃbandho dṛ­ṣṭa­sta­sya taiḥ ka­thaṃ­ci­t tādātmyasaṃ­ba­ndhā­t | sa­ma­vā­yo 'pi viśeṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="218,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 218,17</span>ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­va­saṃ­ba­ndhā­t sa­ma­vā­yi­bhiḥ saṃbaddha iti cen na, tasyāpi vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­vā­nta­re­ṇa sva­saṃ­ba­ndhi­bhiḥ <lb n="218,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 218,18</span>saṃbandhe '­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t­, anyathā saṃ­ba­ndha­tva­vi­ro­dhā­t | tasya saṃ­ba­ndhi­bhiḥ ka­thaṃ­ci­t tādātmye kā­rya­kā­ra­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="218,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 218,19</span>dīnām api tad evāstu | kiṃ sa­ma­vā­ye­na pa­dā­rthā­nta­ra­bhū­te­na sa­ttā­sā­mā­nye­ne­va ka­lpi­te­na ? pha­lā­bhā­vā­t | <pb n="219"/><lb n="219,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 219,01</span>prā­ga­sa­taḥ sa­ttā­sa­ma­vā­yā­t kā­rya­syo­tpa­tteḥ sa­pha­la­m eva tatpari­ka­lpa­na­m iti cen nā­nu­tpa­nnasya sa­ttā­sa­ma­vā­ya­saṃ­bha<span type="hard-break">- </span><lb n="219,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 219,02</span>vāt, u­tpa­nna­syā­pi tadvai­ya­rthyā­t­, svarūpalābhasyaiva sva­rū­pa­sa­ttā­tma­ka­tvāt, svarū­pe­ṇā­sa­taḥ sa­ttā­saṃ­ba­ndhe <lb n="219,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 219,03</span>'­ti­pra­saṅgāt | yadi punar u­tpa­dya­mā­na­m eva kāryaṃ sa­ttā­sa­ma­vā­yī­ṣya­te­, prāgasataḥ sa­ttā­sa­ma­vā­ya utpāda <lb n="219,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 219,04</span>iti va­ca­nā­t­, kevalasya sa­ma­vā­ya­sya sa­ttā­sā­mā­nya­va­nni­tya­tvā­d utpāda iti jñā­nā­bhi­dhā­nā­he­tu­tvā­d iti <lb n="219,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 219,05</span>mataṃ tadā —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_65 a_238"><l ana="sbt" n="sbt_65ab"><lb n="219,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 65ab</span>sāmānyaṃ sa­ma­vā­yaś cāpy ekaikatra sa­mā­pti­taḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_65cd"><lb n="219,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 65cd</span>a­nta­re­ṇā­śra­yaṃ na syān nāśo­tpā­di­ṣu ko vidhiḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">65</ref> || </l></lg><p n="a_239" rend="justify"><lb n="219,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 219,08</span>yeṣāṃ pa­ra­mā­rtha­taḥ sā­mā­nya­syā­śri­ta­tva­m u­pa­cā­rā­t sa­ma­vā­ya­sya sa­ma­vā­yi­ṣu ta­trā­pra­ti­ba­ddha­tvā­d asaṃbaddhatvaṃ, <lb n="219,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 219,09</span>ta­du­pa­cā­ranimittaṃ tu sa­ma­vā­yi­ṣu satsu ta­sye­he­da­m iti pra­tya­ya­kā­ri­tva­m iti mataṃ teṣāṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_65">pratyekaṃ pa­ri­sa­māpte<span type="hard-break">- </span><lb n="219,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 219,10</span>r ā­śra­yā­bhā­ve sā­mā­nya­sa­ma­vā­ya­yo­r a­saṃ­bha­vā­d u­tpa­tti­vi­pa­tti­ma­tsu kathaṃ vṛttiḥ</seg> ? kvacid ekatra nityātma<span type="hard-break">- </span><lb n="219,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 219,11</span>nyāśraye sa­rvā­tma­nā vṛttaṃ sāmānyaṃ sa­ma­vā­ya­ś ca tāvat | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_65">'utpitsu­pra­de­śe prāgnāsī</seg> danāśri­ta­tva­pra­sa­ṅgā­t­' <lb n="219,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 219,12</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_65">nānyato yāti</seg> sa­rvā­tma­nā pūrvādhārā­pa­ri­tyā­gā­d anyathā ta­da­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t­, nāpy e­ka­de­śe­na, sāṃśatvābhā­vā­t­, <lb n="219,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 219,13</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_65">svayam eva paścād bhavati</seg> sva­pra­tya­yakā­ri­tvā­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_65">ā­śra­ya­vi­nā­śe ca na naśyati</seg> ni­tya­tvā­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_65">pratyekaṃ parisa<span type="hard-break">- </span><lb n="219,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 219,14</span>māptaṃ ca' iti vyāhatam etat</seg> | syān mataṃ '­sa­ttā­sā­mā­nyaṃ tāvad dravyādiṣu pratyekaṃ pa­ri­sa­mā­ptaṃ­, sa­tpra­tya­yā­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="219,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 219,15</span>śeṣāt | sa­rva­trā­sti ca, sa­tpra­tya­yā­vi­cche­dā­t | sa­ma­vā­yo 'pi sarvatra vi­dya­te­, sa­ma­vā­yi­nāṃ śa­śva­da­vi­cche­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="219,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 219,16</span>n ni­tyā­nāṃ­, janmavi­nā­śa­va­tāṃ tu ke­ṣāṃ­ci­d utpitsu de­śe­ṣū­tpa­dya­mā­nā­nā­m eva sa­ttā­sa­ma­vā­yi­tva­si­ddheḥ 'niṣṭhāsaṃbandha<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="220"/><lb n="220,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 220,01</span>yor e­ka­kā­la­tvā­t­' iti va­ca­nā­t | prakṛtadū­ṣa­ṇā­na­va­kā­śaḥ­, sattā­sa­ma­vā­ya­yoḥ prāgasa­ttvā­bhā­vā­t tatrānyataś cā<span type="hard-break">- </span><lb n="220,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 220,02</span>gamanasya sa­rvā­tma­nai­ka­de­śe­na vā­na­bhyu­pa­ga­mā­t paścādbha­va­nā­ni­ṣṭeḥ śāśva­ti­ka­tvā­c ca' iti tad etad api vyā­ha­ta­ta­raṃ­, <lb n="220,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 220,03</span>sa­rva­ga­ta­sya sā­mā­nya­sya sa­ma­vā­ya­sya caikasya svāśrayeṣu pratyekaṃ pa­ri­sa­mā­pte­r a­saṃ­bha­vā­t tadba­hu­tvā­pa­tte­r ā­śra­ya­sva<span type="hard-break">- </span><lb n="220,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 220,04</span>rū­pa­va­t | na ca sa­rva­trā­vi­cche­dā­t tadekatvaṃ, tadasiddheḥ prā­ga­bhā­vādiṣu sa­ttā­sa­ma­vā­yā­saṃ­bha­vā­d vi­cche­do­pa­la­mbhā­t | <lb n="220,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 220,05</span>prā­ga­bhā­vā­dī­nāṃ sarvadā bhāva­vi­śe­ṣa­ṇa­tvā­n na tatra ta­dvi­cche­da iti cen naivam a­bhā­va­syā­pi sa­rva­ga­ta­tvai­ka­tva­pra­sa­ṅgā­t­, <lb n="220,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 220,06</span>sa­rva­trā­sa­tpra­tya­yā­vi­śe­ṣā­d a­vi­cche­dā­vi­śe­ṣā­c ca | yathaiva hi dra­vyā­di­ṣu sa­tpra­tya­yo '­vi­śi­ṣṭa­s tathā pa­ra­rū­pato <lb n="220,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 220,07</span>'­sa­tpra­tyayaś ca | yathā cā­bhā­va­sya śa­śva­dbhā­va­para­ta­ntra­tvaṃ tathā bhā­va­syā­bhā­va­para­ta­ntra­tva­m api tadavi­cche­da­sā­dha­naṃ­, <lb n="220,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 220,08</span>pa­ra­rū­pe­ṇā­sa­ta eva bhāvasya pra­tī­te­r anyathā sa­rva­sā­ṅka­rya­pra­sa­ṅgā­d bhā­va­vi­śe­ṣavya­va­sthi­ti­vi­ro­dhā­t | nanv abhāva<span type="hard-break">- </span><lb n="220,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 220,09</span>syaikatve kāryasya janmani prā­ga­bhā­vā­bhā­ve pra­dhvaṃ­se­ta­re­ta­rā­tya­ntā­bhā­vā­nā­m apy a­bhā­va­pra­sa­ṅgā­d anantasa­rvā­tma­ka­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="220,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 220,10</span>tya­ntā­bhā­vā­pa­ttiḥ | pra­dhvaṃ­sa­sya cābhāve '­nu­tpa­nnasya kāryasya prāgabhāvasyāpy a­bhā­vā­d a­nā­di­tva­pra­saṅgaḥ prāk paścā<span type="hard-break">- </span><lb n="220,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 220,11</span>di­ta­re­ta­rā­tya­nta­vi­śe­ṣaṇā­nu­pa­pa­tti­ś ca tadabhedāt | iti kaścit tasyāpi kathaṃ sa­ttvai­ka­tve sa­ma­vā­yai­ka­tve ca <lb n="220,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 220,12</span>kasyacit sa­ttā­sa­ma­vāye sarvasya sa na bhavet ? tathā sati bhā­va­syo­tpa­tteḥ prāg api pra­dhvaṃ­sa­sa­ma­ye 'py a­bhā­vā­ntare 'pi <lb n="220,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 220,13</span>cā­tya­nta­sa­ttva­si­ddheḥ kutaḥ prā­ga­bhā­vā­di­bhe­da­sya vyavasthā syāt ? pra­tya­ya­vi­śe­ṣā­t ta­dvya­va­sthā­yāṃ sa­ttā­sa­ma­vā­ya­sya <lb n="220,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 220,14</span>bhe­da­vya­va­sthā­s tu tata eva | na hi pra­dhvaṃ­sā­t prā­kkā­rya­sya sa­ttā­sa­ma­vā­yaḥ prā­ga­bhā­vā­t pa­ścā­di­ta­ra­smā­d itaratretyā<span type="hard-break">- </span><lb n="220,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 220,15</span>di­pra­tya­ya­vi­śe­ṣo 'siddhaḥ pa­rī­kṣa­kā­ṇāṃ­, yataḥ sa­ttā­sa­ma­vā­ya­yo­r a­ne­ka­tvaṃ na syāt | yadi punaḥ prā­kkā­lā­di­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="220,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 220,16</span>śe­ṣa­ṇā­ny eva bhidyante sa­ma­vā­yi­na­ś ca, na punaḥ sattā sa­ma­vā­ya­ś ceti mataṃ tadā katham abhāvo 'pi bhidyeta ? <lb n="220,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 220,17</span>ta­dvi­śe­ṣa­ṇānām eva bhedāt | viruddhadha­rmā­dhyā­sā­t tadbhede sa­ttā­sa­ma­vā­ya­bhe­do 'pi tata eva | tato vi­śva­rū­pā <lb n="220,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 220,18</span>sattāstu asattāvat | tathā sa­ma­vā­yo 'pi | na caivam e­ka­tva­vi­ro­dhaḥ sattāyāḥ saṃ­bhā­va­nī­yo­, vi­śe­ṣa­to '­ne­ka­tve 'pi <lb n="220,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 220,19</span>sā­mā­nyā­rpa­ṇā­d ekatvā­vi­ro­dhā­t­, sa­dvi­śe­ṣe­ṣv eva sa­tsā­mā­nya­pra­tī­te­r a­sa­dvi­śe­ṣe­ṣv a­sa­tsā­mā­nya­pra­tī­ti­va­t | <pb n="221"/><lb n="221,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,01</span>sa­ma­vā­ya­vi­śe­ṣe­ṣu sa­ma­vā­ya­sā­mā­nya­pra­tī­ti­ś ca na vi­ru­ddhā­, saṃ­yo­ga­vi­śe­ṣe­ṣu ta­tsā­mā­nya­pra­tī­ti­va­t | iti <lb n="221,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,02</span>sarvaṃ sā­mā­nya­vi­śe­ṣā­tma­kaṃ siddham | na ca sā­mā­nya­sya vi­śe­ṣa­sya caikaśaḥ sā­mā­nya­vi­śe­ṣā­tma­ka­tve '­na­va­sthā<span type="hard-break">- </span><lb n="221,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,03</span>nam anyathā sarvaṃ sā­mā­nya­vi­śe­ṣā­tma­ka­m iti pratijñā hīyate, tayor a­nyo­nyā­tma­ka­tvasiddher dra­vyā­rthā­rpa­ṇayā paraspa<span type="hard-break">- </span><lb n="221,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,04</span>rato bhedāc ca pa­ryā­yā­rthā­rpa­ṇa­yā sā­pe­kṣa­tva­mā­tra­sya tayor iṣṭeḥ | sāmānyasya hi sva­vi­śe­ṣād a­po­ddhṛ­ta­sya viśe<span type="hard-break">- </span><lb n="221,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,05</span>ṣā­nta­rā­tma­katve vi­śe­ṣa­sya ca sva­sā­mā­nyā­nni­rdhā­ri­tasya sā­mā­nyā­nta­rā­tma­ka­tve '­na­va­sthā syān nānyathā | bhinnasya <lb n="221,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,06</span>ca sā­mā­nya­sya vi­śe­ṣā­d viśeṣasya ca sā­mā­nyā­d i­ta­ra­ni­ra­pe­kṣa­tve pra­ti­jñā­hā­niḥ pra­sa­jya­te­, na punar itarathā | <lb n="221,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,07</span>iti syā­dvā­di­nāṃ sarvaṃ sustham | vai­śe­ṣi­kā­ṇāṃ tu ta­du­bha­ya­pra­kārā­na­bhyu­pa­ga­mā­d u­kta­do­ṣā­nu­ṣa­ṅga eva | <lb n="221,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,08</span>teṣāṃ hi —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_66 a_240"><l ana="sbt" n="sbt_66ab"><lb n="221,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 66ab</span>sarvathāna­bhi­saṃ­ba­ndhaḥ sā­mā­nya­sa­ma­vāyayoḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_66cd"><lb n="221,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 66cd</span>tābhyām artho na saṃ­ba­ddha­s tāni trīṇi kha­pu­ṣpa­va­t || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">66</ref> | </l></lg><p n="a_241" rend="justify"><lb n="221,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,11</span>sa­ma­nu­ṣa­jya­nte iti śeṣaḥ | tathā hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_66">sā­mā­nya­sa­ma­vā­ya­yoḥ pa­ra­spa­ra­taḥ saṃ­ba­ndhā­saṃ­bha­vā­t tābhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="221,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,12</span>m artho 'pi na saṃbaddhaḥ</seg> | kutas tayor a­na­bhi­saṃ­ba­ndha iti cet saṃyogasya sa­ma­vā­ya­sya cā­na­bhyu­pa­gamāt, sāmānyaṃ <lb n="221,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,13</span>samavāyīti vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­bhā­va­sya cā­saṃ­bha­vā­d a­na­va­sthā­pra­saṅgāc ca | ta­thai­kā­rtha­sa­ma­vā­ya­sya cā­na­va­kā­śā­t <lb n="221,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,14</span>sa­ma­vā­ya­sya kvacid a­sa­ma­vāyāt saṃ­ba­ndhā­ntarāniṣṭeḥ sa­rva­thā­na­bhi­saṃ­ba­ndha­s tāvat siddha eva | tataḥ pa­ra­spa­ra­to 'na<span type="hard-break">- </span><lb n="221,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,15</span>bhi­saṃ­ba­ndhā­bhyāṃ sā­mā­nya­sa­ma­vā­yā­bhyā­m artho 'pi dra­vya­gu­ṇa­ka­rma­la­kṣa­ṇo na saṃbaddhaḥ śakyate vaktuṃ, yatas tatra <lb n="221,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,16</span>sa­ttā­sa­ma­vā­yaḥ syāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_66">tatas trīṇy api nātmānaṃ bibhṛyuḥ ku­rma­ro­mā­di­va­t</seg> | pa­ra­spa­ra­ma­saṃ­ba­ddhāni hy a­rtha­sa­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="221,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,17</span>vā­ya­sā­mā­nyā­ni na santy eva | na cāsatāṃ ka­rtṛ­tva­m | nāpi kaścid ātmā saṃ­bha­va­ti yasya ka­rma­tva­m | na ca <lb n="221,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,18</span>ka­rtṛ­ka­rma­tvā­bhā­ve tāny ātmānaṃ bi­bhṛ­yu­r iti śakyaṃ vaktuṃ, kartari liṅo vi­dhā­nā­t karmaṇi vibhakti­ni­rde­śā­c ca | <lb n="221,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,19</span>syān mataṃ '­pa­ra­spa­ra­ma­saṃ­ba­ddhānām api sva­rū­pa­sa­ttva­pra­si­ddhe­r nā­rtha­sa­ma­vā­ya­sā­mā­nyā­nā­m a­sa­ttva­m | kū­rma­ro­mā­dī­nāṃ <lb n="221,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,20</span>sva­rū­pa­sa­ttvā­bhā­vā­c ca viṣamo 'yam u­pa­nyā­saḥ­' iti tad a­yu­ktaṃ­, dra­vya­gu­ṇa­ka­rma­ṇāṃ sva­rū­pa­sa­ttvo­pa­ga­me sa­ttā­sa­ma­vā­ya­sya <lb n="221,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,21</span>vai­ya­rthyā­t sāmānyādi­va­t­, sāmā­nyā­dī­nāṃ vā sa­ttā­saṃ­ba­ndha­pra­sa­ṅgā­d dra­vyā­di­va­t­, teṣāṃ sva­rū­pa­sa­ttvā­nu­pa­ga­me <lb n="221,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 221,22</span>kū­rma­ro­mā­di­bhyo vi­śe­ṣā­bhā­vā­t sama e­vo­pa­nyā­sa iti ni­rū­pa­ṇā­t | kathaṃ cā­rthā­nta­ra­bhū­tā­yāṃ sattāyāṃ <pb n="222"/><lb n="222,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 222,01</span>sa­ma­vā­ya­va­tsa­rva­thā­na­bhi­saṃ­ba­ddhā­yāṃ dra­vya­gu­ṇa­ka­rma­ṇāṃ sattvaṃ na punaḥ kū­rma­ro­mā­dī­nā­m ? iti cintyam | <lb n="222,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 222,02</span>kathaṃ ca sa­ttā­sā­mā­nyaṃ sarvathā sa­ma­vā­ya­saṃ­ba­ddhaṃ dra­vyā­di­ṣu sa­ma­vā­yi na punaḥ sa­ma­vā­ya­s tatra sa­ma­vā­yī samavā<span type="hard-break">- </span><lb n="222,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 222,03</span>yā­nta­re­ṇā­saṃ­ba­ddha iti bu­ddhyā­ma­he ? sa­ma­vā­ya­saṃ­ba­ddha­tvā­bhā­vā­vi­śe­ṣā­t­, satāpi hi sa­ma­vā­ye­na sā­mā­nya­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="222,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 222,04</span>saṃ­ba­ddha­tvaṃ sa­ma­vā­yā­nta­re­ṇa punar asatā sa­ma­vā­yasyeti tatsa­da­sa­ttvā­bhyā­m a­saṃ­ba­ddha­tva­sya vi­śe­ṣa­yi­tu­m aśakteḥ | na <lb n="222,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 222,05</span>ca kaścit saṃbandhaḥ sva­saṃ­ba­ndhi­bhyā­m a­saṃ­ba­ddha eva tau gha­ṭa­yi­tu­m alaṃ, saṃ­yo­ga­syā­pi sva­saṃ­yo­gi­bhyā­m a­saṃ­ba­ddha­syai­va <lb n="222,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 222,06</span>tayor gha­ṭa­ka­tva­pra­sa­ṅa­gā­t | na caivam iṣyate siddhānta­vi­ro­dhā­t | tato na kā­rya­kā­ra­ṇa­yo­r gu­ṇa­gu­ṇi­noḥ sāmānya<span type="hard-break">- </span><lb n="222,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 222,07</span>ta­dva­to­r vā­nya­tai­kā­nte tadbhāvo yukto '­kā­rya­kā­ra­ṇā­di­va­t­, sa­ma­vā­yā­d a­rthā­nta­ra­bhā­va­ni­ya­mā­c ca | ta­dva­tsa­ma­vā­yo 'pi <lb n="222,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 222,08</span>na teṣāṃ pa­ra­spa­raṃ gha­ṭa­na­kā­rī sa­rva­thā­na­bhi­saṃ­ba­ddha­tvāt tā­dṛ­ga­rthā­ntaravat | tataś cāsan sa­ma­vā­yo '­na­rtha­kri­yā­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="222,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 222,09</span>ritvāt kū­rma­ro­mā­di­va­t | sāmānyaṃ cāsat tata eva tadvat | na hi tadarthair a­saṃ­ba­ddhaṃ sva­vi­ṣa­ya­jñā­no­tpā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="222,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 222,10</span>na­la­kṣa­ṇā­m apy a­rtha­kri­yāṃ kartuṃ pra­bha­va­ti yato 'siddho hetuḥ syāt | tathā na santi dra­vyā­dī­ni sa­ttā­sa­ma­vā­ya <lb n="222,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 222,11</span>ra­hi­ta­tvā­tta­dva­t | sā­mā­nyā­di­bhi­r vyabhicāra iti cen na, teṣām api pa­ra­mā­rtha­taḥ sa­ttvā­na­bhyu­pa­ga­māt | na copaca<span type="hard-break">- </span><lb n="222,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 222,12</span>ri­ta­sa­dbhi­r vya­bhi­cā­ra­co­da­no­pa­pa­tti­ma­tī­, pa­ra­mā­rtha­sa­ttvā­bhā­va­sā­dha­na­syā­ti­prasaṅgāt | iti na kā­rya­kā­ra­ṇā­dī<span type="hard-break">- </span><lb n="222,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 222,13</span>nām a­nya­tai­kā­ntaḥ śre­yā­n­, pra­mā­ṇā­bhā­vā­d a­na­nya­tai­kā­nta­va­t | </p><p n="a_242" rend="justify"><lb n="222,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 222,14</span>aparaḥ prāha, mā bhūt kā­rya­kā­ra­ṇā­dī­nā­m a­nya­tai­kā­ntaḥ pa­ra­mā­ṇū­nāṃ tu ni­tya­tvā­t sa­rvā­sva­va­sthā­sva­nya­tvā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="222,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 222,15</span>vād a­na­nya­tai­kā­nta iti taṃ prati saṃ­pra­tya­bhi­dhī­ya­te | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_67 a_243"><l ana="sbt" n="sbt_67ab"><lb n="222,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 67ab</span>ananya­tai­kā­nte­ṇū­nāṃ saṃghāte 'pi vi­bhā­ga­va­t | </l><l ana="sbt" n="sbt_67cd"><lb n="222,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 67cd</span>a­saṃ­ha­tatvaṃ syād bhūtacatuṣkaṃ bhrāntir eva sā | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">67</ref> | </l></lg><p n="a_244" rend="justify"><lb n="222,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 222,18</span>yathaiva hi vibhāge sati pa­ra­mā­ṇa­vo '­saṃ­ha­tā­tmā­na­s tathā saṃ­ghā­ta­kā­le 'pi syuḥ, sa­rva­thā­nya­tvābhāvād anyatve <lb n="222,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 222,19</span>teṣām a­ni­tya­tva­pra­sa­ṅgā­t | saṃghātakāle kā­rya­syo­tpa­tte­s ta­da­sa­ma­vā­yi­kā­ra­ṇa­sva­saṃ­yo­ga­sva­bhāvaṃ saṃ­ha­ta­tvaṃ bhavaty eveti <lb n="222,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 222,20</span>cen na, teṣām atiśayānutpattau saṃ­yo­ga­syai­vā­saṃ­bha­vā­t pṛthi­vyā­di­bhū­ta­ca­tu­ṣka­syā­va­ya­vi­la­kṣa­ṇa­sya bhrā­nta­tva­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="222,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 222,21</span>karmaṇo 'tiśayasya prasūteḥ saṃyogaḥ pa­ra­mā­ṇū­nā­m iti cen na, ka­thaṃ­ci­d anyatvābhāve tada­yo­gā­t | kṣa­ṇi­ka­tvā­t para<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="223"/><lb n="223,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 223,01</span>mā­ṇū­nā­m adoṣa iti cet tathāpi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_67">kā­rya­kā­ra­ṇā­de­r a­bhe­dai­kā­nte dhā­ra­ṇa­ka­rṣa­ṇā­da­yaḥ pa­ra­mā­ṇū­nāṃ saṃghāte 'pi mā <lb n="223,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 223,02</span>bhūvan vibhāgavat</seg> | vi­bha­kte­bhyaḥ pa­ra­mā­ṇu­bhyaḥ saṃ­ha­ta­pa­ra­mā­ṇū­nāṃ vi­śe­ṣa­syo­tpa­tte­r dhā­ra­ṇā­ka­rṣa­ṇā­da­yaḥ saṃ­ga­ccha­nte <lb n="223,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 223,03</span>e­vā­dho­mu­kha­so­da­ka­ka­ma­ṇḍa­luva­dvaṃ­śa­ra­jjvā­di­va­c ceti cet sa tarhi teṣāṃ<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_67">nāhito 'pi viśeṣo vi­bhā­gai­kāntaṃ nirā<span type="hard-break">- </span><lb n="223,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 223,04</span>karoti</seg>, tannirākaraṇe pa­ra­mā­ṇu­tva­vi­ro­dhād e­ka­tva­pa­ri­ṇā­mātma­ka­ska­ndha­syo­tpa­tteḥ | pra­vi­bha­kta­pa­ra­mā­ṇu­bhyaḥ saṃ­ha­ta­pa­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="223,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 223,05</span>māṇūnām a­vi­śi­ṣṭa­tva­la­kṣa­ṇā­na­nya­tvā­saṃ­bhavāt saṃ­ha­tā­nāṃ dhā­ra­ṇā­ka­rṣa­ṇā­di­sā­ma­rthyaṃ viśeṣo na punar a­pa­ra­māṇutvaṃ, <lb n="223,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 223,06</span>ye­nā­vi­śe­ṣaḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­pa­ra­mā­ṇū­nāṃ na bhaved iti cen na, sarvathā tada­vi­śe­ṣe tatsā­ma­rthya­syai­vā­yo­gā­t pravibhakta<span type="hard-break">- </span><lb n="223,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 223,07</span>pa­ra­mā­ṇū­nā­m api ta­tpra­sa­ṅgā­t | pra­vi­bha­kta­tvā­d eva na teṣāṃ ta­tsā­ma­rthya­m iti cet, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_67">tata evānyatrāpi tan neṣyate</seg>, <lb n="223,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 223,08</span>ke­na­ci­d api vi­śe­ṣā­nta­re­ṇa ta­dvi­bha­kta­tvā­ni­rā­ka­raṇāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_67">pṛ­thi­vyā­di­bhū­ta­ca­tu­ṣṭa­ya­sthi­ti­r evaṃ vi­bhra­ma­mā­traṃ <lb n="223,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 223,09</span>prāpnoti</seg>, sarvadā pa­ra­mā­ṇutvā­vi­śe­ṣā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_67">iṣṭatvād adoṣa iti cen na pratyakṣādi­vi­ro­dhā­t</seg> | pratyakṣaṃ hi <lb n="223,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 223,10</span>ba­hi­rva­rṇa­saṃ­sthā­nā­dyā­tma­kaṃ stha­vī­yāṃ­sam ā­kā­ra­ma­nta­ś ca ha­rṣā­dya­ne­ka­vi­va­rtā­tma­ka­m ātmānaṃ sā­kṣā­tku­rva­dbhrā­ntaṃ cet kim a<span type="hard-break">- </span><lb n="223,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 223,11</span>nyad abhrāntaṃ yat pra­tya­kṣa­la­kṣa­ṇaṃ bi­bhṛ­yā­t ? pratya­kṣā­bhā­ve ca kuto '­nu­mā­naṃ na vi­ru­dhya­te ? na ca pra­tya­kṣā­di­vi­ro­dhe <lb n="223,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 223,12</span>sva­saṃ­ve­da­na­mā­tra­m api si­dhye­t­, sarvadā saṃ­vi­tpa­ra­mā­ṇu­mā­tra­syā­saṃ­ve­da­nā­t | na ca kāryasya bhrāntau pa­ra­mā­ṇu­si<span type="hard-break">- </span><lb n="223,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 223,13</span>ddhis tattvataḥ syād ity ucyate | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_68 a_245"><l ana="sbt" n="sbt_68ab"><lb n="223,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 68ab</span>kā­rya­bhrā­nte­r a­ṇu­bhrā­ntiḥ kāryaliṅgaṃ hi kāraṇam | </l><l ana="sbt" n="sbt_68cd"><lb n="223,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 68cd</span>ubha­yā­bhā­va­ta­s tatsthaṃ gu­ṇa­jā­tī­ta­ra­c ca na | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">68</ref> | </l></lg><p n="a_246" rend="justify"><lb n="223,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 223,16</span>pra­tya­kṣa­taḥ pa­ra­mā­ṇū­nāṃ pra­si­ddhe­r nā­ṇu­bhrā­nti­r iti cen na, teṣām a­pra­tya­kṣa­tvā­t | tathā hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_68">ca­kṣu­rā­di­bu­ddhau <lb n="223,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 223,17</span>sthū­lai­kā­kā­raḥ pra­ti­bhā­sa­mā­naḥ pa­ra­mā­ṇu­bhe­dai­kā­nta­vā­daṃ pra­ti­ha­nti tadviparī­tā­nu­pa­la­bdhi­r vā | tatrai<span type="hard-break">- </span><lb n="223,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 223,18</span>ta­tsyā­dbhrā­ntai­ka­tvā­di­pra­ti­pa­tti­r iti tan na, pa­ra­mā­ṇū­nāṃ ca­kṣu­rā­di­bu­ddhau sva­bhā­va­m a­na­rpa­ya­tāṃ kā­rya­li­ṅgā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="223,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 223,19</span>vāt tatsvabhā­vā­bhyu­pa­ga­mā­nu­pa­patteḥ</seg>, pravirala­va­ku­la­ti­la­kā­dī­nāṃ jā­tu­ci­tpra­tya­kṣa­to '­pra­ti­pa­ttāva­ne­kā­kāra­pra­ti­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="223,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 223,20</span>sasya ca bhrāntatve ta­tsva­bhā­vā­bhyu­pa­ga­mā­nu­papa­tti­va­t | kāryaliṅgaṃ hi kāraṇaṃ pa­ra­mā­ṇu­rū­pa­m | tat kathaṃ kāryasya bhrāntau <pb n="224"/><lb n="224,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,01</span>bhrāntaṃ na bhavet ? para­mā­ṇū­nāṃ kāryasya cā­na­bhyu­pa­ga­me <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_68">ta­ddva­yā­bhā­vā­t ta­dvṛ­tta­yo jā­ti­gu­ṇa­kri­yā­da­yo na <lb n="224,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,02</span>syur vyo­ma­ku­su­ma­sau­ra­bha­va­t</seg> | tad dhi gu­ṇa­jā­ti­rū­pā­di­sa­ttā­di­sva­bhā­va­m i­ta­ra­c ca kri­yā­vi­śe­ṣasa­ma­vā­yā­khyaṃ paramā<span type="hard-break">- </span><lb n="224,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,03</span>ṇuvṛtti vā syāt kā­rya­dra­vya­vṛ­tti vā, na ca tadubhayā­saṃ­bha­ve '­bhyu­pa­ga­ntuṃ yuktaṃ, gaga­na­ku­su­ma­syā­bhā­ve 'pi tadvṛtti<span type="hard-break">- </span><lb n="224,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,04</span>sau­ra­bhā­bhyu­pa­ga­ma­pra­sa­ṅgā­t | tatas tadabhyu­pa­ga­ccha­tā kā­rya­dra­vya­m a­bhrā­nta­m a­bhyu­pa­ga­nta­vya­m | tac ca pa­ra­mā­ṇū­nāṃ <lb n="224,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,05</span>pa­ra­mā­ṇu­rū­pa­tā­pa­ri­tyā­ge­nā­va­ya­vi­rū­pa­to­pā­dā­ne sati saṃ­bhā­vya­te nānyathā | tan na teṣām a­na­nya­tai­kā­ntaḥ­, <lb n="224,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,06</span>kā­ryo­tpa­ttau kathaṃcid a­nya­tvo­pa­pa­tteḥ | tataḥ sau­ga­ta­va­n na vai­śe­ṣi­kā­ṇāṃ svama­ta­si­ddhiḥ | </p><p n="a_247" rend="justify"><lb n="224,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,07</span>sāṅkhyānāṃ ca kā­rya­kā­ra­ṇa­yoḥ­ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_69 a_248"><l ana="sbt" n="sbt_69ab"><lb n="224,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 69ab</span>ekatve '­nya­ta­rā­bhā­vaḥ śeṣābhāvo '­vi­nā­bhuvaḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_69cd"><lb n="224,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 69cd</span>dvitva­saṃ­khyā­vi­ro­dha­ś ca saṃ­vṛ­tti­ś cen mṛṣaiva sā || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">69</ref> || </l></lg><p n="a_249" rend="justify"><lb n="224,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,10</span>kāryasya hi ma­ha­dā­deḥ kā­ra­ṇa­sya ca pra­dhā­na­sya pa­ra­spa­ra­m ekatvaṃ tā­dā­tmya­m | tasminn a­bhyu­pa­ga­mya­mā­ne '­nya­ta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="224,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,11</span>syābhāvaḥ syāt | tataḥ śeṣasyāpy a­vi­nā­bhuvo 'bhāvaḥ | iti sa­rvā­bhā­vaḥ pra­sa­jya­te | yadi punaḥ kāryasya <lb n="224,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,12</span>kāraṇe '­nu­pra­ve­śā­t pṛthagabhāve 'pi kā­ra­ṇa­m ekam āste eva nityatvād iti mataṃ tadā dvi­tva­saṃ­khyāvirodho 'pi, sarvathai<span type="hard-break">- </span><lb n="224,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,13</span>katve ta­da­saṃ­bha­vā­t kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­di­vat | saṃ­vṛ­ti­r eva dvi­tva­saṃ­khyā tatreti cet tarhi mṛṣaiva sā tadvad eva <lb n="224,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,14</span>prasaktā | tathā ca kutaḥ pra­dhā­na­syā­dhi­ga­tiḥ ? na tāvat pra­tya­kṣā­t­, tasya ta­da­vi­ṣa­ya­tvā­t | nāpy a­nu­mā­nā­t­, <lb n="224,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,15</span>a­bhrā­nta­sya li­ṅga­syā­bhā­vā­t | na cā­ga­mā­t­, śa­bda­syā­pi bhrā­nta­tvo­pa­ga­mā­t | na ca bhrāntāl liṅgāder abhrā<span type="hard-break">- </span><lb n="224,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,16</span>nta­sā­dhya­si­ddhi­r a­ti­pra­sa­ṅgāt | evaṃ pu­ru­ṣa­cai­ta­nya­yo<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_69">r ā­śra­yā­śra­yi­ṇo­r ekatve ta­da­nya­ta­rā­bhā­vaḥ</seg> | puruṣe caitanyā<span type="hard-break">- </span><lb n="224,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,17</span>nu­pra­ve­śe pu­ru­ṣa­mā­tra­sya­, tasya vā cai­ta­nyā­nu­pra­ve­śe cai­ta­nya­mā­tra­sya prasakteḥ siddhas tāvat ta­da­nya­ta­ra­syā­bhā­vaḥ <lb n="224,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,18</span>pareṣām | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_69">tataḥ śeṣābhāvas tatsvabhā­vā­vi­nā­bhā­vi­tvā­d ba­ndhyā­su­ta­rū­pasaṃ­sthā­na­va­t</seg> | yathaiva hi bandhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="224,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,19</span>su­ta­rū­pa­syā­bhā­ve na tasya saṃsthānaṃ saṃ­sthā­ni­sva­bhā­vā­vi­nā­bhā­vi­tvāt | tathā pu­ru­ṣa­syā­śra­ya­syā­bhā­ve cai­ta­nya­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="224,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,20</span>śrayiṇo 'py a­bhā­va­s ta­da­bhā­ve pu­ru­ṣa­syā­py a­bhā­vaḥ­, tatsva­bhā­vā­vi­nā­bhā­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_69">tathā sati dvi­tva­saṃ­khyā­pi na <lb n="224,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,21</span>syāt</seg>, pu­ru­ṣa­cai­ta­nya­yo­r ekatvam iti | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_69">tatra saṃ­vṛ­ti­ka­lpa­nā śūnyatvaṃ nā­ti­va­rta­te­, pa­ra­mā­rtha­vi­pa­rya­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="224,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,22</span>d vya­lī­ka­va­ca­nā­rtha­va­t</seg>, pa­ra­mā­rtha­taḥ saṃ­khyā­pā­ye saṃ­khye­yā­vya­va­sthā­nā­t sa­ka­la­dharma­śū­nya­sya ka­sya­ci­d vastuno <lb n="224,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 224,23</span>'­saṃ­bha­vā­t | tan na kā­rya­kā­ra­ṇā­dī­nā­m a­na­nya­tai­kāntaḥ saṃ­bha­va­ty a­nya­tai­kāntavat | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_70 a_250"><l ana="sbt" n="sbt_70ab"><pb n="225"/><lb n="225,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 70ab</span>vi­ro­dhā­n no­bha­yai­kātmyaṃ syā­dvā­da­nyā­ya­vi­dvi­ṣā­m | </l><l ana="sbt" n="sbt_70cd"><lb n="225,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 70cd</span>a­vā­cya­tai­kā­nte 'py uktir nā­vā­cya­m iti yujyate || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">70</ref> || </l></lg><p n="a_251" rend="justify"><lb n="225,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 225,03</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_70">a­va­ya­ve­ta­rā­dīnāṃ vya­ti­re­kā­vya­ti­re­kai­kā­ntau na vai yau­ga­pa­dye­na saṃ­bha­vi­nau vi­ro­dhā­t | ta­thā­na­bhi­lā<span type="hard-break">- </span><lb n="225,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 225,04</span>pya­tai­kā­nte sva­va­ca­na­vi­ro­dha­s tada­bhi­lā­pya­tvā­t</seg> | a­na­bhi­lā­pya­tai­kā­nta­syā­py a­na­bhi­lā­pya­tve kutaḥ pa­ra­pra­ti­pā<span type="hard-break">- </span><lb n="225,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 225,05</span>danam ? ta­dva­ca­nā­c cet katham a­na­bhi­lā­pya­tai­kā­ntaḥ ? pa­ra­mā­rtha­to na kaścid va­ca­nā­t pra­ti­pā­dyate iti cet svayam avācya<span type="hard-break">- </span><lb n="225,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 225,06</span>tā­pra­ti­pa­ttiḥ katham ? vastuni vā­cya­tā­nu­pa­la­bdhe­ś cet sā yadi dṛ­śyā­nu­pa­la­bdhi­s tadā siddhā kvacid vācyatā | <lb n="225,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 225,07</span>no cen nāsti tada­bhā­va­ni­śca­yo '­ti­pra­sa­ṅgā­t | vi­ka­lpa­pra­ti­bhā­si­ny a­nyā­po­he pra­ti­pa­nnā­yā eva vā­cya­tā­yāḥ <lb n="225,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 225,08</span>svalakṣaṇe pra­ti­ṣe­dhā­d adoṣa iti cen na, va­stu­vā­cya­tā­yāḥ pra­ti­ṣe­dhā­yo­gāt, ta­da­nyā­po­ha­mā­tra­vā­cya­tā­yā eva <lb n="225,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 225,09</span>pra­ti­ṣe­dhā­t | na cā­nyā­po­ha­vā­cya­tai­va va­stu­vā­cya­tā tatpra­ti­ṣe­dhā­vi­ro­dhā­t | ni­ra­sta­prāyaś cāyam a­vā­cya­tai­kā­nta <lb n="225,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 225,10</span>ity alaṃ pra­sa­ṅge­na | </p><p n="a_252" rend="justify"><lb n="225,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 225,11</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_70">syā­dvā­dā­bhyu­pa­ga­me tu na doṣaḥ, kathaṃcit tathā­bhā­vo­pa­la­bdheḥ</seg> | sarvaṃ hi vastu vya­ñja­na­pa­ryā­yātma<span type="hard-break">- </span><lb n="225,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 225,12</span>katayā vācyam a­rtha­pa­ryā­yā­tma­ka­tve­nā­vā­cya­m iti syā­dvā­di­bhi­r vya­va­sthā­pya­te­, anyathā pra­mā­ṇā­bhā­vā­t | </p><p n="a_253" rend="justify"><lb n="225,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 225,13</span>tad evam a­va­ya­vā­va­ya­vyā­dī­nā­m anyatvādyekāntaṃ ni­rā­kṛ­tyā­dhu­nā ta­da­ne­kā­ntaṃ sā­ma­rthya­si­ddha­m api durā­śa­ṅkā­pa­no<span type="hard-break">- </span><lb n="225,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 225,14</span>dārthaṃ dṛ­ḍha­ta­raṃ ni­ści­cī­ṣa­vaḥ sūrayaḥ prāhuḥ | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_71 a_254"><l ana="sbt" n="sbt_71ab"><lb n="225,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 71ab</span>dra­vya­pa­ryā­ya­yo­r aikyaṃ tayor a­vya­ti­re­kataḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_71cd"><lb n="225,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 71cd</span>pa­ri­ṇā­ma­vi­śe­ṣā­c ca śa­kti­ma­ccha­kti­bhā­va­taḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">71</ref> || </l></lg><lg ana="sub-base-text" n="sbt_72 a_255"><l ana="sbt" n="sbt_72ab"><lb n="225,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 72ab</span>saṃ­jñā­saṃ­khyā­vi­śe­ṣāc ca svala­kṣa­ṇa­vi­śe­ṣa­taḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_72cd"><lb n="225,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 72cd</span>pra­yo­ja­nādi­bhe­dā­c ca ta­nnā­nā­tvaṃ na sarvathā || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">72</ref> || </l></lg><p n="a_256" rend="justify"><lb n="225,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 225,19</span>gu­ṇi­sā­mā­nyo­pā­dā­na­kā­ra­ṇā­nāṃ dra­vya­śa­bdā­d gra­ha­ṇa­m | gu­ṇa­vya­kti­kā­rya­dra­vyā­ṇāṃ pa­ryā­ya­śa­bdā­t | tad evaṃ <lb n="225,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 225,20</span>dra­vya­pa­ryā­yā­v ekaṃ vastu, pra­ti­bhā­sa­bhe­de 'py a­vya­ti­ri­kta­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_72">yat pra­ti­bhā­sa­bhe­de 'py a­vya­ti­ri­ktaṃ tad ekaṃ, yathā <lb n="225,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 225,21</span>ve­dya­ve­da­kajñānaṃ rū­pā­di­dra­vyaṃ vā me­ca­ka­jñā­naṃ vā | tatā ca dra­vya­pa­ryā­yau na vya­ti­ri­cye­te</seg> | tasmād ekaṃ <lb n="225,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 225,22</span>vastv iti ma­nta­vya­m | pa­ryā­yā­d a­vā­sta­vā­d vya­ti­ri­kta­m eva dravyaṃ vā­sta­va­m ekeṣām | dravyād a­vā­sta­vā­d vya­ti­ri­kta eva <lb n="225,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 225,23</span>paryāyo vāstavaḥ pa­re­ṣā­m | tato 'siddho hetur iti na ma­nta­vyaṃ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_72">tada­nya­ta­rā­pā­ye 'rthasyānu­pa­pa­tteḥ</seg> | tathā hi <pb n="226"/><lb n="226,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,01</span>na dravyaṃ ke­va­la­m artha­kri­yā­ni­mi­ttaṃ kra­ma­yau­ga­pa­dya­vi­ro­dhā­t ke­va­la­pa­ryā­ya­va­t | paryāyo vā na kevalo '­rtha­kri­yā­he<span type="hard-break">- </span><lb n="226,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,02</span>tus tata eva ke­va­la­dra­vya­va­t | kra­ma­yau­ga­pa­dya­vi­ro­dha­s tatrāsiddha iti cen na, dravyasya pa­ryā­ya­sya vā sa­rva­thai­kasvabhā<span type="hard-break">- </span><lb n="226,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,03</span>vasya kra­ma­yau­ga­pa­dyā­da­rśa­nā­t­, a­ne­ka­pa­ryā­yā­tma­na eva dravyasya ta­du­pa­la­mbhā­t | vā­sta­va­tve 'pi dra­vya­pa­ryā­ya­yo­r a<span type="hard-break">- </span><lb n="226,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,04</span>vyatireko '­si­ddhaḥ­, ku­ṭā­di­dra­vyā­d rū­pā­di­pa­ryā­yā­ṇāṃ jñāna­pra­ti­bhā­sa­bhe­dā­d gha­ṭa­pa­ṭā­di­va­d iti cen na, tasyaikatvā<span type="hard-break">- </span><lb n="226,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,05</span>vi­ro­dhi­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_72">u­pa­yo­gavi­śe­ṣā­d rū­pā­di­jñā­na­ni­rbhā­sa­bhe­daḥ sva­vi­ṣa­yai­ka­tvaṃ na vai ni­rā­ka­ro­ti­, sāmagrī<span type="hard-break">- </span><lb n="226,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,06</span>bhede yu­ga­pa­de­kā­rtho­pa­ni­ba­ddha­vi­śa­de­ta­ra­jñā­navat</seg> | tato nāsiddho hetuḥ | nāpi vi­śe­ṣa­ṇavi­ru­ddhaḥ­, pratibhā<span type="hard-break">- </span><lb n="226,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,07</span>sa­bhe­da­sya vi­śe­ṣa­ṇa­syā­vya­ti­ri­kta­he­tu­nā virodhāsiddheḥ | syān matam '­a­vya­ti­ri­kta­m aikyam e­vo­cya­te | tato 'yaṃ <lb n="226,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,08</span>sādhyāviśiṣṭo hetur anityaḥ śabdo nirodhadha­rma­ka­tvā­d iti yathā | tato na ga­ma­ka­' iti tad a­sa­t­, kathaṃci<span type="hard-break">- </span><lb n="226,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,09</span>d apy a­śa­kya­vi­ve­ca­na­tva­syā­vya­ti­ri­kta­sya he­tu­tve­na pra­yo­gā­t | vya­ti­re­ca­naṃ vyatiriktaṃ vi­ve­ca­na­m iti yāvat | <lb n="226,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,10</span>na vidyate vya­ti­ri­kta­m anayor ity a­vya­ti­ri­ktau | tayor bhāvo '­vya­ti­ri­kta­tva­m a­śa­kya­vi­ve­ca­na­tva­m | iti vyutpāda<span type="hard-break">- </span><lb n="226,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,11</span>nāt tayor aikyam eva va­stu­tva­m iti sā­dhya­sye­ṣṭa­tvā­n na sādhyam eva hetur yato na gamakaḥ syāt | na cai­ta­da­si­ddha­m aśa<span type="hard-break">- </span><lb n="226,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,12</span>kya­vi­ve­ca­na­tvaṃ­, vi­va­kṣi­ta­dra­vya­pa­ryā­yā­ṇāṃ dra­vyā­nta­raṃ netum a­śa­kya­tva­sya su­pra­tī­ta­tvā­d ve­dya­ve­da­kā­kā­ra­jñā­navat <lb n="226,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,13</span>tadā­kā­ra­yo­r jñā­nā­nta­raṃ netum a­śa­kya­tva­syai­va tasyā­bhi­ma­ta­tvā­t | tayor ayutasi­ddha­tvā­d evam iti cet kim idam a­yu­ta­si<span type="hard-break">- </span><lb n="226,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,14</span>ddhatvaṃ nāma ? na tāvad de­śā­bhe­daḥ pa­va­nā­ta­pa­yo­s ta­tpra­sa­ṅgā­t | nāpi kā­lā­bhe­da­s tata eva | sva­bhā­vā­bhe­da iti <lb n="226,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,15</span>cen na sarvathāsau yukto virodhāt | ka­thaṃ­ci­c cet tad evāśa­kya­vi­ve­ca­na­tva­m | sa e­vā­vi­ṣvagbhāvaḥ sa­ma­vā­ya iti <lb n="226,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,16</span>para­ma­ta­si­ddhiḥ­, anyathā tasyā­gha­ṭa­nā­t | pṛ­tha­ga­nā­śra­yā­śra­yi­tvaṃ pṛ­tha­ga­ga­ti­ma­ttvaṃ cā­yu­ta­si­ddha­tva­m ity api nāśa<span type="hard-break">- </span><lb n="226,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,17</span>kya­vi­ve­ca­na­tvā­d anyat pra­ti­bhā­ti | tato na sā­dhya­sā­dha­na­śū­nya­m u­dā­ha­ra­ṇa­m api | rū­pā­di­dra­vyaṃ vety apy u­dā­ha­ra­ṇa­m upa<span type="hard-break">- </span><lb n="226,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,18</span>pannaṃ, pra­tī­ti­si­ddha­tvā­t­, rūpādi­dra­vya­yoḥ sa­ma­vā­ya­syā­śa­kya­vi­ve­ca­na­tva­syai­vā­vya­ti­ri­kta­tva­sya sā­dha­na­sya sadbhā<span type="hard-break">- </span><lb n="226,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,19</span>vād aikyasya cai­ka­va­stu­tva­sya sādhyasya nirṇīteḥ | dha­rmi­grā­ha­ka­pramāṇena bā­dha­nā­t kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭo hetur ity api na <lb n="226,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,20</span>satyaṃ, tena dharmiṇoḥ ka­thaṃ­ci­d bhi­nna­yo­r eva gra­ha­ṇā­t­, sarvathā bhi­nna­yo­r dra­vya­pa­ryā­ya­tvā­saṃ­bha­vā­t sahyavindhyavat | <lb n="226,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 226,21</span>nanu dra­vya­pa­ryā­yo­r bhinnayoḥ katham abhedo vi­ro­dhā­di­pra­sa­ṅgā­d iti cen na, tatho­pa­la­mbhā­n me­ca­ka­jñā­na­va­t sāmānya<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="227"/><lb n="227,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 227,01</span>viśeṣavad vā | na hi tatra vi­ro­dha­vai­ya­dhi­ka­ra­ṇya­saṃ­śa­ya­vya­ti­ka­ra­saṃ­ka­rā­na­va­sthā­'­pra­ti­pa­ttya­bhā­vāḥ pra­sa­jya­nte­, teṣāṃ <lb n="227,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 227,02</span>tathā pratī­tyā­pa­sā­ri­ta­tvā­t | na ca prakṛtayos tathā pra­tī­ti­ra­sa­tyā sa­rva­dā­nya­thā pra­tī­tya­bhā­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_72">tad evaṃ sati <lb n="227,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 227,03</span>vi­ro­dhā­dyu­pā­la­mbha­ś ca­tu­ra­sradhiyāṃ mano ma­nā­ga­pi na prī­ṇa­ya­ti varṇāder apy a­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t</seg> | dravyam e­vai­kaṃ­, <lb n="227,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 227,04</span>na va­rṇā­da­yo­, vi­cā­rā­sa­ha­tvā­d varṇādy eva vā­ne­kaṃ­, na dravyaṃ nāma, tasya vi­cā­rya­mā­ṇa­sya sa­rva­thā­nu­pa­pa­tte­r i<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_72">ty eka<span type="hard-break">- </span><lb n="227,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 227,05</span>tvā­ne­ka­tvai­kāntau nānyonyaṃ vi­ja­ye­te</seg>, dū­ṣa­ṇa­sa­mā­dhā­na­yoḥ sa­mā­na­tvā­t­, dvayor api <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_72">bhā­va­sva­bhā­va­pra­ti­ba­ndhā­t</seg> | <lb n="227,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 227,06</span>dra­vyai­ka­tva­sya bhā­va­sva­bhā­va­syai­kā­nti­ka­sya pra­tya­kṣā­di­vi­ro­dhā­t va­rṇā­di­pa­ryā­yai­kā­nta­sva­bhā­va­sya cā­bā­dhi­ta­pra­tya­bhi­jñā<span type="hard-break">- </span><lb n="227,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 227,07</span>na­ni­rā­kṛ­ta­tvā­t siddhaṃ dra­vya­pa­ryā­ya­yoḥ ka­thaṃ­ci­d aikyam | </p><p n="a_257" rend="justify"><lb n="227,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 227,08</span>bhedaḥ kathaṃ siddhaḥ ? ity u­cya­te­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_72">yat pa­ra­spa­ra­vi­vi­kta­sva­bhā­va­pa­ri­ṇā­ma­saṃ­jñā­saṃ­khyā­pra­yo­ja­nā­di­kaṃ tadbhi<span type="hard-break">- </span><lb n="227,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 227,09</span>nna­la­kṣa­ṇaṃ­, yathā rū­pā­di­, tathā ca dra­vya­pa­ryā­yau</seg>, tasmād bhi­nna­la­kṣa­ṇā­v ity a­nu­mā­nā­t pa­ra­spa­ra­vi­vi­kta­sva­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="227,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 227,10</span>pa­ri­ṇā­mau hi dra­vya­pa­ryā­yau­, dra­vya­syā­nā­dya­na­ntai­ka­sva­bhā­va­vai­śrasi­ka­pa­ri­ṇā­matvāt, pa­ryā­ya­sya ca sā­dya­ntā­ne­ka­sva<span type="hard-break">- </span><lb n="227,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 227,11</span>bhā­va­pa­ri­ṇāmatvāt | tato nāsiddhaḥ pa­ri­ṇā­ma­vi­śe­ṣā­d iti hetuḥ | etena śa­kti­ma­ccha­ktibhāvaḥ siddhaḥ <lb n="227,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 227,12</span>kathitaḥ | pa­ra­spa­ra­vi­vi­kta­sva­bhā­va­saṃ­jñā­saṃ­khyāviśeṣau ca dravyapa­ryā­yau­, dravye dravyam iti, paryāye paryāya ity a<span type="hard-break">- </span><lb n="227,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 227,13</span>nva­rtha­saṃ­jñā­yāḥ prasiddheḥ ekaṃ dravyam ity e­ka­tva­saṃ­khyā­yāḥ­, paryāyā bahava iti ba­hu­tva­saṃ­khyā­yā­ś cā­nu­pa­ca­ri­tāyāḥ <lb n="227,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 227,14</span>prasādhanāt | tataḥ saṃ­jñā­saṃ­khyā­vi­śe­ṣā­c cety api nāsiddhaṃ sā­dha­na­m | dra­vya­syai­ka­tvā­nvaya­jñā­nā­di­kā­rya­tvāt <lb n="227,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 227,15</span>pa­ryā­ya­syā­ne­ka­tva­vyā­vṛ­tti­pra­tya­yā­di­kāryatvān na tayoḥ pa­ra­spa­ra­vi­vi­kta­sva­bhā­va­pra­yo­janatvam a­si­ddha­m | dravyasya <lb n="227,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 227,16</span>tri­kā­la­go­ca­ra­tvā­t pa­ryā­ya­sya va­rta­mā­na­kā­la­tvā­d bhi­nna­kā­latvam api na tayor asiddhaṃ bhinnaprati­bhā­sa­va­t | tataḥ <lb n="227,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 227,17</span>prasiddhād dhetor bhi­nna­la­kṣa­ṇa­sya tayoḥ sidhyaty eva | iti sva­la­kṣa­ṇa­vi­śe­ṣa­ta­s tannānātvaṃ siddham | svam a­sā­dhā­ra­ṇaṃ <lb n="227,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 227,18</span>lakṣaṇaṃ sva­la­kṣa­ṇa­m | tasya viśeṣo lakṣyā­vi­nā­bhā­vi­tvaṃ­, tata eva tasya la­kṣa­ṇa­tvo­pa­pa­tteḥ | </p><p n="a_258" rend="justify"><lb n="227,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 227,19</span>nanv asāsā­dhā­ra­ṇaṃ rūpaṃ vastuno la­kṣa­ṇa­m ity u­cya­mā­ne sarvaṃ bhinnaṃ pra­me­ya­tvā­d ity a­nu­pa­saṃ­hāryasyāpi la­kṣa­ṇa­tva­pra­sa­ṅga <pb n="228"/><lb n="228,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 228,01</span>iti cen na, ka­rma­ta­yā pra­mi­ti­ja­na­ka­tva­sya pra­me­ya­tva­syā­nu­pa­saṃ­hā­ryā­syā­pi la­kṣa­ṇa­tvā­vi­ro­dhā­t sattvavat | sadvastu<span type="hard-break">- </span><lb n="228,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 228,02</span>la­kṣa­ṇa­m­, "­u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vya­yu­ktaṃ sat" iti va­ca­nā­t | nanu ca yan na san na tad vastu, yathā śa­śa­vi­ṣā­ṇa­m iti <lb n="228,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 228,03</span>vipakṣasyāsataḥ siddher nā­nu­pa­saṃ­hā­ryaṃ sattvaṃ, sa­pa­kṣa­vi­pa­kṣa­ra­hi­ta­sya pa­kṣa­vyā­pi­no '­nu­pa­saṃ­hā­rya­tvā­d iti cet tata eva <lb n="228,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 228,04</span>pra­me­ya­tva­m apy a­nu­pa­saṃ­hā­ryaṃ mā bhūt, kha­ra­vi­ṣā­ṇa­syā­sa­to bhi­nna­tvā­nāśrayasya ka­rma­tve­na pra­mi­tya­ja­na­ka­syā­pra­me­ya­sya <lb n="228,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 228,05</span>vi­pa­kṣa­sya bhāvāt | sa­rva­śa­bde­na sato '­sa­ta­ś ca gra­ha­ṇā­n na tasya vi­pa­kṣa­tva­m iti cet tarhi sa­dgra­ha­ṇe­na bhāvasya bhāvā<span type="hard-break">- </span><lb n="228,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 228,06</span>nta­ra­sva­bhā­va­prā­ga­bhā­vā­de­ś ca svī­ka­ra­ṇā­t kasyacit tadvi­pa­kṣa­tvaṃ mā bhūt | pa­rā­bhyu­pa­ga­ta­syā­nu­tpāda­vya­ya­dhrau­vyayu<span type="hard-break">- </span><lb n="228,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 228,07</span>ktasya vikalpabu­ddhi­pra­ti­bhā­si­no vipakṣatve sa­da­sa­dvargā­bhā­va­sya parābhyu­pa­ga­ta­syā­pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­sya vipakṣatvam astu <lb n="228,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 228,08</span>sarvathā viśeṣābhāvāt | iti nā­nu­pa­saṃ­hā­rya­sya saṃ­bha­vo­, yataḥ pa­kṣa­vyā­pi­na e­vā­sā­dhā­ra­ṇa­sya va­stu­la­kṣa­ṇa­tvaṃ na <lb n="228,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 228,09</span>syāt, vi­dya­mā­na­yo­r a­vi­dya­mā­na­yo­r vā sa­pa­kṣa­vi­pa­kṣa­yo­r asataḥ pa­kṣa­vyā­pi­no '­sā­dhā­ra­ṇa­tva­va­ca­nā­t | etena pakṣāvyā<span type="hard-break">- </span><lb n="228,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 228,10</span>paka­syā­sā­dhā­ra­ṇa­tvaṃ pra­tyu­ktaṃ­, tasyāsādhā­ra­ṇai­ka­de­śa­tvā­l la­kṣa­ṇa­tvā­yo­gā­d agner u­ṣṇa­tva­va­t | na hi tat sa­ka­lā­gni<span type="hard-break">- </span><lb n="228,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 228,11</span>vyaktiṣv asti pra­dī­pa­pra­bhā­di­ṣv a­nu­dbhū­to­ṣṇa­spa­rśe­ṣv a­bhā­vā­t | na cā­nu­dbhū­ta­m api lakṣaṇaṃ yuktam a­pra­si­ddha­tvā­t | yadi <lb n="228,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 228,12</span>punar u­ṣṇa­spa­rśa­yo­gya­tvaṃ pā­va­ka­sya lakṣaṇaṃ syān na kaścid doṣaḥ pa­kṣa­vyā­pi­no '­sā­dhā­ra­ṇa­tva­si­ddheḥ | etenāvi­dya­mā­ne <lb n="228,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 228,13</span>vipakṣe 'sato '­saṃ­bha­va­tsa­pa­kṣa­syā­sā­dhā­ra­ṇa­tva­m u­pa­da­rśi­taṃ pra­tye­ya­m | vi­dya­mā­ne ca sapakṣe 'sato '­saṃ­bha­va­dvi­pa­kṣa­sya <lb n="228,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 228,14</span>pa­kṣa­vyā­pi­no '­sā­dhā­ra­ṇa­sya la­kṣa­ṇa­tva­m a­vi­ru­ddhaṃ śa­bda­syā­ni­tyatve śrā­va­ṇa­tva­va­t | na hi tad gha­ṭā­dā­v anitye sapakṣe <lb n="228,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 228,15</span>vi­dya­mā­ne 'py asti | nāpy asya vipakṣo ni­tyai­kā­ntaḥ saṃ­bha­va­ti­, śabda­tva­syā­pi sa­dṛ­śa­pa­ri­ṇā­ma­la­kṣa­ṇa­sya ka­thaṃ­ci­d ani<span type="hard-break">- </span><lb n="228,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 228,16</span>tya­tvā­t­, śabdābhāv asya ca śa­bdā­nta­ra­sva­bhā­va­sye­ta­re­ta­rābhā­va­pra­dhvaṃ­sā­bhā­va­rū­pa­syā­ni­tya­tvā­t pakṣād a­nya­tvā­nu­pa­pa­tteḥ | <lb n="228,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 228,17</span>aśa­bdā­tma­no '­śrā­va­ṇa­tvā­t sādhīya eva śrā­va­ṇa­tvaṃ śabdasya la­kṣa­ṇaṃ­, śa­bdā­tma­ka­tvā­bhā­ve '­nu­pa­pa­dya­mānatvāt | <lb n="228,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 228,18</span>ity anyathā­nu­pa­pa­dya­mā­na­rū­paṃ pa­kṣa­vyā­pi la­kṣa­ṇa­m a­na­va­dya­tvā­t | </p><p n="a_259" rend="justify"><lb n="228,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 228,19</span>tatra dravyasya lakṣaṇaṃ gu­ṇa­pa­rya­ya­va­ttvaṃ­, "­gu­ṇa­pa­rya­ya­va­ddra­vya­m­" iti va­ca­nā­t, kramā­kra­ma­bhā­vi­vi­ci­tra­pa<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="229"/><lb n="229,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 229,01</span>ri­ṇā­mā­bhā­ve dravyasya la­kṣa­yi­tu­m a­śa­kteḥ­, dra­vya­syā­pā­ye gu­ṇa­pa­rya­ya­va­ttva­syā­nu­pa­pa­tteḥ kāryadravye gha­ṭā­di­vi­śe­ṣe <lb n="229,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 229,02</span>gu­ṇa­va­ttva­sya bhāvān na­va­pu­rā­ṇā­di­pa­ryā­ya­yo­gi­tva­sya ca bhāvān nā­vyā­pti­r la­kṣa­ṇa­sya | nāpy a­ti­vyā­ptiḥ­, spa­rśā­di­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="229,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 229,03</span>śeṣeṣu kra­ma­ja­nma­su pa­ryā­ye­ṣu spa­rśā­di­sā­mā­nye­ṣu sa­ha­bhā­vi­ṣu guṇeṣu cābhāvāt | tathā pa­ryā­ya­sya tadbhāvo <lb n="229,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 229,04</span>la­kṣa­ṇaṃ­, "­ta­dbhā­vaḥ pa­ri­ṇā­ma­" iti va­ca­nā­t | tena tena pra­ti­vi­śi­ṣṭe­na rūpeṇa bhavanaṃ hi pa­ri­ṇā­maḥ­, <lb n="229,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 229,05</span>saha­kra­ma­bhā­vi­ṣv a­śe­ṣa­pa­ryā­ye­ṣu tasya bhāvād a­vyā­ptya­saṃ­bha­vā­t­, tadabhāve ca dravye tada­nu­pa­pa­tteḥ | iti pramā<span type="hard-break">- </span><lb n="229,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 229,06</span>ṇasiddhaṃ bhi­nna­la­kṣaṇatvaṃ dra­vya­pa­ryā­ya­yoḥ ka­thaṃ­ci­n nānātvaṃ sā­dha­ya­ti­, rū­pā­dyu­dā­ha­ra­ṇa­syā­pi sā­dhya­sā­dha­na­vai­ka­lyā<span type="hard-break">- </span><lb n="229,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 229,07</span>bhā­vā­t­, ka­thaṃ­ci­n nā­nā­tve­na vyāptasya bhinnala­kṣa­ṇa­tva­sya pa­ra­spa­ra­vi­vi­kta­sva­bhā­va­pa­ri­ṇāmā­di­tve­na sā­dha­nā­t | <lb n="229,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 229,08</span>rū­pā­de­r hi lakṣaṇaṃ rū­pā­di­bu­ddhi­pra­ti­bhā­sa­yo­gya­tvaṃ bhinnaṃ prasiddhaṃ ka­thaṃ­ci­t ta­nnā­nā­tvaṃ ceti ni­ra­va­dya­m u­dā­ha­ra­ṇa­m | <lb n="229,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 229,09</span>nanu ca bhinnala­kṣa­ṇa­tvaṃ syān nānātvaṃ ca na syād vi­ro­dhā­bhā­vā­t | tataḥ sa­ndi­gdha­vi­pakṣavyāvṛttiko hetur iti na <lb n="229,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 229,10</span>śaṅka­nī­yaṃ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_72">vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sā­skha­ladbu­ddhi­pra­ti­bhā­sa­bhe­dā­bhyāṃ ca va­stu­sva­bhā­va­bhe­dasiddheḥ | anyathā'<span type="hard-break">- </span><lb n="229,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 229,11</span>nānaikaṃ jagat syāt, ta­da­bhyu­pa­ga­me pakṣā­nta­rā­saṃ­bha­vā</seg> d iti, vipakṣe bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­sa­dbhā­vā­n niścitavya<span type="hard-break">- </span><lb n="229,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 229,12</span>ti­re­ka­tvā­t sā­dha­na­sya dravya­pa­ryā­ya­yoḥ sa­rva­thai­katve vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sa­syā­skha­la­dbu­ddhi­pra­ti­bhā­sa­bhe­da­sya cā­yo­gā­d bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="229,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 229,13</span>nna­la­kṣa­ṇa­tva­syā­nu­pa­pa­tteḥ­, vyāpakasya grāhakasya cābhāve vyāpyasya viṣayasya cā­vya­va­sthi­teḥ | vya­va­sthi­tau vā <lb n="229,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 229,14</span>bhi­nna­la­kṣa­ṇa­tva­sya na kiṃcid ekaṃ jagati syāt | nāpi nānā, vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sādyabhāve 'pi nā­nā­tva­sya siddhau <lb n="229,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 229,15</span>tasya ta­tsā­dha­natvā­yo­gā­t | na cā­sā­dha­nā ka­sya­ci­t siddhir a­ti­pra­sa­ṅgā­t | na ca nā­nā­tvai­ka­tvā­bhyu­pa­ga­me <lb n="229,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 229,16</span>prakā­rā­nta­ra­m asti, yato ja­ga­da­nā­nai­kaṃ na syāt | na hi vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­se­ta­rā­bhyā­m anyan nā­nā­tvai­ka­tva­sva­rū­pa­m | <lb n="229,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 229,17</span>nāpya skha­la­dbu­ddhi­pra­ti­bhā­sa­bhe­dā­bhe­dā­bhyā­m anyat ta­tsā­dha­naṃ­, yat pra­kā­rā­nta­raṃ syāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_72">tataḥ kā­ri­kā­dva­ye­na <lb n="229,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 229,18</span>sā­mā­nya­vi­śe­ṣātmānam arthaṃ saṃhṛtya ta­trā­pe­kṣā­na­pe­kṣai­kā­nta­pra­ti­kṣe­pā­yā­ha</seg> bha­ga­vā­n vā­sta­va­m eva | <lb n="229,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 229,19</span>iti syān nānātvam eva svala­kṣa­ṇa­bhe­dā­t | syād e­ka­tva­m e­vā­śa­kya­vi­ve­ca­na­tvā­t | syād u­bha­ya­m eva kra­mā­rpi­ta<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="230"/><lb n="230,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 230,01</span>dvayāt | syād a­va­kta­vya­m eva sa­hā­rpi­ta­dva­yā­d vaktum a­śa­kya­tvā­t | syān nā­nā­tvā­va­kta­vya­m eva vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sa­sa­hā­rpi<span type="hard-break">- </span><lb n="230,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 230,02</span>ta­dva­yā­t | syād e­ka­tvā­va­kta­vya­m eva, a­śa­kya­vi­ve­ca­na­sa­hā­rpi­ta­dva­yā­t | syād u­bha­yā­va­kta­vya­m eva kra­mā­kra­mā­rpi­tadva<span type="hard-break">- </span><lb n="230,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 230,03</span>yāt | iti sa­pta­bha­ṅgī­pra­kri­yā dṛ­ṣṭe­ṣṭā­vi­ru­ddhā­va­bo­ddha­vyā pū­rva­va­t | </p><lg n="a_260"><l rend="center"><lb n="230,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 230,04</span>kā­ryā­de­r bheda eva sphuṭam iha niyataḥ sarvathā kā­ra­ṇā­de<span type="hard-break">-</span></l><l rend="center"><lb n="230,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 230,05</span>r i­tyā­dye­kā­nta­vā­do­ddha­ta­ta­ra­ma­ta­yaḥ śā­nta­tā­m ā­śra­ya­nti | </l><l rend="center"><lb n="230,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 230,06</span>prāyo ya­syo­pa­de­śā­d a­vi­gha­ṭi­ta­na­yān māna­mū­lā­d a­la­ṅghyā­t­, </l><l rend="center"><lb n="230,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 230,07</span>svāmī jīyāt sa śa­śva­tpra­thi­ta­ta­ra­ya­tī­śo '­ka­la­ṅko­ru­kī­rtiḥ || </l></lg><p rend="center" ana="trailer" n="a_261"><lb n="230,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 230,08</span>ity āptamī­māṃ­sā­laṃ­kṛ­to caturthaḥ pa­ri­cche­daḥ | <ref type="no-in-dandas" rend="a">4</ref> | </p><p rend="center-bold" ana="head" n="a_262"><pb n="231"/><lb n="231,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 231,01</span>atha pañcamaḥ pa­ri­cche­daḥ | </p><lg n="a_263"><l rend="center"><lb n="231,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 231,02</span>sphuṭam a­ka­la­ṅkapadaṃ yā pra­ka­ṭa­ya­ti pa­ṭi­ṣṭa­ce­ta­sā­ma­sa­mam | </l><l rend="center"><lb n="231,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 231,03</span>da­rśi­ta­sa­ma­nta­bhadraṃ sā­ṣṭa­sa­ha­srī sadā jayatu || <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> || </l></lg><lg ana="sub-base-text" n="sbt_73 a_264"><l rend="center-bold" ana="sbt" n="sbt_73ab"><lb n="231,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 73ab</span>yady āpekṣikāsiddhiḥ syān na dvayaṃ vya­va­ti­ṣṭha­te | </l><l rend="center-bold" ana="sbt" n="sbt_73cd"><lb n="231,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 73cd</span>anā­pe­kṣi­ka­si­ddhau ca na sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­tā || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">73</ref> || </l></lg><p n="a_265" rend="justify"><lb n="231,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 231,06</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_73">dharma­dha­rmi­ṇo­r āpekṣikī siddhiḥ, pratyakṣabuddhau ta­da­na­va­bhā­sa­nā­d dūretarā­di­va­t</seg> | na hi pra­tya­kṣa­bu­ddhau <lb n="231,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 231,07</span>dharmo dharmī vā pra­ti­bhā­sa­te­, tatpṛ­ṣṭa­bhā­vi­vi­ka­lpo­pa­ka­lpi­ta­tvā­t­, tasya sva­la­kṣa­ṇa­syai­va tatra pra­ti­bhā­sa­nā­t­, <lb n="231,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 231,08</span>śabdā­pe­kṣa­yā sa­ttvā­de­r dharmatve 'pi jñe­ya­tvā­pe­kṣā­yāṃ dha­rmi­tva­vya­va­ha­ra­ṇā­t­, ta­da­pe­kṣayā jñe­ya­tva­sya dharmatve 'py a­bhi­dhe­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="231,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 231,09</span>tvā­pe­kṣā­yāṃ dha­rmi­tva­vya­vahā­rā­t­, tada­pe­kṣa­yā cā­bhi­dhe­ya­tva­sya dharmatve pra­me­ya­tvā­pe­kṣā­yāṃ dha­rmi­tva­pra­si­ddheḥ | iti <lb n="231,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 231,10</span>na kvacid dharmo dharmī vā vya­va­ti­ṣṭha­te | tato na tāttviko 'sau | na hi nī­la­sva­la­kṣa­ṇaṃ saṃ­vi­tsva­la­kṣa­ṇaṃ vā pra­tya­kṣa­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="231,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 231,11</span>vabhāsamānaṃ kiṃcid ape­kṣyā­nya­thābhāvam a­nu­bha­va­du­pa­la­bdha­m | ke­va­la­m apekṣābuddhau vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­tvaṃ sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­tvaṃ <lb n="231,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 231,12</span>gu­ṇa­gu­ṇi­tvaṃ kri­yā­kri­yā­va­ttvaṃ kā­rya­kā­ra­ṇa­tvaṃ sā­dhya­sā­dha­na­tvaṃ grā­hya­grā­ha­ka­tvaṃ vā pra­ka­lpya­te dū­re­ta­ra­tvā­di­va­t | </p><p n="a_266" rend="justify"><lb n="231,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 231,13</span>iti yady ā­pe­kṣi­ka­si­ddhiḥ syāt tadā na dvayaṃ vya­va­ti­ṣṭha­te nī­la­sva­la­kṣa­ṇaṃ ta­tsaṃ­ve­da­naṃ ceti, tayor apy āpe<span type="hard-break">- </span><lb n="231,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 231,14</span>kṣi­ka­tvā­d vi­śe­ṣa­ṇa­vi­śe­ṣya­tvādivat | tathā hi | yayoḥ sarvathā pa­ra­spa­rā­pe­kṣā­kṛ­tā siddhis tayor na vyavasthā | <lb n="231,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 231,15</span>yathā pa­ra­spa­rā­śra­ya­yoḥ sariti pla­va­mā­na­yoḥ | tathā ca nī­la­ta­dve­da­na­yoḥ sa­rva­thā­pe­kṣā­kṛ­tā siddhiḥ | iti <lb n="231,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 231,16</span>taddvayam api na vya­va­ti­ṣṭha­te | na hi nīlaṃ nī­la­ve­danā­na­pe­kṣaṃ si­dhya­ti­, ta­syā­ve­dya­tva­pra­sa­ṅgā­t saṃ­vi­nni­ṣṭha­tvā­c ca <lb n="231,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 231,17</span>va­stu­vya­va­sthā­na­sya | nāpi nī­lā­na­pe­kṣaṃ nī­la­ve­da­naṃ­, tasya tasmād ā­tma­lā­bho­pagamād anyathā nirviṣaya­tvā­pa­tteḥ | <pb n="232"/><lb n="232,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 232,01</span>ity a­nya­ta­rā­bhā­ve śe­ṣa­syā­py a­bhā­vā­d dva­ya­syā­vya­va­sthā­naṃ syāt | etena nī­la­vā­sa­nā­to nī­la­ve­danam ity asminn api <lb n="232,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 232,02</span>darśane dva­yā­vya­va­sthi­ti­r uktā <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_73">tayor a­nyo­nyā­pe­kṣaikānte sva­bhā­va­taḥ pra­ti­ṣṭhi­ta­syai­kata­ra­syā­py abhāve '­nya­ta­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="232,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 232,03</span>bhāvād ubhayaṃ na pra­ka­lpye­ta­, </seg> nī­la­ve­da­nā­bhā­ve ta­dvā­sa­nā­vi­śe­ṣa­syā­vya­va­sthi­te­r a­nya­thā­ti­prasakteḥ, ta­dvā­sa­nā­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="232,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 232,04</span>ṣam a­nta­re­ṇa nī­la­ve­da­na­syā­vya­va­sthi­te­r anyathā ni­rni­mi­tta­tvā­pa­tteḥ syān mataṃ, nī­la­ve­da­na­sya svataḥ pra­kā­śa­nā­n nāyaṃ <lb n="232,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 232,05</span>doṣa iti tad a­sa­t­, pa­ra­spa­rā­pe­kṣai­kā­nta­vi­ro­dhāt, da­ṇḍā­de­r vi­śe­ṣa­ṇa­sya svabuddhau svataḥ siddheḥ sā­mā­nyā­de­r api <lb n="232,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 232,06</span>sva­grā­hi­ṇi jñāne '­nyā­na­pe­kṣa­sya pra­ti­bhā­sa­nā­d vi­śe­ṣya­vi­śe­ṣa­ṇā­de­r api tathā pra­si­ddhe­r dva­yā­bhā­vā­nava­kā­śā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_73">tata</seg> <lb n="232,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 232,07</span>eva dū­re­ta­rā­di­dṛ­ṣṭā­nto 'pi sā­dhya­sā­dha­na­dha­rma­vi­ka­laḥ syāt, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_73">dū­rā­sa­nn abhāvayor api sva­bhā­va­vi­va­rta­vi­śe­ṣābhāve <lb n="232,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 232,08</span>sa­mā­na­de­śāder api prasaṅgāt | </seg> na ca sa­mā­na­de­śa­kā­la­sva­bhāvayor a­nyo­nyā­pe­kṣa­yā­pi dū­rā­sa­nn a­bhā­va­vya­va­hā­raḥ­, khara<span type="hard-break">- </span><lb n="232,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 232,09</span>vi­ṣā­ṇa­yo­r iva tatsva­bhā­va­śū­nya­yo­s tada­yo­gā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_73">tad imau sva­bhā­va­taḥ stām a­nya­the­ta­re­tarā­śra­ya­do­ṣā­nu­ṣa­ṅgā­t | </seg> <lb n="232,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 232,10</span>etena svā­śra­ya­śa­bdā­dyapekṣayā sa­ttvā­de­r dha­rma­tve­na sva­dha­rmā­pe­kṣāyāṃ dharmitvaṃ nā­vya­va­sthā­kā­ri­tve­nā­yu­kta­m iti <lb n="232,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 232,11</span>pra­kā­śi­taṃ­, tathā­vi­dha­sva­bhā­va­vi­śe­ṣā­bhā­ve pa­rā­pe­kṣayāpi dha­rma­dha­rmi­bhā­vā­nu­pa­pa­tteḥ­, a­na­nta­tvā­c ca dharmāṇāṃ tadapekṣi<span type="hard-break">- </span><lb n="232,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 232,12</span>ṇām apy a­pa­rya­nta­tvā­t­, anya­thā­bhi­pre­ta­dha­rma­dha­rmi­ṇo­r apya­vya­va­sthā­pa­tteḥ | iti nā­pe­kṣai­kā­ntaḥ śreyān | </p><p n="a_267" rend="justify"><lb n="232,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 232,13</span>yo 'py āha '­dha­rma­dha­rmi­ṇoḥ sarvathā nā­pe­kṣi­kī siddhiḥ, prati­ni­ya­ta­bu­ddhi­vi­ṣa­ya­tvā­n nī­lā­di­svarū­pa­va­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_73">sarva<span type="hard-break">-</span></seg> <lb n="232,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 232,14</span>thā­nā­pe­kṣi­ka­tvā­bhā­ve pra­ti­ni­ya­ta­bu­ddhi­vi­ṣa­ya­tvā­nu­pa­pa­tteḥ kha­pu­ṣpa­va­t­' iti, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_73">ta­syā­na­pe­kṣā­pa­kṣe 'pi nā­nva­ya­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="232,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 232,15</span>tirekau syātāṃ, bhe­dā­bhe­dayor a­nyo­nyā­pe­kṣā­tma­ka­tvā­d vi­śe­ṣe­tara­bhā­va­sya | </seg> anvayo hi sā­mā­nyaṃ­, vya­ti­re­ko <lb n="232,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 232,16</span>viśeṣaḥ | tau ca pa­ra­spa­rā­pe­kṣau vya­va­ti­ṣṭhe­te | tayor a­nā­pe­kṣi­ka­si­ddhau ca na sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­tā | pra­ti­ni­ya­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="232,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 232,17</span>bu­ddhi­vi­ṣa­ya­yo­r api pra­ti­ni­ya­ta­pa­dā­rtha­tā syān nīlapī­ta­va­t | na hy abhedo bhe­da­ni­ra­pe­kṣaḥ pra­ti­ni­ya­tā­nva­ya­bu­ddhi­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="232,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 232,18</span>ṣayo 'sti, nāpi bhedo jā­tu­ci­da­bhe­da­ni­ra­pe­kṣaḥ pra­ti­ni­ya­ta­vya­ti­re­ka­bu­ddhi­vi­ṣa­yaḥ saṃ­bhā­vya­te kvacid ekavyakter api <lb n="232,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 232,19</span>pra­tha­ma­da­rśa­na­kā­le tadbuddhi­vi­ṣa­ya­tva­pra­sa­ṅgā­t | tad anena pra­ti­ni­ya­ta­bu­ddhi­vi­ṣa­ya­tva­sya hetor viruddhatvaṃ pra­ti­pā­di­taṃ <pb n="233"/><lb n="233,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,01</span>tasya ka­thaṃ­ci­d ā­pe­kṣi­ka­tve­na vyā­pta­tvā­t pra­tya­kṣa­bu­ddhi­pra­ti­bhā­si­tvavat | tato naitāv ekāntau gha­ṭe­te­, vastuvya<span type="hard-break">- </span><lb n="233,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,02</span>va­sthā­nā­bhā­vā­nu­ṣa­ṅgā­t | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_74 a_268"><l ana="sbt" n="sbt_74ab"><lb n="233,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 74ab</span>vi­ro­dhā­n no­bha­yai­kātmyaṃ syā­dvā­da­nyā­ya­vi­dvi­ṣā­m | </l><l ana="sbt" n="sbt_74cd"><lb n="233,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 74cd</span>a­vā­cya­tai­kā­nte 'py uktir nā­vā­cya­m iti yujyate | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">74</ref> | </l></lg><p n="a_269" rend="justify"><lb n="233,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,05</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_74">a­na­nta­rai­kā­ntayor yugapadvivakṣā mā bhūd vi­pra­ti­ṣe­dhā­t sa­da­sa­de­kā­nta­va­t</seg> syā­dvā­dā­nā­śra­ya­ṇā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_74">tathāna<span type="hard-break">- </span><lb n="233,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,06</span>bhi­dhe­ya­tvai­kā­nte 'pīti kṛtaṃ vi­sta­re­ṇa</seg>, sa­da­sa­ttvā­bhyā­m a­na­bhi­dhe­ya­tvai­kā­nta­va­t | </p><p n="a_270" rend="justify"><lb n="233,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,07</span>iti ka­thaṃ­ci­d ā­pe­kṣi­ka­tve­ta­rā­ne­kā­ntaṃ pra­ti­pa­kṣapra­ti­kṣe­pa­sā­ma­rthyā­t siddham api dū­rā­re­kāpā­ka­ra­ṇā­rtha­m ā­ca­kṣa­te­ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_75 a_271"><l ana="sbt" n="sbt_75ab"><lb n="233,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 75ab</span>dha­rma­dha­rmya­vi­nā­bhā­vaḥ sidhyaty a­nyo­nya­vī­kṣa­yā | </l><l ana="sbt" n="sbt_75cd"><lb n="233,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 75cd</span>na svarūpaṃ svato hy etat kā­ra­ka­jñā­pa­kāṅgavat | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">75</ref> | </l></lg><p n="a_272" rend="justify"><lb n="233,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,10</span>dha­rma­dha­rmi­ṇo­r a­vi­nā­bhā­vo '­nyo­nyā­pe­kṣa­yai­va si­dhya­ti­, na tu sva­rū­paṃ­, tasya pūrva­si­ddha­tvā­t | svato hy e­ta­tsi­ddhaṃ <lb n="233,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,11</span>sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­va­t | sāmānyaṃ hi sva­taḥ­si­ddha­sva­rū­paṃ bhedāpe­kṣā­nva­ya­pra­tya­yā­d a­va­ga­mya­te | viśeṣo 'pi svataḥ <lb n="233,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,12</span>si­ddha­sva­rū­paḥ sā­mā­nyā­pe­kṣa­vya­ti­re­ka­pra­tya­yā­d a­va­sī­ya­te | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_75">na kevalaṃ sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­yoḥ svalakṣaṇam a<span type="hard-break">- </span><lb n="233,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,13</span>pe­kṣi­ta­pa­ra­spa­rā­vi­nā­bhā­va­la­kṣa­ṇaṃ sva­taḥ­si­ddha­la­kṣa­ṇa­m api tu dha­rma­dha­rmi­ṇo­r api</seg> gu­ṇa­gu­ṇyā­di­rū­payoḥ, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_75">kartṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="233,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,14</span>ka­rma­bo­dhya­bo­dha­ka­va­t</seg> | na hi ka­rtṛ­sva­rū­paṃ karmāpekṣaṃ ka­rma­sva­rū­paṃ <lb n="233,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,15</span>vā ka­rtra­pe­kṣa­m­, u­bha­yā­sa­ttva­pra­sa­ṅgāt | nāpi ka­rtṛ­tva­vya­va­hā­raḥ ka­rma­tva­vya­va­hā­ro vā pa­ra­spa­rā­na­pe­kṣaḥ­, <lb n="233,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,16</span>ka­rtṛ­tva­sya ka­rma­ni­śca­yāva­se­ya­tvā­t­, ka­rma­tva­syā­pi ka­rtṛ­pra­ti­pa­tti­sa­ma­dhi­ga­mya­mā­na­tvā­t | etena <lb n="233,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,17</span>bo­dhya­bo­dha­ka­yoḥ pra­me­ya­pra­mā­ṇa­yoḥ svarūpaṃ sva­taḥ­si­ddhaṃ jñā­pya­jñā­pa­ka­vya­va­hā­ra­s tu pa­ra­spa­rā­pe­kṣā­si­ddha ity abhi<span type="hard-break">- </span><lb n="233,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,18</span>hitam | ta­dva­tsa­ka­la­dha­rma­dha­rmi­bhū­tā­nā­m arthānāṃ ' syād ā­pe­kṣi­kī siddhiḥ, tathā vya­va­hā­rā­t | <lb n="233,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,19</span>syād a­nā­pe­kṣi­kī pū­rva­pra­si­ddha­sva­rū­pa­tvā­t | syād ubhayī kra­mā­rpi­tadvayāt | syād a­va­kta­vyā­, <lb n="233,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,20</span>sa­hā­rpi­ta­dva­yā­t | syād ā­pe­kṣi­kī cā­va­kta­vyā ca, tathā ni­śca­ye­na sa­hā­rpi­ta­dva­yā­t | <lb n="233,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,21</span>syād a­nā­pe­kṣi­kī cā­va­kta­vyā ca, pū­rva­si­ddha­tva­sa­hā­rpi­ta­dva­yā­t | syād ubhayī cā­va­kta­vyā ca, kramā<span type="hard-break">- </span><lb n="233,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,22</span>kra­mā­rpi­to bhayāt | ' iti sa­pta­bha­ṅgī­pra­kri­yāṃ yo­ja­ye­n na­ya­vi­śe­ṣa­va­śā­d a­vi­ru­ddhāṃ pū­rva­va­t | </p><lg n="a_273"><l><lb n="233,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,23</span>a­pe­kṣai­kā­ntā­di­praba­la­ga­ra­lo­dre­ka­da­li­nī pra­vṛ­ddhā­ne­kā­ntā­mṛ­ta­ra­sa­ni­ṣe­kā­na­va­ra­ta­m | </l><l><lb n="233,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,24</span>pravṛttā vāg eṣā sakalavi­ka­lā­d e­śa­va­śa­taḥ sa­ma­ntā­dbha­draṃ vo diśatu munipasyā­'­ma­la­ma­teḥ || </l></lg><p rend="center" ana="trailer" n="a_274"><lb n="233,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 233,25</span>ity ā­pta­mī­māṃ­sā­laṅkṛtau pañcamaḥ pa­ri­cche­daḥ | </p><p rend="center-bold" ana="head" n="a_275"><pb n="234"/><lb n="234,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 234,01</span>atha ṣaṣṭhaḥ pa­ri­cche­daḥ | </p><lg n="a_276"><l rend="center"><lb n="234,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 234,02</span>pu­ṣya­da­ka­la­ṅka­vṛttiṃ sa­ma­nta­bha­dra­pra­ṇī­ta­tattvārthām | </l><l rend="center"><lb n="234,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 234,03</span>ni­rji­ta­du­rṇa­ya­vā­dā­m a­ṣṭa­sa­ha­strī­m avaiti saddṛṣṭiḥ || </l></lg><lg ana="sub-base-text" n="sbt_76 a_277"><l rend="center-bold" ana="sbt" n="sbt_76ab"><lb n="234,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 76ab</span>siddhaṃ ced dhetutaḥ sarvaṃ na pra­tya­kṣā­di­to gatiḥ | </l><l rend="center-bold" ana="sbt" n="sbt_76cd"><lb n="234,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 76cd</span>siddhaṃ ced ā­ga­mā­t sarvaṃ vi­ru­ddhā­rtha­ma­tā­ny api | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">76</ref> | </l></lg><p n="a_278" rend="justify"><lb n="234,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 234,06</span>iha hi sa­ka­la­lau­ki­ka­pa­rī­kṣa­kaiḥ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_76">u­pe­ya­ta­ttvaṃ vya­va­sthā­pyo­pā­ya­ta­ttvaṃ vya­va­sthā­pya­te­, kṛ­ṣyā­di­ṣu</seg> <lb n="234,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 234,07</span>pra­va­rta­mā­nā­nāṃ vyavasthita­sa­syā­dyu­pe­yā­nā­m eva ta­du­pā­ya­vya­va­sthā­pa­na­pra­ya­tno­pa­la­mbhā­t­, '­pra­yo­ja­na­m a­nu­ddi­śya na <lb n="234,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 234,08</span>mando 'pi pra­va­rta­te­' iti pra­si­ddheḥ­, mo­kṣā­rthi­nāṃ ca pre­kṣā­va­tāṃ vya­va­sthi­to­pe­ya­mo­kṣa­sva­rū­pā­ṇā­m eva <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_76">ta­du­pā­ya</seg> <span type="hard-break">- </span><lb n="234,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 234,09</span>vya­va­sthā­pa­na­vyā­pā­ra­da­rśa­nā­t­, a­vya­va­sthi­ta­mo­kṣa­ta­ttvā­nāṃ ta­du­pā­ya­vya­va­sthā­pa­na­pa­rā­ṅmu­kha­tvā­c cā­rvā­kā­di­vat | <lb n="234,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 234,10</span>tatra hetuta eva sarvam upeyatattvaṃ siddhaṃ, na pra­tya­kṣā­t­, tasmin satyapi vi­pra­ti­pa­tti­sa­mbha­vā­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_76">yuktyā yan na <lb n="234,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 234,11</span>ghaṭām upaiti tad ahaṃ dṛṣṭvāpi na śraddadhe i­tyā­de­r e­kā­nta­sya bahulaṃ da­rśa­nā­t­, </seg> a­rthā­na­rtha­vi­ve­ca­na­syā­nu­mā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="234,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 234,12</span>śra­ya­tvā­t tadvi­pra­ti­pa­tte­s ta­vdya­va­sthā­pa­nā­yā­he­tvā­di­vacanāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_76">pra­tya­kṣa­ta­dā­bhā­sa­yo­r api vya­va­sthi­ti­r anumānāt, <lb n="234,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 234,13</span>anyathā saṃ­ka­ra­vyati­ka­ro­pa</seg> patter arthāna­rtha­vi­ve­ca­na­sya pra­tya­kṣā­śra­ya­tvā­saṃ­bha­vā­t | iti kecit teṣāṃ pratyakṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="234,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 234,14</span>d gatir a­nu­mā­nā­d ādito 'pi na syāt | na ca dharmiṇaḥ sā­dha­na­syo­dā­ha­ra­ṇa­sya ca pra­tya­kṣā­d agatau ka­sya­ci­d a­nu­mā­naṃ <lb n="234,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 234,15</span>pra­va­rta­te | a­nu­mā­nā­nta­rā­t tadgatau tasyāpi dha­rmyā­di­gati­pū­rva­ka­tvā­d a­nu­mā­nā­nta­ra­m a­pe­kṣa­ṇī­ya­m ity a­na­va­sthā syāt | <lb n="234,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 234,16</span>tataḥ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_76">ka­thaṃ­ci­t sā­kṣā­tka­ra­ṇa­m a­nta­re­ṇa</seg> dha­rmyā­dī­nāṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_76">na kvacid anumānaṃ pra­va­rte­ta</seg> | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_76">kiṃ punaḥ śā­stro­pa­de­śāt</seg> ? <lb n="234,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 234,17</span>iti pra­tya­kṣā­d api siddhir a­bhya­sta­vi­ṣa­ye '­bhyu­pa­ga­nta­vyā­, anyathā śabdali­ṅgā­di­pra­ti­pa­tte­r a­yo­gā­t pa­rā­rthā­nu­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="234,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 234,18</span>rū­pā­ṇā­m api śā­stro­pa­de­śā­nā­m a­pra­vṛ­tteḥ | </p><p n="a_279" rend="justify"><lb n="234,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 234,19</span>ye tv ā­huḥ­–­'­ā­ga­mā­d eva sarvaṃ siddhaṃ, tam a­nta­re­ṇa pratyakṣe 'pi mā­ṇi­kyā­dau ya­thā­rtha­ni­rṇa­yā­nu­pa­pa­tteḥ­, anumāna<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="235"/><lb n="235,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,01</span>pra­ti­pa­nne 'pi ci­ki­tsi­tādāv ā­ga­mā­pe­kṣa­ṇā­t­, ā­ga­ma­bā­dhi­ta­pa­kṣa­syā­nu­mā­na­syā­ga­ma­ka­tvāc ca, para­bra­hma­ṇaḥ śāstrād eva <lb n="235,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,02</span>siddheḥ, pra­tya­kṣā­nu­mā­na­yo­r a­vi­dyā­vi­va­rta­vi­ṣa­ya­tvā­d ā­ga­ma­vi­ṣa­ye sa­nmā­trā­tma­ni pa­ra­mā­tma­ny eva pra­mā­ṇa­tva­vya­va­ha<span type="hard-break">- </span><lb n="235,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,03</span>raṇāt | a­bā­dhi­tā­ś caite śā­stro­pa­de­śāḥ 'sarvaṃ khalvidaṃ brahma' i­tyā­da­yaḥ­, pra­tya­kṣā­nu­mā­na­yo­s tadavi­ṣa­ya­tve­na <lb n="235,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,04</span>ta­dbā­dha­ka­tvā­yo­gā­t­' iti, teṣāṃ vi­ru­ddhā­rtha­ma­tā­ny api śā­stro­pa­de­śe­bhyaḥ si­dhya­ntu­, vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | samya<span type="hard-break">- </span><lb n="235,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,05</span>gu­pa­de­śe '­bhya­sta­ttva­si­ddhi­r iti cet tarhi yuktir api ta­ttva­si­ddhi­ni­ba­ndha­naṃ­, tata eva teṣāṃ sa­mya­ktva­ni­rṇa­yā­t­, <lb n="235,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,06</span>a­du­ṣṭa­kā­ra­ṇa­ja­nya­tva­bā­dha­va­rji­ta­tvā­bhyāṃ tadu­pa­ga­mā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_76">na caite yu­kti­ni­rapekṣāḥ, para­spa­ra­vi­ru­ddhā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="235,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,07</span>ta­ttva­si­ddhi­pra­sa­ṅgā­t</seg>, pa­ra­bra­hma­ṇa e­vā­pau­ru­ṣe­yā­d ā­ga­mā­t siddhir na punaḥ ka­rma­kā­ṇḍasye­śva­rā­di­pra­vā­da­sya ceti <lb n="235,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,08</span>ni­yā­ma­kābhāvāt | kathaṃ ca śrau­tra­pra­tya­kṣa­syā­pra­mā­ṇa­tve vai­di­ka­śa­bda­sya pra­ti­pa­tti­r yatas ta­da­rtha­ni­śca­yaḥ syāt ? <lb n="235,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,09</span>pramāṇatve kuto '­nu­mā­nābhāve saṃ­vā­da­vi­saṃ­vā­dā­bhyāṃ pra­mā­ṇe­ta­ra­sā­mā­nyā­dhi­ga­mo yataḥ kiṃcid eva śrautraṃ pratyakṣaṃ <lb n="235,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,10</span>pramāṇaṃ nānyad iti vya­va­ti­ṣṭhe­ta ? tataḥ ku­ta­ści­d ā­ga­mā­t ta­ttva­si­ddhi­m a­nu­ru­dhyamānena pra­tya­kṣā­nu­mā­nā­bhyā­m api <lb n="235,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,11</span>ta­ttva­si­ddhi­r a­nu­ma­nta­vyā­, anyathā tadasiddheḥ | </p><p n="a_280" rend="justify"><lb n="235,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,12</span>pra­tya­kṣā­nu­mā­nā­bhyā­m eva ta­ttva­si­ddhi­r nā­ga­mā­d ity apare te 'pi na sa­tya­vā­di­naḥ­, gra­ho­pa­rāgādes ta­tpha­la­vi­śe­ṣa­sya <lb n="235,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,13</span>ca jyo­tiḥ­śā­strā­d eva siddheḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_76">na ca pra­tya­kṣā­nu­mā­nā­bhyā­m a­nta­re­ṇo­pa­de­śaṃ jyo­ti­rjñā­nā­di­pra­ti­pa­ttiḥ | </seg> <lb n="235,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,14</span>sa­rva­vi­daḥ pra­tya­kṣā­d eva tatprati­pa­tti­r a­nu­mā­na­vi­dāṃ punar a­nu­mā­nā­d apīti cen na, sa­rva­vi­dā­m api yo­gi­pra­tya­kṣā­t pūrva<span type="hard-break">- </span><lb n="235,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,15</span>m u­pa­de­śā­bhā­ve ta­du­tpa­ttya­yo­gā­d a­nu­mā­nābhā­va­va­t | te hi śrutamayīṃ cintāmayīṃ ca bhāvanāṃ pra­ka­rṣa­pa­rya­ntaṃ <lb n="235,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,16</span>prā­pa­ya­nto '­tī­ndri­ya­pra­tya­kṣa­m ā­tma­sā­t ku­rva­te­, nānyathā | ta­thā­nu­mā­na­vi­dā­m api nā­tya­nta­pa­ro­kṣe­ṣv artheṣu pa­ro­pa­de­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="235,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,17</span>m a­nta­re­ṇa sā­dhyā­vi­nā­bhā­vi­sā­dha­na­dha­rma­pra­ti­pa­ttiḥ saṃ­bha­va­ti­, sarvajñatvapra­sa­ṅgā­t | iti ci­nti­ta­m anyatra | tato <lb n="235,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,18</span>naitāv apy ekāntau yuktau | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_77 a_281"><l ana="sbt" n="sbt_77ab"><lb n="235,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 77ab</span>vi­ro­dhā­n no­bha­yai­kā­tmyaṃ syā­dvā­da­nyā­ya­vi­dvi­ṣā­m | </l><l ana="sbt" n="sbt_77cd"><lb n="235,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 77cd</span>a­vā­cya­tai­kā­nte 'py uktir nā­vā­cya­m iti yujyate | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">77</ref> | </l></lg><p n="a_282" rend="justify"><lb n="235,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,21</span>yu­ktī­ta­rai­kānta­dva­yā­bhyu­pa­ga­mo 'pi mā bhūt, vi­ru­ddha­yo­r ekatra sa­rva­thā­saṃ­bha­vā­t­, syā­dvā­da­nyā­ya­vi­dvi­ṣāṃ <lb n="235,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 235,22</span>kathaṃcit ta­da­na­bhyu­pa­ga­mā­t | tadavācyatve 'pi pū­rva­va­t sva­va­ca­na­vi­ro­dha­pra­sa­ṅgaḥ | </p><p n="a_283" rend="justify"><pb n="236"/><lb n="236,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,01</span>samprati yu­ktī­ta­rā­ne­kāntam u­pa­da­rśa­ya­nti | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_78 a_284"><l ana="sbt" n="sbt_78ab"><lb n="236,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 78ab</span>va­kta­rya­nā­pte yad dhetoḥ sādhyaṃ tad dhe­tu­sā­dhitam | </l><l ana="sbt" n="sbt_78cd"><lb n="236,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 78cd</span>āpte vaktari tadvākyāt sā­dhya­mā­ga­ma­sā­dhi­ta­m | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">78</ref> | </l></lg><p n="a_285" rend="justify"><lb n="236,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,04</span>kaḥ punar āpto '­nā­pta­ś ca ? yasmin sati vākyāt sādhitaṃ sā­dhya­ma­rtha­ta­ttva­m ā­ga­mā­t sādhitaṃ syā­ddhe­to­s tu <lb n="236,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,05</span>yat sādhyaṃ tad dhe­tu­sā­dhi­ta­m iti vibhāgaḥ si­dhya­tī­ti ced u­cya­te­ —<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">yo ya­trā­vi­saṃ­vā­da­kaḥ sa ta­trā­pta­s tato <lb n="236,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,06</span>'paro 'nāptaḥ</seg> | kaḥ punar a­vi­saṃ­vā­do ye­nā­vi­saṃ­vā­da­kaḥ syāt ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">ta­ttva­pra­ti­pā­da­na­m a­vi­saṃ­vā­daḥ­, ta­da­rtha­jñānāt | </seg> <lb n="236,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,07</span>ta­da­rtha­jñā­naṃ punaḥ prasphuṭa­vya­va­sā­ya­rū­paṃ sākṣād asākṣād vā­va­sī­ya­te­, para­mā­rtha­ta­s tasya saṃ­śa­ya­vi­pa­ryā­sā­na­dhya­va­sā­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="236,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,08</span>vya­va­cche­da­pha­la­tvā­t | tatrāvi­saṃ­vā­da­ka evāpta ity a­va­dhā­rya­te | a­nā­pta­s tu ka­dā­ci­d api vi­saṃ­vā­da­ka u­cya­te­, <lb n="236,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,09</span>yathā­rtha­jñā­nā­di­gu­ṇasya vi­saṃ­vā­da­ka­tvā­yo­gā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">tenātīndriye jai­mi­ni­r anyo vā śru­ti­mā­trā­va­la­mbī <lb n="236,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,10</span>nai­vā­pta­s tadarthā­pa­ri­jñā­nā­t ta­thā­ga­ta­va­t | </seg> nātra ni­da­rśa­naṃ sā­dha­na­dha­rma­vi­ka­laṃ­, ta­thā­ga­ta­sya śru­tya­rtha­dha­rmā­pa­ri<span type="hard-break">- </span><lb n="236,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,11</span>jñānāt '­bu­ddhā­de­r dha­rmā­dyu­pa­de­śo vyā­mo­hā­d eva ke­va­lā­t­' iti svayam abhidhānāt | na cāsiddho he­tu­jai­mi­ne<span type="hard-break">- </span><lb n="236,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,12</span>r bra­hmā­de­r vā śru­tya­rtha­pa­ri­jñā­na­sya sa­rva­thā­py a­saṃ­bha­vā­t | tad dhi pratyakṣaṃ vā śrautaṃ vā syāt ? na tāvat pratyakṣaṃ <lb n="236,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,13</span>tasyāsa­rva­jña­tvā­t śru­ti­mā­trā­va­la­mbi­ta­tvā­c ca | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">na hi tādṛśo '­tī­ndri­yā­rtha­jñā­na­m asti doṣāva­ra­ṇa­kṣa­yā­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="236,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,14</span>śa­yā­bhā­vā­t | </seg> na hi pra­ti­ni­ya­ta­do­ṣā­va­ra­ṇa­kṣa­ya­mā­tre saty api dha­rmā­dha­rmā­di­sā­kṣā­tka­ra­ṇaṇaṃ yuktaṃ, tasya tatpa<span type="hard-break">- </span><lb n="236,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,15</span>ri­kṣa­yā­ti­śa­ya­he­tu­ka­tve­na vya­va­sthā­pi­ta­tvā­t | nāpi śrautaṃ ta­da­rtha­pa­ri­jñā­naṃ śru­tya­vi­saṃ­vā­dā­t pūrvam asiddheḥ | <lb n="236,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,16</span>ri­kṣa­yā­ti­śa­ya­he­tu­ka­tve­na vya­va­sthā­pi­ta­tvā­t | nāpi śrautaṃ ta­da­rtha­pa­ri­jñā­naṃ śru­tya­vi­saṃ­vā­dā­t pūrvam asiddheḥ <lb n="236,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,17</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">śruteḥ pa­ra­mā­rtha­vi­ttvaṃ­, tataḥ śruter a­vi­saṃ­vā­da­na­m ity a­nyo­nya­saṃ­śritam | </seg> na hy a­pra­si­ddha­saṃ­vā­dā­yāḥ <lb n="236,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,18</span>śruteḥ pa­ra­mā­rtha­pa­ri­jñā­naṃ jai­mi­nyā­deḥ saṃ­bha­va­ti­, atiprasaṅgāt | nāpi pa­ra­mā­rtha­vi­ttva­m a­nta­re­ṇa ta­ttva­pra­ti­pā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="236,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,19</span>na­la­kṣa­ṇa­m a­vi­saṃ­vā­danaṃ yato '­nyo­nyā­śra­ya­ṇaṃ na syāt | nanu na śruter a­vi­saṃ­vā­dā­t prā­mā­ṇya­m | kiṃ tarhi ? svata <lb n="236,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,20</span>eva | tato na doṣa iti cet, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">svataḥ śruter na vai prā­mā­ṇya­m a­ce­ta­na­tvā­d gha­ṭa­va­t | sannikarṣā­di­bhi­r a<span type="hard-break">- </span><lb n="236,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,21</span>nai­kā­nti­ka­tva­m ayuktaṃ ta­tprā­mā­ṇyā­na­bhyu­pa­ga­mā</seg> n mu­khya­rū­pa­taḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">athāpi ka­thaṃ­ci­t ta­tpra­mā­ṇa­tvaṃ <lb n="236,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,22</span>syād a­vi­saṃ­vā­da­ka­tvāt</seg> | sa­nni­ka­rṣā­de­r a­vi­saṃ­vā­da­ka­jñā­na­kā­ra­ṇa­tve­na tatho­pa­cā­ra­si­ddhi­r iti manyemahi | <lb n="236,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 236,23</span>tathāpi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">śruter ayuktam eva, tada­bhā­vā­t | te­no­pa­cā­ra­mā­tra­m api na syāt, ta­da­rtha­buddhi</seg> prā­mā­ṇyā­si­ddheḥ | <pb n="237"/><lb n="237,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,01</span>na hi śrutir a­vi­saṃ­vā­di­jñā­na­sya kāraṇaṃ ye­no­pa­cā­ra­taḥ pramāṇaṃ syād iti ni­ve­di­taṃ prā­g­–­bhā­va­nādi­śru­ti­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="237,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,02</span>ṣa­yā­vi­saṃ­vā­da­ka­tva­ni­rā­kṛ­ti­pra­stā­ve | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">āpta­va­ca­naṃ tu pra­mā­ṇa­vya­pa­de­śa­bhā­k­, ta­tkā­ra­ṇa­kāryatvāt</seg> | pramāṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="237,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,03</span>kā­ra­ṇa­kaṃ hi tat, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">ta­da­tī­ndri­yā­rtha­da­rśa­no­tpa­tte­s tadartha­jñā­no­tpā­da­nā­c ca</seg> pra­mā­ṇa­kā­rya­ka­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">naitat śruteḥ <lb n="237,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,04</span>saṃ­bha­va­ti­, sa­rva­thā­ptānukteḥ pi­ṭa­ka­trayavat | va­ktṛ­do­ṣāt tādṛśo '­prā­mā­ṇyaṃ ta­da­bhā­vā­c chruteḥ prā­mā­ṇya­m iti <lb n="237,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,05</span>cet kuto 'yaṃ vibhāgaḥ sidhyet ? </seg> pi­ṭa­ka­tra­yā­deḥ pau­ru­ṣe­ya­tva­sya svayaṃ sau­ga­tā­di­bhi­r a­bhyu­pa­ga­mā­d ve­da­vā­di­bhi­ś ca <lb n="237,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,06</span>śruter a­pau­ru­ṣe­ya­tvo­pa­ga­mā­d iti cet so 'ya<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">m a­bhyu­pa­ga­mā­na­bhyu­pa­ga­mā­bhyāṃ kvacit pau­ru­ṣe­ya­tva­m anyad vā vya­va­sthā­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="237,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,07</span>yatīti suvyavasthitaṃ tattvat | etena ka­rtṛ­sma­ra­ṇā­bhā­vādayaḥ pratyuktāḥ</seg> | sa hi śrutau ka­rtṛ­sma­ra­ṇā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="237,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,08</span>ma­ttva­dṛ­ṣṭa­ka­rtṛ­ka­sa­mā­na­tvā­dya­bhā­va­m a­bhyu­pa­ga­ma­mā­trā­d vya­va­sthā­pa­ya­ti tadbhāvaṃ ce­ta­ra­trāna­bhyu­pa­ga­māt | na ca tathā tattvaṃ <lb n="237,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,09</span>vya­va­ti­ṣṭha­te­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">ve­de­ta­ra­yo­r a­vi­śe­ṣāt | i­ta­ra­tra buddho vakteti cet tatra ka­ma­lo­dbha­vā­di­r iti kathaṃ na samā<span type="hard-break">- </span><lb n="237,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,10</span>nam ? </seg> yathaiva hi pi­ṭa­ka­tra­ye buddho vakteti saugatāḥ pra­ti­pā­dya­nte tathā vede 'pi te aṣṭakān kā­ṇā­dāḥ­, pau­rā­ṇi­kāḥ <lb n="237,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,11</span>ka­ma­lo­dbhavaṃ, jaināḥ kā­lā­su­raṃ va­ktā­ra­m a­nu­ma­nya­nte | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">su­dū­ra­m api gattvā ta­da­ṅgī­ka­ra­ṇe­taramātre vya­va­ti­ṣṭhe­ta</seg> <lb n="237,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,12</span>śrutivādī, pra­mā­ṇa­ba­lā­t ta­da­va­ktṛkasya sā­dha­yi­tu­m aśakteḥ | syān mataṃ "yad ve­dā­dhya­ya­naṃ sarvaṃ tad a­dhya­ya­napū­rva­ka­m | <lb n="237,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,13</span>ve­dā­dhya­ya­na­vā­cya­tvā­d a­dhu­nā­dhya­ya­naṃ yatheti pra­mā­ṇā­d vede vaktur abhāvo, na punar a­bhyu­pa­ga­mā­trā­t­" iti tad a­yu­ktaṃ­, <lb n="237,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,14</span>pi­ṭa­ka­tra­yā­dā­v api tata eva va­ktra­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">ve­dā­dhya­ya­na­va­d i­ta­ra­syā­pi sa­rva­dā­dhya­ya­na­pū­rvā­dhya­ya­na­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="237,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,15</span>prakḷptau na vaktraṃ va­krī­bha­va­ti­, </seg> yato vi­dya­mā­na­va­ktṛke 'pi bhāvād a­dhya­ya­na­vā­cya­tva­syānai­kā­nti­ka­tvaṃ na syāt | <lb n="237,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,16</span>ve­da­vi­śe­ṣa­ṇa­syā­dhya­ya­na­vā­cya­tva­syā­nya­trā­bhā­vā­n nā­nai­kā­nti­ka­te­ti cet tarhi pi­ṭa­ka­tra­yā­di­vi­śe­ṣa­ṇasya ve­dā­dā­v a<span type="hard-break">- </span><lb n="237,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,17</span>saṃ­bha­vā­d a­vya­bhi­cā­ri­tā kathaṃ na bhavet ? tathā ca ve­da­va­d avedasyāpy a­pau­ru­ṣe­ya­tvaṃ prā­mā­ṇya­ni­ba­ndha­naṃ yā­jñi­kā­nāṃ <lb n="237,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,18</span>pravartakaṃ syān na vā vede 'pi, vi­śe­ṣā­bhā­vā­t­, durbha­ṇa­na­duḥ­śra­va­ṇā­dī­nā­m a­sma­dā­dyu­pa­la­bhyā­nāṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">ta­da­ti­śa­yā­nta­rā­ṇāṃ <lb n="237,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,19</span>ca śa­kya­kri­ya­tvā­d i­ta­ra­trā­pi­, </seg> parokṣāyā <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">ma­ntra­śa­kte­r api darśanāt</seg> | na hy ā­tha­rva­ṇā­nā­m eva mantrāṇāṃ <lb n="237,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 237,20</span>śaktir u­pa­la­bhya­te­, na punaḥ sau­ga­tā­di­ma­ntrā­ṇā­m iti śakyaṃ vaktuṃ, pra­mā­ṇa­bā­dha­nā­t | vaidikā eva mantrāḥ <pb n="238"/><lb n="238,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,01</span>pa­ra­tro­pa­yu­ktāḥ śa­kti­ma­nta ity apy a­yu­ktaṃ­, prāvacanikā eva vede 'pi prayuktā ity u­pa­pa­tte­s tatra bhū­ya­sā­mu­pa­la­mbhā­t <lb n="238,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,02</span>sa­mu­drā­dyā­ka­re­ṣu ra­tna­va­t | na hi kiyanty api ratnāni rā­ja­ku­lā­dā­v u­pa­la­bhya­mā­nā­ni ta­tra­tyā­ny eva, teṣāṃ <lb n="238,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,03</span>ra­tnā­ka­rā­di­bhya e­vā­na­ya­nā­t ta­dbha­va­tva­si­ddhe­r bhūyasāṃ ta­tro­tpa­tti­da­rśa­nā­t | ta­dva­tpra­va­ca­nai­ka­de­śa­vi­dyā­nuvādād eva <lb n="238,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,04</span>sa­ka­la­ma­ntrā­ṇāṃ sa­mu­dbhū­ti­vi­stī­rṇā­t­, na punar vedāt ta­lla­va­mā­trā­d iti yuktam u­tpa­śyā­maḥ | ve­da­syā­nā­di­tvā­d a­pau­ru­ṣe<span type="hard-break">- </span><lb n="238,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,05</span>yatvāc ca ta­nma­ntrā­ṇā­m e­vā­vi­saṃ­vā­da­ka­tvaṃ saṃ­bha­va­tī­ti cā­yu­ktaṃ­, ta­da­pra­si­ddheḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">siddhe 'pi tada­nā­di­tve pauruṣe<span type="hard-break">- </span><lb n="238,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,06</span>ya­tvā­bhā­ve vā katham a­vi­saṃ­vā­da­ka­tvaṃ pra­tye­ta­vya­m ? mlecchavyava­hā­rā­de­s tādṛśo ba­hu­la­m u­pa­la­mbhā­t</seg> <lb n="238,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,07</span>tena tasya vya­bhi­cā­rā­t | etena ve­dai­ka­de­śe­na svayam a­pra­mā­ṇa­ta­yo­pa­ga­te­nā­nā­di­tva­syā­pau­ru­ṣe­ya­tva­sya cā­nai­kā­nti<span type="hard-break">- </span><lb n="238,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,08</span>katvam uktam | kiṃ ca <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">kā­ra­ṇa­do­ṣa­ni­vṛ­tteḥ kā­rya­do­ṣā­bhā­va­ka­lpa­nā­yāṃ pau­ru­ṣe­ya­syai­va va­ca­na­sya doṣani<span type="hard-break">- </span><lb n="238,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,09</span>vṛttiḥ kartur vī­ta­do­ṣa­syā­pi saṃ­bha­vā­t</seg> '­do­ṣā­va­ra­ṇa­yo­r hāniḥ' i­tyā­di­nā saṃ­sā­dha­nā­t­, na punar a­pau­ru­ṣe­ya­sya­, <lb n="238,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,10</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">ta­da­dhye­tṛ­vyā­khyā­tṛ­śro­tṝ­ṇāṃ rā­gā­di­ma­ttvā</seg> d vī­ta­rā­ga­sya ka­sya­ci­d a­na­bhyu­pa­ga­māt, sa­rva­thā­py a­pau­ru­ṣe­ya­sya tadu<span type="hard-break">- </span><lb n="238,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,11</span>pa­ga­me­na vi­ro­dhā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">netarasya</seg>, ka­thaṃ­ci­t pau­ru­ṣe­ya­sya tadavi­ro­dhā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">iti niśśaṅkaṃ naścetaḥ</seg>, triviprakṛ­ṣṭa­syā­pi <lb n="238,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,12</span>ni­rṇa­yo­pā­ya­pra­ti­pā­da­nā­d iti | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">va­ktṛ­gu­ṇā­pe­kṣaṃ va­ca­na­syā­vi­saṃ­vā­da­ka­tvaṃ ca­kṣu­rjñā­na­va­t</seg>, vi­saṃ­vā­da­sya <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">taddoṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="238,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,13</span>nu­vi­dhā­nā­t</seg> | yathaiva hi ca­kṣu­rjñā­na­sya jñā­tṛ­gu­ṇaṃ sa­mya­gda­rśa­nā­di­ka­m a­pe­kṣyā­vi­saṃ­vā­da­ka­tvaṃ­, taddoṣaṃ mi­thyā­da­rśa<span type="hard-break">- </span><lb n="238,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,14</span>nā­di­ka­m apekṣya vi­saṃ­vā­da­ka­tvaṃ co­pa­pa­dya­te tathā vaktur guṇaṃ ya­thā­rtha­jñā­nā­di doṣaṃ ca mi­thyā­jñā­nā­di­ka­m apekṣya <lb n="238,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,15</span>saṃ­vā­da­ka­tvaṃ vi­saṃ­vā­da­ka­tvaṃ ceti niścitaṃ mahāśāstre | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">tato '­nā­pta­va­ca­nā­n nā­rtha­jñā­na­m a­ndha­rū­pa­da­rśa­na­va­t</seg> | <lb n="238,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,16</span>na hi jātyandho rūpaṃ da­rśa­yi­tu­m īśaḥ parasmai | ta­thā­nā­pto 'pi nārthaṃ jñā­pa­yi­tu­m atipra­sa­ṅgā­t | evam a­pau­ru­ṣe­ya­sya <lb n="238,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,17</span>va­ca­na­sya pau­ru­ṣe­ya­sya ca gu­ṇa­va­dva­ktṛ­ka­sya kā­ra­ṇa­do­ṣā­bhā­vā­n ni­rdo­ṣa­tvaṃ sa­mā­na­m a­ti­śa­yā­saṃ­bhavāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">tatra yad eva <lb n="238,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,18</span>yuktiyuktaṃ tad eva pra­ti­pa­ttuṃ pra­ti­pā­da­yi­tuṃ vā śakyaṃ</seg> ka­thaṃ­ci­t pau­ru­ṣe­ya­tvaṃ­, na tu sa­rva­thā­pau­ru­ṣe­ya­tvaṃ­, tasya <lb n="238,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,19</span>yu­kti­yu­kta­tvā­bhā­vā­t ta­dyu­ktī­nāṃ ta­dā­bhā­sa­tva­sa­ma­rtha­nā­t | tatrā­pau­ru­ṣe­ya­tve 'pi vā vede yad eva yu­kti­yu­ktaṃ tad eva <lb n="238,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,20</span>pra­ti­pa­ttuṃ pra­ti­pā­da­yi­tuṃ vā śakyaṃ vacana<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">m agnir himasya bheṣajaṃ</seg> dvādaśa māsāḥ saṃ­va­tsa­ra <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">i­tyā­di­vat | <lb n="238,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,21</span>nāgni­ho­trā­di­vā­kya­sā­dha­naṃ</seg>, tasya yu­kti­yu­kta­tva­vi­ro­dhā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">siddhe punar ā­pta­va­ca­na­tve yathā he­tu­vā­da­s ta<span type="hard-break">- </span><lb n="238,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 238,22</span>thā­jñā­vā­do 'pi pramāṇaṃ</seg>, tadā­pta­va­ca­na­tvā­vi­ro­dhā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">nanu cā­pau­ru­ṣe­ya­tva­va­dā­pta­śā­sa­na­m apy a­śa­kya­vya­va­sthaṃ</seg>, <pb n="239"/><lb n="239,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 239,01</span>tasyaiva jñātum a­śa­kteḥ­, sa­rā­ga­syā­pi vī­ta­rā­ga­va­c ce­ṣṭo­pa­la­mbhā­da­ya­m āpta iti pra­ti­pa­ttyu­pā­yā­sa­ttvā­t tasya śāsana<span type="hard-break">- </span><lb n="239,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 239,02</span>m iti vya­va­sthā­pa­yi­tu­m a­śa­kte­r ity apare | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">uktam atra sa­rva­thai­kā­nta­vā­dā­nāṃ syā­dvā­da­pra­ti­ha­ta­tvā­d iti | </seg> <lb n="239,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 239,03</span>yu­kti­śā­strā­vi­ro­dhi­vā­ktvā­d vi­ni­rdo­ṣo 'yam iti śakyaṃ ni­rṇe­tuṃ­, do­ṣa­vā­n ayam iti ca, dṛ­ṣṭe­ṣṭa­vi­ro­dha­va­canatvāt | <lb n="239,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 239,04</span>ta­trā­ni­ści­ta­va­ca­na­vi­śe­ṣa­sya ka­sya­ci­d vī­ta­rā­ga­tve­ta­rā­bhyāṃ saṃdehe 'pi ni­ści­ta­va­ca­na­vi­śe­ṣa­sya śakyam āptatvaṃ <lb n="239,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 239,05</span>vya­va­sthā­pa­yi­tu­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">tatrāptiḥ sākṣātka­ra­ṇā­di­gu­ṇaḥ</seg> '­sū­kṣmā­nta­ri­ta­dū­rā­rthāḥ ka­sya­ci­t pra­tya­kṣā­' i­tyā­di­nā <lb n="239,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 239,06</span>sādhitaḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">saṃ­pra­dā­yā­vi­cche­do vā | </seg> sa­rva­jñā­d ā­ga­ma­s ta­da­rthā­nu­ṣṭhā­nā­t sarvajña iti su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="239,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 239,07</span>pra­mā­ṇa­tvā­t siddhaḥ pra­va­ca­nā­rtha­sya­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_78">anyathā­ndha­pa­ra­mpa­ra­yā pra­ti­pa­tteḥ</seg> | na hy a­ndhe­nā­kṛ­ṣya­mā­ṇo 'ndhaḥ sveṣṭaṃ <lb n="239,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 239,08</span>mārgam ā­ska­nda­ti nāma | na caivaṃ saṃ­pra­dā­yā­vi­cche­de pa­ra­spa­rā­śra­ya­ṇaṃ­, kā­ra­ka­pa­kṣe bī­jā­ṅku­rā­di­vadanāditvā<span type="hard-break">- </span><lb n="239,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 239,09</span>t tasyāna­va­tā­rā­t | jñā­pa­ka­pa­kṣe 'pi pa­ra­smā­t sva­taḥ­si­ddhāt, pūrvasya jñapter ne­ta­re­ta­rā­śra­ya­ṇaṃ­, prasiddhenā­pra­si­ddha­sya <lb n="239,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 239,10</span>sā­dha­nā­t | tad evaṃ syāt sarvaṃ hetutaḥ siddhaṃ karaṇāpta­va­ca­nā­na­pe­kṣa­ṇā­t | syād ā­ga­mā­t siddham a­kṣa­li­ṅgā­na­pe­kṣa­ṇā­t | <lb n="239,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 239,11</span>syād u­bha­ya­taḥ siddhaṃ, kra­mā­rpi­tadvayāt | syād a­va­kta­vyaṃ­, sa­hā­rpi­ta­dva­yā­t | śe­ṣa­bha­ṅga­tra­yaṃ ca pū­rva­va­t | iti <lb n="239,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 239,12</span>sa­pta­bha­ṅgī­pra­kri­yā yo­ja­nī­yā | </p><lg n="a_286"><l rend="center"><lb n="239,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 239,13</span>nai­kā­ntā­d dhe­tu­vā­daḥ pra­bha­va­ti sakalaṃ tattvam unnetum eka<span type="hard-break">-</span></l><l rend="center"><lb n="239,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 239,14</span>stadvann ā­he­tu­vā­daḥ pravadati vihitāśe­ṣa­śa­ṅkā­ka­lā­paḥ | </l><l rend="center"><lb n="239,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 239,15</span>ity ā­ryā­cā­rya­va­ryā vi­da­dha­ti nipuṇaṃ svā­mi­na­s ta­ttva­si­ddhyai</l><l rend="center"><lb n="239,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 239,16</span>syā­dvā­do­ttu­ṅga­sau­dhe sthitim ama­la­dhi­yāṃ pra­sphu­ṭo­pā­ya­ta­ttve | <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> | </l></lg><p rend="center" ana="trailer" n="a_287"><lb n="239,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 239,17</span>ity ā­pta­mī­māṃ­sālaṃkṛtau ṣaṣṭhaḥ pa­ri­cche­daḥ | </p><p rend="center-bold" ana="head" n="a_288"><pb n="240"/><lb n="240,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 240,01</span>atha saptamaḥ pa­ri­cche­daḥ | </p><lg n="a_289"><l rend="center"><lb n="240,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 240,02</span>nirdiṣṭo yaḥ śāstre he­tvā­ga­ma­ni­rṇa­yaḥ pra­pa­ñce­na | </l><l rend="center"><lb n="240,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 240,03</span>ga­ma­ya­ty a­ṣṭa­sa­ha­strī saṃ­kṣe­pā­t tam iha sāmarthyāt | </l></lg><lg ana="sub-base-text" n="sbt_79 a_290"><l rend="center-bold" ana="sbt" n="sbt_79ab"><lb n="240,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 79ab</span>anta­ra­ṅgā­rtha­tai­kā­nte buddhivākyaṃ mṛ­ṣā­khi­la­m | </l><l rend="center-bold" ana="sbt" n="sbt_79cd"><lb n="240,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 79cd</span>pra­mā­ṇā­bhā­sa­m evātas tat pra­mā­ṇā­dṛ­te katham || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">79</ref> || </l></lg><p n="a_291" rend="justify"><lb n="240,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 240,06</span>a­nta­ra­ṅga­syai­va sva­saṃ­vi­di­ta­jñā­na­syā­rtha­tā va­stu­tā­, na ba­hi­ra­ṅga­sya jaḍasya pra­ti­bhā­sā­na­rha­sye­ty ekānto <lb n="240,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 240,07</span>'­nta­ra­ṅgā­rtha­tai­kā­ntaḥ | tasminn a­bhyu­pa­ga­mya­mā­ne 'khilaṃ bu­ddhi­vā­kyaṃ he­tu­vā­dā­he­tu­vā­da­ni­ba­ndhanam u­pā­ya­tattvaṃ mṛṣaiva <lb n="240,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 240,08</span>syāt | yataś ca mṛṣā syād ata eva pra­mā­ṇā­bhāsam eva, pra­mā­ṇa­sya sa­tya­tve­na vyā­pta­tvā­t­, mṛ­ṣā­tve­na pramāṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="240,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 240,09</span>bhāsasya vyāpteḥ | tac ca pra­mā­ṇā­bhā­saṃ pra­mā­ṇā­dṛ­te kathaṃ saṃ­bha­ve­t ? ta­da­saṃ­bha­ve tadvya­va­hā­ra­m a­vā­sta­va­m evāyaṃ svapna<span type="hard-break">- </span><lb n="240,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 240,10</span>vya­va­hā­ra­m iva saṃvṛttyāpi kathaṃ pratipadyate ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_79">tajja­nma­kā­rya­pra­bha­vādi ve­dya­ve­da­ka­la­kṣa­ṇa­m a­nai­kā­nti­ka­m ādarśya <lb n="240,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 240,11</span>saṃ­vi­tti­r eva khaṇḍaśaḥ pra­ti­bhā­sa­mā­nā vya­va­hā­rā­ya kalpyate ity abhi­ni­ve­śe 'pi pramāṇaṃ mṛgyam | na</seg> <lb n="240,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 240,12</span>hi pra­mā­ṇā­bhā­ve tajjanma­tā­drū­pya­ta­da­dhya­va­sā­yā­n pratyekaṃ ve­dya­ve­da­ka­lakṣaṇaṃ cakṣūṣā samānārtha­sa­ma­na­nta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="240,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 240,13</span>ve­da­ne­na śu­kti­kā­yāṃ ra­ja­tā­dhya­va­sā­ye­na ca vya­bhi­cā­ra­yi­tu­m īśaḥ, saha vā sa­mā­nā­rtha­sa­ma­na­nta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="240,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 240,14</span>jñānena kā­ma­lā­dyu­pa­ha­ta­ca­kṣu­ṣaḥ śukle śaṅkhe pī­tā­kā­ra­jñā­na­sa­ma­nta­ra­jñā­ne­na vā sau­trā­nti­kā­n prati vyabhicāri <lb n="240,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 240,15</span>pratidarśayet | kathaṃ vā kā­rya­ni­mi­tta­kā­raṇatvaṃ tallakṣaṇaṃ yaugān praty anaikāntikaṃ vyavasthāpayet ? kathaṃ ca <lb n="240,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 240,16</span>kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vā­khyaṃ prabhavaṃ kāṃścana prati yogyatāṃ vā ta­lla­kṣa­ṇatayā vya­bhi­cā­ra­ye­t ? kathaṃ ca saṃ­vi­tti­r eva <pb n="241"/><lb n="241,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 241,01</span>khaṇḍaśaḥ pra­ti­bhā­sa­mā­nā ve­dya­ve­da­kā­di­vya­va­hā­rā­ya pra­ka­lpa­te ity a­bhi­ni­ve­śaṃ vā vi­da­dhī­ta ? yato na pramāṇaṃ <lb n="241,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 241,02</span>mṛ­ga­ya­te | kiñcāsya vi­jñā­na­vā­di­naḥ saṃvidāṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_79">kṣa­ṇi­ka­tva­m a­na­nya­ve­dya­tvaṃ nā­nā­saṃ­tā­na­tva­m iti svatas tā<span type="hard-break">- </span><lb n="241,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 241,03</span>van na si­dhya­ti­, bhrānteḥ</seg> sva­pna­va­t | sva­saṃ­ve­da­nā­t svataḥ si­dhya­tī­ti cen na, kṣa­ṇi­ka­tve­nā­na­nya­ve­dya­tve­na nānā<span type="hard-break">- </span><lb n="241,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 241,04</span>saṃ­tā­na­tve­na ca ni­tya­tve­na sa­rva­ve­dya­tve­nai­ka­tveneva pa­ra­bra­hma­ṇaḥ sva­saṃ­ve­danā­bhā­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_79">tathātma­saṃ­ve­dane 'pi vyava<span type="hard-break">- </span><lb n="241,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 241,05</span>sā­ya­vai­ka­lye pra­mā­ṇā­ntarā­pe­kṣa­yā­nu­pa­la­mbha­ka­lpa­tvā­t</seg>, tasya pra­mā­ṇā­nta­rā­na­pe­kṣa­syai­va vya­va­sā­yā­tma­naḥ <lb n="241,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 241,06</span>saṃ­ve­da­na­syo­pa­la­mbha­tva­vya­va­sthi­teḥ­, vyava­sā­yā­bhā­ve tu bu­ddhī­nā­m a­bhyā­sā­d api ta­thā­nu­pa­la­mbhā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_79">na hi tathā <lb n="241,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 241,07</span>buddhayaḥ saṃvidrate yathā vyāvarṇyante</seg>, kṣa­ṇi­ka­tvā­dyā­tma­nā­ny athaiva tāsāṃ pra­ti­bhā­sa­nā­bhyā­sa­si­ddheḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_79">nāpi <lb n="241,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 241,08</span>parataḥ</seg> kṣa­ṇi­ka­tvā­di si­dhya­ti­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_79">saṃ­ba­ndha­pra­ti­patter a­yo­gā­t</seg> | na hi sa­ttvā­de­r liṅgasya kṣa­ṇi­ka­tvā­di­nā <lb n="241,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 241,09</span>vyāptyā saṃ­ba­ndha­pratipattiḥ pra­tya­kṣa­to yu­jya­te­, tasya sa­nni­hi­ta­vi­ṣa­ya­ba­lo­tpa­tte­r a­vi­cā­ra­katvāc ca | nāpy anu<span type="hard-break">- </span><lb n="241,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 241,10</span>mānād a­na­va­sthā­nā­d iti prāg eva pra­rū­pa­ṇā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_79">svāṃśa­mā­trā­va­la­mbi­nā mi­thyā­vi­ka­lpe­na prakṛtata­ttva­vya­va­sthā<span type="hard-break">- </span><lb n="241,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 241,11</span>pane ba­hi­ra­rthe­ṣv apy a­vi­ro­dhāt</seg> kṣa­ṇi­ka­tvā­di­vyava­sthā­pa­na­m astu sau­trā­nti­kā­dī­nām, a­vi­śe­ṣāt | tathā <lb n="241,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 241,12</span>hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_79">kathaṃcid atra vedyalakṣaṇaṃ yadi vya­va­ti­ṣṭhe­ta</seg> tadā <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_79">ta­tpra­kṛ­taṃ</seg> saṃvidāṃ kṣa­ṇi­ka­tvādi­sā­dha­naṃ lai­ṅgi­ka­jñā­ne­na <lb n="241,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 241,13</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_79">kṛtaṃ syān nānyathā | na cānuktadoṣaṃ lakṣaṇam asti</seg>, vedyasya vi­jñā­na­vā­di­nā tajjanmāder a­nai­kā­nti­ka­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="241,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 241,14</span>do­ṣa­va­ca­nā­t | saṃ­vi­tkṣa­ṇi­ka­tvā­dāv a­nu­mā­na­ve­da­na­sya <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_79">tatsaṃbhave nānyatra</seg> ba­hi­ra­rthe <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_79">ta­da­saṃ­bha­vo '­bhi­dhe­yaḥ</seg>, sarvathā <lb n="241,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 241,15</span>vi­śe­ṣā­bhā­vāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_79">tatsva­pa­ra­pa­kṣa­yoḥ si­ddhya­si­ddhya­rthaṃ kiṃcit kathaṃcit kutaścid a­vi­ta­tha­jñā­na­m ā­da­ra­ṇī­ya­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="241,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 241,16</span>nya­thā­'­śe­ṣa­vi­bhramāsiddheḥ</seg> | nanu kiṃcit saṃ­vi­da­dvai­taṃ ka­thaṃ­ci­t saṃ­vi­dā­tma­nā ku­ta­ści­t svataḥ sa­tya­pra­ti­bhā­sa­na­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="241,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 241,17</span>driyata eva, sva­rū­pa­sya svato gatir iti va­ca­nā­d iti cen na, svarūpe 'pi ve­dya­ve­da­ka­la­kṣa­ṇā­bhā­ve ta­da­gha­ṭa­nā­t puru<span type="hard-break">- </span><lb n="241,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 241,18</span>ṣā­dvai­ta­va­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_79">etena yad grā­hya­grā­ha­kā­kā­raṃ tat sarvaṃ vi­bhrā­ntaṃ­, yathā sva­pne­ndra­jā­lā­di­jñā­naṃ tathā ca pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="241,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 241,19</span>kṣā­di­ka­m iti pra­ti­vi­hi­taṃ ve­di­ta­vyaṃ</seg>, bhrā­nta­tva­pra­kṛ­tā­nu­mā­na­jñā­na­yo­r grā­hya­grā­ha­kā­kā­ra­yo­r a­bhrā­nta­tve tābhyām eva <pb n="242"/><lb n="242,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 242,01</span>hetor vyabhi­cā­rā­t­, ta­dbhrā­nta­tve tataḥ sarvasya bhrā­nta­tva­pra­si­ddheḥ­, sarvabhrāntau sā­dhya­sā­dha­na­vi­jña­pte­r a­saṃ­bha­vā­t ta<span type="hard-break">- </span><lb n="242,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 242,02</span>dvyā­pti­vi­jña­pti­vat, saṃbhave sarva­vi­bhra­mā­si­ddheḥ | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_80 a_292"><l ana="sbt" n="sbt_80ab"><lb n="242,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 80ab</span>sā­dhya­sā­dha­na­vi­jña­pte­r yadi vi­jña­pti­mā­tratā | </l><l ana="sbt" n="sbt_80cd"><lb n="242,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 80cd</span>na sādhyaṃ na ca hetuś ca pra­ti­jñā­he­tu­do­ṣa­taḥ | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">80</ref> | </l></lg><p n="a_293" rend="justify"><lb n="242,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 242,05</span>pra­ti­jñā­do­ṣa­s tāvat sva­va­ca­na­vi­ro­dhaḥ sā­dhya­sā­dha­na­vi­jñā­na­sya vi­jña­pti­mā­tra­m a­bhi­la­pa­taḥ pra­sa­jya­te | tathā hi | <lb n="242,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 242,06</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">sa­ho­pa­la­mbha­ni­ya­mā­d abhedo nīlataddhiyor dvi­ca­ndra­da­rśa­na­va­d ity a­trā­rtha­saṃ­vi­doḥ sa­ha­da­rśa­na­m upe­tyai­ka­tvai<span type="hard-break">- </span><lb n="242,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 242,07</span>kāntaṃ sā­dha­ya­n katham a­va­dhe­yā­bhi­lā­paḥ</seg> ? svo­kta­dha­rma­dha­rmi­bhe­da­va­ca­na­sya he­tu­dṛ­ṣṭā­nta­bhe­da­va­ca­na­sya cā­dvai­ta­va­ca<span type="hard-break">- </span><lb n="242,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 242,08</span>nena vi­ro­dhā­t­, saṃ­vi­da­dvai­ta­va­ca­na­sya ca tadbhe­da­va­ca­ne­na vyā­ghā­tā­t­, ta­dva­ca­najñā­na­yo­ś ca bhede ta­de­ka­tva­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="242,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 242,09</span>dha­nā­bhi­lā­pa­vi­ro­dhā­t­, ta­da­bhi­lā­pe vā ta­dbhe­da­vi­ro­dhā­t | iti svavacanayor vi­ro­dhā­d bibhyat <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">svā­bhi­lā­pābhāvaṃ <lb n="242,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 242,10</span>vā svavācā pra­da­rśa­ya­n kathaṃ svasthaḥ</seg> ? sadā mau­na­vra­ti­ko 'ham ity a­bhi­lā­pa­va­t sva­va­ca­na­vi­ro­dha­syai­va svī­ka­ra­ṇā­t | <lb n="242,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 242,11</span>tathā vi­jñā­na­vā­di­no '­pra­si­ddha­vi­śe­ṣya­tva­m a­pra­si­ddha­vi­śe­ṣa­ṇa­tvaṃ ca pra­ti­jñā­do­ṣaḥ syāt, nī­la­ta­ddhi­yo­r viśeṣya<span type="hard-break">- </span><lb n="242,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 242,12</span>yos ta­da­bhe­da­sya ca vi­śe­ṣa­ṇa­sya svayam aniṣṭeḥ | pa­rā­bhyu­pa­gamena pra­sa­ṅga­sā­dha­na­syo­panyā­sā­da­do­ṣa iti cen na, <lb n="242,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 242,13</span>tasya pa­rā­si­ddhe­s tada­bhyu­pa­ga­mā­pra­si­ddhe­ś ca pra­sa­ṅga­sā­dha­nā­saṃ­bha­vā­t | sā­dha­na­sā­dhya­dha­rma­yo­r vyā­pya­vyā­pa­ka­bhā­va­si­ddhau <lb n="242,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 242,14</span>hi satyāṃ parasya vyāpyābhyu­pa­ga­mo vyāpakābhyu­pa­ga­ma­nā­na­nta­rī­yako yatra pra­da­rśya­te ta­tpra­sa­ṅga­sā­dha­na­m | na <lb n="242,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 242,15</span>cai­ta­dvi­jña­pti­mā­tra­vā­di­naḥ saṃ­bha­va­ti­, vi­ro­dhā­t | nanu '­syā­dvā­di­no 'pi taddo­ṣo­dbhā­va­na­m ayuktaṃ vi­jña­pti­mā­tra­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="242,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 242,16</span>dinaṃ prati, tasya tadasiddheḥ, vi­jña­pti­mā­tra­vya­ti­re­ke­ṇa do­ṣa­syā­py a­bhā­vā­d guṇavat | svābhyu­pa­ga­ma­mā­trā­d eva <lb n="242,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 242,17</span>tatsaṃ­bha­vaḥ­, parasya vi­jña­pti­mā­tra­sā­dha­nā­t pūrvaṃ ya­thā­pra­tī­ti vastuno vya­va­sthā­nād iti samādhāne tata eva <lb n="242,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 242,18</span>sau­ga­ta­syāpi tad eva sa­mā­dhā­na­m astu, vi­cā­rā­t pūrvaṃ sarvasyāvi­cā­ri­ta­ra­ma­ṇī­ye­na rūpeṇa ya­thā­pra­tī­ti sādhyasā<span type="hard-break">- </span><lb n="242,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 242,19</span>dha­na­vya­va­hā­ra­pra­vṛtter anyathā vi­cā­rā­pra­vṛ­tteḥ | siddhe tu vi­jña­pti­mā­tre na kaścit sā­dhya­sā­dha­na­vya­va­hā­raṃ pra­ta­no­ti <lb n="242,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 242,20</span>sau­ga­to­, nāpi pareṣāṃ ta­ddo­ṣo­dbhā­va­ne '­va­kā­śo 'sti' iti ke­ci­t­, to 'pi na vi­cā­ra­ca­tu­ra­ce­ta­saḥ­, kiṃcin nirṇī<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="243"/><lb n="243,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,01</span>tam ā­śri­tyā­nya­trāni­rṇī­ta­rū­pe ta­da­vi­nā­bhā­vi­ni vi­cā­ra­sya pra­vṛ­tteḥ­, sa­rva­vi­pra­tipattau tu kvacid vi­cā­ra­ṇā­na­va­ta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="243,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,02</span>ṇāt | iti vi­cā­rā­t pūrvam api vi­cā­rā­nta­re­ṇa nirṇīte eva sā­dhya­sā­dha­na­vya­va­hā­ra­s tadguṇado­ṣa­sva­bhā­va­śca niścī<span type="hard-break">- </span><lb n="243,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,03</span>yate | na caivam a­na­va­sthā­, saṃ­sā­ra­syā­nā­di­tvā­t kvacit kasyacit ka­dā­ci­d ā­kā­ṅkṣā­ni­vṛ­tte­r vi­cā­rā­nta­rā­na­pe­kṣa­ṇā­t | <lb n="243,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,04</span>tato yuktam eva syā­dvā­di­naḥ pratijñā­do­ṣo­dbhā­va­naṃ hetudo­ṣo­dbhā­va­naṃ ca | tathā hi | ayaṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">pṛ­tha­ga­nu­pa­la­mbhā­d bhe<span type="hard-break">- </span><lb n="243,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,05</span>dā­bhā­va­mā­traṃ sādhaye</seg> n nī­la­ta­ddhi­yoḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">tac cā­si­ddhaṃ­, saṃ­ba­ndhā­si­ddhe­r abhāvayoḥ kha­ra­śṛ­ṅgavat</seg> | siddhe hi <lb n="243,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,06</span>dhū­ma­pā­va­ka­yoḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­ve saṃbandhe kā­ra­ṇā­bhā­vā­t kā­rya­syā­bhā­vaḥ sidhyati | sati ca śiṃ­śa­pā­tva­vṛ­kṣa­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="243,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,07</span>yor vyā­pya­vyā­pa­ka­bhā­ve vyā­pa­kā­bhā­vā­d vyā­pyā­bhā­vo­, nānyathā | na caivaṃ bhe­da­pṛ­tha­gu­pa­la­mbha­yoḥ saṃbandhaḥ kvaci<span type="hard-break">- </span><lb n="243,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,08</span>t siddho, vi­ro­dhā­d vi­jña­pti­mā­tra­vā­di­no yataḥ pṛ­tha­gu­pa­la­mbhābhāvo bhe­dā­bhā­vaṃ sā­dha­ye­t iti na niścito hetuḥ | <lb n="243,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,09</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">etenāsa­hā­nu­pa­la­mbhā­d a­bhe­da­sā­dha­naṃ pra­tyu­ktaṃ­, bhā­vā­bhā­vayoḥ saṃ­ba­ndhā­si­ddhe</seg> r a­vi­śe­ṣā­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">tādā­tmya­ta­du<span type="hard-break">- </span><lb n="243,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,10</span>tpattyor a­rtha­sva­bhā­va­ni­ya­mā­t</seg>, tadanyavyā­vṛ­tte­r a­rthā­sva­bhāvatvād e­ka­tve­na bhā­va­sva­bhā­ve­na saha ta­da­yo­gā­t | <lb n="243,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,11</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">siddhe 'pi prati­ṣe­dhai­kā­nte vi­jña­pti­mā­traṃ na si­dhye­t­, tada­sā­dha­nā­t | tatsiddhau tadāśrayaṃ dū­ṣa­ṇa­m anu<span type="hard-break">- </span><lb n="243,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,12</span>ṣajyeta</seg> grā­hya­grā­haka­bhā­va­si­ddhi­la­kṣa­ṇaṃ tadva­dba­hi­ra­rtha­si­ddhi­pra­sa­ñja­naṃ cā­vi­śe­ṣāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">ta­de­ko­pala­mbha­ni­ya­mo 'py a<span type="hard-break">- </span><lb n="243,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,13</span>siddhaḥ, sā­dhya­sā­dha­na­yo­r a­vi­śe­ṣāt</seg> | sādhyaṃ hi nī­la­ta­ddhi­yo­r e­ka­tva­m | ta­de­ko­pa­la­mbho 'pi tad eva, jñāna<span type="hard-break">- </span><lb n="243,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,14</span>syai­ka­syo­pa­la­mbhā­d iti he­tva­rtha­vyā­khyānāt, sa­ha­śa­bda­syai­ka­pa­ryā­ya­tvā­t sa­ho­da­ro bhrā­te­tyā­di­va­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">tathekajñā<span type="hard-break">- </span><lb n="243,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,15</span>nagrāhyatvaṃ dra­vya­pa­ryā­ya­pa­ra­mā­ṇubhir a­nai­kā­nti­ka­m</seg> | dra­vya­pa­ryā­yau hi jai­nā­nā­m e­ka­ma­ti­jñā­na­grā­hyau­, na ca sarva<span type="hard-break">- </span><lb n="243,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,16</span>thaikatvaṃ pra­ti­pa­dye­te | sau­trā­nti­ka­sya ca saṃcitā rū­pā­di­pa­ra­mā­ṇa­va­ś ca­kṣu­rā­di­jñā­ne­nai­ke­na grāhyāḥ, <span resp="?" rend="underline">'­saṃ­ci­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="243,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,17</span>lambanāḥ pañca vi­jñā­na­kā­yāḥ­'</span> iti va­ca­nā­t | na caikyaṃ pra­ti­pa­dya­nte | tathā yo­gā­cā­ra­syāpi sakala<span type="hard-break">- </span><lb n="243,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,18</span>vi­jñā­na­pa­ramāṇavaḥ su­ga­ta­jñā­ne­nai­ke­na grāhyāḥ, na cai­ka­tva­bhā­jaḥ | iti tair a­nai­kā­nti­kaṃ sādhanam a­nu­ṣa­jya­te | <lb n="243,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,19</span>nī­la­ta­ddhi­yo­r aikyam a­na­nya­ve­dyatvāt sva­saṃ­ve­da­na­va­d ity atrāpi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">pareṣām a­na­nya­ve­dya­tva­m asiddhaṃ</seg>, nī­la­jñā­nā­d anyasya <lb n="243,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 243,20</span>nīlasya ve­dya­tvā­t | </p><p n="a_294" rend="justify"><pb n="244"/><lb n="244,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 244,01</span>e­te­nai­ka­lo­lī­bhā­ve­no­pa­la­mbhaḥ sa­ho­pa­la­mbha­ś ci­tra­jñā­nā­kā­rava­da­śa­kya­vi­ve­ca­natvaṃ sā­dha­na­m a­si­ddha­m uktaṃ, nīlata<span type="hard-break">- </span><lb n="244,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 244,02</span>dve­da­na­yo­r a­śa­kya­vi­ve­ca­na­tvā­si­ddhe­r a­nta­rba­hi­rde­śa­ta­yā vi­ve­ke­na pratīteḥ | yadi punar e­ka­do­pa­la­mbhaḥ sa­ho­pa­la­mbha <lb n="244,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 244,03</span>iti vyā­khyā­ya­te tadā <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">e­ka­kṣa­ṇa­va­rti­saṃ­vi­ttīnāṃ sā­ka­lye­na sahopa­la­mbha­ni­yamād vya­bhi­cā­rī hetuḥ</seg>, <lb n="244,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 244,04</span>tāsāṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">tathotpatter eva saṃvedanatvāt</seg> saṃviditānām e­vo­tpa­tteḥ | dvi­ca­ndra­da­rśa­na­va­d iti <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">dṛṣṭānto 'pi sā­dhya­sā­dha­na<span type="hard-break">- </span><lb n="244,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 244,05</span>vikalaḥ, ta­tho­pa­la­mbhā­bhe­da­yo­r arthe pra­ti­ni­yamād dhāntau tada­saṃ­bha­vā­t</seg>, saṃbhave ta­dbhrā­nti­tva­vi­ro­dhā­t | <lb n="244,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 244,06</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">nanu cā­sa­hā­nu­pa­la­mbha­mā­trā­d a­bhe­da­mā­traṃ</seg> sā­dha­nā­t sā­dhya­rū­paṃ bhrāntād api saṃ­bha­va­ti­, abhāve 'bhāvayoḥ <lb n="244,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 244,07</span>saṃ­bha­vā­vi­ro­dhā­t | tato na sā­dhya­sā­dha­na­vi­ka­lo dṛṣṭānta iti na śa­kya­pra­ti­ṣṭhaṃ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">ka­thaṃ­ci­d a­rtha­sva­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="244,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 244,08</span>vā­na­va­bo­dha­pra­sa­ṅgāt, sa­rva­vi­jñā­na­sva­la­kṣa­ṇa­kṣa­ṇa­kṣa­ya­vi­vi­kta­sa­nta­ti­vi­bhra­ma­sva­bhā­vānumiteḥ sā­ka­lye­nai<span type="hard-break">- </span><lb n="244,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 244,09</span>ka­tva­pra­sa­ṅgā­t</seg>, tadanyāpo­ha­mā­trā­d dhetor a­nyā­po­ha­mā­tra­syai­va siddher a­rtha­sva­bhā­vā­na­va­bo­dhā­t | kiṃ ca sa­kṛ­du­pala<span type="hard-break">- </span><lb n="244,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 244,10</span>mbha­ni­ya­me hetvarthe sati <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">e­kā­rtha­saṃ­ga­tadṛṣṭayaḥ pa­ra­ci­tta­vi­do vā nāvaśyaṃ tadbuddhiṃ tadarthaṃ vā saṃvida<span type="hard-break">- </span><lb n="244,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 244,11</span>ntīti hetor asiddhiḥ</seg>, niyamasyāsiddheḥ | kiñca <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">sa­ho­pa­la­mbha­ni­ya­ma­ś ca syād bhedaś ca syāt</seg> | kiṃ viprati<span type="hard-break">- </span><lb n="244,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 244,12</span>ṣidhyeta ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">sva­he­tu­pra­ti­ni­yama­saṃ­bha­vā­t</seg> | iti sa­ndi­gdha­vyatireko hetur na vi­jña­pti­mā­tra­tāṃ sā­dha­ye­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">tasmād ayaṃ</seg> <lb n="244,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 244,13</span>vi­jñā­na­vā­dī <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_80">mi­thyā­dṛ­ṣṭiḥ pa­ra­pra­tyā­ya­nā­ya śāstraṃ vi­da­dhā­naḥ pa­ra­mā­rtha­taḥ saṃvidāno vā vacanaṃ <lb n="244,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 244,14</span>ta­ttva­jñā­naṃ ca pra­ti­ru­ṇaddhīti na kiṃcid e­ta­t­, a­sā­dha­nā­ṅga­va­ca­nā­d a­do­ṣo­dbhā­va­nāc ca nigrahārhatvāt</seg> | <lb n="244,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 244,15</span>na hy asya vacanaṃ kiṃcit sā­dha­ya­ti dū­ṣa­ya­ti vā, yatas ta­dva­ca­naṃ sā­dha­nā­ṅgaṃ do­ṣo­dbhā­va­naṃ vā syāt | nāpi <lb n="244,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 244,16</span>kiṃcit saṃ­ve­da­na­m asya samyag asti, yena mi­thyā­dṛ­ṣṭi­r na bhavet | saṃ­vi­da­dvai­ta­m astīti cen na, tasya svataḥ parato <lb n="244,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 244,17</span>vā bra­hma­va­da­pra­ti­pa­tte­r ya­thā­saṃ­ve­danaṃ mithyātvasiddheḥ | tad evaṃ nā­nta­ra­ṅgā­rtha­tai­kā­nte buddhir vākyaṃ vā sa­mya­gu­pā­ya­ta­ttvaṃ <lb n="244,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 244,18</span>saṃ­bha­va­tī­ti sthitam | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_81 a_295"><l ana="sbt" n="sbt_81ab"><pb n="245"/><lb n="245,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 81ab</span>ba­hi­ra­ṅgārtha­tai­kā­nte pra­mā­ṇā­bhā­sanihnavāt | </l><l ana="sbt" n="sbt_81cd"><lb n="245,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 81cd</span>sarveṣāṃ kā­rya­si­ddhiḥ syād vi­ru­ddhā­rthā­bhi­dhā­yi­nā­m | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">81</ref> | </l></lg><p n="a_296" rend="justify"><lb n="245,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 245,03</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_81">yat kiṃcic cetas tatsarvaṃ sā­kṣā­tpa­ra­mpa­ra­yā vā ba­hi­ra­rtha­pra­ti­ba­ddha­m | ya­thā­gni­pra­tya­kṣe­ta­rave­da­na­m | sva<span type="hard-break">- </span><lb n="245,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 245,04</span>pna­da­rśa­na­m api cetaḥ, tathā vi­ṣa­yā­kā­ra­ni­rbhā­sā­t | sā­dhya­dṛ­ṣṭā­ntau pū­rva­va­d</seg> | vi­vā­dā­pa­nnaṃ vijñānaṃ sā<span type="hard-break">- </span><lb n="245,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 245,05</span>kṣā­tpa­ra­mpa­ra­yā vā ba­hi­ra­rtha­pra­ti­ba­ddhaṃ­, vi­ṣa­yā­kā­ra­ni­rbhā­sā­t | ya­thā­gni­pra­tya­kṣe­ta­ra­ve­da­na­m | tathā sva­pna­da­rśa­na­m api <lb n="245,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 245,06</span>vi­ṣa­yā­kā­ra­ni­rbhā­sa­m | tattathā | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_81">iti</seg> ba­hi­ra­ṅgā­rtha­tai­kā­ntaḥ­, sa­rva­ve­da­nā­nāṃ ba­hi­rvi­ṣa­ya­tvā­bhi­ni­ve­śā­t | <lb n="245,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 245,07</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_81">atrāpi lo­ka­sa­maya­pra­ti­baddhānāṃ pa­ra­spa­ra­vi­ru­ddha­śa­bdabuddhīnāṃ svā­rtha­saṃ­bandhaḥ pa­ra­mā­rtha­taḥ pra­sa­jye­ta</seg> | <lb n="245,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 245,08</span>na caivaṃ, tṛṇāgre kariṇāṃ śatam i­tyā­di­va­ca­nā­nāṃ sva­pnā­di­buddhīnāṃ na svārthe saṃ­ba­ndhā­bhā­vā­t tathā <lb n="245,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 245,09</span>saṃ­vā­dā­si­ddheḥ | syān mataṃ '­dvi­vi­dho 'rtho, laukiko '­lau­ki­ka­ś ca | yatra lokasya pa­ri­to­ṣaḥ sa laukikaḥ <lb n="245,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 245,10</span>sa­tya­tvā­bhi­ma­ta­jñā­na­vi­ṣa­yaḥ | yatra na lokasya pa­ri­to­ṣaḥ śāstravidāṃ tu saṃtoṣaḥ so­lau­ki­ko 'rthaḥ sva­pnā­di­bu­ddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="245,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 245,11</span>vi­ṣa­yaḥ­, sarvathāpy a­vi­dya­mā­na­sya pra­ti­bhā­sa­va­ca­nā­saṃ­bha­vā­t khara­vi­ṣā­ṇā­nu­tpa­nna­pra­dhva­sta­vi­ṣaya­śa­bda­jñā­nā­nā­m api <lb n="245,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 245,12</span>lo­kā­go­ca­rā­lau­ki­kā­rtha­vi­ṣa­yatvāt' iti tad etada­lau­ki­ka­m eva, jā­gra­tpra­tya­yā ni­rā­la­mba­nā eva pra­tya­ya­tvā­t <lb n="245,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 245,13</span>sva­pna­pra­tya­ya­va­d iti pa­rā­rthā­nu­mā­na­pra­tya­ya­syā­svārtha­pra­ti­ba­ddha­tve tenaiva ce­ta­stva­sya vi­ṣa­yā­kā­ra­ni­rbhā­sa­sya ca <lb n="245,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 245,14</span>hetor vyabhicārāt svārtha­pra­ti­ba­ddha­tve ca sa­rva­ve­da­nā­nāṃ sā­la­mba­na­tva­vi­ro­dhā­t | asyā­lau­ki­kā­rthā­la­mba­na­tvā­n na <lb n="245,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 245,15</span>lau­ki­kā­rthā­la­mba­natve sādhye hetor vya­bhi­cā­ro virodho veti cen na, lau­ki­kā­lau­ki­kārthā­la­mba­na­śū­nya­tvā­nu­mā­ne­na <lb n="245,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 245,16</span>hetor vya­bhi­cā­ra­vi­ro­dha­yo­s ta­da­va­stha­tvā­t | na cai­vaṃ­vi­dhārthānāṃ pa­ra­spa­ra­vi­ru­ddhā­nāṃ sakṛtsaṃbhava iti na ba­hi­ra­ṅgā<span type="hard-break">- </span><lb n="245,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 245,17</span>rtha­tai­kā­ntaḥ śre­yā­n­'a­nta­ra­ṅgā­rtha­tai­kā­nta­va­t | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_82 a_297"><l rend="center-bold" ana="sbt" n="sbt_82ab"><pb n="246"/><lb n="246,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 82ab</span>vi­ro­dhā­n no­bha­yai­kā­tmyaṃ syā­dvā­da­nyā­ya­vi­dvi­ṣā­m | </l><l rend="center-bold" ana="sbt" n="sbt_82cd"><lb n="246,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 82cd</span>a­vā­cya­tai­kā­nte 'py uktir nā­vā­cya­m iti yujyate | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">82</ref> | </l></lg><p n="a_298" rend="justify"><lb n="246,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 246,03</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_82">a­nta­rba­hi­rjñe­yai­kā­nta­yoḥ sa­hā­bhyu­pa­ga­mo viruddhaḥ</seg> syā­dvā­da­nyā­ya­vi­dvi­ṣā­m eva | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_82">ta­da­vā­cya­tā­yā­m ukti<span type="hard-break">- </span><lb n="246,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 246,04</span>virodhaḥ pū­rva­va­t</seg> | syā­dvā­dā­śra­ya­ṇe tu na kaścid doṣa ity āhuḥ | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_83 a_299"><l rend="center-bold" ana="sbt" n="sbt_83ab"><lb n="246,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 83ab</span>bhā­va­pra­me­yā­pe­kṣā­yāṃ pra­mā­ṇā­bhā­sa­ni­hna­vaḥ | </l><l rend="center-bold" ana="sbt" n="sbt_83cd"><lb n="246,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 83cd</span>bahiḥ pra­me­yā­pe­kṣā­yāṃ pramāṇaṃ tannibhaṃ ca te | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">83</ref> | </l></lg><p n="a_300" rend="justify"><lb n="246,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 246,07</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_83">sa­rva­saṃ­vi­tteḥ sva­saṃ­ve­da­nasya kathaṃcit pra­mā­ṇa­tvo­pa­pa­tte­s tada­pe­kṣā­yāṃ sarvaṃ pratyakṣaṃ, na kaścit pramā<span type="hard-break">- </span><lb n="246,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 246,08</span>ṇābhāsaḥ</seg>, sau­ga­tā­nā­m apy atrāvi­vā­dā­t­, sa­rva­ci­ttacai­ttā­nā­m ātmasaṃ­ve­da­naṃ pra­tya­kṣa­m iti va­ca­nā­t | tannirvi<span type="hard-break">- </span><lb n="246,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 246,09</span>ka­lpa­ka­m ity ayuktaṃ svā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­tva­m a­nta­re­ṇa pra­tya­kṣa­tvā­nu­pa­pa­tteḥ samarthanāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_83">tathā­na­bhyu­papagame 'nyata <lb n="246,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 246,10</span>eva buddher a­nu­mā­naṃ syāt</seg> | tac cāyuktaṃ liṅgābhāvāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_83">tatrārthajñānam a­li­ṅgaṃ­, ta­da­vi­śe­ṣe­ṇāsiddheḥ</seg> | svayam apra<span type="hard-break">- </span><lb n="246,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 246,11</span>tyakṣaṃ jñānaṃ hy a­rtha­pa­ri­cchedād a­nu­mī­ya­te ity a­rtha­jñā­naṃ ka­rma­rū­pa­m arthasya prākaṭyaṃ talliṅgam iṣyate sa hi bahi<span type="hard-break">- </span><lb n="246,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 246,12</span>rde­śa­saṃ­ba­ddhaḥ pra­tya­kṣa­m a­nu­bhū­ya­te­, jñāte tv a­nu­mā­nā­d a­va­ga­cchati buddhim iti va­ca­nā­t | taccā­rtha­prā­ka­ṭya­m a­rtha­dha­rmo <lb n="246,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 246,13</span>jñā­na­dha­rmo vā ? pra­tha­ma­pa­kṣe '­rtha­pa­ri­cche­da­ka­jñā­nā­d a­vi­śe­ṣe­ṇe­tara­syā­si­ddhe­r na ta­lli­ṅga­m | tada­vi­śe­ṣas tu, tasyāsva<span type="hard-break">- </span><lb n="246,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 246,14</span>saṃ­vi­di­ta­tvā­d a­nu­mā­nā­pe­kṣa­tva­pra­sa­ṅgā­t | na hi jñāne pa­ri­cche­da­ke '­pra­tya­kṣe tatkṛto '­rtha­pa­ri­cche­daḥ pratyakṣaḥ <lb n="246,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 246,15</span>syāt, saṃ­tā­nā­nta­ra­jñā­na­kṛ­tā­rtha­pa­ri­cche­da­va­t | ba­hi­ra­rtha­sya pra­tya­kṣa­tvā­t taddharmasya pra­tya­kṣa­tva­m iti cen na, artha<span type="hard-break">- </span><lb n="246,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 246,16</span>syāpi svataḥ pra­tya­kṣa­tvā­si­ddheḥ | svajñāne pra­ti­bhā­sa­mā­na­sya pra­tya­kṣa­tve saṃ­tā­nā­nta­ra­jñā­ne 'pi sā­kṣā­tpra­ti­bhā­sa­māne <lb n="246,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 246,17</span>pra­tya­kṣa­tva­pra­sa­ṅgaḥ­, tasyānu­me­ya­tvā­vi­śe­ṣāt | bahi­ra­rtha­prā­ka­ṭya­sya pramātuḥ sva­saṃ­vi­di­ta­ttvā­t talliṅgam eva jñāne <lb n="246,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 246,18</span>pra­si­ddha­m iti cet katham arthadharmaḥ sva­saṃ­vi­di­to nāma ? a­rtha­va­t | so 'yaṃ jñānam a­sva­saṃ­vi­di­taṃ prā­ka­ṭya­m a­rtha­sva­rū­paṃ <pb n="247"/><lb n="247,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 247,01</span>sva­saṃ­vi­di­ta­m ity ā­ca­kṣā­ṇo vi­pa­rī­ta­pra­jñaḥ | pari­cchi­dya­mānatvasya jñā­na­ja­syā­rtha­dha­rma­syā­rthajñānasya kutas tato <lb n="247,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 247,02</span>viśeṣo yena talliṅgaṃ sidhyet ? puṃsaḥ sva­saṃ­vi­di­ta­tve­na tato <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_83">viśeṣe vā tadanyata­re­ṇā­rtha­pa­ri­sa­mā­pteḥ <lb n="247,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 247,03</span>kiṃ dvi­tī­ye­na</seg> ? sva­saṃ­vi­di­tā­rtha­pa­ri­cche­dād eva svā­rtha­pa­ri­cchi­tti­si­ddhe­r a­pra­tya­kṣa­jñā­na­syā­kiṃ­ci­t ka­ra­tvā­t | puṃso <lb n="247,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 247,04</span>vā sva­saṃ­vi­di­tā­rtha­tve­nā­rtha­pa­ri­cche­da­si­ddheḥ kim anena ? tasya ka­ra­ṇa­tvā­n nā­kiṃ­ci­tka­ra­tva­m ātmanaḥ ka­rtṛ­tvā­d arthasya <lb n="247,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 247,05</span>ca ka­rma­tvā­t ka­ra­ṇa­tva­vi­ro­dhā­t­, karaṇam a­nta­re­ṇa kriyāyāḥ saṃ­bha­vā­bhā­vā­d iti cet tarhi puṃsaḥ sva­saṃ­vi­ttau kiṃ <lb n="247,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 247,06</span>ka­ra­ṇa­m ? svā­tmai­ve­ti cet sa e­vā­rtha­pa­ri­cchi­ttā­v api ka­ra­ṇa­m astu, kartur a­na­nya­syā­pi ka­thaṃ­ci­d avi­bha­kta­kartṛkasya <lb n="247,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 247,07</span>ka­ra­ṇa­sya siddher vi­bha­kta­ka­rtṛ­kavat | etenārtha­pa­ri­cche­dasyā­rtha­dha­rma­sya sva­saṃ­vi­ttau svātmanaḥ karaṇatve ka­ra­ṇā­nta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="247,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 247,08</span>m a­kiṃ­ci­tka­ra­m uktam | tataḥ pu­ru­ṣā­rtha­pa­ri­cche­da­yo­r a­nya­ta­re­ṇa svā­tma­nai­va ka­ra­ṇe­nā­rtha­pa­ri­sa­mā­pteḥ kiṃ dvi­tī­ye­na <lb n="247,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 247,09</span>ka­ra­ṇe­na pa­ro­kṣa­jñā­ne­na ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_83">yac cedam arthajñānaṃ tac ced a­rtha­sva­lakṣaṇaṃ syād vyābhicārād ahetuḥ</seg>, a­pra­tya­kṣe jñāne sādhye <lb n="247,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 247,10</span>ta­syā­rtha­sva­rū­pa­sya ta­da­bhā­ve 'pi bhāvād anyathā­rthā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | na ca jñā­na­syā­bhāve '­rtha­syā­bhā­vaḥ | paricchi<span type="hard-break">- </span><lb n="247,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 247,11</span>dya­mā­na­tva­dha­rme­ṇa dharmiṇo vi­śi­ṣṭa­syā­rtha­syā­bhā­va eveti cen na, tasya jñānāsiddhau pra­ti­pa­tti­vi­ro­dhā­t­, viśeṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="247,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 247,12</span>ṇāpratītau ta­dvi­śi­ṣṭa­tva­sya kvacid a­pra­tī­te­r a­si­ddha­tve­na he­tu­tvā­yo­ga­syā­bhi­dhā­nā­t | ete­nā­rtha­m ahaṃ jā­nā­mī­ti <lb n="247,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 247,13</span>pra­tī­te­r ātmano '­rtha­jñā­naṃ sva­saṃ­vi­di­ta­m a­rtha­prā­ka­ṭyaṃ jñā­na­dha­rmo '­pra­tya­kṣā­yāṃ li­ṅga­bu­ddhau liṅgam ity etad a­pā­staṃ­, tasya <lb n="247,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 247,14</span>buddher apra­tya­kṣa­tve tathā pra­tī­te­r a­yo­gā­t | ity a­vi­śi­ṣṭa eva jñā­nā­na­pe­kṣa­sva­bhāvo 'rthas taddhetuḥ syāt | sa ca <lb n="247,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 247,15</span>vyabhicāry eva | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_83">ete­ne­ndri­yādipratyakṣaṃ pratyuktaṃ</seg>, tasyāpy a­tī­ndri­ya­tve­nā­pra­tya­kṣa­jñā­nā­d a­vi­śe­ṣe­ṇā­si­ddheḥ | <lb n="247,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 247,16</span>vi­śe­ṣe­ṇa vā tayor a­nya­ta­re­ṇa bhā­ve­ndri­yā­di­nā sva­saṃ­vi­di­te­nā­rtha­pa­ri­sa­mā­pteḥ kiṃ dvi­tī­ye­nā­pra­tya­kṣa­jñā­ne­na ? <lb n="247,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 247,17</span>tasyaiva jñā­na­tvā­t | vya­bhi­cā­rī cendriyādi­he­tu­r jñā­nā­bhā­ve 'pi bhāvāt kāraṇasye­ndri­ya­sya manaso <lb n="247,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 247,18</span>vāvaśyaṃ kārya­va­ttvā­nu­pa­pa­tteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_83">tataḥ pra­tya­kṣe­ta­ra­bu­ddhya­va­bhā­sa­sya sva­saṃ­ve­danāt pra­tya­kṣa­vi­ru­ddhaṃ</seg>, jñānasyā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="248"/><lb n="248,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 248,01</span>pra­tya­kṣa­tva­m a­nu­mā­na­vi­ru­ddhaṃ ca | tathā hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_83">su­kha­duḥ­khā­di­bu­ddhe­r a­pra­tya­kṣa­tve ha­rṣa­vi­ṣā­dā­da­yo 'pi na syur ā<span type="hard-break">- </span><lb n="248,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 248,02</span>tmā­nta­ra­va­t</seg> | </p><p n="a_301" rend="justify"><lb n="248,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 248,03</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_83">etena pra­ti­kṣa­ṇaṃ niraṃśaṃ saṃ­ve­da­naṃ pratyakṣaṃ pra­tyu­ktaṃ­, ya­thā­pra­ti­jña­m a­nu­bha­vābhā­vā­t­, yathānu­bha­va­m ana<span type="hard-break">- </span><lb n="248,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 248,04</span>bhyu­pa­ga­mā­t</seg>, sthi­ra­syā­tma­naḥ su­kha­duḥ­khā­di­bu­ddhyā­tma­ka­sya pra­tya­kṣa­m a­nu­bhū­ya­mā­na­sya ha­rṣa­vi­ṣā­dā­de­r a­nu­bha­vā­t | <lb n="248,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 248,05</span>bhrānto 'yam a­nu­bha­va iti cen na, bā­dha­kā­bhā­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_83">sarvatra sarvadā bhrānter a­pra­tya­kṣa­tvā­vi­śe­ṣā­t</seg> pa­ro­kṣa­jñā­na­vā­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="248,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 248,06</span>nuṣaṅgaḥ sau­ga­ta­sya | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_83">kathaṃcid bhrāntāv e­kā­nta­hā­neḥ</seg> syā­dvā­dā­nu­pra­ve­śaḥ | na kevalaṃ ni­rvi­ka­lpa­ke '­rtha­da­rśa­ne <lb n="248,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 248,07</span>pa­ro­kṣa­jñā­nā­d a­vi­śe­ṣaḥ | kiṃ tarhi ? ta­dvya­va­sthā­he­tau <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_83">vi­ka­lpa­sva­saṃ­ve­dane 'pi, vikalpā­na­ti­vṛ­tteḥ</seg>, sarvathā <lb n="248,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 248,08</span>vi­ka­lpa­sya bhrāntatve bahir iva svarūpe 'pi bhrānter a­pra­tya­kṣa­tvā­vi­śe­ṣā­d abhrāntaṃ pra­tya­kṣa­m iti va­ca­nā­t­, ka­thaṃ­ci­d bhrānta<span type="hard-break">- </span><lb n="248,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 248,09</span>tve '­ne­kā­nta­si­ddhe­r a­ni­vā­ra­ṇā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_83">tasmāt sva­saṃ­ve­da­nā­pe­kṣayā na kiṃcij jñānaṃ sarvathā pra­mā­ṇa­m | bahi<span type="hard-break">- </span><lb n="248,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 248,10</span>ra­rthā­pe­kṣa­yā tu pra­mā­ṇa­ta­dā­bhā­sa­vya­va­sthā­, ta­tsaṃ­vā­da­ka­vi­saṃ­vā­da­ka­tvā­t kvacit svarūpe ke­śa­ma­śa­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="248,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 248,11</span>di­jñā­na­va­t</seg> | nabhasi ke­śā­di­jñā­naṃ hi ba­hi­rvi­saṃ­vā­da­ka­tvā­t pra­mā­ṇā­bhā­saṃ­, svarūpe saṃ­vā­da­katvāt pra­mā­ṇa­m | <lb n="248,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 248,12</span>nacaivaṃ virodhaḥ pra­sa­jya­te­, jī­va­syai­ka­syā­va­ra­ṇa­vi­ga­ma­vi­śe­ṣā­t sa­tye­ta­rā­bhā­sa­saṃ­ve­da­na­pa­ri­ṇā­ma­si­ddheḥ kālikā<span type="hard-break">- </span><lb n="248,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 248,13</span>di­vi­ga­ma­vi­śe­ṣā­t ka­na­kā­di­jātye­ta­ra­pa­ri­ṇā­ma­va­t | </p><p n="a_302" rend="justify"><lb n="248,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 248,14</span>na ca jīvo nāsty eveti śakyaṃ vaktuṃ ta­dgrā­ha­ka­pra­mā­ṇa­sya bhāvāt | tathā hi | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_84 a_303"><l ana="sbt" n="sbt_84ab"><lb n="248,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 84ab</span>jī­va­śa­bdaḥ sabāhyārthaḥ saṃ­jñā­tvā­d dhetuśabdavat | </l><l ana="sbt" n="sbt_84cd"><lb n="248,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 84cd</span>māyā­di­bhrā­nti­saṃ­jñāś ca māyādyaiḥ svaiḥ pramo­kti­va­t | <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">84</ref> | </l></lg><p n="a_304" rend="justify"><lb n="248,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 248,17</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_84">svarūpavya­ti­ri­kte­na śa­rī­re­ndri­yā­di­ka­lā­pe­na jī­va­śa­bdo '­rtha­vā­n | ato na kṛtaḥ prakṛtaḥ <lb n="248,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 248,18</span>syād iti viklavo­llā­pa­mā­traṃ­, lo­ka­rū­ḍheḥ sa­mā­śra­ya­ṇā­t</seg> | kā punar iyaṃ lo­ka­rū­ḍhiḥ ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_84">yatrāyaṃ vya­va­hā­ro <lb n="248,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 248,19</span>jīvo gatas ti­ṣṭha­tī­ti vā</seg> | na hi śarīre 'yaṃ vya­va­hā­ro rūḍhas ta­syā­ce­ta­na­tvā­d bhogādhi­ṣṭhā­na­tve­na rūḍheḥ | <lb n="248,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 248,20</span>nā­pī­ndri­ye­ṣu­, teṣām u­pa­bho­ga­sā­dha­na­tve­na prasiddheḥ | na śa­bdā­di­vi­ṣa­ye­, tasya bho­gya­tve­na vya­va­hā­rā­t | kiṃ <lb n="248,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 248,21</span>tarhi ? bhoktary e­vā­tma­ni jīva iti rūḍhiḥ | śa­rī­rā­di­kā­rya­sya cai­ta­nya­sya bho­ktṛ­tva­m ayuktaṃ bho­ga­kri­yāvat | </p><p n="a_305" rend="justify"><pb n="249"/><lb n="249,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,01</span>nanu su­kha­duḥ­khā­dya­nu­bha­va­naṃ bho­ga­kri­yā | sā hy a­trā­nva­yi­ni ga­rbhā­di­ma­ra­ṇa­pa­rya­nte caitanye sa­rva­ce­ta­nā­vi­śe­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="249,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,02</span>vyāpini bho­ktṛ­tvaṃ­, śa­rī­rā­di­vi­la­kṣa­ṇa­tvā­t tasyeti cet ta­de­vā­tma­dra­vya­m astu, janmanaḥ pūrvaṃ ma­ra­ṇā­d ūrdhvam api tasya <lb n="249,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,03</span>sa­dbhā­vo­pa­pa­tte­r anyathā pṛ­thi­vyā­di­sa­mu­da­ya­śa­rī­re­ndri­ya­vi­ṣa­ye­bhyo vai­la­kṣa­ṇyā­saṃ­bha­vā­t | na tatkāryaṃ, tato '­tya­nta­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="249,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,04</span>la­kṣa­ṇa­m asti, rū­pā­di­sa­manvayāt | cai­ta­nya­syā­pi sa­ttvā­di­sa­ma­nvayān nā­tya­nta­vi­la­kṣa­ṇatvam iti cen na, ta­ttva­bhe­de 'pi <lb n="249,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,05</span>tasya bhāvāt | pṛthi­vyā­di­ta­ttva­bhe­dā­nā­m e­ka­vi­kāri­tva­sa­ma­nva­yā­bhā­vād bheda eva, ke­ṣāṃ­ci­t prā­ga­bhā­vā­di­bhe­da<span type="hard-break">- </span><lb n="249,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,06</span>vad iti cet kim idānīṃ cai­ta­nya­bhū­ta­yo­r e­ka­vi­kā­ri­sa­ma­nvayo 'sti ? yena tattvāntaratvena bhedo na syāt | <lb n="249,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,07</span>tasmād e­ka­vi­kā­ri­sa­ma­nva­yā­sa­ttvaṃ vai­la­kṣa­ṇya­m | tad eva ca ta­ttvā­nta­ra­tva­m ity a­nā­dya­na­nta­tāṃ cai­ta­nya­sya sā­dha­ya­ti | <lb n="249,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,08</span>tādṛ­śa­cai­ta­nya­vi­śi­ṣṭe kāye jī­va­vya­va­hā­ra­ś cai­ta­nya­kā­ya­yo­r a­bhe­do­pa­cā­rā­d eva | kṣaṇike ci­tta­saṃ­tā­ne jī­va­vya­va­hā­ra <lb n="249,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,09</span>ity asāraṃ tasya ni­rā­kṛ­tatvāt | tataḥ ka­rtṛ­tva­bho­ktṛ­tva­la­kṣa­ṇe­no­pa­yo­gasva­bhā­ve­na jīvena jī­va­śa­bdaḥ sa­bā­hyā­rtha <lb n="249,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,10</span>iti sā­dhya­ni­rde­śe si­ddha­sā­dha­nā­bhā­vaḥ | </p><p n="a_306" rend="justify"><lb n="249,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,11</span>saṃjñātvād iti hetur viruddhaḥ sa­bā­hyā­rtha­tva­vi­ru­ddhā­bhi­pre­ta­mā­tra­sūca­ka­tve­na tasya vyā­pta­tvā­d iti cen na, saṃjñāyā <lb n="249,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,12</span>vaktr'a­bhi­prā­ya­mā­tra­sū­ca­ka­tva­sya pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta­tvā­t | tathā hi | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_84">nātra saṃ­jñā­bhi­pre­ta­mā­traṃ sū­ca­ya­ti­, tato 'rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="249,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,13</span>kriyāyāṃ ni­ya­mā­yo­gā­t</seg> tadābhāsavat | na ca tadayogaḥ saṃ­jñā­yāḥ­, tayārthaṃ pa­ri­cchi­dya pra­va­rta­mā­na­syā­rtha­kri­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="249,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,14</span>ni­ya­ma­sya da­rśa­nā­t ka­ra­ṇa­pra­ti­pa­ttivat, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_84">kara­ṇa­pra­ti­pa­ttī­nāṃ ta­da­bhā­ve '­nā­da­ra­ṇī­yatvāt</seg> | tataḥ saṃjñātvaṃ jī­va­śa­bda<span type="hard-break">- </span><lb n="249,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,15</span>sya sa­bā­hyā­rtha­tvaṃ sā­dha­ya­ti he­tu­śa­bda­va­t | sarveṇa hi he­tu­vā­di­nā he­tu­śa­bdaḥ sabāhyārtho '­bhyu­pa­ga­mya­te­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_84">sā­dha­na­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="249,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,16</span>dā­bhā­sa­yo­r anyathā vi­śe­ṣā­saṃ­bha­vā­t</seg>, va­ktra­bhi­prā­ya­mā­tra­sū­ca­ka­tvā­d a­bā­hyā­rtha­tvāvi­śe­ṣā­t | ta­dvi­śe­ṣa­m icchatā <lb n="249,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,17</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_84">para­mpa­ra­yā­pi pa­ra­mā­rthai­katānatvaṃ vācaḥ pra­ti­pa­tta­vya­m | kvacid vyabhi­cā­ra­da­rśa­nā­d a­nā­śvā­se ca­kṣu­rā­di­bu<span type="hard-break">- </span><lb n="249,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,18</span>ddher api</seg> katham āśvāsaḥ ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_84">tadā­bhā­so­pa­la­bdhe</seg> s tatrāpy a­nā­śvā­se <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_84">kuto dhū­mā­de­r a­gnyā­di­pra­ti­pa­ttiḥ ? kā­rya­kā­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="249,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,19</span>bhāvasya vya­bhi­cā­ra­da­rśa­nā­t</seg> | na cedam asiddhaṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_84">kā­ṣṭhā­di­ja­nma­no 'gner iva maṇipra­bhṛ­te­r api bhāvāt</seg> | su­vi­ve­ci­taṃ <lb n="249,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 249,20</span>kāryaṃ kāraṇaṃ ca vya­bhi­ca­ra­tī­ti­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_84">ta­dvi­śe­ṣa­pa­rī­kṣāyāṃ</seg> su­vi­ve­ci­taḥ śabdo 'rthaṃ na vya­bhi­ca­ra­tī­ti prasiddhe<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_84">r itaratrāpi</seg> <pb n="250"/><lb n="250,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 250,01</span>tadvi­śe­ṣa­pa­rī­kṣā­s tu, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_84">vi­śe­ṣā­bhāvāt</seg> | vaktu<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_84">r a­bhi­sa­ndhi­vai­ci­tryā­d a­bhi­dhā­na­vya­bhi­cā­ro­pa­la­mbhe­, tadita<span type="hard-break">- </span><lb n="250,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 250,02</span>rā­dhya­kṣā­nu­mā­na­kā­ra­ṇa­sā­ma­grī­śa­kti­vai­ci­tryaṃ paśyatāṃ katham āśvāsaḥ syāt ? tasmād ayam a­kṣa­li­ṅga­saṃ­jñā<span type="hard-break">- </span><lb n="250,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 250,03</span>do­ṣā­vi­śe­ṣe 'pi kvaci</seg> t pratyakṣe '­nu­mā­ne ca <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_84">pa­ri­tu­ṣya­nn anyata­ma­pra­dve­ṣe­ṇe­śva­rā­ya te, pa­rī­kṣā­kle­śa­le­śā­sa­ha­nā­t</seg> | </p><p n="a_307" rend="justify"><lb n="250,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 250,04</span>nanu cā­bhā­vo­pādā­na­tvā­t tadanyatamāyāṃ saṃjñāyāṃ pra­dve­ṣe­ṇa pa­rī­kṣa­ka eva, na punar ī­śva­rā­ya te, tasya pa­rī­kṣā­'<span type="hard-break">- </span><lb n="250,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 250,05</span>kṣa­ma­tvā­d iti cen na, tasyāḥ sarvathā bhā­vo­pā­dā­na­tvā­bhā­vo '­bhā­vo­pā­dā­na­tvā­si­ddheḥ | sarvatra <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_84">bhāvopādā­na­saṃ­bha­ve <lb n="250,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 250,06</span>hi samā­khyā­nā­mi­taro­pā­dā­na­pra­kḷ­ptiḥ</seg> | ete­nai­ta­d api pratyuktaṃ yad uktaṃ sau­ga­te­na '­a­nā­di­vā­sa­no­dbhū­ta­vi­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="250,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 250,07</span>lpapa­ri­ni­ṣṭhi­taḥ | śa­bdā­rtha­s trividho dharmo bhā­vā­bhā­vo­bhayā­śri­taḥ­' iti, tattvato bhā­vā­śra­yatvābhāve vā­sa­no­dbhū<span type="hard-break">- </span><lb n="250,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 250,08</span>ta­bhā­vā­śra­ya­tvā­nu­pa­pa­tteḥ sa­rva­trā­nu­bha­va­pū­rva­ka­tvā­d vā­sa­nā­yāḥ pa­ra­mpa­ra­yā vastuprati­ba­ndhā­t | pū­rva­pū­rva­vā­sa­nā­ta evotta<span type="hard-break">- </span><lb n="250,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 250,09</span>ro­tta­ra­vā­sa­nā­yāḥ sa­mu­dbha­vā­d a­nā­di­tvā­d a­va­stvā­śra­ya­tva­m eveti cen na, śabdavāsanāyā apy a­nā­di­tve pa­rā­rthā­numāna<span type="hard-break">- </span><lb n="250,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 250,10</span>śa­bda­vā­sa­nā­yāḥ sādha­na­sva­la­kṣa­ṇa­da­rśa­na­ni­mi­tta­ka­tva­vi­ro­dhāt | tri­rū­pa­he­tu­va­ca­na­sya pa­ra­mpa­ra­yā dhū­mā­di­va­dva­stvā<span type="hard-break">- </span><lb n="250,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 250,11</span>śrayatve he­tu­śa­bda­va­jjī­va­śa­bda­sya bhā­vā­śra­ya­tvaṃ yuktam | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_84">bhāvaś cātra ha­rṣa­vi­ṣā­dā­dya­ne­kā­kā­ra­vi­va­rtaḥ­, pratyā<span type="hard-break">- </span><lb n="250,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 250,12</span>tma ve­da­nī­yaḥ­, pra­ti­śa­rī­raṃ bhe­dā­tma­ko '­pra­tyā­khyā­nā­rhaḥ pra­ti­kṣi­pantam ātmānaṃ pra­ti­bo­dha­ya­tī­ti kṛtaṃ <lb n="250,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 250,13</span>pra­yā­se­na</seg> | tad anena hetoḥ kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa­tvaṃ pra­ti­kṣi­ptaṃ­, pakṣasya pra­tya­kṣā­di­bhi­r a­bā­dhi­ta­tvā­t | tatra nirati<span type="hard-break">- </span><lb n="250,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 250,14</span>śaya­syā­sva­saṃ­vi­di­tasya sa­rva­śa­rī­re­ṣv abhinnasyaikasya pra­ti­kṣa­ṇaṃ bhinnasya cātmanaḥ pra­ti­bhā­sā­bhā­vā­t tasya pratyākhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="250,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 250,15</span>nā­rha­tva­sā­dha­nā­n na tena jī­va­śa­bdaḥ sa­bā­hyā­rthaḥ | nanu ca mā­yā­di­bhrā­nti­saṃ­jñā­bhi­r abā­hyā­rthā­bhi­r a­nai­kā­nti­kaṃ saṃjñā<span type="hard-break">- </span><lb n="250,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 250,16</span>tvam iti cen na, tāsām api māyādyaiḥ svairarthaiḥ sa­bā­hyā­rtha­tvā­t pra­mā­ṇa­va­ca­na­va­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_84">na hi mā­yā­di­sa­mā­khyāḥ <lb n="250,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 250,17</span>svā­rtha­ra­hi­tā viśiṣṭapra­ti­pa­tti­he­tu­tvā­t pra­mā­ṇa­sa­mā­khyā­va­t</seg> | bhrā­nti­sa­mā­khyā­nā­m abāhyārthatve tato <lb n="250,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 250,18</span>bhrā­nti­pra­ti­pa­tte­r a­yo­gā­t pra­mā­ṇa­tvapra­ti­pa­tti­prasaṅgān na vi­śi­ṣṭa­pra­ti­pa­tti­he­tu­tva­m a­si­ddha­m | pra­mā­ṇa­śa­bda­sya svā<span type="hard-break">- </span><lb n="250,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 250,19</span>rtha­vi­śe­ṣa­ra­hi­tve bhrā­nti­pra­ti­pattya­nu­ṣa­ṅgā­c ca na tada­si­ddhaṃ­, yato ni­da­rśa­naṃ sā­dha­na­dha­rma­vi­ka­laṃ syāt | etena <pb n="251"/><lb n="251,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 251,01</span>kha­ra­vi­ṣā­ṇā­di­śa­bdā­nā­m api svārtha­ra­hi­ta­tva­m a­pā­staṃ­, vi­śi­ṣṭa­pra­ti­patti­he­tu­tvā­vi­śe­ṣā­d anyathā bhā­va­śa­bda­tva­pra­sa­ṅgā­t | <lb n="251,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 251,02</span>tato na tair api vyabhicāraḥ | kiñca —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_85 a_308"><l ana="sbt" n="sbt_85ab"><lb n="251,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 85ab</span>buddhiśabdā­rtha­saṃ­jñā­s tās tistro bu­ddhyā­di­vā­ci­kāḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_85cd"><lb n="251,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 85cd</span>tulyā bu­ddhyā­di­bo­dhāś ca trayas ta­tpra­ti­bi­mba­kāḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">85</ref> || </l></lg><p n="a_309" rend="justify"><lb n="251,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 251,05</span>ye 'py āhuḥ '­a­rthā­bhi­dhā­na­pratyayās tu­lya­mā­na i­ti­–­jī­vā­rtha­sya jīva iti saṃjñā, jīva iti śa­bda­sya­, ca, <lb n="251,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 251,06</span>jīva iti buddheś ceti | tatrā­rtha­pa­dā­rtha­ka eva jī­va­śa­bdaḥ sa­bā­hyā­rthaḥ siddho, na bu­ddhi­śa­bdapa­dā­rtha­kaḥ | tato <lb n="251,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 251,07</span>'nena hetor vya­bhi­cā­raḥ­, saṃ­jñā­tva­sya sāmānyena he­tu­va­ca­nā­t­' iti, te 'pi na sa­mya­gu­kta­yaḥ­, sarvatra bu­ddhi­śa­bdā<span type="hard-break">- </span><lb n="251,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 251,08</span>rtha­saṃ­jñā­nāṃ ti­sṛ­ṇā­m api sva­vya­ti­ri­kta­bu­ddhyā­di­pa­dā­rtha­vā­ca­ka­tvā­t | yasmād dhi śabdād u­ccā­ri­tā­d a­vya­bhi­cā­re­ṇa <lb n="251,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 251,09</span>yatra bodhaḥ pra­jā­ya­te sa eva tasyārthaḥ syāt, anyathā śa­bda­vya­va­hā­ra­vi­lo­pā­t | yathā ca jī­va­śa­bdā­d artha<span type="hard-break">- </span><lb n="251,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 251,10</span>pa­dā­rtha­kā­j jīvo na hantavya ity atra jī­vā­rtha­sya pra­ti­bi­mba­ko bodhaḥ prā­du­rbha­va­ti tathā bu­ddhi­pa­dā­rtha­kā­j jīva iti <lb n="251,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 251,11</span>buddhyata ityāder buddhyarthasya pra­ti­bi­mba­ko­, jīva i­tyā­he­ti śa­bda­pa­dā­rtha­kāc chabdasya pra­ti­bi­mbakaḥ syāt | tata<span type="hard-break">- </span><lb n="251,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 251,12</span>strayo 'rthās tisṛṇāṃ saṃ­jñā­nā­m a­va­ga­mya­nte ta­tpra­ti­bi­mba­ka­bo­dhā­nāṃ tra­yā­ṇā­m eva bhāvāt | tad a­ne­nā­cāryo <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_85">he­tu­vya­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="251,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 251,13</span>cā­rā­śa­ṅkāṃ pratyastama­ya­ti­, bu­ddhyā­di­saṃ­jñā­nāṃ ti­sṛ­ṇā­m api sva­vya­ti­ri­kta­va­stu­saṃ­ba­ndha­da­rśa­nā­t ta­dbu­ddhī­nāṃ <lb n="251,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 251,14</span>ca</seg> tisṛṇāṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_85">tannirbhāsanāt ta­dvi­ṣa­ya­to­papatteḥ</seg> | sā­mā­nya­to jī­va­śa­bda­sya dha­rmi­tvā­t svavya­ti­ri­ktā­rtha­sya ca <lb n="251,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 251,15</span>sa­bā­hyā­rtha­tva­sya sā­dhya­tvā­d vya­bhi­cā­ra­vi­ṣaya­syā­sa­ttvā­d a­vya­bhi­cā­rī hetuḥ | </p><p n="a_310" rend="justify"><lb n="251,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 251,16</span>nanu ca vijñāna­vā­di­naṃ prati saṃ­jñā­tvā­d ity asiddho hetuḥ, saṃjñāyā vi­jñā­na­vya­ti­re­ke­ṇā­sa­ttvā­t | dṛṣṭāntaś ca <lb n="251,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 251,17</span>sā­dha­na­vi­ka­lo­, he­tu­śa­bda­sya ta­dā­bhā­sa­ve­da­nā­d anyasyā­vi­dya­mā­na­tvā­t | saṃjñābhā­sa­jñā­na­sya hetutve śabdābhā<span type="hard-break">- </span><lb n="251,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 251,18</span>sa­sva­pna­jñā­ne­na vyabhicārī hetuḥ | iti kaścit taṃ pra­tya­bhi­dhī­ya­te | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_86 a_311"><l ana="sbt" n="sbt_86ab"><lb n="251,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 86ab</span>vaktṛ­śro­tṛ­pra­mā­tṝ­ṇāṃ bo­dha­vā­kya­pra­māḥ pṛthak | </l><l ana="sbt" n="sbt_86cd"><lb n="251,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 86cd</span>bhrāntāv eva pra­mā­bhrā­ntau bāhyārthau tā­dṛ­śe­ta­rau || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">86</ref> || </l></lg><p n="a_312" rend="justify"><pb n="252"/><lb n="252,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 252,01</span>vaktur a­bhi­dhe­ya­bo­dhā­bhā­ve kuto vākyaṃ pra­va­rte­ta ? tasyā­bhi­dhe­ya­bo­dha­ni­ba­ndha­na­tvā­t | vā­kyā­bhā­ve ca śrotur abhi<span type="hard-break">- </span><lb n="252,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 252,02</span>dhe­ya­jñā­nā­saṃ­bha­va­s tasya tanni­mi­tta­ka­tvā­t | pramātuḥ pra­mi­tya­bhā­ve ca śa­bdā­rtha­yoḥ pra­me­ya­yo­r a­vya­va­sthā­nā­di­ṣṭatattvā<span type="hard-break">- </span><lb n="252,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 252,03</span>nu­pa­pa­tte­r va­krā­di­tra­ya­sya bo­dhā­di­tra­yaṃ pṛ­tha­gbhū­ta­m u­pe­ya­m | tathā sati na hetor a­si­ddha­tā­di­do­ṣo­, dṛ­ṣṭā­nta­sya vā <lb n="252,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 252,04</span>sā­dhyā­di­vai­ka­lyaṃ pra­sa­jya­te | syān mataṃ '<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_86">bahir a­rthā­bhā­vā­d va­ktrā­di­tra­yaṃ na buddheḥ pṛ­tha­gbhū­taṃ</seg>, vaktrādyābhāsāyā buddher eva <lb n="252,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 252,05</span>va­ktrā­di­tva­vya­va­hā­rā­t­, vā­kya­syā­pi bo­dha­vya­ti­re­ke­ṇā­sa­ttvā­t­, pramāyā bo­dhā­tma­ka­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_86">tato '­si­ddha­tā­di­do­ṣaḥ <lb n="252,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 252,06</span>sā­dha­na­sya</seg> he­tu­dṛ­ṣṭā­nta­la­kṣaṇasya' <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_86">iti, tan na, rū­pā­de­r grā­ha­ka­sya ta­dvya­ti­ri­kta­vi­jñā­na­saṃ­tā­na­ka­lā­pa­sya ca <lb n="252,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 252,07</span>svāṃśamātrā­va­la­mbi­naḥ pra­mā­ṇa­sya vi­bhra­ma­ka­lpa­nā­yāṃ sākalye­nā­si­ddhe­r a­nta­rjñe­yābhyu­pa­ga­ma­vi­ro­dhā­t</seg> | na <lb n="252,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 252,08</span>hi rū­pā­de­r a­bhi­dhe­ya­sya grā­ha­ka­sya vaktuḥ śrotuś ca vi­bhra­ma­ka­lpa­nā­yāṃ vya­ti­ri­kta­vi­jñā­na­saṃ­tā­na­ka­lā­paḥ svāṃ­śa­mā­trā<span type="hard-break">- </span><lb n="252,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 252,09</span>valambī sidhyati pa­ra­spa­ra­m a­saṃ­cā­rāt, ye­nā­bhi­dhā­nā­bhi­dhe­ya­jñā­na­bhe­daḥ syāt | tasyāpi vi­bhra­ma­ka­lpa­nā­yāṃ na <lb n="252,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 252,10</span>pra­mā­ṇa­si­ddhi­r abhrāntasya jñānasya pra­mā­ṇa­tva­vya­va­sthi­teḥ | pra­mā­ṇa­syā­pi vi­bhra­ma­ka­lpa­nā­yāṃ katham antarjñeyam eva tattva<span type="hard-break">- </span><lb n="252,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 252,11</span>m ity a­bhyu­pa­ga­mo na vi­ru­dhya­te ? pra­mā­ṇa­m a­nta­re­ṇa ta­da­bhyu­pa­ga­me sarvasya sve­ṣṭā­bhyu­pa­ga­ma­pra­sa­ṅgā­t | pra­mā­ṇa­bhrā­ntau <lb n="252,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 252,12</span>bāhyā­rtha­yo­s tā­dṛ­śā­nyā­dṛśayoḥ pra­me­ya­yo­r a­nta­rjñe­ya­ba­hi­rjñe­ya­yo­r i­ṣṭā­ni­ṣṭayor vi­ve­ca­na­syā­pi bhrā­nta­tva­pra­sa­ṅgā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_86">tau <lb n="252,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 252,13</span>hi grāha­kā­pe­kṣa­yā bāhyārthau bhrāntāv eva</seg> grā­ha­ka­pra­mā­ṇa­bhrā­nteḥ | iti <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_86">kutas tatra he­yo­pā­de­ya­vi­ve­kaḥ</seg> <lb n="252,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 252,14</span>syād a­nta­rjñe­yai­kā­nte ? yatas tada­bhyu­pa­ga­mo na viruddho bhavet | yadi punaḥ pra­mā­ṇa­m a­bhrā­nta­m iṣyate tadā <lb n="252,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 252,15</span>bā­hyā­rtho­bhyu­pa­ga­nta­vyaḥ­, ta­da­bhā­ve pra­mā­ṇa­ta­dā­bhā­sa­vya­va­sthi­tya­yo­gā­t | tathā hi —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_87 a_313"><l ana="sbt" n="sbt_87ab"><lb n="252,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 87ab</span>bu­ddhi­śa­bdapra­mā­ṇa­tvaṃ bāhyārthe sati, nāsati | </l><l ana="sbt" n="sbt_87cd"><lb n="252,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 87cd</span>sa­tyā­nṛ­ta­vya­va­sthai­vaṃ yujyate '­rthā­ptya­nā­pti­ṣu || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">87</ref> || </l></lg><p n="a_314" rend="justify"><lb n="252,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 252,18</span>buddheḥ svapra­ti­pa­ttya­rtha­tvā­c chabdasya pa­ra­pra­ti­pāda­nā­rtha­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_87">sva­pa­ra­pra­ti­pa­ttya­rthaṃ sādhanaṃ bu­ddhi­śa­bdā­tma­kaṃ sva<span type="hard-break">- </span><lb n="252,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 252,19</span>saṃ­vi­ttyai­va para­pra­ti­pā­da­nā­yo­gā­t</seg> tasyāḥ pa­rā­pra­tya­kṣa­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_87">tasya ca sati bahirarthe pra­mā­ṇa­tva­m a­rtha­prā­pti­taḥ <lb n="252,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 252,20</span>si­dhye­t­, asati pra­mā­ṇā­bhā­sa­tva­m a­rthā­nā­pti­taḥ | iti</seg> sa­tyā­nṛ­ta­vya­va­sthā buddhiśabdayor yu­jya­te­, sva­pa­ra­pa­kṣa­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="252,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 252,21</span>dha­na­dū­ṣa­ṇā­tma­no­s tathā pratīteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_87">tad evaṃ pa­ra­mā­rtha­taḥ sa­nba­hi­ra­rthaḥ sā­dha­na­dū­ṣa­ṇa­pra­yo­gā­t</seg> | ity ekalakṣaṇo <pb n="253"/><lb n="253,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,01</span>hetuḥ pra­va­rta­te | na cātrai­ka­la­kṣa­ṇa­m a­si­ddhaṃ­, saty eva bahirarthe pa­ra­mā­rtha­to hetor u­pa­pa­tte­s tatho­pa­pa­nna­tva­sya pra­dhā­na­la­kṣa­ṇa­sya <lb n="253,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,02</span>sa­dbhā­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_87">anyathā sva­pne­ta­rā­vi­śe­ṣā­t kiṃ kena sādhitaṃ dūṣitaṃ ca ? iti kutaḥ saṃ­tā­nā­nta­ra­m anyad vā</seg> <lb n="253,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,03</span>svasa­ntā­na­kṣa­ṇa­kṣa­ya­ve­dyā­dyā­kā­ra­śū­nya­tvaṃ sā­dha­ye­t ? ba­hi­ra­rtha­sya vā­sta­va­sya grā­hya­la­kṣa­ṇa­syā­bhā­ve hi sā­dha­na­dū­ṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="253,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,04</span>pra­yo­ga­sya hetoḥ saṃbhave sva­pna­jā­gra­da­va­sthā­bhā­vi­ne ta­ta­pra­yo­ga­yo­r vi­śe­ṣā­si­ddhiḥ | tataḥ kiṃcij jña­pti­mā­traṃ kena <lb n="253,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,05</span>sahopala­mbha­ni­ya­mā­di­nā­nu­mā­ne­na svārthena sādhitaṃ syāt, pa­rā­rthe­na vā va­ca­nā­tma­nā paraṃ prati, kiṃ vā svasaṃvi<span type="hard-break">- </span><lb n="253,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,06</span>dadvaitaṃ svataḥ pra­tya­kṣa­ta eva sādhitaṃ syāt ? ta­tsā­dha­na­sya svapna­va­nni­rvi­ṣa­ya­tvā­t | kiṃ vā ba­hi­ra­rtha­jā­taṃ kena, <lb n="253,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,07</span>jaḍasya pra­ti­bhā­sā­yo­gā­t i­tyā­di­nā svārthena pa­rā­rthe­na vā dū­ṣa­ṇe­na dūṣitaṃ syāt ? iti saṃ­tā­nā­nta­ra­m api na <lb n="253,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,08</span>ke­na­ci­t sā­dha­ne­na sādhitaṃ syāt | tada­na­bhyu­pa­ga­me na ke­na­ci­d dū­ṣa­ṇe­na dūṣitaṃ syāt, tathā sva­saṃ­tā­na­kṣa­ṇa­kṣa­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="253,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,09</span>dikaṃ ca na ke­na­ci­t sādhitaṃ syāt | ta­da­na­bhyu­pa­ga­me 'pi na ke­na­ci­d dū­ṣi­ta­m | iti na kvacid vyava­ti­ṣṭha­te | <lb n="253,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,10</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_87">tai­mi­ri­ka­dva­ya­dvi­ca­ndra­da­rśa­na­va­dbhrā­ntaḥ sarvo vya­va­hā­ra ity atrāpi ta­ttva­jñā­naṃ śaraṇaṃ</seg>, tata eva sa­rva­vi­bhra­ma­vya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="253,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,11</span>sthiteḥ | iti vyā­ha­ta­m etat ta­ttva­jñā­nā­t sarvasya bhrā­nta­tva­sā­dha­na­m­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_87">anyathā ba­hi­ra­rtha­va­d a­bhi­saṃ­hi­tasyāpi</seg> <lb n="253,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,12</span>sa­rva­vi­bhra­ma­sya <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_87">ni­rā­ka­ra­ṇā­pa­tteḥ</seg>, bhrāntād eva jñānāt tasyāpy asiddheḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_87">tathā pa­ra­mā­ṇvā­di­dūṣaṇe 'pi pratipa<span type="hard-break">- </span><lb n="253,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,13</span>ttavyaṃ</seg>, ta­ttva­jñā­naṃ śa­ra­ṇa­m a­ta­ttva­jñā­nā­d a­bhi­saṃ­hi­ta­syā­pi pa­ra­mā­ṇvā­dya­sa­ttva­sya ni­rā­ka­ra­ṇā­pa­tteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_87">anyathā tatkṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="253,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,14</span>tam akṛtaṃ syād iti sarvatra yojyaṃ</seg>, sarvasya sveṣṭasya svayam a­ni­ṣṭa­sya ca ta­ttva­jñā­nā­d eva sā­dha­na­dū­ṣa­ṇo­pa­pa­tteḥ | <lb n="253,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,15</span>etena sā­dha­na­dū­ṣa­ṇa­pra­yo­gā­d iti sā­dha­na­m a­si­ddha­m itīcchan pra­ti­kṣi­pta­s tadasi­ddha­tva­sya svayam iṣṭasya ta­tsi­ddha­tva­sya <lb n="253,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,16</span>cā­ni­ṣṭa­sya sā­dha­na­dū­ṣa­ṇa­pra­yo­gā­d eva vya­va­sthā­pa­nā­d anyathā tadavyava­sthi­te­r yat kiṃ­ca­na­vā­di­tva­pra­sa­ṅgā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_87">tad ime <lb n="253,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,17</span>vi­jñā­na­saṃ­tā­nāḥ santi na santīti tattvā'­pra­ti­pa­tte­r dṛṣṭāpa­hnu­ti­ra­ni­ba­ndha­nai­va­, dṛ­śye­nā­tmanā kathaṃci</seg> <span type="hard-break">- </span><lb n="253,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,18</span>t ska­ndhā­kā­re­ṇā<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_87">dṛ­śyā­nā­m api pa­ra­mā­ṇū­nāṃ bahir api sa­ma­va­sthā­ne vi­pra­ti­ṣe­dhā­bhā­vā­d a­nta­rjñe­ya­va­t</seg> | adṛśyā <lb n="253,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,19</span>eva hi jñā­na­pa­ra­mā­ṇa­vaḥ saṃ­vi­nmā­trā­dṛ­śyā­d a­va­sthā­pya­nte nānyatheti yuktam udāha­ra­ṇaṃ­, bahiḥ pa­ra­mā­ṇū­nāṃ vyavasthā<span type="hard-break">- </span><lb n="253,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 253,20</span>pane, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_87">tatra pū­rvā­di­di­gbhā­ga­bhe­de­na</seg> ja­ḍa­rū­pā­ṇāṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_87">ṣa­ḍaṃ­śā­di­ka­lpa­na­yā vṛtti­vi­ka­lpe­na vā para­pa­kṣo­pā­la­mbhe</seg> <pb n="254"/><lb n="254,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 254,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_87">svapa­kṣā­kṣe­pā­t</seg>, tasyo­pā­la­mbhā­bhā­sa­tvasiddheḥ | samānaṃ hi dūṣaṇaṃ ba­hiḥ­pa­ra­mā­ṇu­ṣu­, saṃvitpara­mā­ṇu­ṣu ca | <lb n="254,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 254,02</span>deśataḥ saṃbandhe ṣa­ḍaṃ­śa­tvaṃ di­gbhā­ga­bhe­dāt, sarvātmanā, pracayasyai­ka­pa­ra­mā­ṇumā­tra­tva­m | pra­ca­ya­sya pa­ra­mā­ṇu­bhyo <lb n="254,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 254,03</span>bhede pratyekaṃ pa­ri­sa­mā­ptyai­ka­de­śe­na vā vṛttau pra­ca­ya­ba­hu­tvaṃ sāṃ­śa­tvā­pā­da­na­m anavasthā ca | na ca pa­ra­mā­ṇu­bhiḥ <lb n="254,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 254,04</span>saṃ­sṛ­ṣṭai­r vyavahitair vā pra­ca­ya­syo­pa­kā­re saṃ­sa­rgā­saṃ­bha­vo­, vyavadhānena vya­va­dhī­ya­mā­nā­bhyāṃ vya­va­dhā­ya­ka­sya sajātī<span type="hard-break">- </span><lb n="254,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 254,05</span>yasya, vi­jā­tī­ya­sya vā vya­va­dhā­ne pra­kṛ­ta­pa­rya­nu­yo­go '­na­va­sthā­pra­sa­ñja­naṃ ceti svapa­kṣa­ghā­tiḥ syāt sūkṣma­sthū­lā­tma­ni <lb n="254,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 254,06</span>ba­hi­rjā­tya­nta­re tasyānavakāśāc ca ha­rṣa­vi­ṣā­dā­dya­ne­kākā­rā­tma­va­t | tatrāpi virodho dū­ṣa­ṇa­m iti cet sarvathā <lb n="254,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 254,07</span>ka­thaṃ­ci­d vā ? na tāvad ādyaḥ pakṣaḥ, sarvathā kva­ci­dvi­ro­dhā­si­ddheḥ śī­to­ṣṇa­spa­rśa­yo­r api sa­ttvā­dyā­tma­nā­'­vi­ro­dhā­t­, <lb n="254,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 254,08</span>sveṣṭe 'pi tattve | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_87">ka­thaṃ­ci­d virodhapa­ri­hā­ra­sya punar ā­yā­sa­tā­m apy a­śa­kte­r na</seg> dvitīyaḥ pakṣaḥ saṃ­bha­va­ti | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_87">tatsākṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="254,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 254,09</span>tpa­raṃ­pa­ra­yā vā, vimatyadhi­ka­ra­ṇa­bhā­vā­pa­nnaṃ­, jñānaṃ, sva­rū­pa­vya­ti­ri­ktārthā­la­mba­naṃ­, grā­hya­grā­ha­kā­kā­ra­tvā­t <lb n="254,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 254,10</span>saṃ­tā­nā­nta­ra­si­ddhi­va­t</seg> | vi­pla­va­jñāna­grā­hya­grā­ha­kā­kā­ra­tve­na vyabhicāra iti cen na, saṃ­tā­nā­nta­ra­sā­dha­na­syāpi <lb n="254,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 254,11</span>vya­bhi­cā­ra­pra­sa­ṅgā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_87">na hi vyā­pā­ra­vyā­hā­ra­ni­rbhā­so 'pi vipluto nāsti</seg>, ye­nā­vya­bhi­cā­rī hetuḥ syāt | <lb n="254,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 254,12</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_87">tada­nya­trā­pi vā­sa­nā­bhe­do gamyeta na saṃ­tā­nā­nta­ra­m</seg> | yathaivaṃ hi jā­gra­dda­śā­yāṃ ba­hi­ra­rtha­vā­sa­nā­yā dṛ­ḍha­ta­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="254,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 254,13</span>tvāt ta­dā­kā­ra­sya jñānasya sa­tya­tvā­bhi­mā­naḥ­, sva­pnā­di­da­śā­yāṃ tu ta­dvā­sa­nā­yā dṛ­ḍha­tvā­bhā­vā­t ta­dve­da­na­syā­sa­tya­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="254,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 254,14</span>bhimāno lo­ka­sya­, na pa­ra­mā­rtha­to ba­hi­ra­rthaḥ si­dhya­tī­ti vā­sa­nā­bhe­do '­bhyu­pa­gamyate, ta­thā­nu­pa­pla­va­daśāyāṃ sa­ntā­nā­nta<span type="hard-break">- </span><lb n="254,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 254,15</span>ra­jñā­na­sya vā­sa­nā­yā dṛ­ḍha­ta­ma­tvā­t sa­tya­tā­bhi­mā­no 'nyatra ta­da­dā­rḍhyā­d a­sa­tya­tā­vya­va­hā­ra iti vā­sā­nā­bhe­do ga­mya­tāṃ­, na tu <lb n="254,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 254,16</span>saṃ­tā­nā­nta­ra­m | ta­da­na­bhyu­pa­ga­me sva­saṃ­tā­na­kṣa­ṇa­kṣa­yā­di­si­ddhiḥ katham a­bhyu­pa­ga­mya­te ? tataḥ su­dū­ra­m api gatvā kiṃcid ve<span type="hard-break">- </span><lb n="254,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 254,17</span>danaṃ sveṣṭatattvā­va­la­mba­na­m e­ṣi­ta­vya­m | tad eva ve­dya­ve­da­kā­kā­raṃ ba­hi­ra­rtha­ve­da­na­sya sva­rū­pa­vya­ti­ri­ktā­la­mba­na­tvaṃ sā­dha­ya­ti | </p><p n="a_315" rend="justify"><lb n="254,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 254,18</span>tato ba­hi­ra­rtha­sya siddheḥ siddhaṃ va­ktrā­di­trayaṃ, tasya ca bo­dhā­di­tra­ya­m | iti na jī­va­śa­bda­sya sa­bā­hyā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="254,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 254,19</span>tva­sā­dha­ne saṃ­jñā­tva­sya sā­dha­na­syā­si­ddha­tā­m ai­kā­nti­ka­tā vā, dṛṣṭāntasya vā sā­dha­na­dha­rmā­di­vai­dhuryaṃ, yato na jīva<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="255"/><lb n="255,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 255,01</span>siddhiḥ syāt | tatsiddhau ca tasyārthaṃ pa­ri­cchi­dya pra­va­rta­mā­na­sya saṃ­vā­da­vi­saṃ­vā­da­si­ddhiḥ sidhyaty eva | syāt sarva<span type="hard-break">- </span><lb n="255,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 255,02</span>m a­bhrā­nta­m eva jñānaṃ bhāva­pra­me­ye saṃvādā­pe­kṣa­ṇā­t | syād bhrāntaṃ ba­hi­ra­rthe vi­saṃ­vā­dā­pe­kṣa­ṇā­t | syād u­bha­yaṃ­, kramā<span type="hard-break">- </span><lb n="255,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 255,03</span>rpi­ta­ta­ddva­yā­t | syād a­va­kta­vyaṃ sa­hā­rpi­ta­ta­ddva­yā­t | syād a­bhrā­ntā­va­kta­vyaṃ saṃ­vā­da­sa­hā­rpi­ta­ta­ddva­yā­t | syā<span type="hard-break">- </span><lb n="255,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 255,04</span>d bhrā­ntā­va­kta­vyaṃ vi­saṃ­vā­da­sa­hā­rpi­ta­ta­ddva­yā­t | syād u­bha­yā­va­kta­vya­m eva kra­mā­kra­mā­rpi­ta­ta­ddva­yā­t | iti <lb n="255,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 255,05</span>pū­rva­va­t sa­pta­bha­ṅgī­pra­kri­yā yo­ja­yi­ta­vyā­, tathai­vā­ti­de­śasā­ma­rthyā­t tadvicārasya siddheḥ, pra­mā­ṇa­na­yā­de­śā­d api <lb n="255,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 255,06</span>pra­ti­pa­tta­vyā | </p><lg n="a_316"><l rend="center"><lb n="255,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 255,07</span>jñā­nai­kā­ntā­di­pa­kṣe ga­ga­na­pha­la­m iva jñā­pa­ko­pā­ya­ta­ttvaṃ­, </l><l rend="center"><lb n="255,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 255,08</span>saṃbhāvyaṃ naiva mānāt katham api nipuṇaṃ bhā­va­ya­dbhi­r mahadbhiḥ | </l><l rend="center"><lb n="255,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 255,09</span>syādvāde tatprasiddhaṃ vi­vi­dha­na­ya­ba­lā­t tattvataḥ śuddhabuddhe<span type="hard-break">-</span></l><l rend="center"><lb n="255,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 255,10</span>r ity ājñātaṃ pra­pa­ñcā­d vi­ca­ra­tu suciraṃ svāminaḥ sa­dva­caḥ­su || <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> || </l></lg><p rend="center" ana="trailer" n="a_317"><lb n="255,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 255,11</span>ity ā­pta­mī­māṃ­sā­la­ṅkṛ­tau saptamaḥ pa­ri­cche­daḥ | </p><p rend="center-bold" ana="head" n="a_318"><pb n="256"/><lb n="256,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 256,01</span>a­thā­ṣṭa­maḥ pa­ri­cche­daḥ | </p><lg n="a_319"><l rend="center"><lb n="256,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 256,02</span>jñā­pa­ka­m upā­ya­ta­ttvaṃ sa­ma­nta­bha­drā­ka­la­ṅka­ni­rṇī­ta­m | </l><l rend="center"><lb n="256,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 256,03</span>sa­ka­lai­kā­ntāsaṃ­bha­va­m a­ṣṭa­sa­ha­srī ni­ve­da­ya­ti || <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> || </l></lg><lg ana="sub-base-text" n="sbt_88 a_320"><l rend="center-bold" ana="sbt" n="sbt_88ab"><lb n="256,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 88ab</span>daivād evā­rtha­si­ddhi­ś ced daivaṃ pauruṣataḥ katham | </l><l rend="center-bold" ana="sbt" n="sbt_88cd"><lb n="256,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 88cd</span>dai­va­ta­ś ced a­ni­rmo­kṣaḥ pauruṣaṃ niṣphalaṃ bhavet || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">88</ref> || </l></lg><p n="a_321" rend="justify"><lb n="256,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 256,06</span>kā­ra­ka­la­kṣa­ṇa­m u­pā­ya­ta­ttva­m idānīṃ pa­rī­kṣya­te | tad dhi, kecid daivam eva dṛ­ṣṭā­dṛ­ṣṭa­kā­rya­sya sā­dha­na­m ity ā­ca­kṣa­te­, <lb n="256,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 256,07</span>pau­ru­ṣa­m evety apare | kiṃcid daivād eva kiṃcit pau­ru­ṣā­d evety anye, ta­du­bha­ya­sā­dha­na­tve­nā­va­kta­vya­m eveti cetare | tatra <lb n="256,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 256,08</span>daivād eva yadi sa­rva­syā­rtha­sya siddhir ucyate tadā daivam api kathaṃ pu­ru­ṣa­vyā­pā­rā­t ku­śa­lā­ku­śa­la­sa­mā­ca­ra­ṇa­la<span type="hard-break">- </span><lb n="256,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 256,09</span>kṣaṇād u­pa­pa­dye­ta­, pra­ti­jñā­hā­neḥ | dai­vā­nta­rā­d eva daivaṃ, na pau­ru­ṣā­d ity a­bhyu­pa­ga­me '­ni­rmo­kṣo mo­kṣā­bhā­vaḥ­, pū­rva­pū­rva­dai<span type="hard-break">- </span><lb n="256,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 256,10</span>vād u­tta­ro­tta­ra­dai­va­pra­vṛ­tte­r a­nu­pa­ra­mā­t | tataḥ pauruṣaṃ niṣphalaṃ bhavet | pau­ru­ṣā­d daivasya pa­ri­kṣa­yā­n mo­kṣa­pra­si­ddhe­r na <lb n="256,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 256,11</span>ta­nni­ṣpha­la­m iti cet saiva pratijñāhāniḥ | mo­kṣa­kā­ra­ṇa­pau­ru­ṣa­syā­pi dai­va­kṛ­ta­tvā­t pa­raṃ­pa­ra­yā mo­kṣa­syā­pi <lb n="256,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 256,12</span>dai­va­kṛ­ta­tvo­pa­pa­tte­r na pra­ti­jñā­hānir iti cet tarhi pau­ru­ṣā­d eva tādṛśaṃ daivam iti na dai­vai­kā­ntaḥ | etena dharmā<span type="hard-break">- </span><lb n="256,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 256,13</span>d e­vā­bhyu­da­ya­niḥ­śre­ya­sa­si­ddhi­r ity ekāntaḥ pra­ti­kṣi­pto­, ma­he­śva­ra­si­sṛkṣā­na­rtha­kya­pra­sa­ṅgā­c ca | </p><p n="a_322" rend="justify"><lb n="256,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 256,14</span>kutas tarhi sa­mī­hi­tā­rtha­si­ddhi­r i­tyu­cya­te | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_88">yogyatā karma pūrvaṃ vā daivam u­bha­ya­m a­dṛ­ṣṭaṃ­, pauruṣaṃ punar iha<span type="hard-break">- </span><lb n="256,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 256,15</span>ceṣṭitaṃ dṛṣṭam | tābhyām a­rtha­si­ddhiḥ­, ta­da­nya­ta­rā­pā­ye '­gha­ṭa­nā­t pau­ru­ṣa­mā­tre '­rthā­da­rśa­nā­d­, dai­va­mā­tre vā <lb n="256,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 256,16</span>samīhāna­rtha­kya­pra­sa­ṅgā­t</seg> | svayam a­pra­ya­ta­mā­na­sya sarvam i­ṣṭā­ni­ṣṭa­m a­dṛ­ṣṭa­mā­trā­d eva, pra­ya­ta­mā­na­sya tu pra­ya­tnā­khyā­t <lb n="256,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 256,17</span>pau­ru­ṣyā­d dṛṣṭād iti vadann api na pre­kṣā­vā­n­, kṛ­ṣyā­di­ṣu samaṃ pra­ya­ta­mā­nā­nāṃ ka­sya­ci­d e­vā­rtha­prā­ptya­na­rtho­pa­ra­ma­da­rśa<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="257"/><lb n="257,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 257,01</span>nād a­pa­ra­syā­na­rtha­prā­ptya­rtho '­pa­ra­m a­pra­tī­teḥ­, dha­rmā­dha­rma­yo­r api ta­nni­mi­tta­tva­si­ddheḥ | svayam a­pra­ya­ta­mā­nā­nā­m a­rtha­prā­ptya­na­rtho <lb n="257,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 257,02</span>'­pa­ra­ma­yo­r a­na­rtha­prā­ptya­rtho '­pa­ra­ma­yo­ś ca sadbhāve 'pi pra­ya­tnā­bhāve '­nu­pa­bho­gyatva­pra­sa­ṅgā­t pau­ru­ṣa­syā­pi ta­da­nu­bha­va­kā­ra­ṇa­tva­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="257,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 257,03</span>ścayāt sarvatra dṛ­ṣṭā­dṛ­ṣṭa­yo­r ni­mi­tta­tva­si­ddhi­s tayor a­nya­ta­ra­syā­py apāye ta­syā­nu­pa­pa­dya­mā­na­tvā­t­, mo­kṣa­syā­pi pa­ra­ma­pu<span type="hard-break">- </span><lb n="257,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 257,04</span>ṇyā­ti­śa­ya­cā­ri­tra­vi­śe­ṣā­tma­ka­pau­ru­ṣā­bhyā­m eva saṃ­bha­vā­t | tato na pākṣiko 'pi dai­vai­kā­ntaḥ śreyān | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_89 a_323"><l ana="sbt" n="sbt_89ab"><lb n="257,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 89ab</span>pau­ru­ṣā­d eva siddhiś cet pauruṣaṃ daivataḥ katham ? | </l><l ana="sbt" n="sbt_89cd"><lb n="257,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 89cd</span>pauruṣāc ced amoghaṃ syāt, sa­rva­prā­ṇi­ṣu pau­ru­ṣa­m || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">89</ref> || </l></lg><p n="a_324" rend="justify"><lb n="257,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 257,07</span>pau­ru­ṣā­d e­vā­rtha­sya siddhir iti vadato 'pi kathaṃ pauruṣaṃ daivataḥ syāt ? pra­ti­jñā­hā­ni­pra­sa­ṅgā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_89">tad dhi pauruṣaṃ <lb n="257,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 257,08</span>vinā dai­va­saṃ­pa­dā na syāt, '­tā­dṛ­śī jāyate buddhir vya­va­sā­ya­ś ca tādṛśaḥ | sa­hā­yā­s tādṛśāḥ santi <lb n="257,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 257,09</span>yādṛśī bha­vi­ta­vya­tā</seg> ' iti prasiddheḥ | tat sarvaṃ bu­ddhi­vya­va­sā­yā­di­kaṃ pauruṣaṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_89">pau­ru­ṣā­pā­di­ta­m iti</seg> cet tarhy amo<span type="hard-break">- </span><lb n="257,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 257,10</span>gham eva sa­rva­prā­ṇi­ṣu pauruṣaṃ bhavet | ta­thai­ve­ti cet <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_89">tadvyabhi­cā­ra­da­rśi­no na vai śra­dda­dhī­ra­n</seg> | syān matam etat —<lb n="257,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 257,11</span>pauruṣaṃ dvi­vi­dhaṃ­, sa­mya­gjñā­na­pū­rva­kaṃ mi­thyā­jñā­na­pū­rva­kaṃ ca | tatra mi­thyā­jñā­na­pū­rva­ka­sya pau­ru­ṣa­sya vya­bhi­cā­ra­da­rśa<span type="hard-break">- </span><lb n="257,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 257,12</span>ne 'pi sa­mya­ga­va­bo­dha­ni­ba­ndha­na­sya na vya­bhi­cā­raḥ | tataḥ sa­pha­la­m eva pau­ru­ṣa­m iti | tad a­sa­t­, dṛ­ṣṭa­kā­ra­ṇa­sā­ma­grī­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="257,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 257,13</span>mya­ga­va­bo­dha­ni­ba­ndha­na­syā­pi pau­ru­ṣa­sya vya­bhi­cā­ra­darśanāt ka­sya­ci­d u­pe­yā­prā­pte­r adṛ­ṣṭa­kā­ra­ṇa­ka­lā­pa­sa­mya­ga­va­bo­dha­sya tu <lb n="257,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 257,14</span>sākṣādasakalavidām a­saṃ­bha­vā­t ta­nni­ba­ndha­na­pau­ru­ṣā­bhā­vā­t | pra­mā­ṇā­ntarāt ta­da­va­bo­dha­sya saṃbhave 'pi kim a­sā­va­dṛ­śyaḥ <lb n="257,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 257,15</span>kā­ra­ṇa­ka­lā­paḥ kā­ra­ṇa­śakti­vi­śe­ṣaḥ, pu­ṇya­pā­pa­vi­śe­ṣo vā ? pra­tha­ma­pa­kṣe ta­tsa­mya­ga­va­ga­ma­ni­mi­tta­ka­syā­pi <lb n="257,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 257,16</span>pau­ru­ṣa­sya vya­bhi­cā­ra­darśanān nā­mo­gha­tva­si­ddhiḥ | dvi­tī­ya­pa­kṣe tu dai­va­sa­hā­yā­d eva pau­ru­ṣā­t pha­la­si­ddhiḥ­, dai­va­sa­da<span type="hard-break">- </span><lb n="257,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 257,17</span>va­ga­ma­ni­ba­ndha­nā­d eva pau­ru­ṣā­d u­pe­ya­prā­pti­vya­va­sthi­teḥ | ta­da­pa­ri­jñā­na­pū­rva­kād api ka­dā­ci­t pha­lo­pa­la­bdhe­ś ca na samyaga<span type="hard-break">- </span><lb n="257,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 257,18</span>va­bo­dha­ni­ba­ndha­naḥ pau­ru­ṣai­kā­ntaḥ | ity asau pa­ri­tyā­jya eva dai­vai­kā­nta­va­t | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_90 a_325"><l ana="sbt" n="sbt_90ab"><lb n="257,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 90ab</span>vi­ro­dhā­n no­bha­yai­kātmyaṃ syā­dvā­da­nyā­ya­vi­dvi­ṣā­m | </l><l ana="sbt" n="sbt_90cd"><lb n="257,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 90cd</span>a­vā­cya­tai­kā­nte 'py uktir nā­vā­cya­m iti yujyate || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">90</ref> || </l></lg><p n="a_326" rend="justify"><lb n="257,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 257,21</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_90">dai­ve­ta­ra­yoḥ sa­hai­kā­ntā­bhyu­pa­ga­me vyā­ghā­tā­d a­vā­cya­tā­yāṃ ca sva­va­ca­na­vi­ro­dhā­t syā­dvā­da­nī­tiḥ</seg> <lb n="257,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 257,22</span>śreyasī taddviṣāṃ pra­mā­ṇa­vi­ru­ddhā­bhi­dhā­yi­tvā­t | kīdṛśī syā­dvā­da­nī­ti­r atrety āhuḥ — </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_91 a_327"><l ana="sbt" n="sbt_91ab"><pb n="258"/><lb n="258,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 91ab</span>a­bu­ddhi­pū­rvā­pe­kṣā­yā­m i­ṣṭā­ni­ṣṭaṃ sva­dai­va­taḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_91cd"><lb n="258,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 91cd</span>bu­ddhi­pū­rva­vya­pe­kṣā­yā­m i­ṣṭā­ni­ṣṭaṃ sva­pau­ru­ṣā­t || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">91</ref> || </l></lg><p n="a_328" rend="justify"><lb n="258,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 258,03</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_91">tato 'tarki­to­pa­sthi­ta­m a­nu­kū­laṃ pra­ti­kū­laṃ vā dai­va­kṛ­taṃ</seg>, bu­ddhi­pū­rvā­pe­kṣā­pā­yā­t tatra pu­ru­ṣa­kā­ra­syā­pra­dhā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="258,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 258,04</span>tvāt daivasya prā­dhā­nyā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_91">tadviparītaṃ pau­ru­ṣā­pā­di­taṃ</seg> bu­ddhi­pū­rva­vya­pe­kṣā­na­pā­yā­t­, tatra daivasya gu­ṇa­bhā­vā­t <lb n="258,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 258,05</span>pau­ru­ṣa­sya pra­dhā­na­bhā­vā­t­, na punar a­nya­ta­ra­syābhāvāt <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_91">ape­kṣā­kṛ­ta­tvā­t ta­dvya­va­sthā­yāḥ</seg> | tathāpe­kṣā­na­pā­ye pa­ra­spa­raṃ <lb n="258,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 258,06</span>sa­hā­ya­tve­nai­va dai­va­pau­ru­ṣā­bhyā­m a­rtha­si­ddhiḥ | iti syāt sarvaṃ dai­va­kṛ­ta­m a­bu­ddhi­pū­rvā­pe­kṣā­taḥ | syāt pau­ru­ṣa­kṛ­taṃ buddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="258,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 258,07</span>pū­rvā­pe­kṣā­taḥ syād u­bha­ya­kṛ­taṃ kra­mā­rpi­ta­ta­ddva­yā­t | syād a­va­kta­vyaṃ sa­hā­rpi­ta­ta­ddva­yā­t | syād dai­va­kṛ­tā­va­kta­vya­m a<span type="hard-break">- </span><lb n="258,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 258,08</span>bu­ddhi­pū­rvā­pe­kṣa­yā sa­hā­rpi­ta­ta­ddva­yā­t | syāt pau­ru­ṣa­kṛ­tā­va­kta­vyaṃ bu­ddhi­pū­rvā­pe­kṣa­yā sa­hā­rpi­ta­ta­ddva­yā­t | syāt ta­du­bha­yā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="258,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 258,09</span>ktavyam eva kra­me­ta­rā­rpi­ta­ta­ddva­yā­t | iti sa­pta­bha­ṅgī­pra­kri­yā pū­rva­va­t | </p><lg n="a_329"><l rend="center"><lb n="258,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 258,10</span>dai­vai­kā­ntā­di­pāṃ­śu­pra­sa­ra­ni­ra­sa­no­dbhū­ta­sā­ma­rthya­vṛ­ttiḥ­, </l><l rend="center"><lb n="258,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 258,11</span>sa­nmā­rga­vyā­pi­nī­yaṃ pa­va­na­ta­ti­r i­vā­jñā­na­khe­daṃ harantī | </l><l rend="center"><lb n="258,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 258,12</span>bandhaṃ pra­dhvaṃ­sa­ma­ddhā sakalam api balād ā­na­ya­ntī ni­tā­ntaṃ­, </l><l rend="center"><lb n="258,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 258,13</span>nītiḥ syā­dvā­di­nī­ddhā dṛgavaga­ma­bhṛ­tāṃ nirvṛtiṃ vaḥ pra­de­yā­t || <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> || </l></lg><p rend="center" ana="trailer" n="a_330"><lb n="258,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 258,14</span>ity ā­pta­mī­māṃ­sā­la­ṅkṛ­tā­v aṣṭamaḥ pa­ri­cche­daḥ | </p><p rend="center-bold" ana="head" n="a_331"><pb n="259"/><lb n="259,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 259,01</span>atha navamaḥ pa­ri­cche­daḥ | </p><lg n="a_332"><l rend="center"><lb n="259,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 259,02</span>sa­mya­ga­vabo­dha­pū­rvaṃ pau­ru­ṣa­m a­pa­sā­ri­tā­khi­lā­na­rtha­m | </l><l rend="center"><lb n="259,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 259,03</span>dai­vo­pe­ta­m abhīṣṭaṃ sarvaṃ saṃ­pā­da­ya­ty āśu || <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> || </l></lg><lg ana="sub-base-text" n="sbt_92 a_333"><l rend="center-bold" ana="sbt" n="sbt_92ab"><lb n="259,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 92ab</span>pāpaṃ dhruvaṃ pare duḥkhāt puṇyaṃ ca sukhato yadi | </l><l rend="center-bold" ana="sbt" n="sbt_92cd"><lb n="259,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 92cd</span>a­ce­ta­nā­ka­ṣā­yau ca ba­dhye­yā­tāṃ ni­mi­tta­taḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">92</ref> || </l></lg><p n="a_334" rend="justify"><lb n="259,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 259,06</span>dvividhaṃ hi daivaṃ, puṇyaṃ pāpaṃ ca prā­ṇi­nā­bhi­ṣṭā­ni­ṣṭa­sā­dha­na­m uktaṃ, '­sa­dve­dya­śu­bhā­yu­r nā­ma­go­trā­ṇi pu­ṇya­m­, <lb n="259,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 259,07</span>i­ta­ra­t pā­pa­m­, iti va­ca­nā­t | ta­dā­sra­va­ni­mi­tta­vi­pra­ti­pa­tti­vi­pa­ttyartham idam uktam | tatra pa­ra­saṃ­tā­ne duḥ­kha­he­tuḥ <lb n="259,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 259,08</span>puruṣaḥ pāpam ātmany ā­sra­va­ya­ti su­kha­he­tuḥ puṇyam iti<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_92">paratra su­kha­duḥ­kho­tpā­da­nā­t pu­ṇya­pā­pa­ba­ndhai­kā­nte <lb n="259,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 259,09</span>katham a­ce­ta­nāḥ kṣī­rā­da­yaḥ</seg> ka­ṇṭa­kā­da­yo vā <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_92">na ba­dhye­ra­n</seg> ? pa­ra­smi­n su­kha­duḥ­kha­yo­r u­tpā­da­nā­t | cetanā <lb n="259,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 259,10</span>eva bandhārhā iti cet tarhi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_92">vī­ta­rā­gāḥ</seg> kathaṃ na ba­dhye­ra­n ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_92">tannimittatvā</seg> d bandhasya | teṣām abhisandher a­bhā­vā­n na <lb n="259,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 259,11</span>bandha iti cet tarhi na paratra su­kha­duḥ­kho­tpā­da­naṃ pu­ṇya­pā­pa­ba­ndha­he­tu­r ity ekāntaḥ saṃ­bha­va­ti | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_93 a_335"><l ana="sbt" n="sbt_93ab"><lb n="259,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 93ab</span>puṇyaṃ dhruvaṃ svato duḥkhāt pāpaṃ ca sukhato yadi | </l><l ana="sbt" n="sbt_93cd"><lb n="259,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 93cd</span>vī­ta­rā­go munir vidvāṃs tābhyāṃ yu­ñja­yā­n ni­mi­tta­taḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">93</ref> || </l></lg><p n="a_336" rend="justify"><lb n="259,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 259,14</span>svasmin duḥ­kho­tpā­da­nā­t puṇyaṃ su­kho­tpā­da­nā­t tu pāpam iti ya­dī­ṣya­te tadā vī­ta­rā­go vidvāṃś ca munis tābhyāṃ <lb n="259,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 259,15</span>pu­ṇya­pā­pā­bhyā­m ātmānaṃ yuñjyān ni­mi­tta­sa­dbhā­vā­t­, vī­ta­rā­ga­sya kā­ya­kle­śādi­rū­pa­duḥ­kho­tpa­tte­r vi­du­ṣa­s ta­ttva­jñā­na­saṃ­to<span type="hard-break">- </span><lb n="259,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 259,16</span>ṣa­la­kṣa­ṇa­su­kho­tpa­tte­s tanni­mi­tta­tvā­t | </p><p n="a_337" rend="justify"><lb n="259,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 259,17</span>syān ma­taṃ­–­'­sva­smi­n duḥkhasya sukhasya co­tpa­ttā­v api vī­ta­rā­ga­sya ta­ttva­jñā­na­va­ta­s tadabhi­saṃ­dhe­r a­bhā­vā­n na puṇya<span type="hard-break">- </span><lb n="259,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 259,18</span>pāpābhyāṃ yogas tasya ta­da­bhi­saṃ­dhi­ni­ba­ndha­na­tvā­t­' iti tarhy a­ne­kā­ntasiddhir e­vā­yā­tā | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_93">ā­tma­su­kha­duḥ­khā­bhyāṃ <lb n="259,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 259,19</span>pā­pe­ta­rai­kā­nta­kṛ­tā­nte punar a­ka­ṣā­ya­syā­pi dhruvam eva bandhaḥ syāt | tato na kaścin mo­k­‍­tu­m a­rha­ti­, tadu<span type="hard-break">- </span><lb n="259,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 259,20</span>bha­yā­bhā­vā­saṃ­bha­va­vā­t</seg> | nahi pu­ṇya­pā­po­bha­ya­ba­ndhā­bhā­vā­saṃ­bha­ve muktir nāma, saṃ­sṛ­te­r a­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | tato naitā<span type="hard-break">- </span><lb n="259,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 259,21</span>v ekāntau saṃ­bhā­vye­te dṛ­ṣṭe­ṣṭa­vi­ru­ddha­tvā­t sa­dā­dye­kā­nta­va­t | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_94 a_338"><l ana="sbt" n="sbt_94ab"><pb n="260"/><lb n="260,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 94ab</span>vi­ro­dhā­n no­bha­yai­kā­tmyaṃ syā­dvā­da­nyā­ya­vi­dvi­ṣā­m | </l><l ana="sbt" n="sbt_94cd"><lb n="260,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 94cd</span>a­vā­cya­tai­kā­nte 'py uktir nā­vā­cya­m iti yujyate || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">94</ref> || </l></lg><p n="a_339" rend="justify"><lb n="260,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 260,03</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_94">pra­stu­tai­kā­nta­dva­ya­si­ddhā­nte vyāhater a­na­bhi­dhe­ya­tā­yām a­na­bhi­dhe­yā­bhi­dhā­na­vi­ro­dhā­t ka­thaṃ­ci­d eveti <lb n="260,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 260,04</span>yuktam</seg> | nahi svasminn a­nya­smi­n vā sukhāt duḥkhāc ca puṇyam eva pāpam eva vā ta­du­bha­ya­m eva ceti va­da­tā­m avyā<span type="hard-break">- </span><lb n="260,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 260,05</span>hatiḥ saṃ­bha­va­ti nāpi ta­thā­'­vā­cya­tai­kā­nte '­vā­cya­m ity a­bhi­dhā­na­m a­vi­ru­ddhaṃ­, yataḥ syādvādo na yuktaḥ syāt | </p><p n="a_340" rend="justify"><lb n="260,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 260,06</span>kathaṃ syādvāde pu­ṇya­pā­pā­sra­vaḥ syād ity āhuḥ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_95 a_341"><l ana="sbt" n="sbt_95ab"><lb n="260,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 95ab</span>vi­śu­ddhi­saṃ­kle­śāṅgaṃ cet sva­pa­ra­sthaṃ su­khā­su­kha­m | </l><l ana="sbt" n="sbt_95cd"><lb n="260,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 95cd</span>pu­ṇya­pā­pā­sra­vo yukto na ced vyarthas ta­vā­rha­taḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">95</ref> || </l></lg><p n="a_342" rend="justify"><lb n="260,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 260,09</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_95">ātmanaḥ parasya vā su­kha­duḥ­kha­yo­r vi­śu­ddhi­saṃ­kle­śā­ṅga­yo­r eva pu­ṇya­pā­pā­sra­va­he­tu­tvaṃ­, na cā­nya­thā­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="260,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 260,10</span>prasaṅgāt</seg> | vi­śu­ddhi­kāraṇasya vi­śu­ddhi­kā­rya­sya vi­śu­ddhi­sva­bhā­va­sya vā viśuddhyaṅgasya, saṃ­kle­śa­kā­ra­ṇa­sya saṃ­kle­śa­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="260,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 260,11</span>ryasya saṃ­kle­śa­sva­bhā­va­sya vā saṃ­kle­śā­ṅgasya ca, sukhasya duḥkhasya vā ta­du­bha­ya­sya vā sva­pa­ro­bha­ya­stha­sya pu­ṇyā­sra­va<span type="hard-break">- </span><lb n="260,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 260,12</span>hetutvaṃ pā­pā­sra­va­he­tu­tvaṃ ca ya­thā­kra­maṃ pra­ti­pa­tta­vya­m | na cā­nya­thā­, ya­tho­di­tapra­kā­re­ṇā­ti­pra­sa­ṅga­sye­ṣṭa­vi­parīte 'pi <lb n="260,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 260,13</span>pu­ṇya­pā­pa­ba­ndha­pra­sa­ṅga­sya du­rni­vā­ra­tvā­t | kaḥ punaḥ saṃkleśaḥ kā vā vi­śu­ddhi­r iti ced u­cya­te­ —<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_95">ā­rta­rau­dra­dhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="260,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 260,14</span>na­pa­ri­ṇā­maḥ saṃ­kle­śa­s tadabhāvo vi­śu­ddhi­r ātmanaḥ svātmany ava­sthā­na­m</seg> | ta­trā­rta­dhyā­naṃ ca­tu­rvi­dhaṃ­, 'ārta<span type="hard-break">- </span><lb n="260,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 260,15</span>m a­ma­no­jña­sya saṃ­pra­yo­ge tadvi­pra­yo­gā­ya smṛ­ti­sa­ma­nvā­ro­, vi­pa­rī­taṃ mano­jña­sya­, vedanāyāś ca, nidānaṃ ce'ti sūtra<span type="hard-break">- </span><lb n="260,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 260,16</span>ca­tu­ṣṭa­ye­na tathā pra­ti­pā­da­nā­t | rau­dra­dhyā­naṃ ca­tu­rvi­dhaṃ­, hiṃ­sā­di­ni­mi­tta­bhe­dā­t '­hiṃ­sā­nṛ­ta­ste­ya­vi­ṣa­ya­saṃ­ra­kṣa­ṇe­bhyo <lb n="260,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 260,17</span>rau­dra­m­' ity atra sūtre pra­kā­śa­nā­t | 'mithyāda­rśa­nā­vi­ra­ti­pra­mā­da­ka­ṣā­ya­yo­gā ba­ndha­he­ta­vaḥ­' ta eva saṃ­kle­śa­pa­ri­ṇā­mā <lb n="260,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 260,18</span>iti na vi­ru­dhye­te teṣām ā­rta­rau­dra­dhyā­na­pa­ri­ṇā­ma­kāra­ṇa­tve­na saṃ­kle­śā­ṅga­tva­va­ca­nā­t­, tatkā­rya­hiṃ­sā­di­kri­yā­va­t | <lb n="260,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 260,19</span>'kāyavāṅ manaḥ karma yogaḥ' sa ā­sra­vaḥ­, śubhaḥ pu­ṇya­syā­śu­bhaḥ pā­ya­sye­'­ty api na vi­ru­ddhaṃ­, kā­yā­di­yo­ga­syā­pi tatkā<span type="hard-break">- </span><lb n="260,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 260,20</span>ra­ṇa­kā­rya­tve­na saṃ­kle­śa­tva­vya­va­sthi­teḥ | etena ta­da­bhā­ve viśuddhiḥ sa­mya­gda­rśa­nā­di­he­tuḥ dha­rmya­śu­kla­dhyā­na­sva­bhā­vā <lb n="260,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 260,21</span>ta­tkā­rya­vi­śu­ddhi­pa­ri­ṇā­mātmikā ca vyā­khyā­tā­, tasyām e­vā­tma­ny a­va­sthā­na­saṃ­bha­vā­t | tad evaṃ vivādā­dhyā­si­tāḥ <lb n="260,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 260,22</span>kā­yā­di­kri­yāḥ sva­pa­ra­su­kha­duḥ­kha­he­ta­vaḥ saṃ­kle­śa­kā­ra­ṇa­kā­rya­sva­bhā­vāḥ prā­ṇi­nā­ma­śu­bha­pha­la­pu­dga­la­saṃ­ba­ndha­he­ta­vaḥ saṃkle<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="261"/><lb n="261,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 261,01</span>śā­ṅga­tvā­d vi­ṣa­bha­kṣa­ṇā­di­kā­yā­di­kri­yā­va­t | tathā vi­vā­dā­pa­nnāḥ kā­yā­di­kri­yāḥ sva­pa­ra­su­kha­duḥ­kha­he­ta­vo viśuddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="261,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 261,02</span>kā­ra­ṇa­kā­rya­sva­rū­pāḥ prāṇināṃ śu­bha­pha­la­pu­dga­la­saṃ­ba­ndha­he­ta­vo­, vi­śu­ddhya­ṅga­tvā­t pa­thyā­hā­rā­di­kā­yā­di­kri­yā­va­t | <lb n="261,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 261,03</span>ye śu­bhā­śu­bha­pha­la­pu­dga­lā­s te puṇyaṃ pāpaṃ ca ka­rmā­ne­ka­vi­dha­m | iti saṃ­kṣe­pā­t sa­ka­la­śu­bhā­śu­bha­ka­rmā­sra­va­ba­ndha­kā­ra­ṇaṃ <lb n="261,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 261,04</span>sūcitaṃ bha­va­ti­, vi­sta­ra­ta­s tasyāsra­va­ba­ndhā­dhyāye su­ni­rū­pi­ta­tvā­t | tataḥ syāt sva­pa­ra­sthaṃ su­kha­duḥ­khaṃ pu­ṇyā­sra­va<span type="hard-break">- </span><lb n="261,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 261,05</span>hetur vi­śu­ddhya­ṅga­tvā­t | syāt pā­pā­sra­va­he­tuḥ saṃ­kle­śā­ṅga­tvā­t | syād u­bha­yaṃ­, kra­mā­rpi­ta­ta­ddva­yā­t | syād a­va­kta­vyaṃ­, <lb n="261,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 261,06</span>sa­hā­rpi­ta­ta­ddva­yā­t | syāt pu­ṇya­he­tu­r a­va­kta­vyaṃ ca, syāt pā­pa­he­tu­r avaktavyaṃ ca, syād ubhayaṃ cā­va­kta­vyaṃ ca, svahetu<span type="hard-break">- </span><lb n="261,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 261,07</span>vi­ṣa­yā­t | iti sa­pta­bha­ṅgī­pra­kri­yā pū­rva­va­dyo­ja­nī­yā | </p><lg n="a_343"><l rend="center"><lb n="261,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 261,08</span>na kiṃcit pāpāya pra­bha­va­ti na vā pu­ṇya­ta­ta­ye­, </l><l rend="center"><lb n="261,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 261,09</span>pra­vṛ­ddhe­ddhāṃ śuddhiṃ sa­ma­dhi­va­sa­to dhvaṃ­sa­vi­dhurām | </l><l rend="center"><lb n="261,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 261,10</span>bhavet pu­ṇyā­yai­vā­khi­la­m api vi­śu­ddhya­ṅgam aparaṃ</l><l rend="center"><lb n="261,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 261,11</span>mataṃ pā­pā­yai­ve­ty uditam a­va­tā­d vo mu­ni­pa­teḥ || <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> || </l></lg><p rend="center" ana="trailer" n="a_344"><lb n="261,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 261,12</span>ity ā­pta­mī­māṃ­sā­la­ṅkṛ­tau navamaḥ pa­ri­cche­daḥ | </p><p rend="center-bold" ana="head" n="a_345"><pb n="262"/><lb n="262,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 262,01</span>atha daśamaḥ pa­ri­cche­daḥ | </p><lg n="a_346"><l rend="center"><lb n="262,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 262,02</span>śrī­ma­da­ka­la­ṅka­vi­vṛ­tāṃ sa­ma­nta­bhadroktim atra saṃ­kṣe­pā­t | </l><l rend="center"><lb n="262,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 262,03</span>pa­ra­mā­ga­mā­rtha­vi­ṣa­yā­m a­ṣṭa­sa­ha­srī pra­kā­śa­ya­ti || </l></lg><lg ana="sub-base-text" n="sbt_96 a_347"><l rend="center-bold" ana="sbt" n="sbt_96ab"><lb n="262,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 96ab</span>ajñānāc ced dhruvo bandho jñe­yā­na­ntyā­n na kevalī | </l><l rend="center-bold" ana="sbt" n="sbt_96cd"><lb n="262,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 96cd</span>jñā­na­sto­kā­d vi­mo­kṣa­ś ce­da­jñā­nā­d ba­hu­to­nya­thā || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">96</ref> || </l></lg><p n="a_348" rend="justify"><lb n="262,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 262,06</span>pra­sa­jya­pratiṣedhe jñā­na­syā­bhā­vo '­jñā­naṃ­, pa­ryu­dā­se tato '­nya­nmi­thyā­jñā­na­m a­jñā­na­m | tatra yadi jñā­nā­bhā­vā­d <lb n="262,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 262,07</span>dhruvo '­va­śyaṃ­bhā­vī­ba­ndhaḥ syāt tadā kevalī na kaścit syāt | sa­ka­la­vi­parya­ya­ra­hi­taṃ ta­ttva­jñā­na­m a­sa­hā­yaṃ ke­va­la­m­, evaṃ <lb n="262,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 262,08</span>ta­ttvā­bhyā­sā­n nāsmin me nāham ity a­pa­ri­śe­ṣa­m | a­vi­pa­rya­yā­d viśuddhaṃ ke­va­la­m u­tpa­dya­te jñā­na­m­' iti va­ca­nā­t | <lb n="262,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 262,09</span>ta­dyo­gā­t ke­va­lī­ty ucyate | sa kathaṃ na syād iti cet, ta­du­tpa­tteḥ pūrvam a­śe­ṣa­jñā­nā­bhā­vā­t­, ka­ra­ṇa­ja­vi­jñā­na­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="262,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 262,10</span>tī­ndri­yā­rthā­vi­ṣa­ya­tvā­d a­nu­mā­na­sya cātyantaṃ pa­ro­kṣā­rthā­go­ca­ra­tvā­d ā­ga­ma­syā­pi sāmānyato '­vi­śe­ṣārtha­vi­ṣa­ya­tvā­d a<span type="hard-break">- </span><lb n="262,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 262,11</span>yo­gi­nā­m a­śe­ṣa­vi­śe­ṣa­vi­ṣa­ya­jñā­na­vi­ro­dhā­t | na cā­kṣa­li­ṅgaśa­bda­jñā­na­pa­ri­cche­dya e­vā­rtha­s tato 'paro nāstī<span type="hard-break">- </span><lb n="262,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 262,12</span>ti śakyaṃ vaktuṃ, jñe­ya­syā­na­ntyā­t­, prakṛ­ti­vi­varta­vi­śe­ṣā­ṇāṃ pu­ru­ṣā­ṇāṃ cā­na­nta­to­pagamāt | </p><p n="a_349" rend="justify"><lb n="262,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 262,13</span>syān mataṃ — '­pra­kṛ­ti­pu­ru­ṣa­vi­ve­ka­jñā­nād e­vā­ga­ma­ba­la­bhā­vi­naḥ stokād api ta­ttvā­bhyā­sa­svā­tma­bhā­vā­t ke­va­la­jñā<span type="hard-break">- </span><lb n="262,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 262,14</span>nabhṛd bhavet | sa eva ca tasya vimokṣaḥ punaḥ saṃ­sā­rā­bhā­vā­d a­nā­ga­ta­ba­ndha­ni­ro­dhā­t­' iti tad apy a­yu­ktaṃ­, stoka<span type="hard-break">- </span><lb n="262,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 262,15</span>jñā­nā­pe­kṣa­yā bahor a­jñā­nā­dba­ndha­sya pra­sa­ṅgā­d e­ṣya­dba­ndha­ro­dhā­saṃ­bha­vā­d vi­mo­kṣā­nu­pa­pa­tteḥ | atha ta­ttva­jñā­ne­na stokenāpi <lb n="262,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 262,16</span>ba­ho­ra­jñā­na­sya pra­ti­ha­ta­śa­kti­ka­tvā­n na ta­nni­ba­ndha­no bandhaḥ saṃ­bha­va­tī­ti mataṃ tad apy a­sa­t­, pra­ti­jñā­t a­vi­ro­dhā­t | <lb n="262,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 262,17</span>yat khalu pra­ti­jñā­ta­m a­jñā­nā­d dhruvo bandha iti tad vi­ru­dhya­te | a­thā­khi­la­jñā­nābhāvād a­jñā­nā­d a­va­śyaṃ­bhā­vī bandho na <lb n="262,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 262,18</span>jñā­na­sto­ka­mi­śra­ṇād iti mataṃ tad apy a­sa­mya­k­, sarvadā ba­ndhā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t sarvasya prāṇinaḥ kiṃ­ci­jjñā­na­saṃ­bha­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="262,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 262,19</span>n muktau ba­ndha­pra­sa­kte­ś ca, tatra sa­ka­la­jñā­nā­bhā­va­sya ba­ndha­he­toḥ saṃ­bha­vā­t­, asaṃ­pra­jñā­ta­yo­gā­va­sthā­yāṃ ca tadā draṣṭuḥ <pb n="263"/><lb n="263,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,01</span>svarūpe '­va­sthā­na­m iti va­ca­nā­t | svarūpaṃ ca puṃsaś cai­ta­nya­mā­traṃ sa­ka­la­jñā­na­rahitam | iti mokṣahetur eva ba­ndha­he­tuḥ <lb n="263,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,02</span>syāt | yadi punas ta­ttva­jñā­na­sya prāgabhāvād bandho na pra­dhvaṃ­sā­bhā­vād iti mataṃ tadā sa­mā­vi­rbhū­ta­ta­ttva­jñā­na­sya <lb n="263,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,03</span>ka­sya­ci­t ku­ta­ści­d vi­pa­rya­ya­jñā­na­kā­ra­ṇā­d a­nta­ra­ṅgā­d bahi­ra­ṅgā­d vā vi­pa­rya­ya­jñā­no­tpa­ttau ta­ttva­jñā­na­pra­dhvaṃ­sā­d bandhaḥ kathaṃ <lb n="263,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,04</span>yujyeta ? syān mataṃ —­sa­ka­la­ta­ttva­jñā­no­tpa­ttau niḥ­śe­ṣa­mi­thyā­jñā­na­ni­vṛ­tte­r a­saṃ­pra­jñā­ta­yo­go­tpa­ttau tu ta­ttva­jñā­na­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="263,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,05</span>pi nāśād a­śe­ṣa­jñā­nā­bhā­vā­khyā­d a­jñā­nā­nmo­kṣa eva, tato 'nyasmāt sa­mya­gjñā­na­prā­ga­bhā­va­pra­dhvaṃ­sa­rū­pā­d bandha eveti <lb n="263,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,06</span>tad apy a­sā­dhī­yaḥ­, ke­va­lya­bhā­va­pra­sa­ṅga­syā­bhidhānāt | sto­ka­ta­ttva­jñā­nā­pra­ti­baddhāt ta­thā­vi­dhāda­jñā­nā­d bandha ity api vi­ru­ddhaṃ­, <lb n="263,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,07</span>pra­va­rta­kadha­rma­he­toḥ sto­ka­ta­ttvajñānāt pra­ti­ha­tā­śe­ṣā­jñā­na­śa­kti­kā­t pu­ṇya­ba­ndhā­bhā­vā­nu­ṣa­ṅgā­t | tato jñā­nā­bhā­va­la<span type="hard-break">- </span><lb n="263,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,08</span>kṣaṇād a­jñā­nā­n nā­va­śyaṃ­bhā­vī bandha iti pakṣaḥ kṣe­maṃ­ka­raḥ sto­ka­ta­ttva­jñā­nā­n mokṣa iti pa­kṣa­va­t | </p><p n="a_350" rend="justify"><lb n="263,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,09</span>atha mi­thyā­jñā­na­la­kṣa­ṇā­d a­jñā­nā­d dhruvo bandhaḥ syāt, '­dha­rme­ṇa ga­ma­na­m ūrdhvaṃ ga­ma­na­m a­dha­stā­d bhavaty a­dha­rme­ṇa | <lb n="263,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,10</span>jñānena cā­pa­va­rgo vi­pa­rya­yā­d iṣyate bandha' iti vacanāt | vi­pa­rya­yo mi­thyā­jñā­naṃ sa­ha­ja­m āhāryaṃ cā­ne­ka­vi­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="263,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,11</span>m ity a­bhi­ma­taṃ tad apy a­sa­tyaṃ­, ke­va­lya­bhā­va­pra­sa­kteḥ­, sama­yā­nta­ra­śra­va­ṇa­ja­ni­tā­ne­ka­vi­dhā­hā­rya­vi­pa­rya­ya­sya sāṃ­khyā­ga­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="263,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,12</span>bhā­va­nā­ba­lo­dbhū­ta­ta­ttva­jñā­nā­d vināśe 'pi sa­ha­ja­sya vi­pa­rya­ya­syā­ni­vṛ­tteḥ | ke­va­la­jñā­nā­t prāg ba­ndha­syā­va­śyaṃ­bhā­vā­t ta<span type="hard-break">- </span><lb n="263,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,13</span>nnibandha­na­mi­thyā­jñā­nā­nta­ro­dbhū­teḥ ke­va­lo­dbhū­ti­vi­ro­dhā­t | na cā­ga­ma­ba­lā­t sa­ka­la­ta­ttva­jñā­nā­vi­rbhū­ti­r u­pa­pa­dya­te­, jñeyasya <lb n="263,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,14</span>vi­śe­ṣa­to '­na­nta­tvā­dā­ga­māvi­ṣa­ya­tvā­d a­nu­mā­nā­dya­vi­ṣa­ya­tva­va­t, yataḥ kṛ­tsna­mi­thyā­jñā­na­ni­vṛ­tteḥ ke­va­lā­vi­rbhā­vaḥ <lb n="263,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,15</span>saṃ­bhā­vya­te | sto­ka­ta­ttva­jñā­nā­n mokṣa ity apy anena ni­rā­kṛ­taṃ­, bahuto mi­thyā­jñā­nā­d bandhasya prasakteḥ | sto­ka­ta­ttva<span type="hard-break">- </span><lb n="263,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,16</span>jñā­nu­pra­ti­ha­tā­d bahuto mi­thyā­jñā­nā­n na bandha iti cet katham evaṃ mi­thyā­jñā­nā­d dhruvo bandhaḥ syāt ? kathaṃ <lb n="263,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,17</span>vā sto­ka­ta­ttva­jñā­nā­t pra­va­rta­ka­dha­rma­ni­ba­ndha­nā­t pu­ṇya­ba­ndhaḥ ? iti du­ra­va­bo­dha­m | e­te­nā­ntya­mi­thyājñānān na bandha <lb n="263,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,18</span>ity etad apy a­pā­staṃ­, pra­ti­jñā­ta­vi­ro­dhā­vi­śe­ṣā­t | rā­gā­di­do­ṣa­sa­hi­tā­n mi­thyā­jñā­nā­d bandho ni­rdo­ṣā­n na bandha ity api <lb n="263,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,19</span>pra­ti­jñā­ta­ni­ro­dhi kā­pi­lā­nāṃ­, vai­rā­gya­sa­hi­tā­ta­ttva­jñā­nā­n mo­kṣa­va­ca­na­va­t | </p><p n="a_351" rend="justify"><lb n="263,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,20</span>e­te­nai­ta­d api pra­tyā­khyā­taṃ­, yad uktaṃ, pareṇa '­duḥ­kha­ja­nma­pra­vṛ­tti­do­ṣa<span resp="?" rend="underline">mi­thyā­jñā­nā­nā­m u­tta­ro­tta­rā­pā­ye ta­da­na­nta­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="263,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,21</span>bhāvān niḥ­śre­ya­sa</span>' iti, mi­thyā­jñā­nā­d avaśyaṃ do­ṣo­dbhū­tau doṣāc ca pra­vṛ­tte­r dha­rmā­dha­rma­saṃ­jñi­kā­yāḥ prādur bhāve, tato 'pi <lb n="263,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 263,22</span>janmanaḥ pra­sū­tau­, tato 'pi duḥ­kha­syai­ka­viṃ­śa­ti­pra­kārasya pra­sa­ve­, ke­va­li­naḥ sākṣād a­śe­ṣa­ta­ttva­jñā­na­va­to '­sa­ttva­pra­sa­ṅgā­t­, <pb n="264"/><lb n="264,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,01</span>a­sma­dā­di­pratya­kṣā­nu­mā­no­pa­mā­nā­ga­maiḥ pramāṇaiḥ sa­ka­la­ttva­jñā­nā­saṃ­bha­vā­n niḥ­śe­ṣa­mi­thyā­jñā­na­ni­vṛ­ttya­yo­gā­t sakalajñe<span type="hard-break">- </span><lb n="264,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,02</span>ya­vi­śe­ṣā­ṇā­m ā­na­ntyā­t, so 'yaṃ pra­mā­ṇā­rtho '­pa­ri­saṃ­khye­yaḥ pra­mā­ṇa­bhṛdbhe­da­syā­pa­ri­saṃ­khye­yatvād iti svayam a­bhi­dhā­nā­t | <lb n="264,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,03</span>na ca mi­thyā­jñā­na­sya kā­rtsnye­nā­ni­vṛ­ttau sa­ka­la­do­ṣa­ni­vṛ­ttiḥ | ta­da­ni­vṛ­ttau ca na pra­vṛ­tti­ni­vṛ­ttiḥ | <lb n="264,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,04</span>ta­da­na­pā­ye ca na janmano 'pāyaḥ | tato nā­śe­ṣa­duḥ­khā­pā­ya­ś ca | iti gatā niḥ­śre­ya­sa­ka­thā | yadi pu­na­rā­tmā­dya<span type="hard-break">- </span><lb n="264,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,05</span>pa­va­rga­pa­rya­ntapra­me­ya­ta­ttva­jñā­nā­d aparaniḥ­śre­ya­sa­prā­pti­r iṣyate na punaḥ pra­mā­ṇā­di­ṣo­ḍa­śa­pa­dā­rtha­vi­śe­ṣa­ta­ttva­jñā­nā­d yena <lb n="264,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,06</span>jñā­na­sto­kād eva vi­mo­kṣa­si­ddheḥ kevalī na syād iti mataṃ tadā bahor mi­thyā­jñā­nā­d bandhaḥ kiṃ na bhavet ? ta­ttva­jñā­ne­na <lb n="264,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,07</span>tasya pra­ti­ha­ta­tvā­d iti cet, katham evaṃ mi­thyā­jñā­nā­d dhruvo bandhaḥ syād ity uktam ? do­ṣa­sa­hi­tā­n mi­thyā­jñā­nā­d bandha <lb n="264,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,08</span>iti cānena ni­rā­kṛ­taṃ­, yogijñānāt prā­gdo­ṣā­ni­vṛ­tte­s ta­tkā­ra­ṇa­mi­thyā­jñā­na­saṃ­ta­teḥ saṃ­bha­vā­t | etena vai­śe­ṣi­ka­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="264,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,09</span>tam a­pā­sta­m '­i­cchā­d veṣābhyāṃ bandha' iti, ke­va­lya­bhāvā­vi­śe­ṣā­t | </p><p n="a_352" rend="justify"><lb n="264,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,10</span>'avi­dyā­tṛ­ṣṇā­bhyāṃ ba­ndho­va­śyaṃ­bhā­vī | duḥkhe vi­pa­ryā­sa­matistṛṣṇā vā ba­ndha­kā­ra­ṇa­m | janmino yasya te <lb n="264,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,11</span>na sto na sa janmādhi­ga­ccha­ti | ' iti tā­thā­ga­ta­ma­ta­m api na sa­mya­k­, yo­gi­jñā­nā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | ayoginaḥ <lb n="264,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,12</span>pratyakṣānu­mā­nā­bhyā­m a­khi­la­ta­ttva­jñā­na­rū­pā­yā vidyāyā e­vā­yo­gā­t ta­dvi­śe­ṣa­jñe­ya­syā­na­ntyā­t svayam '­a­na­ntā loka<span type="hard-break">- </span><lb n="264,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,13</span>dhātava' iti va­ca­nā­t | na cā­vi­dyā­nu­cche­de tṛṣṇā ni­va­rta­te yataḥ sugataḥ syāt | atha jñā­na­sto­kā­d vimokṣa <lb n="264,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,14</span>i­ṣya­te­, he­yo­pā­de­ya­ta­ttva­sya sā­bhyu­pā­ya­sya vedakaḥ sugata iti va­ca­nā­t | tarhi bahuto mi­thyā­jñā­nā­d bandhaḥ <lb n="264,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,15</span>si­dhya­tu­, ta­nni­ba­ndha­na­tṛ­ṣṇā­yā api saṃ­bha­vā­t | katham anyathā mi­thyā­va­bo­dha­tṛ­ṣṇā­bhyā­m a­va­śyaṃ­bhā­vī bandha iti <lb n="264,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,16</span>pratijñā na vi­ru­dhya­te ? </p><p n="a_353" rend="justify"><lb n="264,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,17</span>e­te­nai­ta­d api pra­tyā­khyā­taṃ yad uktaṃ vṛ­ddha­bau­ddhaiḥ '­a­vi­dyā­pra­tya­yāḥ saṃskārāḥ saṃ­skā­ra­pra­tya­yaṃ vijñānaṃ jñānapra<span type="hard-break">- </span><lb n="264,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,18</span>tyayaṃ nā­ma­rū­paṃ nā­ma­rū­pa­pra­tya­yaṃ ṣa­ḍā­ya­ta­naṃ ṣa­ḍā­ya­ta­na­pra­tya­yaḥ sparśaḥ spa­rśa­pra­tya­yā vedanā ve­da­nā­pra­tya­yā tṛṣṇā <lb n="264,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,19</span>tṛ­ṣṇā­pra­tya­ya­m u­pā­dā­na­m u­pā­dā­na­pra­tya­yo bhavo bha­va­pra­tya­yā jātir jā­ti­pra­tya­yaṃ ja­rā­ma­ra­ṇa­m­' iti dvādaśāṅgaṃ pratītya <lb n="264,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,20</span>sa­mu­tpā­da­sya saṃ­bha­vā­t­, kṣa­ṇi­ka­ni­rā­tma­kā­śu­ci­duḥ­khe­ṣu tadviparī­ta­jñā­na­la­kṣa­ṇā­vi­dyo­da­ye kvacid api jñeye tatpra<span type="hard-break">- </span><lb n="264,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,21</span>tya­ya­saṃ­skā­rā­ṇāṃ pu­ṇyā­pu­ṇyā­ne­jya­pra­kā­rā­ṇāṃ śubhāśu­bhā­nu­bha­ya­vi­ṣa­yā­ṇā­m a­va­śyaṃ­bhā­vā­t­, tadbhāve ca va­stu­pra­ti­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="264,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,22</span>jña­pti­la­kṣa­ṇa­vi­jñā­na­sya vi­ka­lpā­tma­naḥ saṃ­bha­vā­t­, ta­tsaṃ­bha­ve ca vi­jñā­na­sa­mu­dbhū­ta­rū­pa­ve­da­nā­saṃ­jñā­saṃ­skā­ra­jñā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="264,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 264,23</span>la­kṣa­ṇa­nā­m a­pṛ­thi­vyā­di­bhū­ta­ca­tu­ṣṭa­yā­tma­ka­rū­pa­sa­mu­dā­ya­la­kṣa­ṇa­sya nā­ma­rū­pa­sya siddheḥ, tatsiddhau ca cakṣurā­di­ṣa­ḍā­ya<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="265"/><lb n="265,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 265,01</span>ta­na­syā­tma­kṛ­tya­kri­yāpra­vṛ­tti­he­toḥ pra­sū­teḥ­, ta­tpra­sū­tau ca ta­ddhe­tū­nāṃ ṣaṇṇāṃ spa­rśa­kā­yā­nāṃ rūpaṃ cakṣuṣā paśyāmī<span type="hard-break">- </span><lb n="265,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 265,02</span>tyā­di­vi­ṣa­ye­ndri­ya­vi­jñā­na­sa­mū­ha­la­kṣa­ṇā­nāṃ prā­du­rbhā­vā­t ta­tprā­du­rbhā­ve spa­rśā­nu­bha­va­la­kṣa­ṇā­yā ve­da­nā­yāḥ sa­dbhā­vā­t­, <lb n="265,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 265,03</span>ta­tsa­dbhā­ve ca vi­ṣa­yā­dhya­vasā­na­la­kṣa­ṇa­tṛ­ṣṇā­yāḥ sa­mu­tpā­dā­t­, ta­tsa­mu­tpā­de tṛ­ṣṇā­vai­pu­lya­la­kṣa­ṇa­syo­pā­dā­na­syoda­yā­t­, <lb n="265,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 265,04</span>ta­du­da­ye ca pu­na­rbha­vaja­na­ka­ka­rma­la­kṣa­ṇa­bha­va­sya bhā­vā­t­, tadbhāve cā­pū­rva­ska­ndha­prā­du­rbhā­va­la­kṣa­ṇā­yā jāter u­tpā­dā­t­, <lb n="265,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 265,05</span>ta­du­tpa­ttau ca ska­ndha­pa­ri­pā­kapra­dhvaṃ­sa­la­kṣa­ṇa­ja­rā­ma­ra­ṇa­sa­dbhā­vā­t ke­va­li­naḥ ka­sya­ci­t su­ga­ta­syā­saṃ­bha­va­pra­sa­ṅgā­t anyathā <lb n="265,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 265,06</span>pra­ti­jñā­tavi­ro­dhā­t | tataḥ sūktaṃ, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_96">yadi bandho 'yam a­jñā­nā­n nedānīṃ kaścin mu­cya­te­, sa­rva­syai­va kvacid ajñāno<span type="hard-break">- </span><lb n="265,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 265,07</span>pa­pa­tte­r jñe­yā­na­ntyā­d iti</seg> ke­va­li­naḥ prāk sa­rva­jñā­saṃ­bha­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_96">yadi punar jñā­na­ni­rhrā­sād brahmaprāptir a­jñā­nā­t <lb n="265,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 265,08</span>sutarāṃ pra­sa­jye­ta­, duḥ­kha­ni­vṛ­tte­r iva su­kha­prā­ptiḥ</seg> | na hy alpa­duḥ­kha­ni­vṛ­tteḥ su­kha­prā­ptau ba­hu­ta­ra­duḥ­kha­ni­vṛ­ttau <lb n="265,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 265,09</span>sutarāṃ su­kha­prā­pti­r a­si­ddhā­, yena jñā­na­hā­ne­r alpāyāḥ pa­ra­bra­hma­prā­ptau sa­ka­lā­jñā­nā­t tatprāptiḥ sutarāṃ na syāt | <lb n="265,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 265,10</span>tato nāyam ekāntaḥ śre­yā­nā­m āsate jñā­na­sto­kā­n mokṣa iti, a­jñā­nā­d dhruvo bandha ity e­kā­nta­va­t | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_97 a_354"><l ana="sbt" n="sbt_97ab"><lb n="265,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 97ab</span>vi­ro­dhā­n no­bha­yai­kā­tmyaṃ syā­dvā­da­nyā­ya­vi­dvi­ṣā­m | </l><l ana="sbt" n="sbt_97cd"><lb n="265,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 97cd</span>a­vā­cya­tai­kā­nte 'py uktir nā­vā­cya­m iti yujyate || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">97</ref> || </l></lg><p n="a_355" rend="justify"><lb n="265,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 265,13</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_97">na hi sa­rvā­tma­nai­ka­syai­ka­dā jñā­na­sto­kā­n mokṣo ba­hu­ta­ś cā­jñā­nā­d bandha ity e­kā­nta­yo­r a­vi­ro­dhaḥ <lb n="265,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 265,14</span>syā­dvā­da­nyā­ya­vi­dvi­ṣāṃ si­dhya­ti­, yena ta­du­bha­yai­kā­tmyaṃ syāt</seg> | ta­thā­'­vā­cya­tai­kā­nte sva­va­ca­na­vi­ro­dhaḥ­pū­rva­va­t | </p><p n="a_356" rend="justify"><lb n="265,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 265,15</span>kutas tarhi pu­ṇya­pā­pa­ba­ndhaḥ prāṇināṃ ye­nā­bu­ddhi­pū­rvā­pe­kṣā­yā­m i­ṣṭā­ni­ṣṭaṃ sva­dai­va­taḥ syāt ? kuto vā mokṣo muner yataḥ <lb n="265,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 265,16</span>pau­ru­ṣā­di­ṣṭa­si­ddhi­r bu­ddhi­pū­rvā syāt ? cā­rvā­ka­ma­ta­m eva vā '­ba­ndha­mo­kṣā­bhā­va eva pa­ra­lo­kā­bhā­vā­d­' iti na bhavet ? <lb n="265,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 265,17</span>ity ārekāṃ ni­rā­ci­kī­rṣa­vaḥ prāhuḥ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_98 a_357"><l ana="sbt" n="sbt_98ab"><lb n="265,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 98ab</span>a­jñā­nā­n mohino bandho na jñānād vī­ta­mo­ha­taḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_98cd"><lb n="265,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 98cd</span>jñā­na­sto­kā­c ca mokṣaḥ syād amohān mo­hi­no­nya­thā || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">98</ref> || </l></lg><p n="a_358" rend="justify"><lb n="265,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 265,20</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_98">mo­ha­nī­ya­ka­rma­pra­kṛ­ti­la­kṣa­ṇā­d a­jñā­nā­d yuktaḥ ka­rma­ba­ndhaḥ</seg> sthi­tya­nu­bhā­gākhyaḥ sva­pha­la­dā­na­sa­ma­rthaḥ­, krodhā<span type="hard-break">- </span><lb n="265,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 265,21</span>di­ka­ṣā­yai­kā­rtha­sa­ma­vāyino mi­thyā­jñā­na­sya ca ajñānasya ca mo­ha­nī­ya­ka­rma­pra­kṛ­tiṃ la­kṣa­ya­taḥ puṃso ba­ndha­ni­ba­ndha<span type="hard-break">- </span><lb n="265,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 265,22</span>na­tvo­pa­pa­tteḥ '­sa­ka­ṣā­ya­tvā­j jīvaḥ karmaṇo yogyān pu­dga­lā­n ādatte sa bandha' iti va­ca­nā­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_98">tato 'nyato 'pi bandhā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span></seg> <pb n="266"/><lb n="266,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 266,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_98">bhyu­pa­ga­me '­ti­pra­sa­ṅgā­t</seg>, kṣī­ṇo­pa­śā­ntaka­ṣā­ya­syā­py a­jñā­nā­d ba­ndha­pra­sa­kteḥ | prakṛ­ti­pra­de­śa­ba­ndha­s tasyāpy astīti cen na, <lb n="266,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 266,02</span>ta­syā­bhi­ma­te­ta­r a­pha­la­dā­nā­sa­ma­rtha­tvā­t sa­yo­ga­ke­valiny api saṃ­bha­vā­d a­vi­vā­dā­pa­nna­tvā­t | na cā­trā­ga­ma­mā­traṃ­, yukter api <lb n="266,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 266,03</span>sa­dbhā­vā­t | tathā hi, vi­vā­dā­pa­nnaḥ prā­ṇi­nā­m i­ṣṭā­ni­ṣṭa­pha­la­dā­na­sa­ma­rtha­pu­dga­la­vi­śe­ṣa­saṃ­ba­ndhaḥ ka­ṣā­yai­kā­rtha­sa­ma­ve<span type="hard-break">- </span><lb n="266,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 266,04</span>tā­jñā­na­ni­ba­ndha­na­s tathātvāt pa­thye­ta­rā­hā­rā­di­saṃ­bandhavat | </p><p n="a_359" rend="justify"><lb n="266,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 266,05</span>nātra pra­ti­jñā­rthai­ka­de­śa­tvā­d asiddho hetur dharmiṇāne­kā­ntā­t­, tasya pra­ti­jñā­rtha­dha­rmi­dha­rma­sa­mū­hai­ka­de­śa­tve 'pi prasi<span type="hard-break">- </span><lb n="266,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 266,06</span>ddha­tva­va­ca­nā­t­, anityaḥ śabdaḥ śa­bda­tvā­d ity atrāpi hetor a­si­ddha­tva­vi­ro­dhā­t | na cātra viśeṣaṃ dharmiṇaṃ kṛtvā <lb n="266,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 266,07</span>sāmānyaṃ hetuṃ bruvataḥ kaścid doṣaḥ, pra­ya­tnā­na­nta­rī­ya­kaḥ śabdo vi­na­śva­raḥ pra­ya­tnā­na­nta­rī­ya­ka­tvā­d gha­ṭa­va­d iti <lb n="266,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 266,08</span>yathā | nanu śabdasya dharmitve pakṣā­vyā­pa­ko hetuḥ syāt, sa­mu­dra­gho­ṣā­deḥ pra­ya­tnā­na­nta­rī­ya­ka­tvā­bhā­vā­t | tato 'tra <lb n="266,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 266,09</span>pra­ya­tnā­na­nta­rī­ya­kaḥ śabdo viśiṣṭo dharmīti cet tarhi prāṇināṃ pu­dga­la­vi­śe­ṣa­saṃ­ba­ndha­sya dharmitve ta­thā­tva­sya ca <lb n="266,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 266,10</span>hetutve dṛ­ṣṭā­ntā­si­ddhi­prasakteḥ pra­kṛ­ti­pra­de­śa­ba­ndhā­bhyā­m a­nai­kā­ntika­tva­pra­sa­ṅgā­c ca vi­vā­dā­pa­nna­tva­vi­śe­ṣa­ṇa­m i­ṣṭā­ni­ṣṭa­pha<span type="hard-break">- </span><lb n="266,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 266,11</span>la­dā­na­sa­ma­rtha­tva­vi­śe­ṣa­ṇaṃ ca yu­kta­m­, i­ṣṭā­ni­ṣṭa­pha­la­dā­na­sa­ma­rtha­pu­dga­la­vi­śe­ṣa­saṃ­ba­ndha­tva­sya hetoḥ ka­ṣā­yai­kā­rtha­sa­ma­ve­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="266,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 266,12</span>jñā­na­ni­ba­ndha­na­tve­na vyāptasya pa­thye­ta­rā­hā­rā­di­ṣu pu­dga­la­vi­śe­ṣasaṃbandhe su­pra­si­ddha­tvā­d u­dā­ha­ra­ṇa­sya sā­dhya­sā­dha­na­dha­rma<span type="hard-break">- </span><lb n="266,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 266,13</span>vai­ka­lyā­bhā­vā­t­, hetoś cā­na­nva­ya­tvā­saṃ­bhavāt, vi­vā­dā­pa­nno dhūmo '­gni­ja­nmā dhū­ma­tvā­n ma­hā­na­sa­dhū­ma­va­d i­tyā­di­va­t | </p><p n="a_360" rend="justify"><lb n="266,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 266,14</span>na ce­ṣṭā­ni­ṣṭa­pha­la­dā­na­ma­sa­rthaḥ ka­rma­ba­ndhaḥ pu­dga­la­vi­śe­ṣa­saṃ­ba­ndho na bhavati, pu­dga­la­saṃ­ba­ndhe­na vi­pa­cya­mā­na­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="266,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 266,15</span>d vrīhyādivat | jī­va­vi­pākiṣu karmasu ta­da­bhā­vā­t pa­kṣā­vyā­pa­ko hetur iti cen na, teṣām api sa­ka­rma­jī­va­saṃ­ba­ndhe­na <pb n="267"/><lb n="267,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 267,01</span>vi­pa­cya­mā­na­tvā­t pu­dga­la­saṃ­ba­ndhe­na vi­pa­cya­mā­na­tva­sya prasiddheḥ pu­dga­la­kṣe­tra­bha­va­vi­pā­ki­ka­rma­va­t pa­kṣa­vyā­pa­ka­tva­si­ddheḥ | <lb n="267,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 267,02</span>pū­rvā­nu­bhū­ta­vi­ṣa­ya­sma­ra­ṇe­na su­kha­duḥ­kha­dā­yi­ṣu karmasu tada­bhā­vā­t pa­kṣā­vyā­pa­ka­tva­m asya hetor ity apy anena ni­rā­kṛ­taṃ­, <lb n="267,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 267,03</span>pa­ra­mpa­rayā pu­dga­la­saṃ­ba­ndhe­nai­va teṣāṃ vi­pa­cya­mā­na­tvā­c ca | na kiṃcit karma sākṣāt pa­ra­mpa­ra­yā vātmanaḥ pu­dga­la­saṃ­ba­ndha<span type="hard-break">- </span><lb n="267,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 267,04</span>m a­nta­re­ṇa vi­pa­cya­mā­na­m asti yena pau­dga­li­kaṃ na syāt | tato na ka­rma­ba­ndha­sya pu­dga­la­vi­śe­ṣa­saṃ­ba­ndhi­tva­m a­si­ddha­m | <lb n="267,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 267,05</span>nāpī­ṣṭā­ni­ṣṭa­pha­la­dā­na­sa­ma­rtha­tvaṃ­, dṛ­ṣṭa­kā­ra­ṇa­vya­bhi­cā­re śu­bhe­ta­ra­pha­lā­nu­bha­va­na­sya sva­saṃ­vi­di­ti­syā­dṛ­ṣṭa­he­tu­tva­si­ddheḥ­, <lb n="267,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 267,06</span>rū­pā­di­jñā­na­sya ca­kṣu­rā­dya­dṛ­śya­he­tuvat | nanv evam a­jñā­na­he­tu­ka­tve bandhasya mi­thyā­da­rśa­nā­di­he­tu­tvaṃ kathaṃ sū­tra­kā­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="267,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 267,07</span>ditaṃ na vi­ru­dhya­te iti cet, mi­thyā­da­rśa­nā­vi­ra­ti­pra­mā­da­ka­ṣā­ya­yo­gā­nāṃ ka­ṣā­yai­kā­rtha­sa­ma­vā­yya­jñā­nā­vi­nā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="267,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 267,08</span>vinām e­ve­ṣṭā­ni­ṣṭa­pha­la­dā­ma­na­sa­ma­rtha­ka­rma­ba­ndha­he­tu­tva­sa­ma­rtha­nā­t mi­thyā­da­rśa­nā­dī­nā­m api saṃ­gra­hā­t saṃ­kṣe­pa­ta iti <lb n="267,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 267,09</span>bu­dhyā­ma­he | tato mohina e­vā­jñā­nā­d viśiṣṭaḥ ka­rma­ba­ndho na vī­ta­mo­hā­d iti sūktam | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_98">tathaiva buddher apakarṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="267,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 267,10</span>n mo­ha­nī­ya­pa­ri­kṣa­ya­la­kṣa­ṇā­n mokṣyati viparyaye vi­pa­ryā­sā­d ity a­dhi­ga­nta­vyaṃ</seg>, pra­kṛ­ṣṭa­śru­ta­jñā­nā­deḥ kṣā­yo­pa­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="267,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 267,11</span>mikāt ke­va­lā­pe­kṣa­yā stokād api cha­dma­stha­vī­ta­rā­ga­ca­ra­m a­kṣa­ṇa­bhā­vi­naḥ sākṣād ā­rha­ntya­la­kṣa­ṇa­mo­kṣa­sya siddheḥ | <lb n="267,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 267,12</span>ta­dvi­pa­rī­tā­t tu mo­ha­va­taḥ sto­ka­jñā­nā­t sū­kṣma­sā­mpa­rā­yāntānāṃ mi­thyā­dṛ­ṣṭyā­dī­nāṃ ka­rma­saṃ­ba­ndha eva | iti <lb n="267,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 267,13</span>ci­nti­ta­m anyatra | </p><p n="a_361" rend="justify"><lb n="267,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 267,14</span>nanv astu mo­ha­pra­kṛ­ti­bhiḥ kā­mā­di­do­ṣā­tmi­kā­bhiḥ sa­ha­ca­ri­tā­d a­jñā­nā­t pu­ṇya­pā­pa­ka­rma­ṇoḥ śu­bhā­śu­bha­pha­lā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="267,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 267,15</span>bha­va­na­ni­mi­tta­yoḥ prāṇināṃ bandhaḥ | sa tu kā­mā­di­pra­bha­vo ma­he­śva­ra­ni­mi­tta evety ā­śa­ṅkā­m a­pā­ka­rtu­m idam āhuḥ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_99 a_362"><l ana="sbt" n="sbt_99ab"><lb n="267,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 99ab</span>kā­mā­di­pra­bha­va­ś citraḥ ka­rma­ba­ndhā­nu­ru­pa­taḥ | </l></lg><lg ana="sub-base-text" n="sbt_99 a_363"><l ana="sbt" n="sbt_99cd"><pb n="268"/><lb n="268,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 99cd</span>tac ca karma svahetubhyo jīvās te śuddhyaśuddhitaḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">99</ref> || </l></lg><p n="a_364" rend="justify"><lb n="268,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,02</span>kā­mā­di­prabhavo bhā­va­saṃ­sā­ro 'yaṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">nai­ka­sva­bhā­ve­śva­ra­kṛ­ta­s ta­tkā­rya­su­kha­duḥ­khā­di­vai­ci­tryā­t</seg> | yasya yasya <lb n="268,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,03</span>kārya­vai­ci­tryaṃ tat tan nai­ka­sva­bhā­va­kā­ra­ṇa­kṛ­taṃ­, ya­thā­ne­ka­śā­lya­ṅku­rā­di­vi­ci­tra­kā­ryaṃ śā­li­bī­jā­di­kaṃ­, su­kha­duḥ­khā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="268,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,04</span>kā­rya­vai­ci­tryaṃ ca saṃ­sā­ra­sya tasmān nāyam e­ka­sva­bhā­ve­śva­ra­kṛ­taḥ | na tāvad ayaṃ hetur a­ni­ści­ta­vya­ti­re­ka­tvā­d a­ga­ma­kaḥ­, <lb n="268,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,05</span>sā­dhyā­bhā­ve '­nu­pa­pa­nna­tva­grā­ha­ka­pra­mā­ṇa­sa­dbhā­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">na hi kā­ra­ṇa­syai­ka­rū­pa­tve kā­rya­nā­nā­tvaṃ yuktaṃ, śālibīḥ <lb n="268,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,06</span>jāṅku­ra­va­t</seg> | pra­si­ddha­s tāvad e­ka­sva­rū­pā­c chā­li­bī­jā­d a­ne­kā­ṅku­ra­kā­ryā­yo­gaḥ­, sa eva dṛṣṭāntaḥ syāt | tata<span type="hard-break">- </span><lb n="268,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,07</span>sādhv idaṃ vipakṣe bādhakaṃ pra­mā­ṇa­m e­ka­sva­bhā­va­kā­ra­ṇa­kṛ­ta­tva­pra­ti­ṣe­dha­sya sā­dhya­syā­bhā­ve ni­ya­me­nai­ka­sva­bhā­va­kā­ra­ṇa­kṛ­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="268,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,08</span>tve '­ne­ka­kā­rya­tva­sya sā­dha­na­sya vyā­vṛ­tti­ni­śca­ya­ja­na­nā­t­, vi­ci­tra­kā­ryaṃ ca syād e­ka­sva­rū­pa­kā­ra­ṇa­kṛ­taṃ ca syād iti <lb n="268,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,09</span>saṃ­bhā­va­nā­śa­ṅkā­vya­va­cche­dā­t | kā­lā­di­nā vya­bhi­cā­rī hetur iti cen na, ta­syai­ka­sva­bhā­va­tvai­kā­ntā­si­ddheḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">apari<span type="hard-break">- </span><lb n="268,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,10</span>ṇāminaḥ sa­rva­thā­rtha­kri­yā­'­saṃ­bha­vā­t ta­lla­kṣa­ṇa­tvā­d vastunaḥ sadbhāvam eva tāvan na saṃ­bhā­va­yā­maḥ</seg> | <lb n="268,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,11</span>sattva­syā­rtha­kri­ya­yā vyāptir a­si­ddhe­ti na ma­nta­vyaṃ­, tadrahitasya kha­pu­ṣpā­de­r a­sa­ttva­ni­ścayāt | nanv asato 'py asad iti<span type="hard-break">- </span><lb n="268,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,12</span>pra­tya­ya­la­kṣa­ṇā­rtha­kri­yā­kā­ri­tvā­n na tayā sattvasya vyāptir iti na śaṅkitavyaṃ, vyāpakasya tada­ta­nni­ṣṭha­ta­yā vyāpyā<span type="hard-break">- </span><lb n="268,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,13</span>bhāve 'pi bhā­vā­vi­ro­dhā­t ta­dvyā­pte­r a­kha­ṇḍa­nā­t | kra­ma­yau­ga­pa­dyā­bhyā­m a­rtha­kri­yā­vyā­pti­r a­si­ddhe­ti cen na, pra­kā­rā­nta­re<span type="hard-break">- </span><lb n="268,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,14</span>ṇā­rtha­kri­yā­yāḥ saṃ­bha­vā­bhā­vā­t | ekasyaikām e­vā­rtha­kri­yāṃ saṃ­pā­da­ya­to na kramo nāpi yau­ga­pa­dyaṃ­, tasyā­ne­ka­kā­rya<span type="hard-break">- </span><lb n="268,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,15</span>vi­ṣa­ya­tvā­d iti cen na, tā­dṛ­śa­sya vastuno '­saṃ­bha­vā­t | sarvasya bāhyām a­rtha­kri­yāṃ kurvato '­nta­ra­ṅga­sva­jñā­na­la­kṣa­ṇā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="268,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,16</span>kri­yā­kā­ra­ṇa­syā­va­śyaṃ­bhā­vi­tvād anyathā yogino '­sa­rva­jña­tva­pra­sa­ṅgā­t pa­dā­rtha­syā­ne­ka­kṣa­ṇa­sthā­yi­naḥ kra­me­ṇā­kra­me­ṇa <lb n="268,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,17</span>vā­ne­ka­kā­rya­kā­ri­tva­si­ddhe­r e­ka­kṣa­ṇa­sthā­yi­no­na­bhyu­pa­ga­mā­t tathā pra­tī­tya­bhā­vā­c ca | krama­yau­ga­pa­dya­yoḥ pa­ri­ṇā­mi­tve­na <lb n="268,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,18</span>vyāptir a­si­ddhe­ti cen na, a­pa­ri­ṇā­mi­naḥ kṣa­ṇi­ka­sye­va ni­tya­syā­pi kra­ma­yau­ga­pa­dya­vi­ro­dhā­t | tataḥ ka­sya­ci­t pari<span type="hard-break">- </span><lb n="268,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,19</span>ṇā­mi­tvā­bhā­ve kra­ma­yau­ga­pa­dyā­bhā­vā­d a­rtha­kri­yā­pā­yā­t sa­ttvā­nu­pa­pa­tte­r va­stu­saṃ­bhā­va­nā­bhā­va eveti ni­ści­ta­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">tatra <lb n="268,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,20</span>kā­la­de­śā­va­sthā­sva­bhā­va­bhi­nnā­nāṃ ta­nu­ka­raṇa­bhu­va­nā­dī­nāṃ kilāyaṃ karteti mahac citraṃ</seg>, prakṛta­pra­mā­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="268,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,21</span>bā­dha­nā­t | </p><p n="a_365" rend="justify"><lb n="268,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 268,22</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">ete­ne­śva­re­cchā pratyuktā</seg>, tasyā api ni­tyai­ka­sva­bhā­vā­yāḥ kā­rya­vai­ci­tryā­nu­papa­pa­tte­r va­stu­tva­saṃ­bhā­va­nā­nu­pa­pa­tte­ś cā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="269"/><lb n="269,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,01</span>vi­śe­ṣā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">na caitenā syāḥ saṃ­ba­ndha­s ta­tkṛ­to­pa­kā­rā­na­pe­kṣa­ṇā­t</seg> | na hi nityād e­ka­sva­bhā­vā­d ī­śva­rā­t kaści<span type="hard-break">- </span><lb n="269,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,02</span>d u­pa­kā­raḥ si­sṛ­kṣā­yā­s ta­thā­vi­dhā­yāḥ saṃ­bha­va­ty a­na­rthā­nta­ra­bhūto, nitya­tva­vi­ro­dhā­t | nāpy a­rthā­nta­ra­bhū­taḥ | saṃbandhā<span type="hard-break">- </span><lb n="269,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,03</span>saṃ­bha­vā­d a­nu­pa­kā­rā­t­, u­pa­kā­rā­nta­re '­na­va­sthāpra­sa­ṅgā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">tato vya­pa­de­śo 'pi mā bhūt</seg> ī­śva­ra­sya sisṛkṣeti | tatra <lb n="269,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,04</span>samavāyāt tathā vya­pa­de­śa iti cen na, sa­rva­thai­ka­sva­bhā­va­sya sa­ma­vā­yi­tva­ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tvā­di­nā­nā­sva­bhā­va­vi­ro­dhā­t | <lb n="269,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,05</span>ma­he­śva­ra<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">syābhisandher anityatve 'pi sa­mā­na­pra­sa­ṅgaḥ</seg>, pa­dā­rthā­nta­ra­bhū­tasyā­bhi­sa­ndhe­s tena saṃ­ba­ndhā­bhā­va­sya tatkṛtopa<span type="hard-break">- </span><lb n="269,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,06</span>kā­rā­na­pe­kṣa­sya vya­pa­de­śāsaṃ­bha­va­sya cā­vi­śe­ṣā­t­, sa­ka­la­kā­ryā­ṇā­m u­tpa­tti­vi­nā­śa­yoḥ sthitau ca ma­he­śva­rābhi­saṃ­dhe­r ekatve <lb n="269,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,07</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">sa­kṛ­du­tpa­ttyā­di­pra­sa­ṅgā­d vi­ci­tra­tvā­nu­pa­pa­tte­r iti</seg> | tad anekatve 'py a­kra­ma­tve 'syaiva do­ṣa­syo­pa­ni­pā­tā­t­, kramavattve <lb n="269,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,08</span>keṣāṃcit kāryāṇāṃ sa­kṛ­du­tpa­ttyā­di­da­rśa­na­vi­ro­dhā­t katham a­ni­tyo­bhi­saṃ­dhi­r īśasya syāt? sann apy asau ya­dī­śva­ra­si­sṛ­kṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="269,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,09</span>n apekṣajanmā tadā ta­nvā­da­yo 'pi tathā bha­ve­yu­r iti na kā­rya­tvā­di­he­ta­vaḥ pra­yo­ja­kāḥ syuḥ | si­sṛ­kṣā­nta­rā­pe­kṣa­ja­nmā <lb n="269,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,10</span>ce­da­na­va­sthā | bu­ddhi­pū­rva­ka­tvā­d icchāyā na doṣa iti cet sā tarhi bu­ddhi­rī­śva­ra­sya yadi ni­tyai­ka­sva­bhā­vā tadā <lb n="269,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,11</span>katham a­ne­ka­si­sṛ­kṣā­ja­na­na­he­tuḥ kramato yujyeta yu­ga­pa­d vā ? pū­rva­pū­rva­si­sṛ­kṣā­va­śā­d u­tta­ro­tta­ra­si­sṛ­kṣo­tpa­tti­r ni­tyai­ka­sva<span type="hard-break">- </span><lb n="269,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,12</span>bhā­va­bo­dha­syā­pi ma­he­śva­ra­sya na viruddhā ta­tsa­mā­na­sa­ma­yā­ne­ka­ta­nvā­di­kā­ryo­tpa­tti­ś ca, pū­rva­si­sṛ­kṣā­ta u­tta­ra­si­sṛ­kṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="269,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,13</span>yās ta­tsa­mā­na­kā­la­ta­nvā­di­kā­ryā­ṇāṃ ca bhāvād a­nā­di­tvā­t kā­rya­kā­ra­ṇa­pra­vā­ha­sye­ti cen na, e­ka­sva­bhā­va­sye­śva­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="269,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,14</span>bo­dha­syai­ka­sya pū­rva­pū­rva­si­sṛ­kṣā­pe­kṣā­vi­ro­dhā­t­, tada­pe­kṣā­yāṃ sva­bhā­va­bhe­dā­d a­ni­tya­tāpatteḥ | atha sisṛkṣā­ta­nvā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="269,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,15</span>kā­ryo­tpa­ttau ne­śva­ra­bo­dhaḥ si­sṛ­kṣā­nta­ra­m a­pe­kṣa­te­, tatkā­ryā­ṇā­m eva tadape­kṣa­tvā­d iti mataṃ tad apy a­sa­t­, ni­tye­śva­ra­bo­dha­sya <lb n="269,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,16</span>tadani­mi­tta­tva­pra­sa­ṅgā­t | tadabhāve 'bhāvāt tasya ta­nni­mi­tta­tve sa­ka­lā­tma­nāṃ tanni­mi­tta­tā syād, vya­ti­re­kā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="269,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,17</span>vā­vi­śe­ṣā­t | athā­sa­rva­ga­ta­sye­śva­ra­bo­dha­sya ni­tya­tvā­t kā­la­vya­ti­re­kā­bhā­ve 'pi na de­śa­vya­ti­re­kā­si­ddhiḥ | <lb n="269,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,18</span>sa­ka­lā­tma­nāṃ tu ni­tya­sa­rva­ga­ta­tvā­t kā­la­de­śa­vya­ti­re­kā­si­ddhi­r iti mataṃ tarhi di­kkā­lā­kā­śā­nāṃ tata eva <lb n="269,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,19</span>sa­rvo­tpa­tti­manni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tā mā bhūt | </p><p n="a_366" rend="justify"><lb n="269,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,20</span>e­te­nai­ve­śva­ra­sya ta­nni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tvaṃ pra­ti­kṣi­ptaṃ­, ni­tye­śva­rū­bo­dhasyāpi ta­nni­mi­tta­tve sakṛt sa­rva­tro­tpi­tsu­kā­ryā<span type="hard-break">- </span><lb n="269,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 269,21</span>ṇām u­tpa­tti­r na syāt, tasya sa­rva­trā­bhāvāt śa­rī­ra­pra­de­śa­vartino 'pi sarvatra ba­hi­rni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tve de­śa­vya­ti­re­ka­syā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="270"/><lb n="270,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,01</span>py a­bhā­vā­t ka­tha­ma­nva­ya­mā­tre­ṇa tatkā­ra­ṇa­tvaṃ yuktam ? ni­tye­śva­ra­jñā­na­sya sa­rva­ga­ta­tve 'py ayam eva doṣaḥ | tasyāni<span type="hard-break">- </span><lb n="270,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,02</span>tyā­sa­rva­ga­ta­tvā­t kā­la­de­śa­vya­ti­re­ka­si­ddhe­s tanvādau ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tva­si­ddhi­r iti cen na, ī­śva­ra­sya ka­dā­ci­t kvaci<span type="hard-break">- </span><lb n="270,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,03</span>d bo­dha­vai­dhu­rye sa­ka­la­ve­di­tva­vi­ro­dhā­t | yadi punar a­pa­rā­pa­ra­sa­rvā­rtha­jñā­na­syā­vi­cche­dā­t sa­dā­śe­ṣa­ve­di­tva­m a­vi­ru­ddhaṃ <lb n="270,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,04</span>tadā kuto vya­ti­re­ka­s tasya sidhyet ? kathaṃ cānityasya bo­dha­sye­śva­ra­bo­dhā­nta­rā­na­pe­kṣa­syo­tpa­tti­r na punaḥ sisṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="270,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,05</span>kṣātanvādi­kā­ryā­ṇā­m iti viśeṣahetor vinā pra­ti­pa­dye­ma­hi ? tasya bo­dhā­nta­rā­pe­kṣā­yā­m a­na­va­sthā­nāṃ ta­da­va­stha­m | <lb n="270,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,06</span>syān mataṃ —­pū­rva­pū­rva­bo­dhi­si­sṛ­kṣā­va­śā­d u­tta­ro­tta­ra­bo­dha­si­sṛ­kṣā­ta­nvā­di­kā­ryā­ṇā­m u­tpa­tte­r a­nā­di­tvā­t kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­sya <lb n="270,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,07</span>bī­jā­ṅku­rādivad ayam adoṣa iti nai­ta­tsā­ra­m ī­śva­ra­ka­lpa­nā­na­rtha­kya­pra­sa­ṅgā­t | tadbhāve bhāvād bo­dhā­di­kā­ryā­ṇāṃ <lb n="270,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,08</span>ta­tkā­ra­ṇa­tva­si­ddhe­r nā­na­rtha­kya­m iti cen na, vya­ti­re­kāsiddheḥ, a­nva­ya­mā­tre­ṇa kā­ra­ṇa­tve ta­da­kā­ra­ṇa­tvā­bhi­ma­tānām api <lb n="270,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,09</span>ta­tpra­sa­ṅgā­t | na cai­ka­sva­bhā­vā­d bodhāt kā­mā­di­kā­rya­vai­ci­tryaṃ kramato 'pi yujyate ma­he­śva­ra­si­sṛ­kṣā­bhyām iti, <lb n="270,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,10</span>kim anayā cintayā ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">tayor e­ka­sva­bhā­va­tve 'pi ka­rma­vai­ci­tryā­t kā­mā­di­pra­bha­va­vai­ci­trya­m iti ced yuktam etat <lb n="270,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,11</span>kiṃtu ne­śva­re­cchā­bhyāṃ kiṃcit, tāvatārtha­pa­ri­sa­mā­pteḥ</seg>, sati ka­rma­vai­ci­tryai kā­mā­di­pra­bha­va­vai­ci­trya­sya <lb n="270,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,12</span>bhāvād a­sa­tya­bhā­vā­t '­kā­mā­di­pra­bha­va­ś citraḥ ka­rma­ba­ndhā­nu­rū­pa­taḥ­' ity asyaiva darśanasya pra­mā­ṇa­si­ddha­tvā­t­, <lb n="270,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,13</span>a­ni­ści­tā­nva­ya­vya­ti­re­ka­yo­r ī­śva­re­ccha­yoḥ kā­ra­ṇa­tva­pa­ri­ka­lpa­nā­yā­m a­ti­pra­sa­ṅgā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">etena vi­ra­mya­pra­vṛ­tti­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="270,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,14</span>nni­ve­śa­vi­śe­ṣā­di­bhyaḥ pṛthivyāder bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tva­sā­dha­ne­ne­śva­ra­prā­paṇaṃ pratyuktaṃ</seg>, dha­rmā­dha­rmā­bhyā­m e<span type="hard-break">- </span><lb n="270,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,15</span>vātmanaḥ śa­rī­re­ndri­ya­bu­ddhī­cchā­di­kā­rya­ja­na­na­sya siddheḥ, bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tva­m a­nta­re­ṇā­pi vi­ra­mya­pra­vṛttisanni<span type="hard-break">- </span><lb n="270,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,16</span>ve­śa­vi­śe­ṣa­kā­rya­tvā­ce­ta­no­pā­dā­na­tvā­rtha­kri­yā­kā­ri­tvā­dī­nāṃ sā­dha­nā­nā­m u­pa­pa­tte­s tataḥ pṛ­thi­vyā­de­r bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva<span type="hard-break">- </span><lb n="270,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,17</span>ka­tvā­si­ddheḥ | </p><p n="a_367" rend="justify"><lb n="270,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,18</span>nanu<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">prākkāyaka­ra­ṇo­tpa­tte­r ātmano dha­rmā­dha­rma­yo­ś ca svayam a­ce­ta­na­tvā­d vi­ci­tro­pa­bho­ga­yo­gya­ta­nu­ka­ra­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="270,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,19</span>di­saṃ­pā­da­na­kau­śalā­saṃ­bha­vā­t ta­nni­mi­tta­m ā­tmā­nta­raṃ­, mṛ­tpi­ṇḍa­ku­lā­la­va­d iti cen na</seg>, evam api pra­kṛ­ta­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="270,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,20</span>dhanavyati­re­kā­ni­śca­yā­t | tathā hi, ta­nu­ka­ra­ṇa­bhu­va­nā­di­kaṃ vi­vā­dā­pa­nnaṃ bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­kaṃ­, viramya pravṛtteḥ <lb n="270,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,21</span>sa­nni­ve­śa­vi­śi­ṣṭa­tvā­d a­ce­ta­no­pā­dā­na­tvā­d a­rtha­kri­yā­kā­ri­tvā­t kā­rya­tvā­d vā gha­ṭa­va­d iti sā­dha­na­m u­cya­te­, tasyātmāntara<span type="hard-break">- </span><lb n="270,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,22</span>m ī­śva­ra­sa­khyaṃ bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­m a­nta­re­ṇā­ce­ta­na­syātmano '­nī­śa­sya dha­rmā­dha­rma­yo­ś cā­ce­ta­na­yo­r vi­ci­tro­pa­bho­ga­yo­gya­ta­nu­ka­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="270,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,23</span>ṇa­bhu­va­nā­di­ni­rmā­pa­ṇa­kau­śa­lā­saṃ­bha­vā­t ta­nni­mi­tta­kā­ra­ṇa­m ā­tmā­nta­raṃ bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­m e­ṣi­ta­vya­m ity anena vya­ti­re­kaḥ <lb n="270,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,24</span>sa­ma­rthya­te | ku­lā­la­m a­nta­re­ṇa mṛ­tpi­ṇḍa­da­ṇḍā­deḥ svayam a­ce­ta­na­sya gha­ṭā­di­ni­ṣpā­da­na­kau­śa­lā­saṃ­bha­va­va­d iti vaidharmya<span type="hard-break">- </span><lb n="270,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 270,25</span>dṛ­ṣṭā­nta­pra­da­rśa­na­m | saty eva kulāle mṛ­tpi­ṇḍā­de­r gha­ṭā­di­saṃ­pā­da­na­sā­ma­rthya­da­rśa­nā­d iti cā­nva­ya­sa­ma­rtha­na­m abhi­dhī­ya­te | <pb n="271"/><lb n="271,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 271,01</span>na caitad a­bhi­dhā­tuṃ śakyam a­nya­thā­nu­pa­pa­tte­r a­bhā­vā­t | bu­ddhi­ma­tā kā­ra­ṇe­na vinā viramya pra­vṛ­ttyā­de­r a­saṃ­bha­vā­d anyathā<span type="hard-break">- </span><lb n="271,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 271,02</span>nu­pa­pa­tti­r asty eveti cen na, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">tasyāpi vi­ta­nu­ka­ra­ṇa­sya ta­tkṛ­te­r a­saṃ­bha­vā­t</seg> kālādivat <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">tādṛśo 'pi nimitta<span type="hard-break">- </span><lb n="271,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 271,03</span>bhāve ka­rma­ṇā­m a­ce­ta­na­tve 'pi ta­nni­mi­tta­tva­m a­pra­ti­ṣi­ddhaṃ­, sarvathā dṛ­ṣṭā­nta­vya­ti­kra­mā­t</seg> | yathaiva hi ku­lā­lā­diḥ <lb n="271,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 271,04</span>sa­ta­nu­ka­ra­ṇaḥ kumbhādeḥ pra­yo­ja­ko dṛ­ṣṭā­nta­s ta­nu­ka­ra­ṇa­bhu­va­nā­dī­nā­m a­śa­rī­re­ndri­ye­śva­ra­pra­yo­ja­ka­tva­ka­lpa­na­yā vyati<span type="hard-break">- </span><lb n="271,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 271,05</span>kra­mya­te­, tathā ka­rma­ṇā­m a­ce­ta­nā­nā­m api ta­nni­mi­tta­tva­ka­lpa­na­yā bu­ddhi­mā­n api dṛṣṭānto vyati­kra­mya­tāṃ­, vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | </p><p n="a_368" rend="justify"><lb n="271,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 271,06</span>syān mataṃ­–­'­sa­śa­rī­ra­syā­pi bu­ddhī­cchā­pra­ya­tna­va­ta eva ku­lā­lā­deḥ kā­ra­ka­pra­yok­‍­tṛ­tvaṃ dṛṣṭaṃ, ku­ṭā­di­kā­ryaṃ kartum a<span type="hard-break">- </span><lb n="271,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 271,07</span>bu­ddhya­mā­na­sya ta­da­da­rśa­nā­d­, ta­dbu­ddhi­ma­to '­pī­cchā­pā­ye ta­da­nu­pa­la­bdhe­s ta­di­cchā­va­to 'pi pra­ya­tnā­bhā­ve ta­da­nu­pa­la­mbhā­t | <lb n="271,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 271,08</span>ta­dva­dvi­ta­nu­ka­ra­ṇa­syā­pi bu­ddhi­ma­taḥ sṛṣṭum icchataḥ pra­ya­tna­va­taḥ śaśva­dī­śva­ra­sya sa­ma­sta­kā­ra­ka­pra­yo­k­‍­tṛ­tvo­pa­pa­tte­r na <lb n="271,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 271,09</span>dṛ­ṣṭā­nta­vya­ti­kra­maḥ­, saśa­rī­ra­tve­ta­ra­yoḥ kā­ra­ka­pra­yu­ktiṃ pra­tya­na­ṅgatvāt | na hi sarvathā dṛ­ṣṭā­nta­dā­rṣṭā­nti­ka­yoḥ <lb n="271,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 271,10</span>sāmyam asti ta­dvi­śe­ṣavi­ro­dhā­d­' iti tad a­yu­ktaṃ­, vi­ta­nu­ka­ra­ṇa­sya bu­ddhī­cchā­pra­ya­tnā­nu­pa­pa­tter mu­ktā­tma­va­t­, śarīrād bahiḥ <lb n="271,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 271,11</span>saṃ­sā­ryā­tma­va­t­, kā­lā­di­vad veti | śa­rī­re­ndri­yā­dyu­tpa­tteḥ pūrvam ātmanā vya­bhi­cā­ra iti cen na, tasyāpi buddhīcchā<span type="hard-break">- </span><lb n="271,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 271,12</span>pra­ya­tna­ra­hi­ta­tvo­pa­ga­mā­d anyathā svamatavi­ro­dhā­t | pareṣāṃ tu tasya sa­śa­rī­rasyaiva bu­ddhyā­di­ma­ttvā­bhyu­pa­ga­mā­n na tenā<span type="hard-break">- </span><lb n="271,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 271,13</span>nekāntaḥ | nanu ce­śva­ra­sya dharmitve ta­da­pra­ti­pa­ttā­vā­śra­yā­si­ddho hetur iti cen na, prasaṅgasādhane '­va­śya­m ā­śra­ya­syā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="271,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 271,14</span>nve­ṣa­ṇī­ya­tvā­t ta­tpra­ti­pa­tti­sadbhāvāc ca | nanu yataḥ pra­mā­ṇā­dī­śva­ra­syā­sma­dvi­la­kṣa­ṇa­sya dharmiṇaḥ pra­ti­pa­tti­s tenaiva <lb n="271,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 271,15</span>hetur bādhyate iti cen na, ātmāntarasya sā­mā­nye­ne­śva­rā­bhi­dhā­na­sya dha­rmi­tvā­t sa­ka­la­kā­ra­ka­pra­yo­ktṛ­tve­na buddhyādi<span type="hard-break">- </span><lb n="271,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 271,16</span>mattvena ca tasya vi­vā­dā­pa­nna­tvā­t | </p><p n="a_369" rend="justify"><lb n="271,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 271,17</span>atha '­ta­nvā­di­kā­ra­kāṇi vi­vā­dā­pa­nnā­ni ce­ta­nā­dhi­ṣṭhi­tā­ni­, vi­ra­mya­pra­vṛ­ttyā­di­bhyo vā­syā­di­va­d ity anumā<span type="hard-break">- </span><lb n="271,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 271,18</span>nāt sa­ma­sta­kā­ra­ka­pra­yo­ktṛ­tvaṃ bu­ddhyā­di­saṃ­pa­nna­tvaṃ ce­sya­śva­ra sādhyate | tato '­śa­rī­re­ndri­ya­tva­m­, a­nā­dya­na­nta­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="271,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 271,19</span>nvā­di­kā­rya­saṃ­tā­na­ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­syānā­dya­na­nta­tva­si­ddhe­r a­nā­dya­na­nta­sya śa­rī­ra­tva­vi­ro­dhā­t | a­śa­rī­ra­tva­m api tasyānā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="272"/><lb n="272,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 272,01</span>dya­na­nta­m astu bu­ddhī­cchā­pra­ya­tna­va­t | ' iti mataṃ ta­da­yu­ktaṃ­, pra­mā­ṇa­bā­dha­nā­t | tathā hi, neśvare '­śa­rī­ra­tva­m a­nā­dya­na<span type="hard-break">- </span><lb n="272,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 272,02</span>nta­ma­śa­rī­ra­tvā­t­, para­pra­si­ddhyā kā­ya­ka­ra­ṇo­tpa­tteḥ pūrvam a­sma­dā­dya­śa­rī­ra­tva­va­t | ne­śva­ra­bu­ddhyā­da­yo nityā buddhyādi<span type="hard-break">- </span><lb n="272,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 272,03</span>tvād a­sma­dā­di­bu­ddhyā­di­va­d iti | e­te­nā­ga­mā­t­, 'apā­ṇi­pā­da­' i­tyā­de­r ī­śva­ra­syā­śa­rī­ra­tva­sā­dha­naṃ pra­tyā­khyā­taṃ­, tasya <lb n="272,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 272,04</span>yukti­bā­dhi­ta­tvā­t | tata eva sa­śa­rī­ro ma­he­śva­ro 'stv iti cen na, ta­ccha­rī­ra­syā­pi bu­ddhi­ma­tkāra­ṇā­pū­rva­ka­tve tenaiva <lb n="272,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 272,05</span>kā­rya­tvā­di­he­tū­nāṃ vyabhi­cā­rā­t | tasya bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­pū­rva­ka­tve vā­'­pa­rā­pa­ra­śa­rī­ra­ka­lpa­nā­yā­m a­na­va­sthā­pra­sa­ṅgā­t <lb n="272,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 272,06</span>pū­rva­pū­rva­sva­śa­rī­re­ṇo­tta­ro­tta­ra­sva­śa­rī­ro­tpa­ttau bhavasya ni­mi­tta­kā­raṇatve sa­rva­saṃ­sā­ri­ṇāṃ tathā pra­si­ddhe­r ī­śva­ra­ka­lpa­nā­vai<span type="hard-break">- </span><lb n="272,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 272,07</span>ya­rthyā­t­, svo­pa­bho­gya­bha­va­nā­dyu­tpa­ttā­v api teṣām eva ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­tvo­pa­pa­tteḥ | iti na kā­rya­tvā­ce­ta­no­pā­dā­na­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="272,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 272,08</span>sa­nni­ve­śa­vi­śi­ṣṭa­tva­he­ta­vo gamakāḥ syuḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">sthi­tvā­pra­va­rta­nā­rtha­kri­yā­di ce­ta­nā­dhi­ṣṭhā­nā­d iti niyame <lb n="272,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 272,09</span>punar īśvarāder api mā bhūt</seg> | anya­the­śva­ra­di­kkā­lā­kā­śā­ś ce­ta­nā­dhi­ṣṭhi­tāḥ syuḥ, sa­rva­kā­rye­ṣu kra­ma­ja­nma­su sthittvā <lb n="272,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 272,10</span>pra­va­rta­nā­d a­rtha­kri­yā­kā­ri­tvā­d vā­syā­di­va­d iti nyāyāt | tathā ceśvaro '­pī­śva­rā­nta­re­ṇā­dhi­ṣṭhi­ta ity a­na­va­sthā syāt, <lb n="272,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 272,11</span>anyathā syāt tenaivāsya hetor vya­bhi­cā­raḥ | </p><p n="a_370" rend="justify"><lb n="272,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 272,12</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">nāyaṃ prasaṅgo, buddhimattvād iti cet tata eva tarhi prahīṇata­nu­ka­ra­ṇā­da­yaḥ prāṇino mā bhūvan</seg> | <lb n="272,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 272,13</span>yathaiva hi buddhim ā­nī­śva­ro nādhiṣṭhātrantaraṃ ce­ta­na­m apekṣate tathā pra­hī­ṇā­n ku­bjā­di­śa­rī­ra­ka­ra­ṇā­dī­n api mā sma <lb n="272,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 272,14</span>ka­ro­t­, sā­ti­śa­yaṃ tadvidaḥ pra­hī­ṇa­sva­kā­ryā­ka­ra­ṇa­da­rśa­nā­t | pra­hī­ṇa­ta­nu­ka­ra­ṇā­da­yaḥ prāṇināṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">karmaṇo vaici<span type="hard-break">- </span><lb n="272,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 272,15</span>tryād iti cet tarhi</seg> ka­rma­ṇā­m api <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">teṣām ī­śva­ra­jñā­na­ni­mi­tta­tve sa­mā­na­pra­sa­ṅgaḥ</seg> –tāny api pra­hī­ṇa­ta­nu­ka­ra­ṇā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="272,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 272,16</span>kā­ra­ṇā­ni mā bhūvann iti | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">tadani­mi­tta­tve ta­nu­ka­ra­ṇā­de­r api ta­nni­mi­tta­ttvaṃ mā bhūd vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | evaṃ <lb n="272,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 272,17</span>cā­rtha­kri­yā­de­r api tābhyām ai­kā­nti­ka­tvaṃ</seg> karmaṇaḥ sthāṇoś cā­rtha­kri­yā­kā­ri­tva­–­sthi­ttvā­pra­va­rta­na­yo­ś ce­ta­nā­dhi<span type="hard-break">- </span><lb n="272,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 272,18</span>ṣṭhā­nā­bhā­ve 'pi bhāvāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">tataḥ ka­rma­ba­ndha­vi­śe­ṣa­va­śā­c citrāḥ kā­mā­da­ya­s tataḥ ka­rma­vai­citrya</seg> m iti sthitam | <lb n="272,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 272,19</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">na hi bhā­va­sva­bhāvo­pā­la­mbhaḥ ka­ra­ṇī­yo 'nyatrāpi</seg> tathaiva <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">ta­tpra­sa­ṅgā­ni­vṛ­tteḥ</seg> | yathaiva hi katham a­ce­ta­naḥ <pb n="273"/><lb n="273,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,01</span>ka­rma­ba­ndhaḥ kā­mā­di­vai­ci­tryaṃ kuryāt kā­mā­di­r vā ce­ta­na­sva­bhā­vaḥ katham a­ce­ta­naṃ ka­rma­vai­ci­trya­m iti ta­tsva­bhā­va­syo­pā<span type="hard-break">- </span><lb n="273,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,02</span>lambhaḥ pra­va­rtya­te tathā katham a­ce­ta­na­m u­nma­tta­kā­di­bho­ja­na­m u­nmā­dā­di­vai­ci­tryaṃ vi­da­dhī­ta prā­ṇī­nā­m u­nmā­dā­di­r vā <lb n="273,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,03</span>cetanaḥ katham a­ce­ta­naṃ mṛdādi rūpa­vai­ci­trya­m ity api ta­tsva­rū­po­pā­la­mbhaḥ kim iti pra­sa­jya­mā­no ni­va­rtya­te ? tathā <lb n="273,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,04</span>dṛ­ṣṭa­tvā­d iti cet tata eva prakṛta­sva­bhā­vo­pā­la­mbho 'pi ni­va­rtya­tāṃ­, tathānu­mi­ta­tvā­t | </p><p n="a_371" rend="justify"><lb n="273,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,05</span>na caivam ī­śva­ra­syā­py a­nu­mi­ta­tvā­d u­pā­la­mbha­pra­sa­ṅga­ni­vṛ­ttiḥ syād iti śa­ṅka­nī­yaṃ­, ta­da­nu­mā­na­syā­ne­ka­do­ṣa­du­ṣṭa­tvā­t | <lb n="273,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,06</span>tathā hi, ta­nu­ka­ra­ṇa­bhu­va­nā­deḥ kā­rya­tvā­di­sā­dha­naṃ kim e­ka­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tvaṃ sā­dha­ye­d a­ne­ka­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­tvaṃ vā ? <lb n="273,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,07</span>pra­tha­ma­pa­kṣe prā­sā­dā­di­nā­ne­ka­sū­tra­dhā­ra­ya­ja­mā­nā­di­he­tunā tada­nai­kā­nti­ka­m | dvi­tī­ya­pa­kṣe si­ddha­sā­dha­naṃ­, nānāprā<span type="hard-break">- </span><lb n="273,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,08</span>ṇi­ni­mi­tta­tvā­t ta­du­pa­bho­gya­ta­nvā­dī­nāṃ­, teṣāṃ tada­dṛ­ṣṭa­kṛ­ta­tvā­t | etena bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­sā­mā­nya­sā­dha­ne siddhasā<span type="hard-break">- </span><lb n="273,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,09</span>dhanam uktaṃ, tadabhi­ma­ta­vi­śe­ṣa­syā­dhi­ka­ra­ṇasi­ddhā­nta­nyā­ye­nā­py asiddheḥ | sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­sya sā­dhya­tvā­d adoṣa iti <lb n="273,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,10</span>cen na, dṛ­ṣṭā­dṛ­ṣṭavi­śe­ṣā­śra­ya­sā­mā­nya­vi­ka­lpa­dva­yā­na­ti­vṛ­tteḥ­, dṛṣṭavi­śe­ṣā­śra­ya­sya sā­mā­nya­sya sādhyatve sveṣṭavighā<span type="hard-break">- </span><lb n="273,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,11</span>tāt, adṛṣṭavi­śe­ṣā­śra­ya­sya sā­mā­nya­sya sādhyatve sā­dhya­śū­nya­tva­pra­sa­ṅgā­n ni­da­rśa­na­sya | dṛṣṭe­ta­ra­vi­śe­ṣā­śra­ya­sā­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="273,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,12</span>nya­sā­dha­ne 'pi svā­bhi­ma­ta­vi­śe­ṣa­si­ddhiḥ kutaḥ syāt ? a­dhi­ka­ra­ṇa­si­ddhā­nta­nyā­yā­d iti cet ko 'yam a­dhi­ka­ra­ṇa­si<span type="hard-break">- </span><lb n="273,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,13</span>ddhānto nāma ? yat siddhāv anyapra­ka­ra­ṇasiddhiḥ so '­dhi­ka­ra­ṇa­si­ddhā­ntaḥ | tato dṛ­ṣṭā­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣā­śra­ya­sā­mā­nya­mā­tra­sya <lb n="273,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,14</span>bu­ddhi­ma­nni­mi­tta­sya jagatsu prasiddhau pra­ka­ra­ṇā­j ja­ga­nni­rmā­ṇa­sa­ma­rthaḥ sa­ma­sta­kā­ra­kā­ṇāṃ prayoktā sa­rva­vi­da­lu­pta­śa­kti<span type="hard-break">- </span><lb n="273,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,15</span>r vibhur a­śa­rī­ra­tvā­d i­vi­śe­ṣā­śra­ya eva si­dhya­tī­ti cet syād evaṃ, yadi sa­ka­la­ja­ga­nni­rmā­ṇa­sa­ma­rthe­nai­ke­na sa­ma­sta­kā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="273,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,16</span>kāṇāṃ prayoktṛtva­sa­rva­jña­tvā­di­vi­śe­ṣo­pe­te­nā­vi­nā­bhā­vi dṛ­ṣṭe­ta­ra­vi­śe­ṣā­dhi­ka­ra­ṇa­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇa­sā­mā­nyaṃ ku­ta­ści­t <lb n="273,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,17</span>sidhyet | na ca si­dhya­ti­, a­ne­ka­bu­ddhi­ma­tkā­ra­ṇe­nai­va svo­pa­bho­gya­ta­nvā­di­ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­vi­śe­ṣa­ṇe tasya vyāptatva<span type="hard-break">- </span><lb n="273,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,18</span>siddheḥ sa­ma­rtha­nā­t | tathā sa­rva­jña­vī­ta­rā­ga­ka­rtṛ­ka­tve sādhye gha­ṭā­di­nā­nai­kā­nti­kaṃ sādhanaṃ, sā­dhya­vi­ka­laṃ ca <lb n="273,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,19</span>ni­da­rśa­na­m | sa­rā­gā­sa­rva­jña­ka­rtṛ­ka­tve sādhye '­pa­si­ddhā­ntaḥ | sarvathā kāryatvaṃ na sādhanaṃ ta­nvā­dā­v a­si­ddhaṃ­, tasya <lb n="273,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,20</span>ka­thaṃ­ci­t kā­ra­ṇa­tvā­t | ka­thaṃ­ci­t kāryatvaṃ tu vi­ru­ddhaṃ­, sarvathā bu­ddhi­ma­nni­mi­tta­tvā­t sādhyād vi­pa­rī­ta­sya ka­thaṃ­ci­d buddhi<span type="hard-break">- </span><lb n="273,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,21</span>ma­nni­mi­tta­tva­sya sā­dha­nā­t | tathā pakṣo 'py a­nu­mā­na­bā­dhi­taḥ syāt, '­a­kṛ­tri­maṃ ja­ga­t­, dṛ­ṣṭa­ka­rtṛ­ka­vi­la­kṣa­ṇa­tvā­t <lb n="273,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 273,22</span>svā­di­va­t­' ity a­nu­mā­na­sya ta­dbā­dha­ka­syā­nya­tra sa­ma­rthi­ta­tvā­t | iti sūktaṃ, ne­śva­ra­kṛ­taḥ saṃsāra iti | </p><p n="a_372" rend="justify"><pb n="274"/><lb n="274,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 274,01</span>nanu yadi ka­rma­ba­ndhā­nu­rū­pa­taḥ saṃsāraḥ syā<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_99">n na tarhi ke­ṣāṃ­ci­n muktir i­ta­re­ṣāṃ saṃ­sā­ra­ś ca, ka­rma­ba­ndha­ni­mi<span type="hard-break">- </span><lb n="274,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 274,02</span>ttā­vi­śe­ṣā­d iti cen na, teṣāṃ śuddhyaśuddhitaḥ pra­ti­mu­ktī­ta­ra­saṃ­bha­vā­d ā­tma­nā­m</seg> | na hi jīvāḥ śa­śva­da­śu<span type="hard-break">- </span><lb n="274,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 274,03</span>ddhita eva vya­va­sthi­tāḥ syā­dvā­di­nāṃ yājñikānām iva, kā­mā­di­sva­bhā­va­tva­ni­rā­ka­raṇāt, tatsvabhāvatve kadā<span type="hard-break">- </span><lb n="274,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 274,04</span>ci­dau­dā­sī­nyo­pa­la­mbha­vi­ro­dhāt | nāpi śuddhita e­vā­va­sthi­tāḥ kā­pi­lā­nā­m iva, pra­kṛ­ti­saṃ­sa­rge 'pi tatra kāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="274,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 274,05</span>dyu­pa­la­mbha­vi­ro­dhā­t­, pra­kṛ­tā­v eva kā­mā­dyu­pa­la­mbhe pu­ru­ṣa­ka­lpa­nā­vai­ya­rthyā­t­, ta­du­pa­bho­ga­syā­pi tatraiva saṃ­bha­vā­t | <lb n="274,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 274,06</span>na hy anyaḥ kā­ma­ya­te 'nyaḥ kāmam a­nu­bha­va­tī­ti vaktuṃ yuktam | nāpi sarve saṃ­bha­va­dvi­śu­ddha­ya eva jīvāḥ pra­mā­ṇa­taḥ <lb n="274,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 274,07</span>pratyetuṃ śakyāḥ, saṃ­sā­ri­śū­nya­tva­pra­sa­ṅgā­t | kiṃ tarhi ? śu­ddhya­śu­ddhi­bhyāṃ vya­va­ti­ṣṭha­nte­, '­jī­vā­s te śu­ddhya­śu­ddhi­taḥ­' <lb n="274,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 274,08</span>iti va­ca­nā­t | tataḥ śu­ddhi­bhā­jā­m ātmanāṃ pra­ti­mu­kti­r a­śu­ddhi­bhā­jāṃ saṃsāraḥ | ke­ṣāṃ­ci­t pra­ti­mu­ktiḥ svakā­la­la­bdhau <lb n="274,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 274,09</span>syād iti pra­ti­pa­tta­vya­m | ke punaḥ śu­ddhya­śu­ddhī jī­vā­nā­m ity āhuḥ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_100 a_373"><l ana="sbt" n="sbt_100ab"><lb n="274,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 100ab</span>śu­ddhya­śu­ddhī punaḥ śaktī te pā­kyā­pā­kya­śaktivat | </l><l ana="sbt" n="sbt_100cd"><lb n="274,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 100cd</span>sā­dya­nā­dī tayor vyaktī svabhāvo '­ta­rka­go­ca­raḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">100</ref> || </l></lg><p n="a_374" rend="justify"><lb n="274,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 274,12</span>śuddhis tāvaj jīvānāṃ bhavyatvaṃ ke­ṣāṃ­ci­t sa­mya­gda­rśa­nādi­yo­gā­n ni­ścī­ya­te | a­śu­ddhi­r a­bha­vya­tvaṃ ta­dvai­pa­rī­tyā­t <lb n="274,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 274,13</span>sarvadā pra­va­rta­nā­d a­va­ga­mya­te cha­dma­sthaiḥ­, pra­tya­kṣa­ta ścā­tī­ndri­yā­rtha­da­rśi­bhiḥ | iti <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_100">bha­vye­ta­ra­sva­bhā­vau</seg> śu­ddhya­śu­ddhī <lb n="274,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 274,14</span>jīvānāṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_100">teṣāṃ sā­ma­rthyā­sā­ma­rthye</seg> śa­ktya­śa­ktī iti yāvat | te<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_100">mā­ṣā­di­pā­kyā­pa­ra­śa­kti­va­t</seg> saṃ­bhā­vye­te <lb n="274,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 274,15</span>su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tvā­t | tatra śuddher vyaktiḥ sādis ta­da­bhi­vya­ñja­ka­sa­mya­gda­rśa­nā­dī­nāṃ sā­di­tvā­t | <lb n="274,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 274,16</span>e­te­nā­nā­diḥ sā­di­śi­va­sya śuddhir iti pratyuktaṃ pra­mā­ṇā­bhā­vā­d dṛ­ṣṭā­ti­kra­mā­di­ṣṭa­vi­ro­dhāc ca | aśuddheḥ punar abhavya<span type="hard-break">- </span><lb n="274,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 274,17</span>tva­la­kṣa­ṇā­yā vyaktir a­nā­di­s ta­da­bhi­vya­ñja­ka­mi­thyā­da­rśa­nā­di­saṃ­ta­te­r a­nā­di­tvā­t | pa­ryā­yā­pe­kṣa­yā­pi śakter a­nā­di­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="274,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 274,18</span>m iti cen na, dra­vyā­pe­kṣa­yai­vā­nā­di­tva­si­ddheḥ | iti <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_100">śakteḥ prādu­rbhā­vā­pe­kṣa­yā sā­di­tva­m</seg> | tataḥ śaktir vyakti<span type="hard-break">- </span><lb n="274,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 274,19</span>ś ca syāt sādiḥ, syād anādir ity a­ne­kā­nta­si­ddhiḥ | yadi vā jīvānā<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_100">m abhisāsa­ndhi­nā­nā­tvaṃ śu­ddhya­śu­ddhī</seg> | svani<span type="hard-break">- </span><lb n="274,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 274,20</span>mi­tta­va­śā­t sa­mya­gda­rśa­nā­di­pa­ri­ṇā­mā­tma­ko '­bhi­saṃ­dhiḥ śuddhi, mi­thyā­da­rśa­nā­di­pa­ri­ṇā­mā­tma­ko 'śuddhir do­ṣā­va­ra­ṇa<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="275"/><lb n="275,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 275,01</span>hā­nī­ta­ra­la­kṣaṇatvāt teṣāṃ śu­ddhya­śu­ddhi<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_100">śaktyor iti bhedam ācāryaḥ prāha, tato '­nya­trā­pi</seg> –­bha­vyā­bha­vyā­bhyāṃ <lb n="275,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 275,02</span>bhavyeṣv eva, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_100">sā­dya­nā­dī pra­kṛ­ta­śa­ktyo­r vyaktī</seg> sa­mya­gda­rśa­nā­dyu­tpa­tteḥ pūrvam a­śu­ddhya­bhi­vya­kte­r mi­thyā­da­rśa­nā­di­saṃ­ta­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="275,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 275,03</span>rūpāyāḥ ka­thaṃ­ci­d a­nā­di­tvā­t­, sa­mya­gda­rśa­nā­dyu­tpa­tti­rū­pā­yāḥ punaḥ śa­ktya­bhi­vya­kteḥ sā­di­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_100">kutaḥ <lb n="275,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 275,04</span>śa­kti­pra­ti­ni­ya­ma iti cet</seg>, ta­thā­sva­bhā­vād iti brūmaḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_100">na hi bhā­va­sva­bhā­vāḥ pa­rya­nu­yo­ktavyāḥ</seg>, <lb n="275,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 275,05</span>teṣām a­ta­rka­go­ca­ra­tvā­t | nanu pra­tya­kṣe­ṇa pratīte 'rthe sva­bhā­vai­r uttaraṃ vācyaṃ sati paryanuyoge, na punar a­pra­tya­kṣe­, <lb n="275,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 275,06</span>a­ti­pra­sa­ṅgā­d iti cen na, a­nu­mā­nā­di­bhi­r api pratīte vastuni bhā­va­sva­bhā­vai­r u­tta­ra­syā­vi­ro­dhā­t pra­tya­kṣa­va­d anumā<span type="hard-break">- </span><lb n="275,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 275,07</span>nāder api pra­mā­ṇa­tva­ni­śca­yā­t | tataḥ pa­ra­mā­ga­mā­t si­ddha­prā­mā­ṇyā­t pra­kṛ­ta­jī­va­sva­bhā­vāḥ pra­tī­ti­m a­nu­sa­ra­nto na <lb n="275,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 275,08</span>ta­rka­go­ca­rā yataḥ pa­rya­nu­yu­jya­nte­, tarka­go­ca­rā­ṇāg apy ā­ga­ma­go­ca­ra­tve­na pa­rya­nu­yo­ga­pra­sa­ṅgā­t | tadva­tpra­tya­kṣa­vi­ṣa­yā­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="275,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 275,09</span>m api | iti na pra­tya­kṣā­ga­ma­yoḥ­, svātantryam u­pa­pa­dye­ta ta­rka­va­t | tada­nu­pa­pa­ttau ca nā­nu­mā­na­syo­da­yaḥ syāt, dharmi<span type="hard-break">- </span><lb n="275,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 275,10</span>pratyakṣādeḥ pra­ti­jñā­ya­mā­nā­ga­mā­rtha­sya ca pra­mā­ṇā­nta­rā­pe­kṣa­tvā­d ity a­na­va­sthā­nā­t | tataḥ sūktaṃ, ka­rma­ba­ndhā­nu­rū­pa­tve 'pi <lb n="275,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 275,11</span>kā­mā­di­pra­bha­va­sya bhā­va­saṃ­sā­ra­sya dra­vyā­di­saṃ­sā­ra­he­toḥ pra­ti­mu­ktī­ta­ra­si­ddhi­r jīvānāṃ śu­ddhya­śu­ddhi­vai­ci­tryā­d iti | </p><p n="a_375" rend="justify"><lb n="275,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 275,12</span>nanu co­pe­ya­ta­ttva­sya sa­rva­jña­tvāder u­pā­ya­ta­ttva­sya jñā­pa­ka­kā­ra­ka­vi­ka­lpa­sya he­tu­vā­da­dai­vā­deḥ pra­mā­ṇa­na­yai­r eva kārtsyai<span type="hard-break">- </span><lb n="275,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 275,13</span>ka­de­śa­to '­dhi­ga­maḥ kartavyo nānyathā tada­dhi­ga­mo­pā­yā­nta­rā­ṇā­m a­trai­vā­nta­rbhā­vā­t­, '­pra­mā­ṇa­na­yai­r a­dhi­ga­ma­' iti <lb n="275,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 275,14</span>va­ca­nā­t | tatra pra­mā­ṇa­m eva tāvad va­kta­vyaṃ­, ta­tsva­rū­pādi­vi­pra­ti­pa­tti­sa­dbhā­vā­t ta­nni­rā­ka­ra­ṇa­m a­nta­re­ṇa ta­da­dhya­va­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="275,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 275,15</span>yā­nu­pa­pa­tteḥ | iti bha­ga­va­tā pṛṣṭā i­vā­cā­ryāḥ prāhuḥ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_101 a_376"><l ana="sbt" n="sbt_101ab"><lb n="275,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 101ab</span>tat tvajñānaṃ pramāṇaṃ te yu­ga­pa­t sa­rva­bhā­sa­na­m | </l><l ana="sbt" n="sbt_101cd"><lb n="275,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 101cd</span>kra­ma­bhā­vi ca yaj jñānaṃ syā­dvā­da­na­ya­saṃ­skṛ­ta­m || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">101</ref> || </l></lg><p n="a_377" rend="justify"><lb n="275,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 275,18</span>pra­mā­ṇa­la­kṣa­ṇa­saṃ­khyā­vi­ṣa­ya­vi­pra­ti­pa­tti­r anena vya­va­cchi­dya­te | ta­ttva­jñā­naṃ pra­mā­ṇa­m iti va­ca­nā­d ajñānasya <lb n="275,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 275,19</span>ni­rā­kā­ra­darśanasya sa­nni­ka­rṣā­de­ś cā­pra­mā­ṇa­tva­m uktaṃ, tasya svā­rthā­kā­ra­pra­mi­tiṃ prati sā­dha­ka­ta­ma­tvā­nu­pa­pa­tteḥ­, jñāna<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="276"/><lb n="276,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,01</span>syaiva svā­rthā­kā­ra­vya­va­sā­yā­tma­na­s tatra sā­dha­ka­ta­ma­tvā­t | nahi svā­rthā­kā­ra­vya­va­sā­ya­śū­nyaṃ ni­rvi­śe­ṣa­va­stu­mā­tra­gra­haṇaṃ <lb n="276,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,02</span>darśanam i­ndri­yā­di­sa­nni­ka­rṣa­mātraṃ śro­trā­di­vṛ­tti­mātraṃ vā ya­tho­kta­pa­ri­cchi­ttiṃ prati sā­dha­ka­ta­maṃ­, tadbhā­vā­bhā­va­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="276,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,03</span>s tasyās ta­dva­ttā­pāyāt | yad bhāve hi pra­mi­te­r bhā­va­va­ttā yad abhāve cā­bhā­va­va­ttā tat tatra sā­dha­ka­ta­maṃ yuktaṃ, bhāvābhā<span type="hard-break">- </span><lb n="276,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,04</span>vayor dvayos tadvatā sādhakata­ma­tva­m iti va­ca­nā­t | na caitadda­rśa­nā­di­ṣu saṃ­bha­va­ti­, tadbhāve 'pi svā­rtha­pra­mi­teḥ kvacid abhā<span type="hard-break">- </span><lb n="276,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,05</span>vāt, saṃ­śa­yā­de­r a­nya­thā­nu­pa­pa­dya­mā­na­tvā­t­, tadabhāve 'pi ca vi­śe­ṣa­ṇa­jñā­nā­d vi­śe­ṣya­pra­mi­teḥ sa­dbhā­vo­pa­ga­mā­t | <lb n="276,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,06</span>nanu jñā­na­syā­py evaṃ sā­dha­ka­ta­ma­tvaṃ mā bhūt saṃ­śa­yā­di­jñā­ne saty api ya­thā­rtha­pra­mi­te­r a­bhā­vā­t tadabhāve 'pi ca <lb n="276,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,07</span>bhāvād iti cen na, ta­ttva­gra­ha­ṇā­t | ta­ttva­jñā­naṃ pra­mā­ṇa­m iti hi ni­ga­dya­mā­ne mi­thyā­jñā­naṃ saṃ­śa­yā­di ma­tyā­dyā­bhā­saṃ <lb n="276,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,08</span>vya­va­cchi­dya­te | tato 'sya sā­dha­ka­ta­ma­tvaṃ ya­tho­kta­m u­pa­pa­dya­te eva | nanv evam api ta­ttva­jñā­nā­nta­ra­sya pra­me­ya­sya <lb n="276,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,09</span>pra­mā­tu­ś cātmanaḥ svā­rtha­pra­mi­tiṃ prati sā­dha­ka­ta­ma­tvā­t pra­mā­ṇa­tvaṃ kuto na bhaved iti cen na, tasya ka­rma­tve­na kartṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="276,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,10</span>tvena ca sā­dha­ka­ta­ma­tvā­si­ddhe­s tatsiddhau ka­ra­ṇa­tva­pra­sa­ṅgā­t | ka­ra­ṇa­sya ta­ttva­jñā­nā­tma­naḥ pra­mā­ṇa­tve ko virodhaḥ ? <lb n="276,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,11</span>tad evaṃ sa­ka­la­pra­mā­ṇa­vya­kti­vyā­pi sāka­lye­nā­pra­mā­ṇa­vya­kti­bhyo vyāvṛttaṃ pra­tī­ti­si­ddhaṃ ta­ttva­jñā­naṃ pra­mā­ṇa­la­kṣa­ṇaṃ­, <lb n="276,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,12</span>tasya su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­tvā­t­; saṃbhava­dbā­dha­ka­sya­, saṃ­śa­yi­tāsaṃ­bha­va­dbā­dha­ka­sya­, ka­dā­ci­t kvacit ka­sya­ci­n niścitā<span type="hard-break">- </span><lb n="276,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,13</span>saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­sya ca pra­mā­ṇa­tvā­yo­gā­t­, pra­vṛ­tti­sā­marthya­syā­rtha­va­tkriyā­prā­pte­r a­du­ṣṭa­kā­ra­ṇa­ja­nyatvasya lokasaṃ­ma­ta­tva­sya <lb n="276,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,14</span>ca pra­mā­ṇa­la­kṣa­ṇa­sya <span resp="?" rend="underline">ta­ttvā­rtha­ślo­ka­vā­rti­ke</span> pra­pa­ñca­to '­pā­sta­tvā­t | </p><p n="a_378" rend="justify"><lb n="276,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,15</span>nanu ca ta­ttva­jñā­na­sya sarvathā pra­mā­ṇa­tva­si­ddhe­r a­ne­kā­nta­vi­ro­dha iti na ma­nta­vyaṃ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">buddher anekāntāt, yenā<span type="hard-break">- </span><lb n="276,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,16</span>kāreṇa ta­ttva­pa­ri­cche­da­s ta­da­pe­kṣa­yā prāmāṇyam iti</seg> ni­rū­pa­ṇā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">tena pra­tya­kṣa­ta­dā­bhā­sa­yo­r api prāyaśaḥ <lb n="276,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,17</span>saṃ­kī­rṇa­prāmā­ṇye­ta­ra­sthi­ti­r u­nne­ta­vyā­, prasiddhānupahate­ndri­ya­dṛ­ṣṭe­r api ca­ndrā­rkā­di­ṣu de­śa­pra­tyāsattyādya<span type="hard-break">- </span><lb n="276,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,18</span>bhū­tā­kā­rā­va­bhā­sa­nā­t­, ta­tho­pa­ha­tā­kṣā­de­r api saṃ­khyā­di­vi­saṃ­vā­de 'pi ca­ndrā­di­sva­bhā­va­ta­ttvo­pa­la­mbhā­t</seg> | <lb n="276,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,19</span>katham eva kvacit pra­mā­ṇa­vya­pa­de­śa eva kvacid a­pra­mā­ṇa­vya­pa­de­śa eveti niyatā lo­ka­vya­va­sthi­ti­r iti ? u­cya­te­, <lb n="276,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,20</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">tatpra­ka­rṣā­pe­kṣa­yā vya­pa­de­śa­vya­va­sthā ga­ndha­dra­vyā­di­va­t</seg> | yathā ca pra­tya­kṣa­sya saṃ­vā­da­pra­ka­rṣā­t pra­mā­ṇa­vya­pa­de­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="276,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,21</span>vyavasthā pra­tya­kṣā­bhā­sa­sya ca vi­saṃ­vā­da­pra­ka­rṣā­d a­pra­mā­ṇa­tva­vya­pa­de­śa­vya­va­sthi­tiḥ ga­ndhā­di­gu­ṇa­pra­ka­rṣā­t ka­stū­ri­kā­de­r ga<span type="hard-break">- </span><lb n="276,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 276,22</span>ndha­dra­vyā­di­vya­pa­de­śa­vya­va­sthā ta­dvya­va­hā­ri­bhi­r a­bhi­dhī­ya­te­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">ta­thā­nu­mā­nā­de­r api kathaṃcin mi­thyā­pra­ti­bhā­se 'pi</seg> <pb n="277"/><lb n="277,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 277,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">ta­ttva­pra­ti­pa­ttyai­va prā­mā­ṇya­m anyathā</seg> cā­prā­mā­ṇya­m ity a­ne­kā­nta­si­ddhiḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">e­kā­nta­ka­lpa­nā­yāṃ tu nā­nta­rba­hi<span type="hard-break">- </span><lb n="277,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 277,02</span>sta­ttva­saṃ­ve­da­naṃ vya­va­ti­ṣṭhe­ta</seg> tāthāgatamate <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">svayam advayāder dvayādi­pra­ti­bhā­sa­nā­d rū­pā­di­sva­la­kṣa­ṇā­nāṃ ca tathaivā<span type="hard-break">- </span><lb n="277,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 277,03</span>da­rśa­nā­d yathā vyāvarṇyante</seg> | svasaṃ­ve­da­na­sya saṃ­vi­nmā­tre pra­mā­ṇa­tve 'pi ta­da­dva­ya­kṣa­ṇi­ka­pa­ra­mā­ṇu­rū­pe viparya­ya­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="277,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 277,04</span>bhāsād a­pra­mā­ṇa­tva­ka­lpa­nā­yāṃ katham e­kā­nta­hā­ni­r na syāt yat pramāṇaṃ tat pra­mā­ṇa­m eveti ? rū­pā­di­da­rśa­na­sya ca <lb n="277,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 277,05</span>rū­pā­di­mā­tre pra­mā­ṇa­tve 'pi sthū­la­sthi­ra­sā­dhā­ra­ṇā­kā­ra­pra­ti­bhā­sa­sya bhrā­nta­tvā­d a­pra­mā­ṇa­tā­yāṃ katham e­kā­nta­si­ddhiḥ ? <lb n="277,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 277,06</span><span resp="?" rend="underline">tasmād dṛṣṭasya bhāvasya dṛṣṭa e­vā­khi­lo guṇa</span> iti<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">tada­vi­śe­ṣo­pala­mbhā­bhyu­pa­game 'pi</seg> <span resp="?" rend="underline">bhrānter ni­ścī­ya­te neti <lb n="277,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 277,07</span>sādhanaṃ saṃ­pra­va­rta­te</span> iti va­ca­nā­t tadvya­va­sā­ya­vai­ka­lpaṃ siddham eva | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">tatra ca ta­dvya­va­sā­ya­vai­ka­lye</seg> vā dā­na­hiṃ­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="277,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 277,08</span>dicitte <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">kvacid dha­rmā­dha­rma­saṃ­ve­da­na­va­t pa­ro­kṣa­tvo­pa­patte</seg> s ta­ttri­rū­pa­li­ṅga­ba­la­bhā­vi­nā­m api <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">vi­ka­lpā­nā­m a­ta­ttva­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="277,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 277,09</span>ṣa­ya­tvā­t kutas ta­ttva­pra­ti­pa­ttiḥ</seg> ? 'maṇi­pra­dī­pa­pra­bhayor ma­ṇi­bu­ddhyā­bhi­dhā­va­taḥ | <span resp="?" rend="underline">mi­thyā­jñā­nā­vi­śe­ṣe 'pi viśe<span type="hard-break">- </span><lb n="277,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 277,10</span>ṣo '­rtha­kri­yāṃ prati || <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> || </span> yathā, ta­thā­'­ya­thā­rtha­tve 'py a­nu­mā­nā­va­bhā­sayoḥ | a­rtha­kri­yānu­ro­dhe­na pra­mā­ṇa­tvaṃ vya­va­sthi­ta­m <lb n="277,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 277,11</span> || <ref type="no-in-dandas" rend="a">2</ref> || ' iti, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">ma­ṇi­pra­dī­pa­pra­bhā­dṛ­ṣṭā­nto 'pi svapa­kṣa­ghā­tī­, ma­ṇi­pra­dī­pa­pra­bhā­da­rśa­na­syāpi saṃ­vā­da­ka­tve­na <lb n="277,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 277,12</span>prā­mā­ṇya­prā­ptyā pra­mā­ṇā­nta­rbhā­va­vi­gha­ṭa­nā­t</seg> kathaṃ pramāṇe evety a­va­dhā­ra­ṇaṃ ghaṭate ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">na hi ta­tpra­tya­kṣaṃ svavi<span type="hard-break">- </span><lb n="277,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 277,13</span>ṣaye vi­saṃ­vā­da­nā­t śu­kti­kā­da­rśa­na­va­dra­ja­ta­bhrāntau</seg> | tatrā­pra­ti­pa­nna­vya­bhi­cā­ra­sya yad eva mayā dṛṣṭaṃ <lb n="277,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 277,14</span>tad eva mayā prāptam ity e­ka­tvā­dhya­va­sā­yā­d vi­saṃ­vā­da­nā­bhā­vā­n ma­ṇi­pra­bhā­yāṃ ma­ṇi­da­rśa­na­sya pra­tya­kṣa­tve timirā<span type="hard-break">- </span><lb n="277,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 277,15</span>śu­bhra­ma­ṇi­nau­yā­na­saṃ­kṣo­bhā­dyā­hi­ta­vi­bhramasyāpi dhā­va­dda­vā­di­ta­ru­da­rśa­nasya pra­tya­kṣa­tva­pra­sa­ṅgā­d a­bhrā­nta­m iti viśe<span type="hard-break">- </span><lb n="277,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 277,16</span>ṣaṇam a­dhya­kṣa­sya na syāt | dhāvatāṃ da­rśa­nā­d a­va­sthi­tā­nā­m agānāṃ prāpter vi­saṃ­vā­dā­t bhrā­nta­tva­si­ddhe­s tasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="277,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 277,17</span>pratyakṣatve ku­ñci­kā­vi­vare ma­ṇi­pra­bhā­yāṃ maṇer da­rśa­nā­d a­pa­va­ra­kā­bhya­nta­re '­pa­ri­prāpteḥ katham iva ta­syā­bhrā­nta­tā <lb n="277,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 277,18</span>yujyeta ? iti na pratyakṣaṃ tat syāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">nāpi lai­ṅgi­kaṃ­, li­ṅga­li­ṅgi­saṃ­ba­ndhā­pra­ti­pa­tte­r anyathā dṛ­ṣṭā­nte­ta­ra­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="277,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 277,19</span>r e­ka­tvā­t kiṃ kena kṛtaṃ syāt</seg> ? tad etena '­pra­ti­pa­nna­vya­bhi­cā­ra­sya ya itthaṃ pra­ti­bhā­saḥ syāt sa na saṃsthā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="278"/><lb n="278,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,01</span>navarjitaḥ, evam anyatra dṛ­ṣṭa­tvā­d anumānaṃ tathā sa­tī­'­ti <span resp="?" rend="underline">pra­jñā­ka­ra­ma­ta­m a</span>py a­pā­staṃ­, svayam a­si­ddhe­na dṛṣṭāntena sādhya<span type="hard-break">- </span><lb n="278,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,02</span>siddher a­ka­ra­ṇā­t | ka­dā­ci­t saṃ­vā­dā­t pra­tya­kṣa­tve­nai­va ma­ṇi­pra­bhā­yāṃ ma­ṇi­da­rśa­na­sya dṛ­ṣṭā­nta­tva­m a­yu­ktaṃ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">kādāci<span type="hard-break">- </span><lb n="278,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,03</span>tkā­rtha­prā­pte­r ā­re­kā­de­r api saṃ­bha­vā­t</seg> pra­tya­kṣa­tva­pra­sa­kteḥ | </p><p n="a_379" rend="justify"><lb n="278,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,04</span>sarvadā saṃ­vā­dā­t tasya pra­tya­kṣa­tva­m u­dā­ha­ra­ṇa­tvaṃ cety apy a­sā­raṃ­, tadasiddheḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">na hi mi­thyā­jñā­na­sya saṃ­vā­da­nai<span type="hard-break">- </span><lb n="278,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,05</span>kāntaḥ</seg> saṃ­bha­va­ti­, vi­ro­dhā­t | nanv a­nu­mā­na­sya saṃ­bha­va­ty e­vā­va­stu­vi­ṣa­ya­tve­na mi­thyā­jñā­na­syā­pi sarvadā saṃ­vā­da­naṃ <lb n="278,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,06</span>li­ṅga­jñā­na­va­t pā­ra­mpa­rye­ṇa vastuni pra­ti­ba­ndhā­t | tad u­ktaṃ­–­'<span resp="?" rend="underline">li­ṅga­li­ṅgi­dhi­yo­r evaṃ pā­ra­mpa­rye­ṇa vastuni | pratiba<span type="hard-break">- </span><lb n="278,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,07</span>ndhāt ta­dā­bhā­saṃ śū­nya­yo­r apy a­va­ñca­na­m</span> || ' iti kaścit so 'py a­nā­lo­ci­tā­bhi­dhā­yī­, sarvadā saṃ­vā­di­naḥ pra­tya­kṣa­va­nmi<span type="hard-break">- </span><lb n="278,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,08</span>thyā­jñā­na­tva­vi­ro­dhā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">tathā na laiṅgikaṃ sa­rva­thai­vāvi­saṃ­vā­da­ka­tvā­t</seg> | na hi ta­dā­la­mbanaṃ bhrāntaṃ, prāpye 'pi <lb n="278,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,09</span>vastuni bhrā­nta­tva­pra­sa­ṅgā­t | prāpye tasyāvi­saṃ­vā­da­katve svālambane 'py a­vi­saṃ­vā­da­ka­tva­m | iti kathaṃ na sarvathai<span type="hard-break">- </span><lb n="278,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,10</span>vā­vi­saṃ­vā­da­ka­tva­m a­nu­mā­na­sya ? sā­mā­nya­vi­śe­ṣā­tma­ka­va­stu­vi­ṣa­ya­tva­pra­si­ddheḥ pra­tya­kṣa­va­t­, anyathā pra­mā­ṇa­tvā­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="278,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,11</span>gāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">tasmāt sūktaṃ, tattvajñānam eva pramāṇaṃ kāra­ṇa­sā­ma­grī­bhe­dā­t pra­ti­bhā­sa­bhe­de 'pīti</seg> | na hy a­nu­mā­na­sya <lb n="278,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,12</span>va­stu­vi­ṣa­ya­tvā­d vi­śa­da­pra­ti­bhā­sa­na­m āpādayituṃ śakyaṃ, vi­dū­ra­stha­pā­da­pā­di­da­rśa­ne­nā­vi­śa­da­pra­ti­bhā­se­na vya­bhi­cā­rā­t | <lb n="278,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,13</span>pṛtha­gja­na­pra­tya­kṣa­syā­pi yo­gi­pra­tya­kṣa­va­da­saṃ­bha­vā­t sa­ka­la­sa­mā­ro­pa­tva­pra­sa­ṅgā­t sva­la­kṣa­ṇa­vi­ṣa­ya­tvāvi­śe­ṣā­t | tada<span type="hard-break">- </span><lb n="278,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,14</span>viśeṣe 'pi yo­gī­ta­ra­pra­tya­kṣa­yoḥ kā­ra­ṇa­sā­ma­grī­vi­śe­ṣā­d vi­śe­ṣa­pa­ri­ka­lpa­nā­yāṃ­, tata eve pra­tya­kṣā­nu­mā­na­yo­r api prati<span type="hard-break">- </span><lb n="278,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,15</span>bhā­sa­vi­śe­ṣo 'stu, sarvathā bā­dha­kā­bhā­vā­t | </p><p n="a_380" rend="justify"><lb n="278,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,16</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">pra­mā­ṇa­m eva vā ta­ttva­jñā­naṃ</seg> nāmety a­va­dhā­ra­ṇa­m a­nu­ma­nta­vyaṃ­, pha­la­jñā­na­syā­pi svā­vya­va­hi­ta­pha­lā­pe­kṣa­yā pramāṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="278,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,17</span>tvo­pa­yo­gā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">tataḥ sva­la­kṣa­ṇa­da­rśa­nā­na­nta­ra­bhā­vi­na­s ta­ttva­vya­va­sā­ya­sya pra­mā­ṇa­tvo­pa­pa­tteḥ pra­tya­kṣa­m anu<span type="hard-break">- </span><lb n="278,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,18</span>mānam iti pramāṇa e­ve­tyā­dya­va­dhā­ra­ṇaṃ pratyācaṣṭe</seg> sau­ga­tā­nāṃ­, tasya pra­tya­kṣā­nu­mā­nā­bhyāṃ pra­mā­ṇā­nta­ra­tvā­t | <lb n="278,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,19</span>na­hī­ndri­ya­vya­va­sā­yo '­pra­mā­ṇa­m a­vi­saṃ­vā­da­ka­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">a­na­dhi­ga­tā­rthā­dhi­ga­mā­bhā­vā­t ta­da­pra­mā­ṇa­tve lai­ṅgi­ka­syā­pi <lb n="278,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,20</span>mā bhūt</seg> pra­mā­ṇa­tvaṃ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | a­na­dhi­ga­ta­tva­sva­la­kṣa­ṇā­dhya­va­sā­yā­d a­nu­mi­te­r a­ti­śa­ya­ka­lpa­nā­yāṃ <lb n="278,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,21</span>prakṛ­ta­syā­pi na vai pra­mā­ṇa­tvaṃ pra­ti­ṣe­dhya­ma­ni­rṇī­ta­ni­rṇa­yātma­ka­tvā­t kṣa­ṇa­bha­ṅgā­nu­mā­na­va­t</seg> | kṣa­ṇi­ka­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="278,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 278,22</span>nu­mā­na­sya hy a­ni­ści­tā­dhya­va­sā­ya e­vā­na­dhi­ga­ta­sva­la­kṣa­ṇā­dhya­va­sā­yaḥ | sa ca dhva­ni­da­rśa­nā­na­nta­ra­bhā­vi­no vyavasā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="279"/><lb n="279,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,01</span>yasyāstīti yuktaṃ pra­mā­ṇa­tva­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">dhvaner a­kha­ṇḍa­śaḥ śra­va­ṇā­d a­dhi­ga­mo 'pi prā­tha­ma­kalpikas ta­ttva­ni­rṇī­ti­r eva</seg>, <lb n="279,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,02</span>ta­dva­śā­tt ta­ttva­vya­va­sthā­nā­n nirṇīter eva mu­khya­pra­mā­ṇa­tvo­pa­pa­tteḥ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">tadatyaye dṛṣṭer api vi­saṃ­vā­da­ka­tve­na <lb n="279,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,03</span>prā­mā­ṇyā­nu­pa­pa­tte­r a­da­rśa­nā­na­ti­śā­ya­nā­t taddarśa­nā­bhā­ve 'pi ta­ttva­ni­śca­ye tada­nya­sa­mā­ro­pa­vya­va­cche­da­la­kṣa­ṇe <lb n="279,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,04</span>pra­mā­ṇa­la­kṣa­ṇā­ṅgī­ka­ra­ṇā­t</seg> | </p><p n="a_381" rend="justify"><lb n="279,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,05</span>nanu ni­ści­tā­rtha­mā­tra­smṛ­te­r apy evaṃ pra­mā­ṇa­tvā­pa­tte­r a­ti­pra­sa­ṅga iti cen na, pra­mi­ti­vi­śe­ṣā­bhā­ve­tara­pa­kṣā­na­ti­kra<span type="hard-break">- </span><lb n="279,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,06</span>māt | pra­tha­ma­pa­kṣe <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">kvacit kutaścid dhū­ma­ke­tu­lai­ṅgi­ka­va­nni­rṇī­tā­rtha­mā­tra­smṛ­te­r a­dhi­ga­tā­rthā­dhi­ga­mā­t prāmāṇyaṃ mā <lb n="279,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,07</span>bhūt, pra­mi­ti­vi­śe­ṣā­bhā­vā­t</seg> | dvi­tī­ya­pa­kṣe punar iṣṭaṃ prā­mā­ṇya­m a­nu­smṛ­teḥ­, pra­mi­ti­vi­śe­ṣa­sa­dbhā­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">prakṛta<span type="hard-break">- </span><lb n="279,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,08</span>ni­rṇa­ya­sya prāmāṇye hi na kiṃcid a­ti­pra­sa­jya­te</seg>, dṛ­ṣṭa­syā­py ani­ści­ta­sya ni­śca­yā­t, pra­tya­kṣa­to niścite <lb n="279,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,09</span>dhū­ma­ke­tau jvā­lā­di­vi­śe­ṣā­d dhū­ma­ke­tu­lai­ṅgi­ka­smṛ­tau tu vi­śe­ṣa­pa­ri­cchi­tte­r a­bhā­vā­d a­prā­mā­ṇya­ni­da­rśa­nā­t | paricchi<span type="hard-break">- </span><lb n="279,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,10</span>tti­vi­śe­ṣa­sa­dbhā­ve 'pi sā­ka­lye­na smṛter a­prā­mā­ṇya­ka­lpa­nā­yā­m a­nu­mā­no­tthā­nā­yo­gaḥ­, saṃ­ba­ndha­smṛter a­pra­mā­ṇa­tvā­t, <lb n="279,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,11</span>tasyā api lai­ṅgi­ka­tve­na prāmāṇye pa­rā­pa­ra­saṃ­ba­ndha­smṛ­tī­nā­m a­nu­mā­na­tva­ka­lpa­nā­d a­na­va­sthā­nā­t saṃ­ba­ndha­smṛ­ti­m a­nta­re­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="279,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,12</span>nu­mā­nā­nu­da­yā­t | su­dū­ra­m api gatvā saṃ­ba­ndha­smṛ­te­r a­na­nu­mā­na­tve pra­mā­ṇa­tve ca siddhaṃ, smṛter u­pa­yo­ga­vi­śe­ṣā­t <lb n="279,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,13</span>pra­mā­ṇa­tva­m a­vi­saṃ­vā­dā­d a­nu­mā­na­va­t | tac ca yathā pra­tya­kṣa­m a­nu­mā­na­m iti pramāṇe evety a­va­dhā­ra­ṇaṃ pra­tyā­ca­ṣṭe­, tathā <lb n="279,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,14</span>trīṇy eva pra­mā­ṇā­ni catvāry eva pañcaiva ṣaḍ evety a­va­dhā­ra­ṇa­m api, smṛter ā­ga­mo­pa­mā­nā­rtha­pa­ttya­bhā­ve­ṣv a­na­nta­rbhā­vā­t­, <lb n="279,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,15</span>tada­nta­rbhā­ve '­nu­mā­nā­ntarbhā­va­va­da­na­va­sthā­nā­nu­ṣa­ṅgā­d ā­ga­mā­dyu­da­ya­vi­ro­dhā­t­, śa­bdā­di­smṛ­ti­m a­nta­re­ṇa ta­da­nu­pa­pa­tteḥ | <lb n="279,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,16</span>yadi pu­na­rā­ga­mā­dyu­tthā­pa­ka­sā­ma­grī­tvā­c cha­bdā­di­smṛ­te­r ā­ga­mā­di­pra­mā­ṇa­tva­m apy u­ra­rī­kri­ya­te tadā śa­bdā­di­pra­tya­kṣa­syā­pi <lb n="279,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,17</span>ta­tsā­ma­grī­tvā­d ā­ga­mā­di­tva­pra­sa­ṅgaḥ | tathā ca smṛ­ti­va­n na pratyakṣaṃ pra­mā­ṇā­nta­raṃ syāt | pra­mā­ṇā­nta­ra­tve vā smṛter api <lb n="279,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,18</span>pra­mā­ṇā­nta­ra­tvaṃ­, da­rśa­nā­na­nta­rā­dhya­vasāya<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">va­nni­rṇī­te 'pi ka­thaṃ­ci­d a­ti­śā­ya­nā­d a</seg> nu­mā­na­va­t | </p><p n="a_382" rend="justify"><lb n="279,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,19</span>evaṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">pra­tya­bhi­jñā­naṃ pra­mā­ṇaṃ­, vya­va­sā­yā­ti­śa­yo­pa­pa­tteḥ</seg> pratyakṣādi­va­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">tatsā­ma­rthyā­dhī­na­tvā­t pramāṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="279,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,20</span>tvasthiteḥ</seg>, a­vi­saṃ­vā­da­syāpi svā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­ka­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">anyathā hi vi­saṃ­vā­daḥ syāt saṃśayā­di­va­t</seg> | <lb n="279,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 279,21</span>na cedaṃ pra­tya­bhi­jñā­na­m a­vya­va­sā­yā­tma­kaṃ­, tad evedaṃ tat sa­dṛ­śa­m e­ve­da­m ity e­ka­tva­sā­dṛ­śya­vi­ṣa­ya­sya dvi­vi­dha­pra­tya­bhi­jñā­na<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="280"/><lb n="280,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,01</span>syā­bā­dhi­ta­syā­re­kā­di­vya­va­cche­de­nā­va­ga­mā­t­, bā­dhya­mā­na­syā­pra­mā­ṇa­tvo­pa­pa­tte­s ta­dā­bhā­sa­tvā­t | na ca sarvaṃ pratyabhi<span type="hard-break">- </span><lb n="280,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,02</span>jñānaṃ bā­dhya­mā­na­m eva, pra­tya­kṣa­sya ta­dvi­ṣa­ye pra­vṛ­ttya­saṃ­bha­vā­d a­bā­dha­ka­tvā­d a­nu­mā­na­syā­pi ta­dvi­ṣa­ya­vi­pa­rī­ta­sa­rva­thā­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="280,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,03</span>ṇi­ka­vi­sa­dṛ­śa­vastu­vya­va­sthā­pa­ka­sya ni­ra­sta­tvā­t ta­dbā­dha­ka­tvā­yo­gā­t | tataḥ pra­tya­bhi­jñā­naṃ ta­ttva­jñā­na­tvā­t pramāṇaṃ <lb n="280,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,04</span>pra­tya­kṣa­va­t | </p><p n="a_383" rend="justify"><lb n="280,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,05</span>evaṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">li­ṅga­li­ṅgi­saṃ­ba­ndha­jñānaṃ pra­mā­ṇa­m aniścita­ni­śca­yā­d a­nu­mā­na­va­d | sa­ttva­kṣa­ṇi­ka­tva­yo­r dhū­ma­ta­tkā­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="280,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,06</span>yor vā sā­ka­lye­na vyā­pti­pra­tipattau na pra­tya­kṣa­m u­tsa­ha­te­, sa­nni­hi­tā­rthā­kā­rā­nu­kā­ri­tvā­t</seg> i­ndri­ya­ja­mā­na­sa­sva<span type="hard-break">- </span><lb n="280,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,07</span>saṃ­ve­da­na­pra­tya­kṣa­sya yo­gi­pra­tya­kṣa­sya <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">a­pa­rī­kṣā­kṣa­ma­tvā­c cā | nānumānam a­na­va­sthā­nu­ṣa­ṅgā­t | su­dū­ra­m api gatvā tadubha<span type="hard-break">- </span><lb n="280,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,08</span>yavyatiriktaṃ vyavasthāni­mi­tta­m a­bhyu­pa­ga­nta­vya­m</seg> | tad a­smā­ka­m ūhākhyaṃ pra­mā­ṇa­m a­vi­saṃ­vā­da­ka­tvā­t sa­mā­ro­pa­vya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="280,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,09</span>cche­da­ka­tvā­d a­nu­mā­na­va­t | na cohaḥ saṃbandha­jñā­na­ja­nmā­, yato '­na­va­sthā­naṃ syād a­pa­rā­pa­ro­hā­nu­sa­ra­ṇā­t­, tasya pra­tya­kṣā­nu­pa­la<span type="hard-break">- </span><lb n="280,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,10</span>mbhajanmatvāt pra­tya­kṣa­va­t­, sva­yo­gya­tai­va sva­vi­ṣa­ye pravṛtteḥ | saṃbandha­jñā­na­m a­pra­mā­ṇa­m eva, pra­tya­kṣā­nu­pa­la­mbha­pṛ­ṣṭa­bhā­vi­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="280,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,11</span>ka­lpa­tvā­d gṛ­hī­ta­gra­ha­ṇā­t­, saṃbandhapra­ti­pa­ttau pra­tya­kṣā­nu­pa­la­mbha­yo­r eva bhūyaḥ pra­va­rta­mā­na­yoḥ pra­mā­ṇa­tvā­d ity eke, te 'py asa<span type="hard-break">- </span><lb n="280,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,12</span>mī­kṣi­ta­vā­caḥ­, ka­thaṃ­ci­d a­pū­rvā­rtha­vi­ṣa­ya­tvā­d ū­hā­khya­vi­ka­lpa­sya pra­mā­ṇa­tvo­pa­pa­tteḥ pra­tya­kṣā­nu­pa­la­mbhayoḥ sa­nni­hi­ta­vi­ṣa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="280,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,13</span>ba­lo­tpa­tte­r a­vi­cā­ra­ka­tvā­c ca vyāptau pra­vṛ­ttya­saṃ­bha­vā­t | yadi punar a­pra­mā­ṇa­m eva vyā­pti­jñā­naṃ saṃbandhaṃ vā vya­va­sthā­pa­ye­t tadā <lb n="280,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,14</span>pra­tya­kṣa­m a­nu­mā­naṃ cā­pra­mā­ṇa­m eva sva­vi­ṣa­yaṃ vya­va­sthā­pa­ye­t kiṃ ta­tpra­mā­ṇa­tva­sā­dha­nā­yā­se­na ? li­ṅga­li­ṅgi­saṃ­ba­ndha­pra­ti­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="280,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,15</span>ttir a­rthā­pa­tte­r ity anye | teṣām api saṃ­ba­ndha­jñā­na­pū­rva­katve '­rthā­pa­tte­r a­rthā­pa­ttya­nta­rā­nu­sa­ra­ṇā­d anavasthā | ta­da­pū­rva­ka­tve svayam ani<span type="hard-break">- </span><lb n="280,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,16</span>ści­tā­na­nya­thābha­va­na­syā­rthā­pa­ttyu­da­yatva­pra­sa­ṅgaḥ­, pa­ra­spa­rā­śra­ya­ṇaṃ ca, saty a­nu­mā­na­jñā­no ta­da­nya­thā­nu­pa­pa­ttyā saṃ­ba­ndha­jñā­naṃ­, <lb n="280,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,17</span>sati ca saṃ­ba­ndha­jñā­ne '­nu­mā­na­jñā­na­m iti naikasyāpy udayaḥ syāt | na cānyat saṃbandhā­rthā­pa­ttyu­tthā­pa­ka­m asty a­nu­mā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="280,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,18</span>jñānād yena pa­ra­spa­rā­śra­ya­ṇaṃ na syāt | e­te­no­pa­mā­nā­deḥ saṃ­ba­ndha­pra­ti­pa­ttiḥ pratyuktā | tasmā<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">d u­pa­mā­nā­di­kaṃ <lb n="280,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,19</span>pra­mā­ṇā­nta­ra­m icchatāṃ tattvani­rṇa­ya­pra­tya­va­marṣa­pra­ti­ba­ndhā­dhiga­ma­pra­mā­ṇa­tva­pra­ti­ṣe­dhaḥ prāyaśo vaktur jaḍi<span type="hard-break">- </span><lb n="280,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 280,20</span>mānam ā­vi­ṣka­ro­ti</seg> | </p><p n="a_384" rend="justify"><pb n="281"/><lb n="281,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">iti pratyakṣaṃ pa­ro­kṣa­m ity etad dvitayaṃ pramāṇa</seg> m a­bhyu­pa­ga­nta­vya­m­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">a­rthā­pa­ttyā­de­r a­nu­mā­na­vyatireke 'pi, <lb n="281,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,02</span>parokṣe '­nta­rbhā­vā­t</seg> | tad uktaṃ — pratyakṣaṃ viśadaṃ jñānaṃ tridhāśritam a­vi­pla­va­m | parokṣaṃ pra­tya­bhi­jñā­di pramāṇe iti <lb n="281,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,03</span>saṃgrahaḥ | tataḥ sūktam idam a­va­dhā­ra­ṇaṃ pramāṇam eva ta­ttva­jñā­na­m iti, pra­tya­kṣa­pa­ro­kṣa­ta­ttva­jñā­na­vya­ktīnāṃ sā­ka­lye­na <lb n="281,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,04</span>pra­mā­ṇa­tvo­pa­pa­tteḥ | </p><p n="a_385" rend="justify"><lb n="281,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,05</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">tatra sa­ka­la­jñā­nā­va­ra­ṇa­pa­ri­kṣa­ya­vi­jṛ­mbhi­taṃ ke­va­la­jñā­naṃ yu­ga­pa­tsa­rvā­rtha­vi­ṣa­ya­m</seg> | ka­ra­ṇa­kra­ma­vya­va­dhā<span type="hard-break">- </span><lb n="281,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,06</span>nā­ti­va­rti­tvā­t yu­ga­pa­tsa­rva­bhā­sa­na­m | ta­ttva­jñā­na­tvā­t pra­mā­ṇa­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">ta­tho­ktaṃ­, '­sa­rva­dra­vya­pa­ryā­ye­ṣu ke­va­la­sya­' <lb n="281,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,07</span>iti</seg> sūtrakāraiḥ | ke­va­la­jñā­na­da­rśa­na­yoḥ kra­ma­vṛ­tti­tvā­t ca­kṣu­rā­di­jñā­na­da­rśa­na­va­dyu­ga­pa­tsa­rva­bhā­sa­na­m ayukta<span type="hard-break">- </span><lb n="281,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,08</span>m iti cen na, tayor yau­ga­pa­dyā­t­, ta­dā­va­ra­ṇa­kṣa­ya­sya yu­ga­pa­dbhā­vā­t­, '­mo­ha­kṣa­yā­j jñā­na­da­rśa­nā­va­ra­ṇā­nta­rā­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="281,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,09</span>kṣayāc ca ke­va­la­m­' iti, atra prathamaṃ mo­ha­kṣa­ya­s tato jñā­nā­va­ra­ṇā­di­tra­ya­kṣa­yaḥ sakṛd iti vyā­khyā­nā­t | <lb n="281,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,10</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">ta­jjñā­na­da­rśa­na­yoḥ kra­ma­vṛ­ttau hi sa­rva­jña­tvaṃ kā­dā­ci­tkaṃ syād, </seg> da­rśa­na­kā­le jñā­nā­bhā­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="281,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,11</span>t tatkāle ca da­rśa­nā­bhā­vā­t | satataṃ ca bha­ga­va­taḥ ke­va­li­naḥ sa­rva­jña­tvaṃ sa­rva­da­rśi­tvaṃ ca '­sā­dhya­pa­rya­va­si­te kevala<span type="hard-break">- </span><lb n="281,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,12</span>jñā­na­da­rśa­ne­' iti va­ca­nā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">kutas ta­tsi­ddhi­r iti</seg> cen ni­rlo­ṭhi­ta­m etat sa­rva­jña­si­ddhipra­stā­ve­, na punar i­ho­cya­te | <lb n="281,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,13</span>ke­va­la­jñā­na­da­rśa­na­yo­r yu­ga­pa­dbhā­vaḥ kutaḥ siddha iti cet, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­vi­ṣa­ya­yo­r vi­ga­tā­va­ra­ṇa­yo­r a­yu­ga­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="281,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,14</span>tpra­ti­bhā­sā­yo­gā­t pra­ti­ba­ndha­kā­nta­rā­bhā­vā­t</seg> | sā­mā­nya­pra­ti­bhā­so hi darśanaṃ vi­śe­ṣa­pra­ti­bhā­so jñānam | <lb n="281,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,15</span>ta­tpra­ti­ba­ndha­kaṃ jñā­nā­va­ra­ṇaṃ da­rśa­nā­va­ra­ṇaṃ ca | yad u­da­yā­d a­sma­dā­deḥ ke­va­la­jñā­na­da­rśa­nā­nā­vi­rbhā­vaḥ | tayoś ca yugapa<span type="hard-break">- </span><lb n="281,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,16</span>dā­tma­vi­śu­ddhi­pra­ka­rṣa­vi­śe­ṣā­t pa­ri­kṣa­ya­si­ddheḥ katham i­vā­yu­ga­pa­tpra­ti­bhā­sa­naṃ sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­yoḥ syāt ? prakṣīṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="281,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,17</span>śe­ṣa­mo­hā­nta­rā­ya­sya pratibandhāntaraṃ ca katham iva saṃbhāvyeta, yena yu­ga­pa­tta­ddvi­ta­yaṃ na syāt ? astu nāma kevalaṃ <lb n="281,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,18</span>ta­ttva­jñā­naṃ yu­ga­pa­tsa­rva­bhā­sa­naṃ­, ma­ti­śru­tā­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­naṃ tu katham ity u­cya­te­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">śeṣaṃ sarvaṃ kra­ma­vṛ­tti­, prakārā<span type="hard-break">- </span><lb n="281,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,19</span>nta­rā­saṃ­bha­vā­t</seg> | tena kra­ma­bhā­vi ca yan ma­tyā­di­ta­ttva­jñā­naṃ tad api pra­mā­ṇa­m iti vyākhyātaṃ bha­va­ti­, '­ma­ti­śru­tā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="281,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,20</span>dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­ke­va­lā­ni jñānaṃ, tatpra­mā­ṇe­' iti sū­tra­kā­ra­va­ca­nā­t | nanu ca ma­tyā­di­jñā­na­ca­tu­ṣṭa­ya­m api yu­ga­pa­d i<span type="hard-break">- </span><lb n="281,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,21</span>ṣyate, 'tadādīni bhājyāni yu­ga­pa­d ekasmin nā ca­tu­rbhyaḥ­' iti sū­tra­sa­dbhā­vā­d iti na śa­ṅka­nī­yaṃ­, ma­tyā­di­jñā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="281,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,22</span>nām a­nu­pa­yu­ktānām eva yau­ga­pa­dya­va­ca­nā­t 'saha dvau na sta' u­pa­yo­gād' ity ā­rṣa­va­ca­nā­t | chadmastha­jñā­na­da­rśa­no­pa­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="281,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 281,23</span>gā­pe­kṣa­yā ta­dva­ca­na­m iti cen naivaṃ viśeṣāna­bhi­dhā­nā­t | sā­mā­nya­co­da­nā­ś ca vi­śe­ṣe­ṣv a­va­ti­ṣṭha­nte iti nyāyāt <pb n="282"/><lb n="282,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,01</span>ta­dvi­śe­ṣa­ga­ti­r iti cen na, a­nya­thā­pi vi­śe­ṣa­ga­ti­saṃ­bha­vā­t­–­ta­n nai­ve­ti­, pra­mā­ṇā­bhā­vā­t | 'kvacid ātmani matyā<span type="hard-break">- </span><lb n="282,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,02</span>di­jñā­nā­ni sopayogāni yu­ga­pa­t saṃ­bha­va­nti sa­kṛ­tsa­nni­hi­ta­sva­vi­ṣa­ya­tvā­t dī­rgha­śa­ṣku­lī­bha­kṣa­ṇā­dau ca­kṣu­rā­di­jñā­na­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="282,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,03</span>ñca­ka­va­d ity a­nu­mā­nā­di­ṣṭa­vi­śe­ṣa­ga­ti­r astu | na cedam u­dā­ha­ra­ṇaṃ sā­dhya­vi­ka­laṃ ca­kṣu­rā­di­jñā­nā­nāṃ kra­ma­vṛ­ttau pa­ra­spa­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="282,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,04</span>vya­va­dhā­nā­d vi­cche­do­pa­la­kṣaṇa­pra­sa­ṅgā­t­, prasi­ddha­kra­ma­bhā­vi­rū­pā­di­jñā­na­va­' iti na ma­nta­vyaṃ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">ca­kṣu­rā­di­jñā­na­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="282,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,05</span>ñca­ka­syā­pi pa­ra­spa­ra­vya­va­dhāne 'pi vi­cche­dā­nu­pala­kṣa­ṇaṃ­, kṣa­ṇa­kṣa­ya­va­t</seg> tā­thā­ga­ta­sya­, syāt | teṣāṃ<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">yau­ga­pa­dye <lb n="282,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,06</span>hi saṃtānabhedāt pa­ra­spa­ra­pa­rā­ma­rśā­bhā­vaḥ sa­ntā­nā­nta­ra­va­t</seg> | yaugapadye 'pi saṃ­tā­na­bhe­dābhāve '­kṣa­ma­no 'dhyakṣayo<span type="hard-break">- </span><lb n="282,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,07</span>r api yau­ga­pa­dya­m astu vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">mā­na­sa­pra­tya­kṣe 'pi ca­kṣu­rā­di­jñā­nā­na­nta­ra­pra­tya­yo­dbha­ve­na kaści<span type="hard-break">- </span><lb n="282,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,08</span>d viśeṣaḥ kra­ma­vṛ­ttau ca­kṣu­rā­di­jñā­na­va­d vya­va­dhā­na­pra­ti­bhā­sa­vi­ka­lpa­pra­ti­patter a­saṃ­bha­vā­t</seg> | na ca ca­kṣu­rā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="282,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,09</span>jñā­na­pa­ñca­kā­t sa­ha­bhā­vi­naḥ kra­ma­bhu­vāṃ ta­da­na­nta­ra­ja­nma­nāṃ mā­na­sa­pra­tya­kṣā­ṇāṃ vya­va­dhā­ne­na pra­ti­bhā­sa­bhe­da­pra­ti­pa­tti­r asti | <lb n="282,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,10</span>teṣāṃ laghuvṛtteḥ kra­ma­bhā­vi­tve 'pi na vya­va­dhā­ne­na pra­ti­bhā­sa­vi­ka­lpā­nāṃ pra­ti­pa­tti­r iti cet tata eva ca­kṣu­rā­di­jñā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="282,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,11</span>nām api vi­cche­do­pa­la­kṣa­ṇaṃ mā bhūt, kra­ma­bhā­ve 'pi vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">yau­ga­pa­dye hi spa­rśā­di­pra­tya­va­ma­rśa­vi­ro­dhaḥ <lb n="282,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,12</span>pu­ru­ṣā­nta­ra­va­t</seg> | jainānām api kra­ma­bhā­va­ś ca­kṣu­rā­di­ve­da­nā­nā­m u­pa­pa­nna eva | tadvanmatyā­di­jñā­nā­nā­m api sopayo<span type="hard-break">- </span><lb n="282,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,13</span>gānāṃ kra­ma­bhā­vo ni­ru­pa­yo­gā­nāṃ tu yau­ga­pa­dya­m a­vi­ru­ddhaṃ­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">viṣaya­syā­ne­kā­ntā­tma­ka­tvā­t</seg> | tataḥ so­pa­yo­gaṃ <lb n="282,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,14</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">ma­ti­jñā­nā­di</seg> kra­ma­bhā­vi <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">syā­dvā­da­na­ya­la­kṣi­taṃ pra­ti­pa­tta­vyaṃ</seg>, tasya na­yo­pa­la­kṣi­ta­tvā­t <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_101">ke­va­la­jñā­na­va­t <lb n="282,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,15</span>syā­dvā­do­pa­la­kṣi­ta­tvā­c ca</seg> | kuta etad iti ced vi­ka­la­sa­ka­la­vi­ṣa­ya­tvā­t tayoḥ | ta­ttva­jñā­naṃ vā syā­dvā­da­na­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="282,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,16</span>saṃskṛtaṃ pra­ti­pa­tta­vyaṃ kra­mā­kra­ma­bhā­vi­tve | katham ? '­ta­ttva­jñā­naṃ syād a­kra­maṃ­, sa­ka­la­vi­ṣa­ya­tvā­t | syāt kramabhāvi, <lb n="282,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,17</span>vi­ka­la­vi­ṣa­ya­tvā­t | syād u­bha­yaṃ­, ta­du­bha­ya­vi­ṣa­ya­tvā­t | syād a­va­kta­vyaṃ­, yu­ga­pa­d vaktum aśakteḥ | ' ityādi, saptabha<span type="hard-break">- </span><lb n="282,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,18</span>ṅgyāḥ pra­mā­ṇa­na­ya­vaśād u­pa­pa­tteḥ | athavā pratiparyāyaṃ syā­dvā­da­na­yasaṃskṛtaṃ pra­ti­pa­tta­vyaṃ­, syāt pramāṇaṃ svā­rtha­pra­mi­tiṃ <lb n="282,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,19</span>prati sā­dha­ka­ta­ma­tvā­t­, syād a­pra­mā­ṇaṃ pra­mā­ṇā­nta­re­ṇa pra­me­ya­tvā­t svato vā | athavā syāt sat, sva­rū­pā­di­ca­tu­ṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="282,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,20</span>yāt, syād a­sa­t­, pa­ra­rū­pā­di­ca­tu­ṣṭa­yā­t ityādi yo­ja­nī­ya­m | </p><p n="a_386" rend="justify"><lb n="282,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 282,21</span>atha pra­mā­ṇa­pha­la­vi­pra­ti­pa­tti­ni­vṛ­ttya­ni­vṛ­ttya­rtha­m āhuḥ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_102 a_387"><l ana="sbt" n="sbt_102ab"><lb n="282,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 102ab</span>upekṣā phalam ādyasya śeṣasyādā­na­hā­na­dhīḥ | </l></lg><lg ana="sub-base-text" n="sbt_102 a_388"><l ana="sbt" n="sbt_102cd"><pb n="283"/><lb n="283,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 102cd</span>pūrvā vā­'­jñā­na­nāśo vā sa­rva­syā­sya sva­go­ca­re || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">102</ref> || </l></lg><p n="a_389" rend="justify"><lb n="283,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,02</span>kā­ri­kā­pā­ṭhā­pe­kṣa­yā yu­ga­pa­tsa­rva­bhā­sa­naṃ ke­va­la­m ādyaṃ, tasya vya­va­hi­taṃ phalam upekṣā | kuta iti <lb n="283,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,03</span>ced u­cya­te­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_102">si­ddha­pra­yo­ja­na­tvā­t ke­va­li­nāṃ sarva­tro­pe­kṣā</seg> | heyasya saṃ­sā­ra­ta­tkā­ra­ṇa­sya hānā<span type="hard-break">-</span>du­pā­de­va­sya <lb n="283,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,04</span>mo­kṣa­ta­tkā­ra­ṇa­syo­pā­tta­tvā­t si­ddha­pra­yo­ja­na­tvaṃ nāsiddhaṃ bha­ga­va­tā­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_102">nanu ka­ru­ṇā­va­taḥ pa­ra­duḥ­kha­ji<span type="hard-break">- </span><lb n="283,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,05</span>hāsoḥ katham upekṣā ? ta­da­bhā­ve kathaṃ cāptiḥ? iti cen na</seg>, teṣāṃ mo­ha­vi­śe­ṣā­tmi­kā­yāḥ ka­ru­ṇā­yāḥ saṃbhavā<span type="hard-break">- </span><lb n="283,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,06</span>bhāvāt <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_102">sva­duḥ­kha­ni­va­rta­na­va­da­karu­ṇa­yā­pi vṛtter a­nya­duḥ­kha­ni­rā­ci­kī­rṣā­yā­m</seg> | nanv a­sma­dā­di­va<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_102">ddayālo<span type="hard-break">- </span><lb n="283,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,07</span>r e­vā­tma­duḥ­kha­ni­va­rta­naṃ</seg> yuktam | tathā hi, yo yaḥ svātmani duḥkhaṃ ni­va­rta­ya­ti sa sa svātmani ka­ru­ṇā­vā­n­, <lb n="283,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,08</span>ya­thā­sma­dā­diḥ | tathā ca yogī svātmani saṃ­sā­ra­duḥ­khaṃ ni­va­rta­ya­tī­ti yuktiḥ | na cātra hetur viruddho '­nai­kā­nti­ko <lb n="283,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,09</span>vā, vipakṣe sa­rva­thā­py a­bhā­vā­t bādha­ka­pra­mā­ṇa­sā­ma­rthyā­t­, sva­sā­dhya­vi­nā­bhā­va­si­ddheḥ | tathā hi, yaḥ svātmany a<span type="hard-break">- </span><lb n="283,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,10</span>ka­ru­ṇā­vā­n na sa svaduḥkhaṃ ni­va­rta­ya­ti­, yathā dveṣāder vi­ṣa­bha­kṣa­ka iti, sādhyavyāvṛttau sā­dha­na­vyā­vṛ­tti­ni­śca­yā­t | <lb n="283,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,11</span>bha­ya­lo­bhā­di­nā­tma­duḥ­kha­ni­va­rta­kai­r vya­bhi­cā­rī hetur iti cen na, teṣām api ka­ru­ṇo­tpa­tteḥ | na hy ātmany a­ka­ru­ṇā­va­taḥ <lb n="283,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,12</span>parato bhayaṃ lobho māno vā saṃ­bha­va­ti­, tasyā­tma­ka­ru­ṇā­pra­yu­kta­tvā­t | iti pa­ra­mpa­ra­yā ka­ru­ṇā­vā ne­vā­tma­duḥ<span type="hard-break">- </span><lb n="283,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,13</span>kha­ma­na­śa­nā­di­ni­mi­ttaṃ ni­va­rta­ya­ti | bha­yā­di­he­tu­kā vā ka­sya­ci­d ātmani ka­ru­ṇo­tpa­dya­te | sotpannā satī <lb n="283,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,14</span>svaduḥkhaṃ ni­va­rta­ya­ti | iti sākṣāt ka­ru­ṇa­yā­tma­duḥ­kha­ni­va­rta­ne pra­va­rta­te tato na vya­bhi­cā­raḥ | e­te­nā­dṛ­ṣṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="283,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,15</span>vi­śe­ṣa­va­śā­d ātmani duḥ­khā­ni­va­rta­naparair vya­bhi­cā­ra­co­da­nā ni­ra­stā­, tataḥ ka­ru­ṇo­tpa­tte­r eva ta­nni­va­rta­nā­t | tan nā<span type="hard-break">- </span><lb n="283,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,16</span>ka­ru­ṇa­syā­tma­duḥ­kha­ni­va­rta­naṃ dṛṣṭam | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_102">ato 'yam asamādhir iti cen na</seg>, sva­bhā­va­to 'pi sva­pa­ra­duḥ­kha­ni­va­rta­na­ni­ba­ndha­na<span type="hard-break">- </span><lb n="283,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,17</span>tvo­pa­pa­tteḥ pra­dī­pa­va­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_102">na vai pradīpaḥ kṛ­pā­lu­ta­yā­tmā­naṃ paraṃ vā tamaso duḥ­kha­he­to­r ni­va­rta­ya­tī­ti | </seg> <lb n="283,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,18</span>kiṃ tarhi ? tathā sva­bhā­vā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_102">ka­lpa­yi­tvā­pi kṛ­pā­lu­tāṃ ta­tka­ra­ṇasva­bhā­va­sā­ma­rthyaṃ mṛgyam | evaṃ hi <lb n="283,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,19</span>pa­ra­mpa­rāpa­ri­śra­maṃ pa­ri­ha­re­t</seg> | tato niḥ­śe­ṣā­nta­rā­ya kṣayād a­bha­ya­dā­naṃ sva­rū­pa­m e­vā­tma­naḥ pra­kṣī­ṇā­va­ra­ṇa­sya paramā <lb n="283,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,20</span>dayā | saiva ca mo­hā­bhā­vā­d rā­ga­dve­ṣa­yo­r a­pra­ṇi­dhā­nā­d upekṣā | tīrtha­ka­ra­tva­nā­mo­da­yā­t tu hi­to­pa­de­śa­pra­va­rta­nā­t para<span type="hard-break">- </span><lb n="283,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,21</span>duḥ­kha­ni­rā­ka­ra­ṇa­si­ddhiḥ | iti na bu­ddha­va­tka­ru­ṇa­yā­sya pra­vṛ­tti­r bha­ga­va­to­, ye­no­pe­kṣā ke­va­la­sya phalaṃ na syāt | </p><p n="a_390" rend="justify"><lb n="283,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,22</span>avyavahitaṃ tu phalam ā­dya­syā­jñā­na­ni­vṛ­tti­r eva, sva­vi­ṣa­ye ma­tyā­di­va­t | tathā hi, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_102">matyādeḥ sākṣāt <lb n="283,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 283,23</span>phalaṃ svā­rtha­vyā­mo­ha­vi­cche­das tadabhāve darśanasyāpi sa­nni­ka­rṣā­vi­śe­ṣā­t kṣa­ṇa­pa­ri­ṇā­mo­pa­la­mbha<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span></seg> <pb n="284"/><lb n="284,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 284,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_102">vad a­vi­saṃ­vā­da­ka­tvāsaṃ­bha­vā­t</seg> | tad anena pra­mā­ṇā­d bhinnam eva phalam iti vyu­da­sta­m | tathā <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_102">pa­ra­mpa­ra­yā hānopā<span type="hard-break">- </span><lb n="284,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 284,02</span>dā­na­saṃ­vi­ttiḥ</seg> phalam upekṣā vā matyādeḥ | e­te­nā­bhi­nna­m eva pra­mā­ṇā­t phalam iti ni­ra­sta­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_102">tathā hi, ka­ra­ṇa­sya <lb n="284,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 284,03</span>kriyāyāś ca ka­thaṃ­ci­d ekatvaṃ pra­dī­pa­ta­mo 'vigama­va­t­, nānātvaṃ ca pa­ra­śvā­di­va­t</seg> | nanu ca 'yathā de­va­da­ttaḥ <lb n="284,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 284,04</span>kāṣṭhaṃ pa­ra­śu­nā chi­na­ttī­ti ka­ra­ṇa­sya kri­yā­yā­ś ca nānātvaṃ siddhaṃ, chideḥ kā­ṣṭha­stha­tvā­t pa­ra­śo­r de­va­da­tta­stha­tvā­t­, <lb n="284,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 284,05</span>tathā pra­dī­pa­s tamo nā­śa­ya­ty u­ddyo­te­ne­ty atrāpi ka­ra­ṇa­syo­ddyo­ta­sya kri­yā­yā­ś ca ta­mo­vi­nā­śā­tmi­kā­yā nānātva<span type="hard-break">- </span><lb n="284,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 284,06</span>m eva pra­tī­ya­te | ta­dva­tka­ra­ṇa­sya pra­mā­ṇa­sya kri­yā­yā­ś ca pha­la­jñā­na­rū­pā­yā nā­nā­tve­nai­va bha­vi­ta­vyaṃ­, ta­da­nā­nā­tve dṛṣṭā<span type="hard-break">- </span><lb n="284,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 284,07</span>ntā­bhā­vā­t­' iti kecit te 'pi na pra­tī­tya­nu­sā­ri­ṇaḥ pradīpaḥ svātmanātmānaṃ pra­kā­śa­ya­tī­ti pra­tī­teḥ­, pradīpā<span type="hard-break">- </span><lb n="284,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 284,08</span>tmanaḥ kartur a­na­nya­sya ka­thaṃ­ci­t ka­ra­ṇa­sya­, pra­kā­śa­na­kri­yā­yā­ś ca pra­dī­pā­tmi­kā­yāḥ ka­thaṃ­ci­d a­bhe­da­si­ddheḥ | ta­dva­tpra­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="284,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 284,09</span>ṇa­pha­la­yoḥ ka­thaṃ­ci­d a­vya­va­hi­ta­tvasiddhir u­dā­ha­ra­ṇa­sa­dbhā­vā­t | sarvathā tādātmye tu pra­mā­ṇa­pha­la­yo­r na vya­va­sthā­, <lb n="284,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 284,10</span>ta­dbhā­va­vi­ro­dhā­t | na hi sārūpyam asya pra­mā­ṇa­m a­dhi­ga­tiḥ phalam iti sarvathā tādātmye sidhyati | darśana<span type="hard-break">- </span><lb n="284,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 284,11</span>syā­sā­rū­pyavyāvṛttiḥ sā­rū­pya­m a­na­dhi­ga­ti­vyā­vṛ­tti­r a­dhi­ga­ti­r iti vyā­vṛ­tti­bhe­dā­de­ka­syā­pi pra­mā­ṇa­pha­la­vya­va­sthe­ti <lb n="284,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 284,12</span>cen na, sva­bhā­va­bhe­dā­m a­nta­re­ṇā­nya­vyā­vṛ­tti­bhe­dā­nu­pa­pa­tteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_102">tasmād grāhyasaṃ­vi­dā­kā­ra­yoḥ pra­mā­ṇa­pha­la­vya­va­sthā­yā­m api</seg> <lb n="284,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 284,13</span>vyā­mo­ha­vi­cche­dā­bhāve <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_102">vi­saṃ­vā­dā­ni­rā­ka­ra­ṇe tadajñasyeva viṣadṛṣṭiḥ pra­mā­ṇa­tvaṃ na pra­ti­pa­ttu­m arhati | tāva<span type="hard-break">- </span><lb n="284,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 284,14</span>taiva pramāṇatve kṣa­ṇi­ka­tvā­dya­nu­mā­nam a­dhi­ga­tārthā­dhi­ga­ma­la­kṣa­ṇa­tvā­n na vai pramāṇa</seg> m iti ni­rū­pi­ta­prā­ya­m | </p><p n="a_391" rend="justify"><lb n="284,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 284,15</span>nanu ca syā­dvā­da­na­ya­saṃ­skṛ­taṃ ta­ttva­jñā­na­m ity uktaṃ tadvat phalam apīti sa eva tāvat syāc chabdo 'bhidhī<span type="hard-break">- </span><lb n="284,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 284,16</span>yatām ity āhuḥ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_103 a_392"><l ana="sbt" n="sbt_103ab"><lb n="284,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 103ab</span>vākyeṣv a­ne­kā­ntadyotī gamyaṃ prati vi­śe­ṣa­ṇam | </l><l ana="sbt" n="sbt_103cd"><lb n="284,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 103cd</span>syān nipāto '­rtha­yo­gi­tvā­t tava ke­va­li­nām api || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">103</ref> || </l></lg><p n="a_393" rend="justify"><lb n="284,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 284,19</span>kiṃ punar vākyaṃ nāmety u­cya­tāṃ­, tatra vi­pra­ti­pa­tteḥ | tad u­kta­m­, ā­khyā­ta­śa­bdaḥ saṃghāto, <lb n="284,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 284,20</span> jātiḥ saṃ­ghā­ta­va­rti­nī | eko '­na­va­ya­vaḥ śabdaḥ kramo bu­ddhya­nu­saṃ­hṛ­tī <lb n="284,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 284,21</span> || <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> || padam ādyaṃ padaṃ cāntyaṃ padaṃ sā­pe­kṣa­m ity api | vākyaṃ prati matir bhinnā <pb n="285"/><lb n="285,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,01</span>bahudhā nyā­ya­ve­di­nā­m || <ref type="no-in-dandas" rend="a">2</ref> || iti | a­tro­cya­te­ —<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_103">padānāṃ pa­ra­spa­rā­pe­kṣā­ṇāṃ nirapekṣaḥ sa­mu­dā­yo vākyaṃ</seg>, <lb n="285,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,02</span> na punar ā­khyā­ta­śa­bdaḥ­, tasya pa­dā­nta­ra­ni­ra­pe­kṣa­sya pa­da­tvā­d a­nya­thā­khyā­ta­pa­dā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | pa­dā­nta­ra­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="285,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,03</span>pekṣasyāpi kvacin ni­ra­pe­kṣa­tvā­bhāve vā­kya­tva­vi­ro­dhā­t­, pra­kṛ­tā­rthā­pari­sa­mā­pteḥ­, ni­rā­kāṃ­kṣa­sya tu vā­kya­la­kṣa­ṇa­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="285,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,04</span>gād u­pa­pa­nnaṃ vā­kya­tva­m | saṃghāto vākyam ity atrāpi pa­ra­spa­rā­pe­kṣā­ṇāṃ pa­dā­nā­m a­na­pe­kṣā­ṇāṃ vā ? pra­tha­ma­pa­kṣe <lb n="285,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,05</span>ni­rā­kā­ṅkṣa­tve '­sma­tpa­kṣa­si­ddhiḥ­, sā­kā­ṅkṣa­tve vā­kya­tva­vi­ro­dhaḥ | dvi­tī­ya­vi­ka­lpe '­ti­pra­sa­ṅgaḥ | jātiḥ <lb n="285,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,06</span>saṃ­ghā­ta­va­rti­nī vākyam ity apy anena vicāritaṃ, ni­rā­kā­ṅkṣa­pa­ra­spa­rā­pe­kṣa­pa­da­saṃ­ghā­ta­va­rti­nyāḥ sa­dṛ­śa­pa­ri­ṇā­ma­la­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="285,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,07</span>ṇāyā jāter vā­kya­tva­gha­ṭa­nā­d anyathā tadvi­ro­dhā­t | eko '­na­va­ya­vaḥ śabdo vākyam ity apy a­yu­ktaṃ­, ta­syā­pra­mā­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="285,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,08</span>ka­tvā­t­, śrotrabuddhau ta­da­pra­ti­bhā­sa­nā­t tatprati­ba­ddha­li­ṅgā­bhā­vā­t | a­rtha­pra­ti­pa­tti­r liṅgam iti cen na, anyathāpi <lb n="285,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,09</span>ta­dbhā­vā­t­, vā­kya­spho­ṭa­sya kri­yā­spho­ṭa­va­t ta­ttvā­rthā­la­ṅkā­re ni­ra­sta­tvā­t | kramo vākyam ity api na vicāra<span type="hard-break">- </span><lb n="285,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,10</span>kṣamaṃ, va­rṇa­mā­tra­kra­masya vā­kya­tva­pra­sa­ṅgā­t | pa­da­rū­pa­tā­m ā­pa­nnā­nāṃ va­rṇa­vi­śe­ṣā­ṇāṃ kramo vākyam iti cet, sa <lb n="285,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,11</span>yadi pa­ra­spa­rā­pe­kṣāṇāṃ ni­rā­kā­ṅkṣa­s tadā samudāya eva, kra­ma­bhu­vāṃ kā­la­pra­tyā­sa­tte­r eva sa­mu­dā­ya­tvā­t sa­ha­bhu­vā­m eva <lb n="285,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,12</span>de­śa­pra­tyā­sa­tteḥ sa­mu­dā­yatva­vya­va­sthi­teḥ | atha sākāṅkṣas tadā na vākyam a­rdha­vā­kya­va­t pa­ra­spa­ra­ni­ra­pe­kṣāṇāṃ tu <lb n="285,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,13</span>kramasya vākyatve '­ti­pra­sa­ṅga eva | buddhir vākyam ity atrāpi bhā­va­vā­kyaṃ dra­vya­vā­kyaṃ vā ? pra­tha­ma­ka­lpa­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="285,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,14</span>yām iṣṭam eva | dvi­tī­ya­ka­lpa­nā­yāṃ pra­tī­ti­vi­ro­dhaḥ | a­nu­saṃ­hṛ­ti­r vākyam ity api nā­ni­ṣṭaṃ­, bhā­va­vā­kya­sya <lb n="285,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,15</span>ya­tho­kta­pa­dānu­saṃ­hṛ­ti­rū­pa­sya cetasi pa­ri­sphu­ra­to­bhī­ṣṭa­tvā­t | ādyaṃ padam antyaṃ vānyad vā padā<span type="hard-break">- </span><lb n="285,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,16</span>nta­rā­pe­kṣaṃ vākyam ity api nā­ka­la­ṅko­kta­vā­kyād bhi­dya­te­, tathā pa­ra­spa­rā­pe­kṣa­pa­da­sa­mu­dā­ya­sya ni­rā­kā­ṅkṣa­sya vākya<span type="hard-break">- </span><lb n="285,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,17</span>tva­si­ddheḥ­, ta­da­bhā­ve padasiddher apy a­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | nanu yadi ni­rā­kā­ṅkṣaḥ pa­ra­spa­rā­pe­kṣa­pa­da­sa­mu­dā­yo vākyaṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_103">na tarhi <lb n="285,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,18</span>ta­dā­nī­m idaṃ bha­va­ti­, yathā yat sat tat sarvaṃ pa­ri­ṇā­mi­, yathā ghaṭaḥ, saṃś ca śabda iti</seg> sā­dha­na­vākyaṃ <lb n="285,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,19</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_103">tasmāt pa­ri­ṇā­mī­ty ā­kā­ṅkṣa­ṇā­t</seg>, sākāṅkṣasya vākyatvāniṣṭer iti na śaṅka­nī­yaṃ­, ka­sya­ci­t pra­ti­pa­ttu­sta<span type="hard-break">- </span><lb n="285,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,20</span>danā­kā­ṅkṣa­tvo­pa­pa­tteḥ | ni­rā­kā­ṅkṣa­tvaṃ hi nāma <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_103">pra­ti­pa­ttu­r dharmo 'yaṃ vākyeṣv a­dhyā­ro­pya­te</seg>, na punaḥ śabdasya <lb n="285,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,21</span>dharmas ta­syā­ce­ta­na­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_103">sa cet pra­ti­pa­ttā tāvatārthaṃ pra­tye­ti­, kim iti śeṣam ā­kā­ṅkṣa­ti</seg> ? pakṣadha<span type="hard-break">- </span><lb n="285,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,22</span>rmo­pa­saṃ­hā­ra­pa­rya­nta­sā­dha­na­vā­kyā­d a­rtha­pra­ti­pa­ttā­v api ni­ga­ma­na­va­ca­nā­pe­kṣā­yāṃ ni­ga­ma­nā­nta­pa­ñcā­va­ya­va­vā­kyā­d apy a­rtha­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="285,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 285,23</span>pattau sā­dha­nā­va­ya­vā­nta­ra­va­ca­nā­pe­kṣā­pra­sa­ṅgāt | iti na kvacin ni­rā­kā­ṅkṣa­tva­si­ddhiḥ | tathā ca vā­kyā­bhā­vā­n na <pb n="286"/><lb n="286,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 286,01</span>vā­kyā­rtha­pra­ti­pa­ttiḥ ka­sya­ci­t syāt | tato yasya pra­ti­pa­ttu­r yāvatsu pa­ra­spa­rā­pe­kṣa­pa­de­ṣu sa­mu­di­te­ṣu ni­rā­kā­ṅkṣa­tvaṃ <lb n="286,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 286,02</span>tasya tāvatsu vā­kya­tva­si­ddhi­r iti sarvaṃ sustham | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_103">praka­ra­ṇā­di­nā vā­kya­ka­lpe­nā­py a­rtha­pra­ti­pa­ttau navā prā­tha­ma­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="286,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 286,03</span>lpi­ka­vā­kya­la­kṣa­ṇa­pa­ri­hā­raḥ</seg>, praka­ra­ṇā­di­ga­mya­pa­dā­nta­ra­sā­pe­kṣa­śrū­ya­mā­ṇa­pa­da­sa­mu­dā­ya­sya ni­rā­kā­ṅkṣa­sya <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_103">satyabhā<span type="hard-break">- </span><lb n="286,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 286,04</span>mādi­pa­da­va­d</seg> vā­kya­tva­si­ddheḥ | tad evaṃ la­kṣa­ṇe­ṣu vākyeṣu syād iti śa­bdo­ne­kā­nta­dyo­tī pra­ti­pa­tta­vyo­, na <lb n="286,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 286,05</span>punār vi­dhi­vi­cā­ra­pra­śnā­di­dyo­tī­, ta­thā­vi­va­kṣā­pā­yā­t | kaḥ punar a­ne­kā­nta iti ced ime brūmahe | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_103">sa­da­sa­nni­tyā­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="286,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 286,06</span>tyādisa­rva­thai­kā­nta­pra­ti­kṣe­pa­la­kṣa­ṇo '­ne­kā­ntaḥ</seg>, sa ca dṛ­ṣṭe­ṣṭā­vi­ru­ddha ity uktaṃ prāk | tatra <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_103">kvacit pra­yu­jya­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="286,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 286,07</span>naḥ syā­ccha­bda­s tadviśe­ṣa­ṇa­ta­yā pra­kṛ­tā­rtha­ta­ttva­m a­va­ya­ve­na sū­ca­ya­ti­, prāyaśo ni­pā­tā­nāṃ tatsvabhāvatvā<span type="hard-break">- </span><lb n="286,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 286,08</span>d e­va­kā­rā­di­va­t</seg> | dyo­ta­kā­ś ca bhavanti nipātā iti va­ca­nā­t syā­ccha­bda­syā­ne­kā­nta­dyo­ta­ka­tve 'pi na kaścid do<span type="hard-break">- </span><lb n="286,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 286,09</span>ṣaḥ, sā­mā­nyo­pa­krame viśeṣābhi­dhā­na­m iti nyāyāj jī­vā­di­pa­do­pā­dā­na­syā­py a­vi­ro­dhā­t syāccha­bda­mā­tra­yo­gā­d ane<span type="hard-break">- </span><lb n="286,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 286,10</span>kā­nta­sā­mā­nya­pra­ti­pa­tte­r eva saṃ­bha­vā­t | sū­ca­ka­tva­pa­kṣe tu gamyam a­rtha­rū­paṃ prati vi­śe­ṣa­ṇaṃ syā­ccha­bda­s tasya vi­śe­ṣa­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="286,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 286,11</span>tvāt | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_103">na hi ke­va­la­jñā­na­va­d a­khi­la­m a­kra­ma­m a­va­gā­ha­te</seg> kiṃcid vākyaṃ, yena ta­da­bhi­dhe­ya­vi­śe­ṣa­rū­pa­sū­ca­kaḥ <lb n="286,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 286,12</span>syād iti na pra­yu­jya­te­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_103">vācaḥ kra­ma­vṛ­tti­tvā­t tadbuddher api tathā­bhā­vā­t</seg> | tatas tava bha­ga­va­taḥ kevali<span type="hard-break">- </span><lb n="286,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 286,13</span>nām api syān nipāto '­bhi­ma­ta e­vā­rtha­yo­gi­tvā­d a­nya­thā­ne­kā­ntā­rtha­pra­ti­pa­tte­r a­yo­gā­t | </p><p n="a_394" rend="justify"><lb n="286,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 286,14</span>nanu ca ka­thaṃ­ci­d i­tyā­di­śa­bdā­d api bhavaty e­vā­ne­kā­ntā­rtha­pra­ti­pa­ttiḥ ? satyaṃ bha­va­ti­, tasya syā­dva­ca­na­pa­ryā­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="286,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 286,15</span>tvāt | tathā hi —, </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_104 a_395"><l ana="sbt" n="sbt_104ab"><pb n="287"/><lb n="287,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 104ab</span>syādvādaḥ sa­rva­thai­kā­nta­tyā­gā­t kiṃ­vṛ­tta­ci­dvi­dhiḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_104cd"><lb n="287,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 104cd</span>sa­pta­bha­ṅga­na­yā­pe­kṣo he­yā­de­ya­vi­śe­ṣa­kaḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">104</ref> || </l></lg><p n="a_396" rend="justify"><lb n="287,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 287,03</span>kimo vṛttaḥ kiṃvṛttaḥ | sa cāsau ci­dvi­dhi­ś ceti <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_104">ka­thaṃ­ci­d ityādiḥ kiṃ­vṛ­tta­ci­dvi­dhiḥ syā­dvā­da­pa­ryā­yaḥ | <lb n="287,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 287,04</span>so 'yam a­ne­kā­nta­m a­bhi­pre­tya sa­pta­bha­ṅga­na­yā­pe­kṣaḥ sva­bhā­va­pa­ra­bhā­vā­bhyāṃ sa­da­sa­dā­di­vya­va­sthāṃ pra­ti­pā­da­ya­ti</seg> | </p><p n="a_397" rend="justify"><lb n="287,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 287,05</span>ke punaḥ sa­pta­bha­ṅgāḥ ke vā nayāḥ ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_104">sa­pta­bha­ṅgī proktā</seg> pūrvam eva | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_104">dra­vyā­rthi­ka­pa­ryā­yā­rthi­ka­pra­vi­bhā­ga­va<span type="hard-break">- </span><lb n="287,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 287,06</span>śān nai­ga­mā­da­yaḥ śa­bdā­rtha­na­yā ba­hu­vi­ka­lpā mū­la­na­ya­dva­yaśuddhyaśuddhibhyāṃ</seg>, śāstrāntare proktā iti saṃba<span type="hard-break">- </span><lb n="287,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 287,07</span>ndhaḥ | dra­vyā­rthi­ka­pra­vi­bhā­gā­d dhi nai­ga­ma­saṃ­gra­ha­vya­va­hā­rāḥ pa­ryā­yā­rthi­ka­pra­vi­bhā­gā­dṛ­ju­sū­trā­da­yaḥ | tatra ṛ­ju­sū­tra­pa­rya<span type="hard-break">- </span><lb n="287,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 287,08</span>ntāś ca­tvā­ro­rtha­na­yāḥ­, teṣām a­rtha­pra­dhā­na­tvā­t | śeṣās trayaḥ śa­bda­na­yāḥ śa­bda­pra­dhā­na­tvā­t | tatra mū­la­na­ya­sya dravyā<span type="hard-break">- </span><lb n="287,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 287,09</span>rthikasya śuddhyā saṃ­gra­haḥ­, sa­ka­lo­pā­dhi­ra­hi­ta­tve­na śuddhasya sa­nmā­tra­sya vi­ṣa­yī­ka­ra­ṇā­t samyag e­ka­tve­na sarvasya <lb n="287,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 287,10</span>saṃgrahaṇāt | ta­syai­vā­śu­ddhyā vya­va­hā­raḥ­, saṃ­gra­ha­gṛ­hī­tā­nā­m arthānāṃ vi­dhi­pū­rva­ka­tva­vya­va­hā­ra­ṇā­t, dravyatvādiviśe<span type="hard-break">- </span><lb n="287,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 287,11</span>ṣa­ṇa­ta­yā svato '­śu­ddha­sya svī­ka­ra­ṇā­t­, yat sat tad dravyaṃ guṇo ve­tyā­di­va­t | evaṃ naigamo 'py aśuddhyā pra­va­rta­te­, sopā<span type="hard-break">- </span><lb n="287,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 287,12</span>dhivastu­vi­ṣa­ya­tvā­t | sa hi tredhā pra­va­rta­te­, dravyayoḥ pa­ryā­ya­yo­r dra­vya­pa­ryā­yo­r vā gu­ṇa­pra­dhā­na­bhā­ve­na vi­va­kṣā­yāṃ <lb n="287,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 287,13</span>nai­ga­ma­tvā­t, naikaṃ gamo naigama iti ni­rva­ca­nā­t | tatra dra­vya­nai­ga­mo dve­dhā­–­śu­ddha­dra­vya­nai­ga­mo '­śu­ddha­dra­vya­nai­ga­ma­ś ce<span type="hard-break">- </span><lb n="287,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 287,14</span>ti | pa­ryā­ya­nai­ga­ma­s tre­dhā­–­a­rtha­pa­ryā­ya­yo­r vya­ñja­na­pa­ryā­ya­yo­r a­rtha­vya­ñja­na­pa­ryā­ya­yo­ś ca naigama iti | a­rtha­pa­ryā­ya­nai­ga­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="287,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 287,15</span>s tredhā jñā­nā­rtha­pa­ryā­ya­yo­r jñe­yā­rtha­pa­ryā­ya­yo­r jñā­na­jñe­yā­rtha­pa­ryā­ya­yo­ś ceti | vya­ñja­na­pa­ryā­ya­nai­ga­maḥ ṣo­ḍhā­–­śa­bda­vya­ñja­na­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="287,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 287,16</span>ryāyayoḥ sa­ma­bhi­rū­ḍha­vya­ñja­na­pa­ryā­ya­yo­r e­vaṃ­bhū­ta­vya­ñja­na­pa­ryā­ya­yoḥ śa­bda­sa­ma­bhi­rū­ḍha­vya­ñja­na­pa­ryā­ya­yoḥ śabdaivaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="287,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 287,17</span>bhū­ta­vya­ñja­na­pa­ryā­ya­yoḥ sa­ma­bhi­rū­ḍhai­vaṃ­bhū­ta­vya­ñja­na­pa­ryā­ya­yo­ś ceti | a­rtha­vya­ñja­na­pa­ryā­ya­nai­ga­ma­s tredhā ṛ­ju­sū­tra­śa­bda­yoḥ­, <lb n="287,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 287,18</span>ṛ­ju­sū­tra­sa­ma­bhi­rū­ḍha­yoḥ ṛ­ju­sū­trai­vaṃ­bhū­ta­yo­ś ceti | dra­vya­pa­ryā­ya­nai­ga­mo '­ṣṭa­dhā­–­śu­ddha­dra­vya­rju­sū­tra­yoḥ śu­ddha­dra­vya­śa­bda<span type="hard-break">- </span><lb n="287,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 287,19</span>yoḥ śu­ddha­dra­vya­sa­ma­bhi­rū­ḍha­yoḥ śu­ddha­dra­vyai­vaṃ­bhū­ta­yo­ś ca, e­va­ma­śu­ddha­dra­vya­rju­sū­tra­yo­r a­śu­ddha­dra­vya­śa­bda­yo­r a­śu­ddha­dra­vya­sa­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="287,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 287,20</span>bhi­rū­ḍha­yo­r a­śu­ddha­dra­vyai­vaṃ­bhū­ta­yo­ś ceti | lo­ka­sa­ma­yā­vi­ro­dhe­no­dā­hā­rya­m | </p><p n="a_398" rend="justify"><lb n="287,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 287,21</span>tathā pa­ryā­yā­rthi­ka­sya mū­la­na­ya­syā­śu­ddhyā tāvad ṛ­ju­sū­traḥ­, tasya kā­la­kā­ra­ka­li­ṅga­bhe­de­nā­py a­bhe­dā­t | śuddhyā <pb n="288"/><lb n="288,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 288,01</span>śabdas tasya kā­lā­di­bhe­de­na bhedāt | śu­ddhi­ta­ra­yā sa­ma­bhi­rū­ḍha­s tasya paryāyabhe­de­nā­pi bhedāt | śu­ddhi­ta­m ayaivaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="288,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 288,02</span>bhūtas tasya kri­yā­bhe­de­nā­pi bhedāt | iti mū­la­na­ya­dba­ya­śu­ddhya­śu­ddhi­bhyāṃ ba­hu­vi­ka­lpā nayā na­ya­ca­kra­taḥ pratipa<span type="hard-break">- </span><lb n="288,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 288,03</span>ttavyāḥ pū­rva­pū­rvā ma­hā­vi­ṣa­yā u­tta­ro­tta­rā a­lpa­vi­ṣa­yāḥ śa­bda­vi­ka­lpa­pa­ri­mā­ṇā­ś ca | tad evaṃ vyākhyātaḥ saptabha<span type="hard-break">- </span><lb n="288,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 288,04</span>ṅga­na­yā­pe­kṣaḥ syādvādo he­yo­de­ya­vi­śe­ṣa­kaḥ pra­si­ddha­s tam a­nta­re­ṇa he­ya­syo­pā­de­ya­sya ca vi­śe­ṣe­ṇa vya­va­sthā­nu­pa­pa­tteḥ | <lb n="288,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 288,05</span>sa­rva­ta­ttva­pra­kā­śa­kaś ca ke­va­la­jñā­na­va­t | etad eva da­rśa­ya­ti­ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_105 a_399"><l ana="sbt" n="sbt_105ab"><lb n="288,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 105ab</span>syā­dvā­da­ke­va­la­jñā­ne sa­rva­ta­ttva­pra­kā­śa­ne | </l><l ana="sbt" n="sbt_105cd"><lb n="288,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 105cd</span>bhedaḥ sā­kṣā­da­sā­kṣāc ca hy a­va­stva­nya­tamaṃ bhavet || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">105</ref> || </l></lg><p n="a_400" rend="justify"><lb n="288,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 288,08</span>sā­kṣā­da­sā­kṣā­t pra­ti­bhā­si­jñā­nā­bhyā­m a­nya­syā­pra­tī­te­r avastutva­pra­si­ddheḥ­, ity arthaḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_105">syā­dvā­da­ke­va­la­jñā­ne iti <lb n="288,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 288,09</span>ni­rde­śā­t tayor a­bhya­rhi­ta­tvāniyamaṃ da­rśa­ya­ti­, pa­ra­spa­ra­he­tu­ka­tvā­t</seg> | na caivam a­nyo­nyā­śra­yaḥ pū­rva­sa­rva­jña­dyo<span type="hard-break">- </span><lb n="288,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 288,10</span>titād ā­ga­mā­d u­tta­ra­sa­rva­jña­sya ke­va­lo­tpa­tteḥ tato 'py u­tta­ra­kā­la­m ā­ga­ma­dyo­ta­nā­t sa­rva­jñā­ga­ma­santā­na­syā­nā­di­tvā­t | <lb n="288,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 288,11</span>ke­va­la­jñā­na<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_105">syā­bhya­rhi­ta­tve vā pū­rva­ni­pā­te vya­bhi­cā­raṃ sū­ca­ya­ti</seg>, śi­ṣyo­pā­dhyā­yā­di­va­t | tato '­na­va­dyo <lb n="288,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 288,12</span>nirdeśaḥ syā­dvā­da­ke­va­la­jñā­ne sa­rva­ta­ttva­pra­kā­śa­ne iti | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_105">kathaṃ punaḥ syādvādaḥ sa­rva­ta­ttva­pra­kā­śa­naḥ ? yāvatā <lb n="288,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 288,13</span>'­mi­ti­śru­ta­yo­r nibandho dravyeṣv a­sa­rva­pa­ryā­ye­ṣu­'</seg> iti śru­ta­syā­sa­rva­pa­ryā­ya­vi­ṣa­ya­tva­vya­va­sthā­na­m i­ṣya­te­, tac caivaṃ <lb n="288,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 288,14</span>vi­ru­dhya­te­, iti sū­tra­vi­ro­dhaṃ manyate tad a­yu­ktaṃ­, pa­ryā­yā­pe­kṣa­yā tada­na­bhi­dhā­nā­t | evaṃ hi bhaga­va­tā­m a­bhi­prā­yo 'tra <lb n="288,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 288,15</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_105">'­jī­vā­da­yaḥ sapta pa­dā­rthā­s tattvaṃ, </seg> '­jī­vā­jī­vā­stra­va­ba­ndha­saṃ­va­ra­ni­rja­rā­mo­kṣā­s tattvam i'ti va­ca­nā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_105">tatpratipā<span type="hard-break">- </span><lb n="288,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 288,16</span>da­nā­vi­śe­ṣā­t</seg> syā­dvā­da­ke­va­la­jñā­na­yoḥ sa­rva­ta­ttva­pra­kā­śa­na­tva­m­' iti, na virodhaḥ | yathaiva hy āgamaḥ parasmai <lb n="288,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 288,17</span>jī­vā­di­ta­ttva­m aśeṣaṃ pra­ti­pā­da­ya­ti tathā kevaly apīti na vi­śe­ṣaḥ­, sākṣād asākṣāc ca ta­ttva­pa­ri­cchi­tti­ni­ba­ndha­na<span type="hard-break">- </span><lb n="288,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 288,18</span>tvāt ta­dbhe­da­sya | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_105">tadāha bhedaḥ sākṣād a­sā­kṣā­c ceti | sākṣātkṛter eva sa­rva­dra­vya­pa­ryā­yā­n pa­ri­cchi­natti <lb n="288,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 288,19</span>nānyata iti yāvat</seg> | na hi vacanāt tān pra­kā­śa­ya­ti­, sa­mu­tpa­nna­ke­va­lo 'pi bha­ga­vā­n­, teṣāṃ va­ca­nā­go­ca­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="288,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 288,20</span>tvāt | tad evaṃ syā­dvā­da­na­ya­saṃ­skṛ­taṃ ta­ttva­jñā­naṃ pra­mā­ṇa­na­ya­saṃ­skṛ­ta­m iti vyākhyāne, syādvādaḥ pramāṇaṃ sa­pta­bha­ṅgī<span type="hard-break">- </span><lb n="288,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 288,21</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_105">vaca</seg> na­vi­dhi­r nai­ga­mā­da­yo ba­hu­vi­ka­lpā nayā iti saṃ­kṣe­pa­taḥ pra­ti­pā­di­taṃ­, vi­sta­ra­to 'nyatra ta­tpra­rū­pa­ṇā­t | </p><p n="a_401" rend="justify"><pb n="289"/><lb n="289,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,01</span>saṃ­pra­tya­he­tu­vādāgamaḥ syā­dvā­do­, he­tu­vā­do nayas tābhyāṃ saṃ­skṛ­ta­m a­laṃ­kṛ­taṃ ta­ttva­jñā­naṃ pramāṇaṃ yu­kti­śā­strā­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="289,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,02</span>ruddhaṃ su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­m iti vyā­khyā­nā­nta­ra­m a­bhi­prā­ya­nto bha­ga­va­nto hi he­tu­la­kṣa­ṇa­m eva pra­kā­śa­ya­nti­, <lb n="289,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,03</span>syā­dvā­da­sya pra­kā­śi­ta­tvā­t | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_106 a_402"><l ana="sbt" n="sbt_106ab"><lb n="289,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 106ab</span>sadha­rma­ṇai­va sādhyasya sā­dha­rmyā­d a­vi­ro­dha­taḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_106cd"><lb n="289,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 106cd</span>syā­dvā­da­pra­vibha­ktā­rtha­vi­śe­ṣa­vya­ñja­ko nayaḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">106</ref> || </l></lg><p n="a_403" rend="justify"><lb n="289,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,06</span>nīyate sādhyate gamyārtho '­ne­ne­ti na­yo­–­he­tuḥ | sa ca hetuḥ sa­dha­rma­ṇai­va dṛṣṭāntadharmiṇā sā­dha­rmyā­t sādhyasya <lb n="289,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,07</span>sā­dhya­dha­rmā­dhi­ka­ra­ṇa­sya dharmiṇaḥ pa­ra­mā­ga­ma­pra­vi­bha­kta­syā­rtha­vi­śe­ṣa­sya śakya­syā­bhi­pre­ta­syā­pra­si­ddha­sya vi­vā­da­go­ca­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="289,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,08</span>tvena, vya­ñja­ko­, na punar vipakṣeṇa sā­dha­rmyā­t­, tena vai­dha­rmyā­d e­vā­vi­ro­dhe­na hetoḥ sā­dhya­pra­kā­śa­na­tvo­pa­pa­tteḥ | <lb n="289,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,09</span>atra <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_106">'­sa­pa­kṣe­ṇai­va sādhyasya sā­dha­rmyā­d­' ity anena hetos trai­la­kṣa­ṇya­m '­a­vi­ro­dhā­d­' ity anya­thā­nu­pa­pa­ttiṃ ca <lb n="289,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,10</span>darśayatā, ke­va­la­sya tri­la­kṣa­ṇa­syā­sā­dha­na­tva­m uktaṃ, ta­tpu­tra­tvā­di­va­t | eka­la­kṣa­ṇa­sya tu ga­ma­ka­tvaṃ­, <lb n="289,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,11</span>'­ni­tya­tvai­kā­nta­pa­kṣe 'pi vikriyā no­pa­pa­dya­te­' iti bahulam a­nya­thā­nu­pa­pa­tte­r eva sa­mā­śra­ya­ṇā­t</seg> | nanv atra <lb n="289,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,12</span>saṃ­kṣe­pā­t tathā­bhi­dhā­ne 'pi trailakṣaṇyaṃ śakyam u­pa­da­rśa­yi­tuṃ pa­ñcā­va­yavavat | satyam e­ta­t­, kevalaṃ, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_106">ya­trā­rtha­kri­yā na <lb n="289,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,13</span>saṃ­bha­va­ti tan na va­stu­ta­ttvaṃ­, yathā vi­nā­śai­kā­ntaḥ | tathā ca nityatve 'pi kra­ma­yau­ga­pa­dyā­bhyā­m a­rtha­kri­yā na <lb n="289,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,14</span>saṃ­bha­va­ti­, nāparaṃ prakārāntaram iti, tri­la­kṣa­ṇa­yo­ge 'pi pra­dhā­na­m e­ka­la­kṣa­ṇaṃ­, tatraiva sā­dha­na­sā­ma­rthya­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="289,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,15</span>ri­ni­ṣṭhi­teḥ | tad eva ca pratibandhaḥ pū­rva­va­dvī­ta­saṃ­yo­gyādi­sa­ka­la­he­tu­pra­ti­ṣṭhā­pa­kaṃ­, </seg> na punas tā­dā­tmya­ta­du<span type="hard-break">- </span><lb n="289,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,16</span>tpattī pra­ti­ba­ndhaḥ saṃ­yo­gā­di­va­t­, ta­da­bhā­ve 'pi hetoḥ sā­dhyā­bhā­vā­saṃ­bha­va­ni­ya­ma­ni­rṇa­ya­la­kṣa­ṇa­sya bhāve ga­ma­ka­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="289,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,17</span>siddheḥ, śītācale vi­dyu­tpā­taḥ­, kedāre ka­la­ka­lā­yi­ta­tvā­d i­tyā­di­va­t­, saty api ca ta­du­tpa­ttyā­di­pra­ti­ba­ndhe 'nya<span type="hard-break">- </span><lb n="289,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,18</span>thā­nu­pa­pa­nna­tvā­bhā­ve ga­ma­ka­tvā­saṃ­bha­vā­t­, sa śyāmas ta­tpu­tra­tvā­d itara ta­tpu­tra­va­d i­tyā­di­va­t­, asty atra dhūmo 'gner mahāna<span type="hard-break">- </span><lb n="289,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,19</span>savad i­tyā­di­va­c ca | sa­ka­la­vi­pa­kṣa­vyā­vṛ­tti­ni­śca­yā­bhā­vā­d asyāga­ma­ka­tve '­nya­thā­nu­pa­pa­nna­tva­ni­śca­yā­bhā­vā­d e­vā­ga­ma­ka­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="289,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,20</span>m uktaṃ syāt | iti tasyaiva la­kṣa­ṇa­tva­m astu, sa­ka­la­sa­mya­gdhe­tu­bhe­de­ṣu kā­rya­sva­bhā­vā­nu­pa­la­mbhe­ṣv iva pū­rva­va­t­–­śe­ṣa­va<span type="hard-break">- </span><lb n="289,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,21</span>t­–­sā­mā­nya­to dṛṣṭeṣu vī­tā­vī­ta­ta­du­bhayeṣu saṃ­yo­gi­sa­ma­vā­yai­kā­rtha­sa­ma­vā­yi­vi­ro­dhi­ṣu bhū­tā­di­ṣu pra­va­rta­mā­na­sya <lb n="289,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,22</span>pa­kṣa­vyā­pi­naḥ sa­rva­smā­c ca vi­pa­kṣā­d a­si­ddhā­d i­he­tvā­bhā­sa­pra­pa­ñcā­d vyā­va­rta­mā­na­syā­nya­thā­nu­pa­pa­nna­tva­sya he­tu­la­kṣa­ṇa­tvo<span type="hard-break">- </span><lb n="289,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,23</span>papatteḥ | ta­thā­vi­dha­syā­pi ta­da­la­kṣa­ṇa­tve hi na kiṃcit ka­sya­ci­l lakṣaṇaṃ syād iti la­kṣya­la­kṣa­ṇa­bhā­va e­vo­cchi­dye­ta | <lb n="289,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 289,24</span>sati cā­nya­thā­nu­pa­pa­nna­tve pra­ti­pā­dyā­śa­ya­va­śā­t pra­yo­ga­pa­ri­pāṭī pa­ñcā­va­ya­vā­di­r api na ni­vā­rya­te iti tattvārthā<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span><pb n="290"/><lb n="290,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 290,01</span>laṅkāre vi­dyā­na­nda­ma­ho­da­ye ca pra­pa­ñca­taḥ pra­rū­pi­ta­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_106">tataḥ syā­dvā­de­tyā­di­nā­nu­mi­ta­m a­ne­kā­ntā­tma­ka­m artha<span type="hard-break">- </span><lb n="290,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 290,02</span>tattvam ā­da­rśa­ya­ti</seg> | tad eva hi syā­dvā­da­pra­vi­bha­kto 'rthaḥ, prā­dhā­nyā­t­–­sa­rvā­ṅga­vyā­pi­tvā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_106">tasya viśeṣo nitya<span type="hard-break">- </span><lb n="290,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 290,03</span>tvādiḥ pṛthak pṛthak | tasya pra­ti­pā­da­ko nayaḥ</seg> | iti na­ya­sā­mā­nya­la­kṣa­ṇa­m apy anena da­rśi­ta­m iti <lb n="290,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 290,04</span>vyā­khyā­ya­te | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_106">tathā co­kta­m­ —­'­a­rtha­syā­ne­ka­rū­pa­sya dhīḥ pra­mā­ṇaṃ­, tadaṃśadhīḥ | nayo dha­rmā­nta­rā­pe­kṣī <lb n="290,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 290,05</span>du­rṇa­ya­s tannirākṛtiḥ' iti | tada­ne­kā­nta­pra­ti­pa­ttiḥ pra­mā­ṇa­m e­ka­dha­rma­pra­ti­pa­tti­r nayas ta­tpra­tya­nī­ka­pra­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="290,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 290,06</span>kṣepo du­rṇa­yaḥ­, ke­va­la­vipa­kṣa­vi­ro­dha­da­rśa­ne­na sva­pa­kṣā­bhi­ni­ve­śā­t</seg> | kiṃ punar vastu syād ity āhuḥ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_107 a_404"><l ana="sbt" n="sbt_107ab"><lb n="290,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 107ab</span>na­yo­pa­na­yai­kā­ntā­nāṃ trikālānāṃ sa­mu­cca­yaḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_107cd"><lb n="290,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 107cd</span>a­vi­bhrā­ḍbhā­va­saṃ­ba­ndho dravyam ekam a­ne­ka­dhā || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">107</ref> || </l></lg><p n="a_405" rend="justify"><lb n="290,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 290,09</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_107">uktalakṣaṇo dra­vya­pa­ryā­ya­sthānaḥ saṃ­gra­hā­di­r nayaḥ, ta­cchā­khā­pra­śā­khā­tmo­pa­na­yaḥ | ta­de­kā­ntā­nāṃ <lb n="290,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 290,10</span>vi­pa­kṣo­pe­kṣā­la­kṣaṇānāṃ tri­kā­la­vi­ṣa­yā­ṇāṃ sa­mi­ti­r dravyaṃ</seg> vastu, '­gu­ṇa­pa­rya­ya­va­ddra­vya­m­' iti va­ca­nā­t | <lb n="290,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 290,11</span>kaḥ punas teṣāṃ sa­mu­cca­yo nāmeti cet, ka­thaṃ­ci­d avibhrāṅbhā­va­saṃ­ba­ndha ity ā­ca­kṣa­te­, tato 'nyasya sa­mu­cca­ya­sya <lb n="290,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 290,12</span>saṃ­yo­gā­de­r a­saṃ­bha­vā­t dra­vya­pa­ryā­ya­vi­śe­ṣāṇām | na caivam ekam eva dravyaṃ na­yo­pa­na­yai­kā­nta­pa­ryā­yā­ṇāṃ ta­ttā­dā­tmyā<span type="hard-break">- </span><lb n="290,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 290,13</span>d ity ā­re­ki­ta­vyaṃ­, tatas teṣāṃ ka­thaṃ­ci­d bhe­dā­da­ne­ka­tva­m iti va­ca­nā­t | tarhy a­ne­ka­m evāstu tā­dā­tmya­vi­ro­dhā­d a­ne­ka­stha<span type="hard-break">- </span><lb n="290,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 290,14</span>syety api na śa­ṅki­ta­vyaṃ­, ka­thaṃ­ci­t tā­dā­tmya­syā­śa­kya­vi­ve­ca­na­tva­la­kṣa­ṇa­syā­vi­ro­dhā­t tathāpratīteḥ | kevalaṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_107">tatas teṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="290,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 290,15</span>m apoddhārād gu­ṇa­gu­ṇyā­di­va­t</seg> ta­da­ne­ka­dhā | tataḥ sūktaṃ, tri­kā­la­va­rti­na­yo­pa­na­ya­vi­ṣa­ya­pa­ryā­ya­vi­śe­ṣa­sa­mū­ho dravyam e<span type="hard-break">- </span><lb n="290,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 290,16</span>kā­ne­kā­tma­kaṃ jā­tya­nta­raṃ vāstv iti | atra pa­rā­re­kā­m u­pa­da­rśya pa­ri­ha­ra­ntaḥ sūrayaḥ prāhuḥ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_108 a_406"><l ana="sbt" n="sbt_108ab"><lb n="290,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 108ab</span>mithyāsamūho mithyā cen na mi­thyai­kā­nta­tā­sti naḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_108cd"><lb n="290,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 108cd</span>ni­ra­pe­kṣā nayā mithyā sāpekṣā vastu terthakṛt || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">108</ref> || </l></lg><p n="a_407" rend="justify"><lb n="290,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 290,19</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_108">su­na­ya­du­rṇa­ya­yo­r ya­thā­smā­bhi­r lakṣaṇaṃ vyākhyātaṃ tathā na codyaṃ na pa­ri­hā­raḥ</seg>, ni­ra­pe­kṣā­ṇā­m eva nayānāṃ <lb n="290,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 290,20</span>mi­thyā­tvā­t ta­dvi­ṣa­ya­sa­mū­ha­sya mi­thyā­tvo­pa­ga­mā­t­, sā­pe­kṣā­ṇāṃ tu su­na­ya­tvā­t ta­dvi­ṣa­yā­ṇā­m a­rtha­kri­yā­kā­ri­tvā­t­, tatsa<span type="hard-break">- </span><lb n="290,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 290,21</span>mūhasya va­stu­tvo­pa­pa­tteḥ | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_108">tathā hi, ni­ra­pe­kṣa­tvaṃ pra­tya­nī­ka­dha­rma­sya ni­rā­kṛ­tiḥ­, sā­pe­kṣa­tva­m upekṣā, anyathā <lb n="290,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 290,22</span>pra­mā­ṇa­na­yā­'­vi­śe­ṣa­pra­sa­ṅgā­t­, dha­rmā­nta­rā­dā­no­pe­kṣā­hā­ni­la­kṣa­ṇa­tvā­t pra­mā­ṇa­na­yadu­rṇa­yā­nāṃ pra­kā­rā­nta<span type="hard-break" ana="fixed-break">-</span></seg> <pb n="291"/><lb n="291,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,01</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_108">rā­saṃ­bha­vā­c ca, pramāṇāt tad atatsvabhā­va­pra­ti­pa­tte­r nayāt ta­tpra­ti­pa­tte­r du­rṇa­yā­d a­nya­ni­rā­kṛ­te­ś ca | iti viśvopasaṃhṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="291,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,02</span>tiḥ</seg>, vya­ti­ri­kta­pra­ti­pa­tti­pra­kā­rā­ṇā­m a­saṃ­bhā­vā­t | </p><p n="a_408" rend="justify"><lb n="291,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,03</span>nanv evam a­ne­kā­ntā­tmā­rthaḥ kathaṃ vākyena ni­ya­mya­te yataḥ pra­ti­ni­ya­te viṣaye pra­vṛ­tti­r lokasya syād ity ārekā<span type="hard-break">- </span><lb n="291,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,04</span>yām idam a­bhi­da­dha­te­ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_109 a_409"><l ana="sbt" n="sbt_109ab"><lb n="291,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 109ab</span>ni­ya­mya­te 'rtho vākyena vidhinā vā­ra­ṇe­na vā | </l><l ana="sbt" n="sbt_109cd"><lb n="291,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 109cd</span>ta­thā­nya­thā ca so 'vaśyam a­vi­śe­ṣya­tva­m anyathā || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">109</ref> || </l></lg><p n="a_410" rend="justify"><lb n="291,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,07</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_109">yat sat ta­tsa­rva­m a­ne­kā­ntā­tma­ka­m a­rtha­kri­yā­kā­ri­tvā­t svavi­ṣa­yā­kā­ra­saṃ­vi­tti­va­t</seg> | yad vi­vā­dā­dhyā­si­taṃ <lb n="291,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,08</span>vastu tat sarvaṃ dharmi pra­tye­ya­m­, a­pra­si­ddhaṃ sādhyam iti va­ca­nā­t­, ta­syā­ne­kā­ntā­tma­ka­tve­na vi­vā­dā­dhyā­si­ta­tvā­t <lb n="291,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,09</span>sā­dhya­tvo­pa­pa­tteḥ | a­rtha­kri­yā­kā­ri­tvā­d iti hetur asi­ddha­tvā­di­do­ṣā­nā­śra­ya­tvā­t pra­dhā­nai­kala­kṣa­ṇa­yo­gā­c ca | svavi<span type="hard-break">- </span><lb n="291,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,10</span>ṣayā­kā­ra­saṃ­vi­tti­va­d ity u­dā­ha­ra­ṇaṃ­, tathā vā­di­pra­ti­vā­di­si­ddha­tvā­t | –­sau­ga­ta­sya ci­trā­kā­rai­ka­saṃ­ve­da­no­pa­ga­mā­t­, <lb n="291,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,11</span>yau­gā­nā­m ī­śva­ra­jñā­na­sya svā­rtha­saṃ­ve­di­no me­ca­ka­jñā­na­tvo­pa­ga­mā­t­, kā­pi­lā­nā­m api svarū­pa­bu­ddhya­dhya­va­si­tā­rtha­saṃ­ve<span type="hard-break">- </span><lb n="291,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,12</span>dinaḥ sva­saṃ­ve­da­na­sye­ṣṭeḥ­, śro­tri­yā­ṇā­m api pha­la­jñā­na­sya sva­saṃ­ve­di­no '­rtha­pa­ri­cchi­tti­rū­pa­sya pra­si­ddheḥ­, cā­rvā­ka­syā­pi <lb n="291,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,13</span>pra­tya­kṣa­sya ve­da­na­sya svā­rtha­pa­ri­cche­di­no '­bhyu­pa­ga­ma­nī­ya­tvāt samyag idaṃ sādhanavākyam | tathā<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_109">na kiṃcid e<span type="hard-break">- </span><lb n="291,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,14</span>kāntaṃ va­stu­ta­ttvaṃ sarvathā ta­da­rtha­kri­yā­'­saṃ­bha­vā­d ga­ga­na­ku­su­mā­di­va</seg> d iti | atrāpi vi­vā­dā­pa­nnaṃ vastuta<span type="hard-break">- </span><lb n="291,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,15</span>ttvaṃ dharmi pa­rā­dhyā­ro­pi­tai­kā­nta­tve­na pra­ti­ṣe­dhyaṃ­, kvacit sata ivāro­pi­ta­syā­pi pra­ti­ṣe­dhya­tva­si­ddhe­r anyathā kasya<span type="hard-break">- </span><lb n="291,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,16</span>cit pa­ra­ma­ta­pra­ti­ṣe­dhā­yo­gā­t­, sata eva saṃjñinaḥ pra­ti­ṣe­dho nāsataḥ ity asyāpy a­vi­ro­dhā­t­, samyag ekānte prasi<span type="hard-break">- </span><lb n="291,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,17</span>ddhasya rūpasya sā­pe­kṣa­sya ni­ra­pe­kṣa­tve­nā­ro­pi­ta­sya kvacit pra­ti­ṣe­dhā­t­, '­sa­rva­thā ta­da­rtha­kri­yā­bhā­vā­t­' iti hetu<span type="hard-break">- </span><lb n="291,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,18</span>r vyā­pa­kā­nu­pa­la­bdhi­rū­pa­tvā­t | ga­ga­na­ku­su­mā­di­va­d ity u­dā­ha­raṇaṃ sā­dhya­sā­dha­nā­vai­ka­lyā­d ga­ga­na­ku­su­mā­de­r a­tya­ntā­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="291,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,19</span>sya parair e­kā­nta­va­stu­rū­pa­tva­sa­rva­thā­rtha­kri­yā­kā­ri­tva­yo­r aniṣṭeḥ | i­tī­da­m api śreyaḥ sā­dha­na­vā­kya­m | vi­śe­ṣe­ṇa puna<span type="hard-break">- </span><lb n="291,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,20</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_109">r nāsti sa­de­kā­ntaḥ­, sarvavyāpā­ra­vi­ro­dha­pra­sa­ṅgā­d a­sa­de­kā­nta­va­t</seg> | etena vi­śe­ṣa­to '­ne­kā­ntā­tmakaḥ pariṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="291,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,21</span>myā­tmā­rtha­kri­yā­kā­ri­tvā­t pra­dhā­na­va­d ityādy u­pa­da­rśi­ta­m | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_109">iti vidhinā pra­ti­ṣe­dhe­na vā va­stu­ta­ttvaṃ niya<span type="hard-break">- </span><lb n="291,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 291,22</span>myeta</seg> tathānyathā ca ta­syā­va­śyaṃ­bhā­va­sa­ma­rtha­nā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_109">anyathā ta­dvi­śi­ṣṭam a­rtha­ta­ttvaṃ</seg> vi­śe­ṣya­m eva <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_109">na syād vi</seg> dheḥ <pb n="292"/><lb n="292,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 292,01</span>pra­ti­ṣe­dha­ra­hi­ta­sya pra­ti­ṣe­dha­sya ca vi­dhi­ra­hi­ta­sya vi­śe­ṣa­ṇa­tva­ni­rā­ka­ra­ṇā­t ta­du­bha­ya­ra­hi­ta­sya ca vi­śe­ṣya­tva­vi­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="292,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 292,02</span>dhāt kha­pu­ṣpa­va­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_109">ity anena vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­yo­r gu­ṇa­pra­dhā­na­bhā­ve­na sa­da­sa­dā­di­vā­kye­ṣu vṛttir iti lakṣaya<span type="hard-break">- </span><lb n="292,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 292,03</span>ti</seg> | tato na teṣāṃ pau­na­ru­ktyaṃ­, yena sa­pta­bha­ṅgī­vi­dhi­r a­na­va­dyo na syāt | </p><p n="a_411" rend="justify"><lb n="292,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 292,04</span>vi­dhi­nai­va va­stu­ta­ttvaṃ vākyaṃ ni­ya­ma­ya­ti sa­rva­the­ty ekānte dū­ṣa­ṇa­m u­pa­da­rśa­ya­nti­ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_110 a_412"><l ana="sbt" n="sbt_110ab"><lb n="292,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 110ab</span>ta­da­ta­dva­stu­vāg eṣā tad evety anuśāsatī | </l><l ana="sbt" n="sbt_110cd"><lb n="292,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 110cd</span>na satyā syān mṛ­ṣā­vā­kyaiḥ kathaṃ ta­ttvā­rtha­de­śa­nā || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">110</ref> || </l></lg><p n="a_413" rend="justify"><lb n="292,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 292,07</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_110">pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­bhū­taṃ vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sa­la­kṣa­ṇa­vi­ruddhaṃ vastu</seg> sa­mā­yā­taṃ­, sva­śi­ra­stā­ḍaṃ pūtkurva<span type="hard-break">- </span><lb n="292,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 292,08</span>to 'pi ta­da­ta­drū­pa­ta­yai­va pratīteḥ | tad uktaṃ — '­vi­ru­ddha­m api saṃsiddhaṃ ta­da­ta­drū­pa­ve­da­na­m | yadīdaṃ svayam arthebhyo <lb n="292,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 292,09</span><span resp="?" rend="underline">rocate tatra ke vayam</span> || <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> || ' iti | tac ca <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_110">tad evety e­kā­nte­na pra­ti­pā­da­ya­ntī mithyaiva bhāratī</seg>, vidhye<span type="hard-break">- </span><lb n="292,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 292,10</span>kānte pra­ti­ṣe­dhai­kāntā­bhā­va­sye­ṣṭa­syā­na­bhi­dhā­nā­t­, tada­bhi­dhā­ne vā vi­dhye­kā­nta­pra­ti­pā­da­na­vi­ro­dhā­t | na ca <lb n="292,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 292,11</span>mṛ­ṣā­vā­kyai­s ta­ttvā­rtha­de­śa­nā yu­kti­ma­tī | iti <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_110">katham a­na­yā­rtha­de­śa­na­m | ity ekānte vā­kyā­rthā­nu­pa­pa­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="292,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 292,12</span>r ā­la­kṣya­te | </seg> </p><p n="a_414" rend="justify"><lb n="292,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 292,13</span>pra­ti­ṣe­dha­mu­khe­nai­vā­rthaṃ vākyaṃ ni­ya­ma­ya­tī­ty ekānto 'pi na śreyān iti pra­ti­pā­da­ya­nti­ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_111 a_415"><l ana="sbt" n="sbt_111ab"><lb n="292,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 111ab</span>vāksvabhāvo '­nya­vā­gartha­pra­ti­ṣe­dha­ni­ra­ṅku­śaḥ | </l><l ana="sbt" n="sbt_111cd"><lb n="292,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 111cd</span>āha ca svārthasāmānyaṃ tādṛg vācyaṃ kha­pu­ṣpa­va­t || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">111</ref> || </l></lg><p n="a_416" rend="justify"><lb n="292,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 292,16</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_111">vācaḥ svabhāvo 'yaṃ yena svā­rtha­sā­mā­nyaṃ pra­ti­pā­da­ya­ntī tadaparaṃ ni­rā­ka­ro­ti</seg>, na punas ta­da­pra­ti­pā­da<span type="hard-break">- </span><lb n="292,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 292,17</span>yantī, svā­rtha­sā­mā­nya­pra­ti­pā­da­na­ta­da­nya­ni­rā­ka­ra­ṇa­yo­r a<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_111">nya­ta­rā­pā­ye 'nuktā­na­ti­śā­ya­nā­t | idaṃ tayā nedaṃ tayā <lb n="292,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 292,18</span>vā na pra­tī­ye­ta tadarthaḥ kū­rma­ro­mā­di­va­t | na khalu sāmānyaṃ vi­śe­ṣa­pa­ri­hā­re­ṇa viśeṣo vā</seg> sāmānya<span type="hard-break">- </span><lb n="292,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 292,19</span>pa­ri­hā­re­ṇa <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_111">kvacid u­pa­la­bhā­ma­he | a­nu­pa­la­bha­mā­nā­ś ca kathaṃ svaṃ paraṃ vā tathā­bhi­ni­ve­śe­na vi­pra­la­bhā­ma­he</seg>, <lb n="292,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 292,20</span>vi­dhye­kā­nta­va­d a­nyā­po­hai­kā­nta­sya prāg eva vyāsena ni­ra­sta­tvā­t | bhūyo 'py a­nyā­po­ha­vā­di­na­m āśaṅkya ni­rā­ku­rva­te — </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_112 a_417"><l ana="sbt" n="sbt_112ab"><lb n="292,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 112ab</span>sā­mā­nya­vā­g viśeṣe cen na śabdārtho mṛṣā hi sā | </l><l ana="sbt" n="sbt_112cd"><lb n="292,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 112cd</span>a­bhi­pre­ta­vi­śe­ṣā­pteḥ syātkāraḥ sa­tya­lā­ñcha­naḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">112</ref> || </l></lg><p n="a_418" rend="justify"><lb n="292,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 292,23</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_112">astīti</seg> sa­tsā­mā­nya­vā­n <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_112">ke­va­la­m a­bhā­va­vi­cche­dā­d</seg> vi­śe­ṣa­m a<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_112">poham āheti cet, kaḥ punar apohaḥ</seg> ? <pb n="293"/><lb n="293,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,01</span>kim a­nya­vyā­vṛ­tti­r uta tathā vikalpaḥ ? <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_112">parato vyā­vṛ­tti­r abhāvo</seg> '­nyā­po­ha iṣyate iti cet, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_112">katham evaṃ satyabhā<span type="hard-break">- </span><lb n="293,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,02</span>vaṃ pra­ti­pā­da­yati ? bhāvaṃ na pra­ti­pā­da­ya­tī­ty a­nu­kta­sa­maṃ na syāt ? ta­dvi­ka­lpo</seg> '­nyā­po­ho 'stu <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_112">mithyābhi<span type="hard-break">- </span><lb n="293,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,03</span>ni­ve­śā­d iti cet, na caitat tasya pra­ti­pā­da­kaṃ mi­thyā­vi­ka­lpa­he­tu­tvā­d vya­lī­ka­va­ca­na­va­t</seg> | tato nānyā<span type="hard-break">- </span><lb n="293,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,04</span>pohaḥ śabdārthaḥ si­ddhya­ti­, yena tatra pra­va­rta­mā­nā­stī­tyā­di­sā­mā­nya­vā­g mṛṣaiva na syāt | tataḥ syātkāraḥ <lb n="293,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,05</span>sa­tya­lā­ñcha­no mantavyaḥ svābhi­pre­tā­rtha­vi­śe­ṣa­prā­pteḥ | sarvo hi pra­va­rta­mānaḥ ku­ta­ści­d va­ca­nā­t kvacit sva­rū­pā­di­nā <lb n="293,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,06</span>santam a­bhi­pre­ta­m arthaṃ prā­pno­ti­, na pa­ra­rū­pā­di­nā­nabhi­pre­taṃ­, pra­vṛ­tti­vai­ya­rthyā­t­, sva­rū­pe­ṇe­va pa­ra­rū­pe­ṇā­pi sattve <lb n="293,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,07</span>sarvasyābhi­pre­ta­tva­pra­sa­ṅgā­t­, pa­rā­tma­ne­va svā­tma­nā­py asattve sa­rva­syā­bhi­pre­ta­tvā­bhā­vā­t svayam a­bhi­pre­ta­syā­py a­na­bhi­pre­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="293,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,08</span>tva­pra­sa­kte­ś ca | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_112">tataḥ syādvāda eva sa­tya­lā­ñcha­no na vā­dā­nta­ra­m ity a­ti­śā­ya­ya­ti</seg> bha­ga­vā­n samanta<span type="hard-break">- </span><lb n="293,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,09</span>bha­dra­svā­mī | </p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_113 a_419"><l ana="sbt" n="sbt_113ab"><lb n="293,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 113ab</span>vidheyam īpsitārthāṅgaṃ pra­ti­ṣe­dhyāvirodhi yat | </l><l ana="sbt" n="sbt_113cd"><lb n="293,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 113cd</span>tathai­vā­de­ya­he­ya­tva­m iti syā­dvā­da­saṃ­sthi­tiḥ || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">113</ref> || </l></lg><p n="a_420" rend="justify"><lb n="293,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,12</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_113">a­stī­tyā­di vi­dhe­ya­m a­bhi­pre­tya vi­dhā­nā­t</seg>, sarva­trai­tā­va­nmā­tra­la­kṣa­ṇa­tvā­t vi­dhe­ya­tva­sya | nahi pa­ri­vṛ­ḍha <lb n="293,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,13</span>bha­yā­de­r a­na­bhi­pre­ta­syā­pi vidhāne vi­dhe­ya­tvaṃ yuktaṃ, vī­ta­rā­ga­syā­pi ta­tkṛ­ta­ba­ndha­pra­sa­ṅgā­j ja­nā­pa­vā­dā­nu­ṣa­ṅgā­c ca | <span type="hard-break">- </span><lb n="293,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,14</span>nāpy a­bhi­pre­ta­syā­py a­vi­dhā­ne '­vi­dhe­ya­tvaṃ­, ta­dyo­gya­tā­mā­tra­si­ddhe­r anyathā vi­dhā­nā­na­rtha­kyā­t | tata e­vā­bhi­prā­ya­śū­nyā<span type="hard-break">- </span><lb n="293,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,15</span>nāṃ kiṃcid apy a­ku­rva­tāṃ na kiṃcid vidheyaṃ nāpi heyam a­bhi­pre­tya­hā­nā­bhā­vā­d u­pe­kṣā­mā­tra­si­ddheḥ | ta­dvi­pa­rī­tā­nāṃ tu <lb n="293,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,16</span>kiṃcid vi­dhe­yaṃ­, tac ca <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_113">nā­sti­tvā­di­bhi­r a­vi­ru­ddhaṃ</seg>, prati­ṣe­dhyai­r ī­psi­tā­rthā­ṅga­tvā­t­, tasya ta­dvi­ro­dhe svayam ī­psi­tā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="293,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,17</span>he­tu­tvā­saṃ­bha­vā­t­, <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_113">vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­yo­r a­nyo­nyā­vi­nā­bhā­va­la­kṣa­ṇa­tvā­t svā­rtha­jñā­na­va­t</seg> | na hi svā­rtha­jñā­na­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="293,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,18</span>r a­nyo­nyā­vi­nā­bhā­vo '­si­ddhaḥ­, sva­jñā­na­m a­nta­re­ṇā­rtha­jñā­nā­nu­pa­pa­tteḥ kuṭavat svajñāne e­vā­rtha­jñā­na­gha­ṭa­nā­t sarvajñajñā<span type="hard-break">- </span><lb n="293,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,19</span>navat | na­hī­śva­ra­syā­pi sva­jñā­nā­bhā­vaḥ­, sa­rva­jña­tva­vi­ro­dhā­t sva­saṃ­vi­di­ta­jñā­nā­bhyu­pa­ga­ma­syā­va­śyaṃ­bhā­vā­t | nāpi <lb n="293,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,20</span>vi­ṣa­yā­kā­ra­jñā­na­m a­nta­re­ṇa sva­jñā­naṃ­, svākā­ra­syā­rtha­sya pa­ri­cche­dya­tva­vi­ro­dhā­t sva­jñā­nā­bhā­va­pra­sa­ṅgā­t | ta­da­na­va­dya<span type="hard-break">- </span><lb n="293,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,21</span>m u­dā­ha­ra­ṇaṃ prakṛtaṃ sā­dha­ya­ti | yathaiva ca vidheyaṃ pra­ti­ṣe­dhyā­vi­ro­dhi siddham ī­psi­tā­rthā­ṅgaṃ ta­thai­vā­de­ya­he­ya­tvaṃ <lb n="293,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,22</span>va­stu­no­, nā­nya­thā­, vi­dhe­yai­kā­nte ka­sya­ci­d dhe­ya­tva­vi­ro­dhā­t pra­ti­ṣe­dhyai­kā­nte ka­sya­ci­d ā­de­ya­tva­vi­ro­dhā­t | na hi <lb n="293,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,23</span>sarvathā vi­dhe­ya­m eva sarvathā pra­ti­ṣe­dhyaṃ syā­dvā­di­no '­bhi­pre­taṃ­, ye­no­bha­yā­tma­ka­tve e­vā­de­ya­he­ya­tvaṃ na syāt, kathaṃci<span type="hard-break">- </span><lb n="293,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,24</span>d vi­dhi­pra­ti­ṣe­dha­yo­s tā­dā­tmyo­pa­ga­mā­t | <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_113">tadvi­dhe­ya­pra­ti­ṣe­dhyā­tma­vi­śe­ṣāt syādvādaḥ pra­kri­ya­te sa­pta­bha­ṅgī­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="293,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,25</span>mā­śra­yā­t</seg> | yathaiva hi vidheyo '­sti­tvā­di­vi­śe­ṣaḥ­, svātmanā vidheyo na pra­ti­ṣe­dhyā­tma­ne­ti syād vidheyaḥ siddhaḥ | <lb n="293,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 293,26</span>pra­ti­ṣe­dhyā­tma­vi­śe­ṣa­ś ca vi­dhe­yā­tma­nā pra­ti­ṣe­dhyo na pra­ti­ṣe­dhyā­tma­nā iti syāt pra­ti­ṣe­dhyaḥ syād a­pra­ti­ṣe­dhyo 'nyathā <pb n="294"/><lb n="294,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,01</span>vyā­ghā­tā­t | tathaiva jī­vā­dya­rthaḥ syād vidheyaḥ syāt pra­ti­ṣe­dhyaḥ | iti sa­pta­bha­ṅgī­sa­mā­śra­yā­t syā­dvā­da­sya prakriya<span type="hard-break">- </span><lb n="294,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,02</span>māṇasya samyak sthitiḥ, sarvatra yu­kti­śā­strā­vi­ro­dhā­t­, bhā­vai­kā­ntā­di­ṣv eva ta­dvi­ro­dha­sa­ma­rtha­nā­t | tato <lb n="294,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,03</span>bha­ga­va­nn a­na­va­dya­m a­dhya­va­si­ta­m a­smā­bhiḥ­, sa tvam evāsi nirdoṣo yu­kti­śā­strā­vi­ro­dhi­vā­ktvā­d iti | tad evaṃ prārabdha<span type="hard-break">- </span><lb n="294,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,04</span>ni­rva­ha­ṇa­m ā­tma­na­s tatphalaṃ ca sūrayaḥ pra­kā­śa­ya­nti­ —</p><lg ana="sub-base-text" n="sbt_114 a_421"><l ana="sbt" n="sbt_114ab"><lb n="294,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 114ab</span>i­tī­ya­m ā­pta­mī­māṃ­sā vihitā hitam icchatām | </l><l ana="sbt" n="sbt_114cd"><lb n="294,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">ĀM-VDh 114cd</span>sa­mya­gmi­thyo­pa­de­śā­rtha­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­tta­ye || <ref type="no-sub-base-text" resp="VDh" rend="b">114</ref> || </l></lg><p n="a_422" rend="justify"><lb n="294,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,07</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_114">iti</seg> de­vā­ga­mā­khye <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_114">svo­kta­pa­ri­cche­de</seg> śāstre <lb n="294,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,08</span><seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_114">vi­hi­te­ya­m ā­pta­mī­māṃ­sā sa­rva­jña­vi­śe­ṣa­pa­rī­kṣā</seg> hitam icchatāṃ <seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_114">niḥ­śre­ya­sa­kā­mi­nāṃ</seg>, <lb n="294,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,09</span>mukhyato niḥ­śre­ya­sa­syai­va hi­ta­tvā­t ta­tkā­ra­ṇa­tve­na ra­tna­tra­ya­sya ca hi­ta­tva­gha­ṭa­nā­t­, ta­di­ccha­tā­m eva na punas ta<span type="hard-break">- </span><lb n="294,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,10</span>da­ni­ccha­tā­m a<seg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_114">bha­vyā­nāṃ­, ta­da­nu­pa­yo­gā­t | ta­ttve­ta­ra­pa­rī­kṣāṃ prati bha­vyā­nā­m eva ni­ya­tā­dhi­kṛ­tiḥ</seg>, tathā <lb n="294,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,11</span>mo­kṣa­kā­ra­ṇā­nu­ṣṭhā­nā­t mo­kṣa­prā­ptyu­pa­pa­tteḥ | sa­mya­gmi­thyo­pa­de­śā­rtha­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­tta­ye yu­ktā­tma­mī­māṃ­sā bha­ga­va­tā­m ā<span type="hard-break">- </span><lb n="294,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,12</span>cāryāṇāṃ pa­ra­hi­ta­saṃ­pā­da­na­pra­va­ṇa­hṛ­da­ya­tvā­t­, da­rśa­nā­vi­śu­ddhi­pra­va­ca­na­vā­tsa­lya­mā­rga­pra­bhā­va­nā­pa­ra­tvā­c ca | tataḥ para<span type="hard-break">- </span><lb n="294,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,13</span>mā­rha­ntya­la­kṣmī­pa­ri­sa­mā­pteḥ svā­rtha­saṃ­pa­tti­si­ddhiḥ | sa­mya­gda­rśa­na­jñā­na­cā­ri­trā­ṇi mo­kṣa­mā­rga iti sa­mya­gu­pa­de­śaḥ­, <lb n="294,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,14</span>ta­da­nya­ta­mā­pā­ye mo­kṣa­syā­nu­pa­pa­tteḥ sa­ma­rtha­nā­t | '­jñā­ne­na cā­pa­va­rgaḥ­' i­tyā­di­mi­thyo­pa­de­śa­s tasya dṛ­ṣṭe­ṣṭa­vi­ru­ddha<span type="hard-break">- </span><lb n="294,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,15</span>tva­sā­dha­nā­t | tayor a­rtha­vi­śe­ṣaḥ sa­tye­ta­ra­vi­ṣa­ya­bhe­daḥ sa­mya­gda­rśa­nā­di­mi­thyā­da­rśa­nā­di­pra­yo­ja­na­bhe­do vā ta­dbhā­va­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="294,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,16</span>viśeṣo vā mo­kṣa­ba­ndha­pra­si­ddhi­bhe­do vā | tasya pra­ti­pa­tti­r u­pā­de­ya­tve­na he­ya­tve­na ca śra­ddhā­na­m a­dhya­va­sā­yaḥ samā<span type="hard-break">- </span><lb n="294,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,17</span>caraṇaṃ cocyate | tasyai sa­mya­gmi­thyo­pa­de­śā­rtha­vi­śe­ṣa­pra­ti­pa­tta­ye | śā­strā­ra­mbhe '­bhi­ṣṭu­ta­syā­pta­sya mo­kṣa­mā­rga­pra­ṇe­tṛ­ta­yā <lb n="294,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,18</span>ka­rma­bhū­bhṛ­dbhe­ttṛ­ta­yā vi­śva­ta­ttvā­nāṃ jñā­tṛ­ta­yā ca bha­ga­va­da­rha­tsa­rva­jña­syai­vā­nya­yo­ga­vya­va­cche­de­na vya­va­sthā­pa­na­pa­rā <lb n="294,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,19</span>pa­rī­kṣe­yaṃ vihitā | iti svā­bhi­pre­tā­rtha­ni­ve­da­na­m ā­cā­ryā­ṇā­m āryair vicārya pra­ti­pa­tta­vya­m | </p><p n="a_423" rend="justify"><lb n="294,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,20</span>atra śā­stra­pa­ri­sa­mā­ptau kecid idaṃ ma­ṅga­la­va­ca­na­m a­nu­ma­nya­nte­ —</p><lg n="a_424"><l rend="center-bold"><lb n="294,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,21</span>jayati jagati kle­śā­ve­śa­pra­pa­ñca­hi­māṃ­śu­mā­n­, </l><l rend="center-bold"><lb n="294,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,22</span>vi­ha­ta­vi­ṣa­mai­kā­nta­dhvā­nta­pra­mā­ṇa­na­yāṃ­śu­mā­n | </l><l rend="center-bold"><lb n="294,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,23</span>ya­ti­pa­ti­ra­jo yasyādhṛṣyān ma­tā­mbu­ni­dhe­r la­vā­n­, </l><l rend="center-bold"><lb n="294,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,24</span>sva­ma­ta­ma­ta­ya­s tīrthyā nānā pare sa­mu­pā­sa­te || <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> || </l></lg><p n="a_425" rend="justify"><lb n="294,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,25</span>śrī­ma­da­ka­la­ṅka­de­vāḥ punar idaṃ vadanti — </p><lg ana="coiled-base-text" n="cbt_ad_sbt_114 a_426"><l rend="center-bold"><lb n="294,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,26</span>śrī­va­rdha­mā­na­m a­ka­la­ṅka­m a­ni­ndya­va­ndya<span type="hard-break">-</span></l><l rend="center-bold"><lb n="294,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,27</span>pā­dā­ra­vi­nda­yu­ga­laṃ pra­ṇi­pa­tya mūrdhnā | </l><l rend="center-bold"><lb n="294,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,28</span>bha­vyai­ka­lo­ka­na­ya­naṃ pa­ri­pā­la­ya­ntaṃ­, </l><l rend="center-bold"><lb n="294,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 294,29</span>syā­dvā­da­va­rtma pa­ri­ṇau­mi sa­ma­nta­bha­dra­m || <ref type="no-in-dandas" rend="a">1</ref> || </l></lg><p n="a_427" rend="justify"><pb n="295"/><lb n="295,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 295,01</span>iti pa­rā­pa­ra­gu­ru­pra­vā­ha­gu­ṇa­ga­ṇa­saṃ­sta­va­sya ma­ṅga­la­sya pra­si­ddhe­r vayaṃ tu sva­bha­kti­va­śā­d evaṃ ni­ve­da­yā­maḥ­ —</p><lg n="a_428"><l rend="center"><lb n="295,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 295,02</span>ye­nā­śe­ṣa­ku­nī­ti­vṛ­tti­sa­ri­taḥ pre­kṣā­va­tāṃ śo­ṣi­tāḥ­, </l><l rend="center"><lb n="295,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 295,03</span>yad vāco 'py a­ka­la­ṅka­nī­ti­ru­ci­rā­s ta­ttvā­rtha­sā­rtha­dyutaḥ | </l><l rend="center"><lb n="295,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 295,04</span>sa śrī­svā­mi­sa­ma­nta­bha­dra­ya­ti­bhṛ­d bhūyād vibhur bhā­nu­mā­n­, </l><l rend="center"><lb n="295,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 295,05</span>vi­dyā­na­nda­gha­na­pra­do '­na­gha­dhi­yāṃ syā­dvā­da­mā­rgā­gra­ṇīḥ || </l></lg><p rend="center" ana="trailer" n="a_429"><lb n="295,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 295,06</span>i­tyā­pta­mī­māṃ­sā­laṃ­kṛ­tau daśamaḥ pa­ri­cche­daḥ | </p><lg n="a_430"><l rend="center-bold"><lb n="295,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 295,07</span>śrī­ma­da­ka­la­ṅka­śa­śa­dha­ra­ku­la­vi­dyā­na­nda­saṃ­bha­vā bhūyāt | </l><l rend="center-bold"><lb n="295,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 295,08</span>gu­ru­mī­māṃ­sā­laṃ­kṛ­ti­r a­ṣṭa­sa­ha­srī satām ṛddhyai || </l><l rend="center-bold"><lb n="295,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 295,09</span>vīrase­nā­khya­mo­kṣa­ge cā­ru­gu­ṇā­na­rghya­ra­tna­si­ndhu­gi­ri­sa­ta­ta­m | </l><l rend="center-bold"><lb n="295,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 295,10</span>sā­ra­ta­rā­t ma­dhyā­na­ge mā­ra­ma­dā­mbho­da­pa­va­na­gi­ri­ga­hva­rā­yi­tu || </l><l rend="center-bold"><lb n="295,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 295,11</span>ka­ṣṭa­sa­ha­srī­si­ddhā sā­ṣṭa­sa­ha­srī­ya­m atra me puṣyāt</l><l rend="center-bold"><lb n="295,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 295,12</span>śa­śva­da­bhī­ṣṭa­sa­ha­srīṃ <span resp="?" rend="underline">ku­mā­ra­se­no</span>kti­va­rdha­mā­nā­rthā || </l></lg><p rend="center-bold" ana="trailer-final" n="a_431"><lb n="295,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">AS-VDh 295,13</span>iti granthaḥ samāptaḥ | </p></body></text></TEI>
