<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI PUBLIC "-//TEI P5//DTD Main Document Type//EN" "../tei_all.dtd">
<TEI><teiHeader><fileDesc><titleStmt><title ana="actual">Vidyānandin's Patraparīkṣā</title><title type="subtitle" subtype="bare-text">Bare text of Gajādharāl's 1913 edition</title><respStmt><resp>Digital textresource created by</resp><persName>H. Trikha</persName></respStmt></titleStmt><publicationStmt><publisher>Published within the Digital Corpus of Vidyānandin's Works at <span type="ref-site" target="../">www.dipal.org/dcv</span></publisher><availability><licence> under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License</licence></availability><date type="published">January 05, 2026</date></publicationStmt><sourceDesc><bibl>Print edition: Vidyānandasvāmi-viracitā ... Āptaparīkṣā Patraparīkṣā ca Gajādharalālajainaśāstriṇā sampādite. (Sanātanajainagranthamālā 1). Kāśī 1913.</bibl><bibl type="base-resource">Plain text: <span target="PaP-GL-t.html">dcv/Patraparīkṣā/PaP-GL-t</span></bibl></sourceDesc></fileDesc><encodingDesc><projectDesc><p><seg type="project-general">This resource for the text of the <seg type="essential" subtype="wor_name">Patraparīkṣā</seg> (<seg type="essential" subtype="wor_abbr">PaP</seg>) is published alongside <span type="ref-site work" target="./">other digital resources for the work</span>. The resource at hand, <seg type="essential" subtype="tra_sigl">PaP-GL‑b</seg>, is a resource for the specific text of the edition by Gajādharāl (GL) in 1913. </seg><seg type="derivat" subtype="bare-text">The resource renders the bare text (b) only. </seg><seg type="thanks">H. Trikha created this resource during his occupations at the Institutes for <span type="organisation">South Asian, Tibetan and Buddhist Studies, University of Vienna,</span> and for the <span type="organisation">Cultural and Intellectual History of Asia, Austrian Academy of Sciences.</span> Substantial work was done in the project “Perspectivism and intertextuality in Vidyānandin’s works,” funded by the Austrian Science Fund (FWF Schrödinger project J 3880-G24). Trikha is especially grateful to the late Helmut Krasser for financing the capture of the printed edition. </seg></p></projectDesc></encodingDesc></teiHeader><text type="plain-text"><body><head resp="GL" rend="bc" n="a_1"> <span type="ref-block" n="1 r_PaP-GL#01,01_r"/>śrīparamātmane namaḥ <span type="ref-block" n="2 r_PaP-GL#01,02_r"/>sanātanajainagraṃthamālā <span type="ref-block" n="3 r_PaP-GL#01,03_r"/> <span type="ref-block" n="4 r_PaP-GL#01,04_r"/>syādvādavidyāpatiśrīvidyānaṃdasvāmiviracitā <span type="ref-block" n="5 r_PaP-GL#01,05_r"/>patraparīkṣā </head><l> <span type="ref-block" n="6 r_PaP-GL#01,06_r"/>śrīvarddhamānam ānutya syādvādanyāyanāyakaṃ </l><l> <span type="ref-block" n="7 r_PaP-GL#01,07_r"/>prabuddhāśeṣatattvārthaṃ patravākyaṃ vicāryate </l><p corresp="PaP/GL/1547739253" n="a_3" rend="justify"> <span type="ref-block" n="8 r_PaP-GL#01,08_r"/><s type="Q"><w type="Q">kasmāt</w> punaḥ śrīvarddhamānam arhaṃtaṃ bhagavaṃ taṃ syādvādanyāyanāyakaṃ prakarṣeṇa sākṣādbuddhāśeṣadravyaparyāyātmajīvā<span type="ref-block" n="9 r_PaP-GL#01,09_r"/>dipadārtham evānutya patravākyam ācāryaparaṃparayā vicarat vicāryate </s> nanv akṣapādādyekāṃtavādinām anyatamam ity atrocyate </p><l> <span type="ref-block" n="10 r_PaP-GL#01,10_r"/>naikāṃtavādināṃ patravākyaṃ saṃbhavadarthakaṃ </l><l>tattattvādhigamopāyaprakāśarahitatvataḥ </l><l> <span type="ref-block" n="11 r_PaP-GL#01,11_r"/>yat tu saṃbhavadarthātmā na tat tādṛkṣam īkṣitaṃ </l><l>yathā syādvādabhṛdvākyaṃ tadṛkvedaṃ na tat tathā </l><p n="a_5" rend="justify"> <span type="ref-block" n="12 r_PaP-GL#01,12_r"/><seg type="PR"><w>nanv</w></seg> <q>akṣapādādīnāṃ patravākyaṃ tāvan <w ana="na"/></q><seg type="ES">nety</seg> <seg type="PO"><w ana="iti"/><seg type="ES"/> ayuktaṃ </seg> <phr>tasya prasiddhāvayavatvena prasiddhatvāt devadattādivākyavat</phr> <span type="ref-block" n="13 r_PaP-GL#01,13_r"/><s>nāpi tadasaṃbhavadarthakaṃ sveṣṭasyārthasya sādhakatvāt </s> na cā<orig>'</orig>sādhugūḍhapadaprāyam api patram āsajyate <phr>sādhugūḍhapadaprā<span type="ref-block" n="14 r_PaP-GL#01,14_r"/>yasyaiva nirākulasya tasya tair āveditatvāt </phr><seg type="PR">tad ucyate </seg> </p><l> <span type="ref-block" n="15 r_PaP-GL#01,15_r"/>prasiddhāvayavaṃ vākyaṃ sveṣṭasyārthasya sādhakaṃ </l><l>sādhugūḍhapadaprāyaṃ patram āhur anākulaṃ </l><p n="a_7" rend="justify"> <span type="ref-block" n="16 r_PaP-GL#01,16_r"/><s type="Q"><w type="Q">kathaṃ</w> punaḥ prasiddhāvayavatvādiviśeṣaṇaviśiṣṭaṃ vākyaṃ patraṃ nāma <phr>tasya śrutipathasamadhigamyapadasamudāya<span type="ref-block" n="17 r_PaP-GL#01,17_r"/>viśeṣarūpatvāt patrasya tadviparītākāratvāt</phr></s> <s>na ca yad yato 'nyat tat tena vyapadiśyate 'tiprasaṃgāt</s> <s>nīlādayo pi <span type="ref-block" n="18 r_PaP-GL#01,18_r"/>hi kaṃbalādibhyo 'nye na te nīlādivyapadeśahetavaḥ <phr>teṣāṃ tadyapadeśahetutayā pratīyamānatvāt kirīṭādīnāṃ <span type="ref-block" n="19 r_PaP-GL#01,19_r"/>puruṣe tadvyapadeśahetutvavat tadyogāt tatra matvarthīyavidhānāt </phr></s> nīlādayaḥ saṃti yeṣāṃ te nīlādayaḥ kaṃbalādaya <seg type="PO">iti</seg> <span type="ref-block" n="20 r_PaP-GL#01,20_r"/>guṇavacanebhyo matvarthīyasyābhāvaprasiddher <seg type="PO">iti cet</seg> upacaritopacārād <seg type="PO">iti kramaḥ </seg> śrotrapathaprasthāyino hi śabdā<span type="ref-block" n="21 r_PaP-GL#01,21_r"/>tmakasya padasamudāyaviśeṣarūpasya lipyām upacāraḥ tatra tasya janair āropyamāṇatvāt lipyupacaritavākyasyāpi <span type="ref-block" n="22 r_PaP-GL#01,22_r"/>patre samupacaryamāṇatvāt tatra likhitasya patrasthatvāt tadupacaritopacārāt patravyapadeśasiddheḥ na ca yad yato <span type="ref-block" n="23 r_PaP-GL#01,23_r"/>'nyat tat tenopacārād upacāropacārāt vā vyapadeṣṭum aśakyaṃ śakrād anyatra vyavahartṛjane śakrābhiprāye sphuṭam upacāra<span type="ref-block" n="24 r_PaP-GL#01,24_r"/>darśanāt tato 'nyatrāpi kāṣṭādāv upacāropacārāt śakravyapadeśasiddheḥ tad uktaṃ </p><l> <span type="ref-block" n="25 r_PaP-GL#02,01_r"/>mukhyaṃ śabdātmakaṃ vākyaṃ lipyām āropyate janaiḥ patrasthatvāt tu tat patram upacāropacārataḥ </l><p n="a_9" rend="justify"> <span type="ref-block" n="26 r_PaP-GL#02,02_r"/>athavā prakṛtavākyasya mukhyata eva patravyapadeśa iti nigadāmaḥ padāni trāyaṃte gopyaṃte rakṣyaṃte parebhyaḥ <span type="ref-block" n="27 r_PaP-GL#02,03_r"/>prativādibhyaḥ svayaṃ vijigīṣuṇā yasmin vākye tat patram iti patraśabdasya nirvacanasiddheḥ tathā loke <span type="ref-block" n="28 r_PaP-GL#02,04_r"/>vyavaharttari śāstre ca guruparvakramāyāte pratīteḥ na ca padāni viniścitapadasvarūpatadabhidheyatattvebhyaḥ parebhya<span type="ref-block" n="29 r_PaP-GL#02,05_r"/>s trātum aśakyāny eva kutaścid varṇaviparyāsanādeḥ prakṛtipratyayādigopanād vā tattrāṇasaṃbhavāt padagūḍhādikāvyavattad uktaṃ </p><l> <span type="ref-block" n="30 r_PaP-GL#02,06_r"/>trāyaṃte vā padāny asmin parebhyo vijigīṣuṇā kutaścid iti patraṃ syāl loke śāstre ca rūḍhitaḥ </l><p n="a_11" rend="justify"> <span type="ref-block" n="31 r_PaP-GL#02,07_r"/>na caivamasādhupadāspadamapi vākyaṃ patramāsajyatesuspaṣṭapadameva vā sādhugūḍhapadaprāyamitivacanāttaduktaṃ </p><l> <span type="ref-block" n="32 r_PaP-GL#02,08_r"/>nacāsādhupadaṃ vākyaṃ praspaṣṭapadameva vā sādhugūḍhapadaprāyamiti tasya viśeṣaṇāt </l><p n="a_13" rend="justify"> <span type="ref-block" n="33 r_PaP-GL#02,09_r"/>padapādādigūḍhakāvyamevaṃ patraṃ prāpnoti iti cennaprasiddhāvayavatvena viśiṣṭasya patratvavacanāt na hipadagūḍhādikāvyaṃ <span type="ref-block" n="34 r_PaP-GL#02,10_r"/>pramāṇasiddhapratijñādyavayavaviśeṣaṇatayākiṃcitprasiddhaṃ tasya tathā prasiddhaupatravyapadeśasiddheravādhitatvāttaduktaṃ </p><l> <span type="ref-block" n="35 r_PaP-GL#02,11_r"/>padagūḍhādikāvyaṃ ca naivaṃ patraṃ prasajyate prasiddhāvayavatvena viśiṣṭasyābhidhānataḥ </l><p n="a_15" rend="justify"> <span type="ref-block" n="36 r_PaP-GL#02,12_r"/>svayamiṣṭasyārthasyāsādhakamapi tādṛgvākyaṃpatramevamāsaktamiti cenna sveṣṭārthasādhanasyaivehapatravicāre patratva<span type="ref-block" n="37 r_PaP-GL#02,13_r"/>vacanāt tadapyabhihitaṃ </p><l> <span type="ref-block" n="38 r_PaP-GL#02,14_r"/>sveṣṭhārthāsādhanasyāpi naivaṃ patratvamāpatet sveṣṭārthasādhanasyaiva patratvavacanādiha </l><p n="a_17" rend="justify"> <span type="ref-block" n="39 r_PaP-GL#02,15_r"/>tato nākṣapādādīnāmekāṃtavādināṃpatravākyamasaṃbhavadarthakaṃ iti kecittadasatyathoktalakṣaṇasya patra<span type="ref-block" n="40 r_PaP-GL#02,16_r"/>vākyasya teṣāṃvicāryamāṇasyāvyavasthiteḥ tathāhi nākṣapādasyatāvadyathoktalakṣaṇaṃ patravākyaṃ saṃbhavati prasi<span type="ref-block" n="41 r_PaP-GL#02,17_r"/>ddhāvayavatvasya virahātsugatādīnāmiva tadavayavāhipratijñādayaḥ paṃcākṣapādenābhidhīyaṃtepratijñāhetūdāharaṇopa<span type="ref-block" n="42 r_PaP-GL#02,18_r"/>nayanigamanānyavayavā itisūtrapraṇayanāt tatrāgamaḥ pratijñā viśvataścakṣuritiviśvato mukho viśvato bāhu<span type="ref-block" n="43 r_PaP-GL#02,19_r"/>riti viśvataḥ pātsaṃbāhubhyāṃ dhamati saṃpatattrairdyāvābhūmī janayandevaeka iti yathā āgamārtho vā pratijñā <span type="ref-block" n="44 r_PaP-GL#02,20_r"/>vivādādhyāsitamupalabdhimatkāraṇakamiti yathāheturanumānaṃ tena pratijñātārthasyānumīyamānatvāt kāryatvāditi <span type="ref-block" n="45 r_PaP-GL#02,21_r"/>yathā udāharaṇaṃ pratyakṣaṃ vādiprativādinoryatrabuddhisāmyaṃ tadudāharaṇamiti vacanāt vastrādivaditi yathā <span type="ref-block" n="46 r_PaP-GL#02,22_r"/>upanayamupamānaṃ dṛṣṭāṃtaḥ dharmisādhyadharmiṇoḥ sādṛśyāt prasiddhasādharmyāt sādhyasādhanamupamānamiti vacanāt <span type="ref-block" n="47 r_PaP-GL#02,23_r"/>yatkāryaṃ tadupalabdhimatkāraṇakaṃ dṛṣṭaṃ yathā vastrāditathā ca vivādādhyāsitamiti yathāsarveṣāmekaviṣayatvaprada<span type="ref-block" n="48 r_PaP-GL#02,24_r"/>rśanaphalaṃ nigamanaṃtasmādupalabdhimatkāraṇakamiti yathāāgamānumānapratyakṣopamānavat phalasamudāyarūpa<span type="ref-block" n="49 r_PaP-GL#02,25_r"/>tvātpaṃcānāmavayavānāmiti vyākhyānāt na caitepaṃcāvayavāḥ pramāṇato vicāryamāṇā vipaściccetasi suniści<span type="ref-block" n="50 r_PaP-GL#02,26_r"/>tāścakāsati patravākyābhāse'pi saṃbhavāt teṣāṃpakṣadharmatvasapakṣesatvavipakṣāsatvamātrāṇāmivatrayāṇāmavayavānāṃ <span type="ref-block" n="51 r_PaP-GL#02,27_r"/>sugatasaṃmatānāṃ vītādīnāmivakapilavikalpitānāṃ tadabhāve'pi patravākyasya svārthasādhanasyadarśanāt <span type="ref-block" n="52 r_PaP-GL#02,28_r"/>sādhyāvinābhāvaniyamaniścayalakṣaṇādeva hetoḥsādhyaprasiddheḥ taduktaṃ </p><l> <span type="ref-block" n="53 r_PaP-GL#02,29_r"/>na caivaṃ lakṣaṇaṃ patramakṣapādasya yujyate prasiddhāvayavatvasya virahātsugatādivat </l><l> <span type="ref-block" n="54 r_PaP-GL#02,30_r"/>patrasyāvayavāḥ paṃca pratijñādaya ityasat patrābhāse'pi sadbhāvātteṣāṃ trairūpamātravat </l><l> <span type="ref-block" n="55 r_PaP-GL#02,31_r"/>tadabhāve'pi patrasya svārthasādhanatekṣaṇāt hetoḥsādhyāvinābhāvaniyamātmakato yathā </l><l> <span type="ref-block" n="56 r_PaP-GL#02,32_r"/>satsatsaditisaṃkṣepātsādhyasādhanadarśanaṃ vyāptyāḥsāmarthyataḥ sarvanāmābhāve'pi niścitaṃ </l><p n="a_19" rend="justify"> <span type="ref-block" n="57 r_PaP-GL#02,33_r"/>nanu ca yatkṛtakaṃ tadanityaṃ dṛṣṭaṃ yathā ghaṭa ityādausati sarvanāmaprayoge vyāptyā sādhyasādhanavacana<span type="ref-block" n="58 r_PaP-GL#03,01_r"/>mupalabdhaṃ na punarasati yataḥ satsadityatrasarvanāmaprayogābhāve'pi saṃkṣepatastatsiddhyetdharmiṇaścāvacanamihā<span type="ref-block" n="59 r_PaP-GL#03,02_r"/>yuktaṃ agniratradhūmādityādiṣudharmivacanadarśanāditi kaścit so'pyanālocitavacanapathaḥsāmarthyādgamyamānasya <span type="ref-block" n="60 r_PaP-GL#03,03_r"/>sarvanāmno prayogevirodhavaidhuryāt paṃcāvayavavādinaḥsādharmyāvayavavyākhyānādarthatogamyamānānāṃ vaidharmyā<span type="ref-block" n="61 r_PaP-GL#03,04_r"/>vayavānāmiva kvacidavaśyaṃ tatprayoge paṃcāvayavavacanenyūnatānuṣaṃgāt avayavavādināṃ bauddhānāṃ tryaṃśasya heto<span type="ref-block" n="62 r_PaP-GL#03,05_r"/>rbhāṣaṇāt sāmarthyato gamyamānānāṃ pratijñādīnāmivatatprayoge svayamasādhanāṃgavacanasya nigrahādhikaraṇasya <span type="ref-block" n="63 r_PaP-GL#03,06_r"/>tairabhidhānāt tata eva dharmiṇo'pyavacanamitisaṃkṣiptapatravākyena viruddhyate tasyaparīkṣādakṣairakṣūṇatayopa<span type="ref-block" n="64 r_PaP-GL#03,07_r"/>lakṣitatvāttaduktaṃ </p><l> <span type="ref-block" n="65 r_PaP-GL#03,08_r"/>vaidharmyāvayavā yadvatpaṃcāvayavavādinaḥ sādharmyāvayavākhyānādgamyaṃte'rthādabhāṣitāḥ </l><l> <span type="ref-block" n="66 r_PaP-GL#03,09_r"/>pratijñāyāśca keṣāṃciddhetostryaṃśasya bhāṣaṇāt sāmarthyādgamyamānatvānna prayojyā yathaiva tu </l><l> <span type="ref-block" n="67 r_PaP-GL#03,10_r"/>tathā sāmarthyagamyatvātsarvanāmnopyabhāṣaṇaṃ kvacidiṣṭaṃ parīkṣāyāṃ dakṣairddharmiṇa eva ca </l><p n="a_21" rend="justify"> <span type="ref-block" n="68 r_PaP-GL#03,11_r"/>nanvevaṃ kvacidapi pratijñādiprayoge na syādvādināṃyuktarūpobhavet tasya sāmarthyādgamyamānatvātsarva<span type="ref-block" n="69 r_PaP-GL#03,12_r"/>nāmavaditi na manīṣibhirmanasi nidheyaṃ teṣāṃpratipādyānurodhena prayogopagamāt yathaiva hikasyacitpratibo<span type="ref-block" n="70 r_PaP-GL#03,13_r"/>dhyasyānurodhena sādhanavākyesaṃdhābhidhīyate dṛṣṭāṃtādikamapi na caivaṃsādhanasyaikalakṣaṇatvaṃ svayaṃ parīkṣita<span type="ref-block" n="71 r_PaP-GL#03,14_r"/>mapakṣipyate tato'nyāṃśānāṃ satāmapitallakṣaṇatvāpāyātsādhanābhāsepitatsaṃbhavādasādhāraṇatāvirahāt tathaiva <span type="ref-block" n="72 r_PaP-GL#03,15_r"/>hikumāranaṃdibhaṭṭārakairapi svavādanyāyenigaditatvāttadāha </p><l> <span type="ref-block" n="73 r_PaP-GL#03,16_r"/>pratipādyānurodhena prayogeṣu punaryathā pratijñāprocyate tajjñaistathodāharaṇādikaṃ </l><l> <span type="ref-block" n="74 r_PaP-GL#03,17_r"/>na caivaṃ sādhanasyaikalakṣaṇatvaṃ virudhyate hetulakṣaṇatāpāyādanyāṃśasya tathoditaṃ </l><l> <span type="ref-block" n="75 r_PaP-GL#03,18_r"/>anyathānupapattyekalakṣaṇaṃ liṃgamaṃgyate prayogaparipāṭī tu pratipādyānurodhataḥ </l><p n="a_23" rend="justify"> <span type="ref-block" n="76 r_PaP-GL#03,19_r"/>nanu cātisaṃkṣiptapatravākye hetureva prayoktavyaḥtāvanmātrātsādhyamavaboddhuṃ samarthān narānprati sādhyā<span type="ref-block" n="77 r_PaP-GL#03,20_r"/>bhidhānasya nirarthakatvāt prapaṃcatāratamyāt sādhyaṃniścetumīśān prati dvau cāvayavau prayoktavyau pakṣohetuśceti <span type="ref-block" n="78 r_PaP-GL#03,21_r"/>trayaścāvayavāḥ kāṃścana pratipakṣoheturdṛṣṭāṃtaśceti catvāro vā taevāvayavāḥsopanayāḥ parānugrahapravaṇaiḥ <span type="ref-block" n="79 r_PaP-GL#03,22_r"/>sadbhiḥ prayoktavyāḥ paṃca vā pratijñāhetūdāharaṇopanayanigamanabhedāt anyathā tatpratipatterayogādityanye <span type="ref-block" n="80 r_PaP-GL#03,23_r"/>prāhuḥ tadāha </p><l> <span type="ref-block" n="81 r_PaP-GL#03,24_r"/>hetureva prayoktavyastāvanmātrātpravedituṃ samarthānpratibodhyān nṝn sādhyaṃ saṃkṣepato nanu </l><l> <span type="ref-block" n="82 r_PaP-GL#03,25_r"/>dvau ca trayaśca catvāraḥ paṃca cāvayavāḥ pare prayoktavyāḥ prapaṃcena sadbhirityapare viduḥ </l><p n="a_25" rend="justify"> <span type="ref-block" n="83 r_PaP-GL#03,26_r"/>te'pyevaṃ pṛṣṭavyāḥ hetustāvatkevalaḥ prayujyamānaḥkathaṃ prayujyata iti yadi prathamāṃtaḥ satsadityeva <span type="ref-block" n="84 r_PaP-GL#03,27_r"/>tadāsya kutaḥ sādhyatvavyavacchedaḥsādhyalakṣaṇavaikalyāt satsattvasya prasiddhatvātsādhyasyāprasiddhalakṣaṇatvāt kiṃ <span type="ref-block" n="85 r_PaP-GL#03,28_r"/>punaḥ satsadityucyateyatastatsakalajanaprasiddhaṃ sādhyavyavacchedenasādhanatvenaiva buddhyāmahe na punaḥ sādhyanirdeśa<span type="ref-block" n="86 r_PaP-GL#03,29_r"/>tvena śaṃkāmahe satsaditi cet ime brūmahe sadanaṃsaditi pramā yato'trābhipretā sarvairgatyarthatvātgatyarthasya ca <span type="ref-block" n="87 r_PaP-GL#04,01_r"/>jñānārthatvātsarve gatyarthā jñānārthe varttaṃte itivacanātsatī vidyamānā sā yasmin tatsatsadvidyamānapramaṃprameyamiti <span type="ref-block" n="88 r_PaP-GL#04,02_r"/>yāvanna kasyacitpramāṇavādinaḥprameyamaprasiddhaṃ saṃvitamātrapramāṇavādinaḥtadaprasiddhamiti na maṃtavyaṃ tasyāpi <span type="ref-block" n="89 r_PaP-GL#04,03_r"/>saṃvitsvarūpeprameyatvaprasiddheḥ svarūpasya svato gatiritisvayamabhidhānātsaṃvṛtyā tadabhidhāne paramārthataḥ svarū<span type="ref-block" n="90 r_PaP-GL#04,04_r"/>pādigativirodhātsaṃvidadvaitasiddherayogāt yadipunarutpādādisvabhāvatvaṃ satvaṃ tadā tatsatsatsādhyamitiyuktaṃ <span type="ref-block" n="91 r_PaP-GL#04,05_r"/>vidyamānotpādādisvabhāvatvasya satsattvasyakeṣāṃcidaprasiddhatvāt sādhyalakṣaṇasaṃpratipatterityevaṃye bruvaṃte teṣāṃ <span type="ref-block" n="92 r_PaP-GL#04,06_r"/>satsadityukte satsatvasya prasiddhatayāsādhyavyavacchedasiddhāvapi sādhanasya dharmiṇo vyavacchedaḥsiddhyet tasyāpi <span type="ref-block" n="93 r_PaP-GL#04,07_r"/>prasiddhatvena saṃmatatvātprasiddhodharmīti vacanāt yadi punarviduṣāṃsādhyasiddhyarthaṃ dharmiṇo prayojyatvāttasya <span type="ref-block" n="94 r_PaP-GL#04,08_r"/>sādhyāvinābhāvābhāvādeva vyavacchedasiddhiriti mataṃtadā hetuḥ kevalaḥ kathaṃ teṣāṃ prayojyaḥ syāt sveṣṭasi<span type="ref-block" n="95 r_PaP-GL#04,09_r"/>ddhyarthaṃ sādhyasyānabhidhāne tenatasyāvinābhāvāprasiddheḥ prastāvādgamyamānenasādhyenānuktenāpi hetoravinā<span type="ref-block" n="96 r_PaP-GL#04,10_r"/>bhāvastāvadvidbhiravadhāryate iti cet nacaitatparīkṣākṣamaṃprastāvasyeṣṭāniṣṭayorarthayoraviśeṣātkatarasminnarthehetuḥ <span type="ref-block" n="97 r_PaP-GL#04,11_r"/>prayuktoyamiti jñātumaśakteḥ kimanityaḥ śabdo nityovetyubhayāṃśāvalaṃvini śaṃsaye sati hetuprayogasyeṣṭa<span type="ref-block" n="98 r_PaP-GL#04,12_r"/>tvāt saṃdigdhe'rthe hetuvacanāditi kaiścitsvayamabhidhānāt athayadaikamukhaeva prastāvastryātmakaṃ jagat kathameta<span type="ref-block" n="99 r_PaP-GL#04,13_r"/>ditikasyacitpraśne tadā hetustatraivāyamiti jñātuṃ śakyatvātprastāvādgamyamānena sādhyena hetoravinābhāvaḥ <span type="ref-block" n="100 r_PaP-GL#04,14_r"/>siddhyatyevetyapi na saṃgataṃ pṛṣṭaviparītārthehetorvacanasadbhāvadarśanāt atryātmakamidaṃ sarvamitisvayamabhīpsatāṃ <span type="ref-block" n="101 r_PaP-GL#04,15_r"/>tatraiva hetuprayogopapatteḥ yadipunastatra prayuktasya hetorviruddhatvaniścayāt tathā catryātmakasyaiva siddheratryā<span type="ref-block" n="102 r_PaP-GL#04,16_r"/>tmakatvasya sādhyatvāyogātna tena hetoravinābhāvasiddhiriti mataṃ tadā tryātmakatvasyāpikutaḥ sādhyatvaṃ <span type="ref-block" n="103 r_PaP-GL#04,17_r"/>prasiddhasya sādhyatvavirodhātsādhanavat kasyaciddhetoratryātmakatve sādhyeviruddhatāmavabuddhyamānasya sāmarthyāt <span type="ref-block" n="104 r_PaP-GL#04,18_r"/>tryātmakatvesādhye samyagdhetutvanirṇayaghaṭanāttattryātmakaprasiddhatvopapatteḥ yo hyanagnau sādhyedhūmavattvasya <span type="ref-block" n="105 r_PaP-GL#04,19_r"/>hetorviruddhatāmavabudhyate sa tasyāgnausādhye samyagdhetutvamapi budhyata eva na caivaṃbudhyamānasya pratipādyatā <span type="ref-block" n="106 r_PaP-GL#04,20_r"/>ghaṭate pratipādakavat tatona taṃ prati hetuḥ kevalaḥ prayoktavyaḥ syāt atha yatpṛṣṭaṃpratipādyena tatra hetu<span type="ref-block" n="107 r_PaP-GL#04,21_r"/>ryadācāryeṇa prayujyate tadātasya tenāvinābhāvāvagatirbhavatyeveti mataṃ tadapi nasamīcīnaṃ sādhyanirddeśasyaiva <span type="ref-block" n="108 r_PaP-GL#04,22_r"/>samāgateḥpratipādyakṛtapraśnaviśeṣasyānyathā tatrānupapatteḥutpādādyātmakaṃ sarvaṃ kuta etaditi praśne prameyatvā<span type="ref-block" n="109 r_PaP-GL#04,23_r"/>diti hetorvacane'pi saṃbaṃdhātsādhyanirddeśaprasiddheḥekanirddeṣṭuriva bhinnanirddeṣṭurapi tasya tenasaṃbaṃdhāviśeṣāt <span type="ref-block" n="110 r_PaP-GL#04,24_r"/>yathaiva hyekasya vaktuḥsādhyanirdeśānaṃtaraṃ sādhanasya nirdeśe tasyatenāvinābhāvasaṃbaṃdhasādhyasiddheḥ sādhyavyāpta<span type="ref-block" n="111 r_PaP-GL#04,25_r"/>sādhanopadarśanaṃ sphuṭamavasīyate tathā pratipādyenasādhyapraśnavacane kṛte pratipādakena sādhanāmidhāne'pi <span type="ref-block" n="112 r_PaP-GL#04,26_r"/>bhinnavaktṛnirdiṣṭayorapisādhyasādhanayoravinābhāvāvirodhātkathamanyathaikavākyasya nānāvaktṛbhirudīryamāṇasya <span type="ref-block" n="113 r_PaP-GL#04,27_r"/>saṃbadhatā siddhyet tataḥ sarveṣāṃ vādināṃ avigānenasiddhaṃ saṃkṣepataḥ sādhyasādhananirdeśamātraṃ na punaḥ kevalaṃ <span type="ref-block" n="114 r_PaP-GL#04,28_r"/>hetuvacanaṃ viduṣāmapi tadayogāt kiṃvat sarveṣāṃ vādināṃavigānena saṃkṣepataḥ sādhyasādhanadarśanaṃ prasiddha<span type="ref-block" n="115 r_PaP-GL#04,29_r"/>miticeducyate śrīmadakalaṃkadevasya pratyakṣaṃ viśadaṃ jñānaṃpramāṇamityādivat dharmakīrteḥ pratyakṣaṃ kalpanā<span type="ref-block" n="116 r_PaP-GL#04,30_r"/>poḍhamabhrāṃtamityādivat yogasyasadakāraṇavannityamityādivat sāṃkhyasya caitanyaṃpuruṣasya svarūpamityādivat <span type="ref-block" n="117 r_PaP-GL#04,31_r"/>satsatsaditipatravākyamanākulameva saṃbhāvayāmaḥsvasādhyārthāvinābhāvisādhanasyābhidhānāt yathaiva hiviśada<span type="ref-block" n="118 r_PaP-GL#04,32_r"/>jñānātmakatvamaṃtareṇa pratyakṣamanupapannaṃjñānātmakatvena ca vinā pramāṇatvaṃ keṣāṃcitpareṣāṃkalpanāpoḍhābhrāṃtābhyāṃ <span type="ref-block" n="119 r_PaP-GL#04,33_r"/>vinā pratyakṣatvaṃ anyeṣāṃnityatvādṛte sadakāraṇavatvamitareṣāṃ puruṣasvarūpābhāvecaitanyaṃ tathotpādāditrayā<span type="ref-block" n="120 r_PaP-GL#05,01_r"/>tmakatvalakṣaṇasatvamaṃtareṇa satsatvākhyāprameyatāpi nopapadyata eva pramāṇabalataḥ prasiddhāyāstasyāḥanyatra <span type="ref-block" n="121 r_PaP-GL#05,02_r"/>kvacitsadbhirniścayāt ātmādidravyamutpādavyayanirmuktaṃ prameyaṃ siddhaṃparyāyaśca dhrauvyanirmuktaḥ prameyo'stīti <span type="ref-block" n="122 r_PaP-GL#05,03_r"/>cāyuktaṃdravyaparyāyayorbhedābhedaikāṃte'navasthānāt tathācaitatsakalamabhyadhāyi </p><l> <span type="ref-block" n="123 r_PaP-GL#05,04_r"/>te'pi prayuṃjate hetuṃ satsatvaṃ yadi kevalaṃ satsadityeva sādhyatvavyavacchedo'sya tatkṛtaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="124 r_PaP-GL#05,05_r"/>sādhyalakṣaṇavaikalyātsatyatvasya prasiddhitaḥ sadanaṃsatpramā hyatra satī sā yatra tanmataṃ </l><l> <span type="ref-block" n="125 r_PaP-GL#05,06_r"/>satsatprameyametacca prasiddhaṃ mānavādinaḥ saṃvinmātre'pi mānasya svarūpesti prameyatā </l><l> <span type="ref-block" n="126 r_PaP-GL#05,07_r"/>utpādādisvabhāvatvaṃ sattvaṃ sādhyaṃ tu yujyate tasyāprasiddhitaḥ sādhyalakṣaṇaṃ pratipattitaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="127 r_PaP-GL#05,08_r"/>evamācakṣate ye'pi teṣāṃ syāddharmiṇaḥ kutaḥ sādhanasyavyavacchedaḥ prasiddhatvena saṃmatāt </l><l> <span type="ref-block" n="128 r_PaP-GL#05,09_r"/>viduṣāmaprayojyatvāddharmiṇaḥ sādhyasiddhaye tasyasādhyāvinābhāvābhāvādeveti tanmataṃ </l><l> <span type="ref-block" n="129 r_PaP-GL#05,10_r"/>hetuḥ kathaṃ prayojyaḥ syātkevalaḥ sveṣṭasiddhaye sādhyasyāvacane tenāvinābhāvāprasiddhitaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="130 r_PaP-GL#05,11_r"/>prastāvādgamyamānena hetoḥ sādhyena buddhyate vidvadbhiravinābhāvo'nuktenāpīti cenna vai </l><l> <span type="ref-block" n="131 r_PaP-GL#05,12_r"/>prastāvasyārthayoriṣṭāniṣṭayoraviśeṣataḥ kvārthe hetuḥprayukto'yamiti jñātumaśaktitaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="132 r_PaP-GL#05,13_r"/>yadyekamukhaeva syāt prastāvastryātmakaṃ jagat kathametaditi praśne tadā hetuḥ sa tatra cet </l><l> <span type="ref-block" n="133 r_PaP-GL#05,14_r"/>na pṛṣṭaviparītārthe hetorvacanasaṃbhavāt atryātmakamidaṃ viśvāmiti svayamabhīpsatāṃ </l><l> <span type="ref-block" n="134 r_PaP-GL#05,15_r"/>tatra hetorviruddhatvaniścayātsādhyatā na cet tathātryātmakaṃ siddhestasya syātsādhyatā kutaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="135 r_PaP-GL#05,16_r"/>yo hyagnau viruddhatvaṃ dhūmavattvasya budhyate so'gnausādhye kathaṃ tasya na vidyātsatyahetutāṃ </l><l> <span type="ref-block" n="136 r_PaP-GL#05,17_r"/>na caivaṃ budhyamānasya ghaṭate pratipādyatā pratipādakavadyena hetustaṃ prati kevalaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="137 r_PaP-GL#05,18_r"/>yatpṛṣṭaṃ pratipādyena tatra hetuḥ prayujyate yadācāryeṇa tenāsyāvinābhāvagatistathā </l><l> <span type="ref-block" n="138 r_PaP-GL#05,19_r"/>bhavatyeveti cetsādhye nirddeśopyevamāgataḥ pratipādakṛtaḥ praśnaviśeṣaḥ kvānyathāsya sa </l><l> <span type="ref-block" n="139 r_PaP-GL#05,20_r"/>utpādādyātmakaṃ viśvaṃ kuta etaddhi niścitaṃ iti praśneprameyatvāditi hetorvacasyapi </l><l> <span type="ref-block" n="140 r_PaP-GL#05,21_r"/>prasiddhaḥ sādhyanirdeśaḥ saṃbaṃdhādupavarṇitaḥ etenaivaikanirdeṣṭuriva bhinnādapi sphuṭaṃ </l><l> <span type="ref-block" n="141 r_PaP-GL#05,22_r"/>tataḥ saṃkṣepataḥsiddhaḥ sarveṣāmavigānataḥ sādhyasādhananirdeśamātrakaṃ na tu hetuvāk </l><l> <span type="ref-block" n="142 r_PaP-GL#05,23_r"/>pratyakṣaṃ viśadaṃ jñānaṃ pramāṇaṃ jñānamityapi akalaṃkavacoyadvatsādhyasādhanasūcakaṃ </l><l> <span type="ref-block" n="143 r_PaP-GL#05,24_r"/>pratyakṣaṃ kalpanāpoḍhamabhrāṃtamiti kīrtivāk sadakāraṇavannityamiti yogavaco'pi ca </l><l> <span type="ref-block" n="144 r_PaP-GL#05,25_r"/>caitanyaṃ puruṣasya syātsvarūpamiti sāṃkhyavāk evamādiparairiṣṭaṃ sveṣṭasiddhinibaṃdhanaṃ </l><l> <span type="ref-block" n="145 r_PaP-GL#05,26_r"/>satsatsaditi tadvatsyātpatravākyamanākulaṃ svasādhyarthāvinābhāvisādhanasyābhidhānataḥ </l><l> <span type="ref-block" n="146 r_PaP-GL#05,27_r"/>utpādāditrayātmatvamaṃtareṇa prameyatā na hikvacitprasiddhāsti pramāṇavalataḥ satāṃ </l><l> <span type="ref-block" n="147 r_PaP-GL#05,28_r"/>notpādavyayanirmuktamātmādidravyamasti naḥ prameyaṃnāpi paryāyo dhrauvyamukto'sti kaścana </l><l> <span type="ref-block" n="148 r_PaP-GL#05,29_r"/>dravyaparyāyayorbhedābhedaikāṃte'navasthiteḥ śrīmatsamaṃtabhadrāryaiyuktividbhistathoktitaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="149 r_PaP-GL#05,30_r"/>dravyaparyāyayoraikyaṃ tayoravyatirekataḥ pariṇāmaviśeṣācca śāktimacchaktibhāvataḥ </l><l> <span type="ref-block" n="150 r_PaP-GL#05,31_r"/>saṃjñāsaṃkhyāviśeṣācca svalakṣaṇaviśeṣataḥ prayojanādibhedācca tannānātvaṃ na sarvathā </l><p n="a_27" rend="justify"> <span type="ref-block" n="151 r_PaP-GL#05,32_r"/>tatra dravyaṃ tāvadanvayitadevedamityavādhitapratyabhijñāsamadhigamyaṃ paryāyovyāvṛtākārasvabhāvaḥ sa bheda<span type="ref-block" n="152 r_PaP-GL#06,01_r"/>pratyayasamadhigamyaḥkathaṃcittayoraikyamavyatirekāt yayostu naikyaṃ natayoravyatirekaḥ yathā himavadviṃdhyayoravya<span type="ref-block" n="153 r_PaP-GL#06,02_r"/>tirekaścadravyaparyāyayostasmāttayoraikyamiti kevalavyatirekī hetuḥnanu caikyamavyatireka eva sa eva hetuḥ <span type="ref-block" n="154 r_PaP-GL#06,03_r"/>kathamupapannaḥsyātsādhyasamatvāditi na maṃtavyaṃ kathaṃcittādātmyasyaikyasyasādhyatvāt parasparamaśakyavivecana<span type="ref-block" n="155 r_PaP-GL#06,04_r"/>tvasyāvyatirekasyasādhanatvāt tasyā sādhyasamatvābhāvāt parasparaṃvyatirecanaṃvyatirekaḥ tadabhāvastvavyatirekaḥ <span type="ref-block" n="156 r_PaP-GL#06,05_r"/>sacaśakyavivecanameveti kathaṃ sādhyasamatvaṃ nacaivamasiddhohetuḥ kasyacijjīvādidravyasya svaparyāyebhyo jñānādibhyaḥ <span type="ref-block" n="157 r_PaP-GL#06,06_r"/>paradravyaparyāyāṃtarāṇi svaparyāyāṇāṃca jñānādīnāṃdravyāṃtaraṃ netumaśakyatvasyaparasparamaśakyavivecanatvasya dravyapa<span type="ref-block" n="158 r_PaP-GL#06,07_r"/>ryāyayoḥsuprasiddhatvāt anyathā jñānādiparyāyāṇāṃ jīvaparyāyatvāyogātjīvādidravyatvasya ca taddravyatvavirodhāt <span type="ref-block" n="159 r_PaP-GL#06,08_r"/>nanu satyapidravye tatparyāyāṇāmutpādāt utpannānāṃ ca vināśātkathamaśakyavivecanatvaṃ siddhamiti tu na śaṃ<span type="ref-block" n="160 r_PaP-GL#06,09_r"/>kanīyaṃparyāyāṇāmutpādavināśābhāve paryāyatvāyogātteṣāmutpādavyayalakṣaṇatvāt dravyasyadhrauvyalakṣaṇatvavat </p><l> <span type="ref-block" n="161 r_PaP-GL#06,10_r"/>samudeti vilayamṛcchati bhāvo niyamena paryayanayasyanodeti no vinaśyati bhāvanayāliṃgito nityaṃ </l><p n="a_29" rend="justify"> <span type="ref-block" n="162 r_PaP-GL#06,11_r"/>iti vacanāt na ca kālābhedo'śakyavivecanatvaṃekakālavartināṃ nānārthānāmatiprasaṃgāt tataḥ <span type="ref-block" n="163 r_PaP-GL#06,12_r"/>kālābhedesatyapi dravyaparyāyornāśakyavivecanatvaṃ yathoktalakṣaṇaṃviruddhyate deśābhedo'śakyavivecana<span type="ref-block" n="164 r_PaP-GL#06,13_r"/>mityapi vārtaṃvātātapādīnāmapi tatprasaṃgāt śāstrīyodeśābhedo'śakyavivecanatvamiti cettarhi dravyaparyāyayo<span type="ref-block" n="165 r_PaP-GL#06,14_r"/>statkathamasiddhaṃ nanu paryāyāṇāṃ rūpādīnāṃghaṭādidravyadeśatvāt ghaṭādidravyasya tusvāraṃbhakāvayavadeśatvāt <span type="ref-block" n="166 r_PaP-GL#06,15_r"/>tatpadārthāntaratvasiddhiriti cenna pramāṇābhāvātguṇaguṇinau kriyākriyāvaṃtau jātitadvaṃtau viśeṣatadvaṃtau <span type="ref-block" n="167 r_PaP-GL#06,16_r"/>avayavāvāyavinau ca parasparataḥ padārthāṃtarabhūtaubhinnapratibhāsatvāt yau yau bhinnapratibhāsau tau tauparasparataḥ <span type="ref-block" n="168 r_PaP-GL#06,17_r"/>padārthāṃtarabhūtau yathā ghaṭapaṭaubhinnapratibhāsau tau ityanumānasadbhāvānna pramāṇābhāva iticenna asyānumānasya <span type="ref-block" n="169 r_PaP-GL#06,18_r"/>viruddhatvāt iṣṭaviruddhasyakathaṃcidārthāṃtarasya sādhanātkathaṃcidbhinnapratibhāsatvasya kathaṃcidārthāṃtareṇavyāptatvāt <span type="ref-block" n="170 r_PaP-GL#06,19_r"/>sarvathā bhinnapratibhāsatvasya hetutvepunarasiddho hetuḥ dṛṣṭāṃtaśca sādhyasādhanavikalaḥ pratīyateghaṭapaṭayoḥ sarvathā<span type="ref-block" n="171 r_PaP-GL#06,20_r"/>rthāṃtaratvasya sādhyasyasarvathābhinnapratibhāsatvasya casādhanadharmasyāprātītikatvāt saddravyādyātmanā tayo <span type="ref-block" n="172 r_PaP-GL#06,21_r"/>rabhinnatvādabhinnapratibhāsamānatvācca nanu casaddravyādyātmano'pi ghaṭapaṭābhyāṃ bhinnatvāt kathaṃ tenatayo<span type="ref-block" n="173 r_PaP-GL#06,22_r"/>rabhedaḥ syāt abhinnapratibhāsatvaṃ vā satvaṃ hiparasāmānyaṃ satsvabhāvaḥ dravyatvaṃ cāparasāmānyaṃdravyasvabhāvaḥ <span type="ref-block" n="174 r_PaP-GL#06,23_r"/>tathā pārthivasvabhāvopi iti kathamasautatonārthāṃtarabhūta syāditi kaścit so'pi na yuktavādīsatvādarthī<span type="ref-block" n="175 r_PaP-GL#06,24_r"/>taratve tayorasatvaprasaṃgātdravyādisvabhāvāccātyaṃtabhede tayoradravyādiprasakteḥ sattāsaṃbadhāt tayoḥ satvaṃ <span type="ref-block" n="176 r_PaP-GL#06,25_r"/>dravyatvasaṃbaṃdhātdravyatvopapatteḥpārthivatvādisaṃbaṃdhātpārthivatvādivyavasthānānnadoṣaiti cet kathamasataḥ <span type="ref-block" n="177 r_PaP-GL#06,26_r"/>svayamadravyasyāpārthivādeśca tadatyaṃtabhinnasatvādisaṃbaṃdhādapi sadādirūpatā yuktāsvaraviṣāṇāderapi tatprasaṃ<span type="ref-block" n="178 r_PaP-GL#06,27_r"/>gāt prāgasadādeḥsattādisaṃbaṃdhāt sadādirūpatve pradhvaṃsābhāvasyasvakāraṇavyāpārātprāgabhūtasya tadanaṃtaraṃ <span type="ref-block" n="179 r_PaP-GL#06,28_r"/>bhavataḥsattādiprasaṃgaḥ tasya tadāpi sattādisaṃbaṃdhāsaṃbhavāt natatprasaṃga iticettadidaṃ jāḍyavijṛṃbhitaṃ <span type="ref-block" n="180 r_PaP-GL#06,29_r"/>ākṣepasyaivaparihāratayā vyavahārāt prāgasataḥ sattāsaṃbaṃdhātsatve'pipradhvaṃsābhāvasya sattāsaṃbaṃdhaḥ kasmānna <span type="ref-block" n="181 r_PaP-GL#06,30_r"/>bhavati tataḥsatvaṃ cetyākṣepaḥ tasya sattāsaṃbaṃdhāsaṃbhavāt iti sa evaparihāraḥ kathamajaḍairabhidhīyate sādhya<span type="ref-block" n="182 r_PaP-GL#06,31_r"/>meva ca sādhanaṃkutastasya sattāsaṃbaṃdhābhāvaḥ sattāsaṃbaṃdhābhāvāditi kutaḥsattāsaṃbaṃdhalakṣaṇasatvābhāvaḥ sattā<span type="ref-block" n="183 r_PaP-GL#06,32_r"/>saṃbaṃdhābhāvāditivā yadiḥ punaḥ prāgasatvādaviśeṣe'pi ghaṭapaṭayorevasattāsaṃbaṃdhaḥ tannimittaṃ ca sattvaṃ tathā <span type="ref-block" n="184 r_PaP-GL#07,01_r"/>pratīteḥ na punaḥ pradhvaṃsābhāvasya tadabhāvāditimataṃ tadā kathaṃcitsattāditādatmyāt sattādivyavahāro ghaṭa<span type="ref-block" n="185 r_PaP-GL#07,02_r"/>paṭayoriti naikāṃtena satvādi tato bhinnaṃ yenasaddravyātmanā ghaṭapaṭayorabhedaḥkathaṃcidabhinnapratibhāsatvaṃ vā na <span type="ref-block" n="186 r_PaP-GL#07,03_r"/>syātsādhyasādhanavaikalyaṃ vā dṛṣṭāṃtasya tato nadravyaparyāyorbhedaikāṃtasādhanaṃ niravadyamasti yatastayoḥpadārthaṃ<span type="ref-block" n="187 r_PaP-GL#07,04_r"/>taratvasiddhauśāstrīyadeśabhedalakṣaṇaśakyavivecanatvopapatteḥaśakyavivecanatvamavyatireko heturasiddhaḥ śakyeta <span type="ref-block" n="188 r_PaP-GL#07,05_r"/>nacāyamanaikāṃtiko viruddho vā sarvadā vipakṣevṛttyabhāvāt iti siddhatyevāto hetoḥkathaṃciddravyaparyāyayoraikyaṃ <span type="ref-block" n="189 r_PaP-GL#07,06_r"/>tathā dravyaparyāyayorekyaṃ pariṇāmaviśeṣāt yayostu naikyaṃ natayoḥ pariṇāmaviśeṣaḥ yathā sahyaviṃdhyayoḥ <span type="ref-block" n="190 r_PaP-GL#07,07_r"/>pariṇāmaviśeṣaśca dravyaparyāyayoḥtasmādaikyamityapi vyatirekīhetuḥ nanu ca koyaṃpariṇāmaviśeṣonāma yadi <span type="ref-block" n="191 r_PaP-GL#07,08_r"/>pūrvavināśāduttarotpādastadā vādyasiddhaḥniranvayavināśātyaṃtāpūrvotpādayoḥ syādvādināmaniṣṭatvāt athapūrvasya <span type="ref-block" n="192 r_PaP-GL#07,09_r"/>tirobhāvāduttarasyāvirbhāvastadāpi vādyasiddhaḥsarvathāsatastirobhāvāvirbhāvamātrānabhyupagamāt etenasvāśrayā<span type="ref-block" n="193 r_PaP-GL#07,10_r"/>dbhinnasvabhāvaḥ samavāyāttatra vartamānaḥpariṇāmaviśeṣa iti vādyasiddhaḥ pratipāditaḥ teṣāṃtathāpyanabhyupagamāt <span type="ref-block" n="194 r_PaP-GL#07,11_r"/>athapūrvāparasvabhāvatyāgopādānānvitasthitilakṣaṇastadāprativādyasiddhaḥ saugatasāṃkhyayaugānāṃ tathābhūta<span type="ref-block" n="195 r_PaP-GL#07,12_r"/>pariṇāmaviśeṣāsiddheḥ iti kaścitsopi na yuktavādīpūrvāparasvabhāvatyāgopādānānvitasthitilakṣaṇasya pariṇā<span type="ref-block" n="196 r_PaP-GL#07,13_r"/>maviśeṣasya pramāṇataḥ siddhatvāt tathā hi sarvaṃ vastuyathoktapariṇāmaviśeṣabhāk satvāt sarvathāpyapariṇāmini <span type="ref-block" n="197 r_PaP-GL#07,14_r"/>saugatādīṣṭapariṇāmena pariṇāmini ca satvavirodhāttadvirodhaśca arthakriyāvyāghātāt tadvyāghātaśca krama<span type="ref-block" n="198 r_PaP-GL#07,15_r"/>yaugapadyāsambhavāt tadasaṃbhavaścaniranvayavinaśvaraniraṃśaikāṃte deśakālakṛtakramasyanānākāryakaraṇaśaktinānā<span type="ref-block" n="199 r_PaP-GL#07,16_r"/>tvanibaṃdhanayaugapadyasya cavirodhāt sarvathā sadātmakakūṭasthavatparasparato'tyaṃtabhinnadharmadharmimātravacca nahyatra <span type="ref-block" n="200 r_PaP-GL#07,17_r"/>deśakṛtaḥ kramaḥ pipīlikādivat nāpi kālakṛto vābījāṃkurādivat saṃbhavatyekasyānekadeśakālavartinora <span type="ref-block" n="201 r_PaP-GL#07,18_r"/>nabhyupagamāt yo yatraiva sa tatraiva yo yadaiva tadaivasaḥ na deśakālayorvyāptirbhāvānāmiha vidyate itivacanāt <span type="ref-block" n="202 r_PaP-GL#07,19_r"/>nanu ca kṣaṇikaikasvalakṣaṇāpekṣayā deśakālavyāptyabhāvātbhāvānāṃ mābhūt deśakālakṛtaḥ kramaḥ sakṛdeka<span type="ref-block" n="203 r_PaP-GL#07,20_r"/>syānekasvabhāvāpekṣayā yaugapadyavat saṃtānāpekṣayā tusyāt tasyānekasahakārikālāpāpekṣayā anekakāryakaraṇa<span type="ref-block" n="204 r_PaP-GL#07,21_r"/>yaugapadyavat iti cenna saṃtānasamudāyayorevakramayaugapadyābhyāmarthakriyākāritvāt vastutvasiddhiprasaṃgātsvalakṣa<span type="ref-block" n="205 r_PaP-GL#07,22_r"/>ṇasyāvastutāpatteḥ syādākūtaṃyadanvayavyatirekānuvidhānātkramaśaḥkāryotpattistatsvalakṣaṇaṃ kramaśaḥ kāryakāri <span type="ref-block" n="206 r_PaP-GL#07,23_r"/>yathākasyacijjāgradvijñānaṃ kramaśaḥsvapnajñānaprabodhajñānādikāraṇaṃ kiṃcittuyugapatkāryakāri yadanvayavyati<span type="ref-block" n="207 r_PaP-GL#07,24_r"/>rekābhyāṃ yaugapadyenakāryotpattiḥ yathā pradīpasvalakṣaṇaṃtailaśoṣaṇāṃdhakārāpanayaṃkāraṇaṃ nacaivamekasyāneka<span type="ref-block" n="208 r_PaP-GL#07,25_r"/>svabhāvāpattistasyatādṛśaikasvabhāvatvāt iti tadasat kūṭasthasyāpyevaṃkramākramakāryakāritvopapatteḥ śakyaṃ hi <span type="ref-block" n="209 r_PaP-GL#07,26_r"/>vaktuṃ śāśvatikobhāvaḥ svānvayavyatirekābhyāṃ krameṇākrameṇa vānekaṃ kāryaṃprādurbhāvayan tathā tannimittaṃ <span type="ref-block" n="210 r_PaP-GL#07,27_r"/>nacānekasvabhāvatvaṃtasya tathāvidhaikasvabhāvatvāt nityasya kathaṃvyatireka iti cet kṣaṇikasya kathaṃ <span type="ref-block" n="211 r_PaP-GL#07,28_r"/>sakalakālakalāvyāpteriti cet nityasyāpisakaladeśāvyāptervyatireko'stu nanunityādbhinnakāryasyotpattau <span type="ref-block" n="212 r_PaP-GL#08,01_r"/>deśavyatirekasyāpi na saṃbhavaḥ tadanutpattau tutaddeśasyaiva kāryasya sarvadotpatteḥ pratītivirodha iti cettarhi <span type="ref-block" n="213 r_PaP-GL#08,02_r"/>kṣaṇikādbhinnakālasya kāryotpādevyatirekābhāvastadabhāvaeva tadbhāvāt tadabhinnakālasyotpāde kāryatvavirodhaḥ <span type="ref-block" n="214 r_PaP-GL#08,03_r"/>samasamayavartitvātsvātmavat kṣaṇikalakṣaṇe svakālesati bhavataḥ kālāṃtare'pi kāryasyānvayavat tadā tasminna<span type="ref-block" n="215 r_PaP-GL#08,04_r"/>satyabhavato vyatirekaḥ siddhyatīti cet tarhi nitye'pisvadeśe sati deśāṃtare'pi bhavataḥ kāryasyānvayavat <span type="ref-block" n="216 r_PaP-GL#08,05_r"/>tatrāpyasati tasyābhavato vyatirekaḥ siddhyet nacaivamanabhimatadeśasyāpi kāryasya janma prasajyatenityavādinaḥ <span type="ref-block" n="217 r_PaP-GL#08,06_r"/>kṣaṇikavādino'pi tadanabhimatakālasyajanmaprasaṃgāt tataḥ svayogyabhinnakālasyotpattau nityādapisvayogya<span type="ref-block" n="218 r_PaP-GL#08,07_r"/>bhinnadeśasyotpatteralaṃ prabaṃdhena sarvathākṣaṇiketaravādinoḥ parasparamanatiśayāt kṣaṇikaikāṃtasyatasyānyatra <span type="ref-block" n="219 r_PaP-GL#08,08_r"/>prapaṃcato nirākaraṇācca napūrvāparasvabhāvavināśotpādamātreṇa pariṇāmena pariṇāmisarvaṃ vastu nāpyāvinābhāva<span type="ref-block" n="220 r_PaP-GL#08,09_r"/>mātreṇa nityaikāntetadanupapatteḥ kūṭasthasyāvirbhāvatirobhāvotpattautadavasthāvirodhāt anityatānuṣaṃgāt <span type="ref-block" n="221 r_PaP-GL#08,10_r"/>tadavasthayostadupapattau tatastayorbhedakalpānatikramātbhede nityasyāvastheti vyapadeśasiddhiḥ saṃbaṃdhābhāvāt <span type="ref-block" n="222 r_PaP-GL#08,11_r"/>avasthāvasthāvadbhāvaeva saṃbaṃdhaiticet na tasyabhedaikāṃte sahyaviṃdhyavadaghaṭanāt etena dravyasyabhinnena guṇā<span type="ref-block" n="223 r_PaP-GL#08,12_r"/>dinā pariṇāmena pariṇāmitvaṃ pratyākhyātaṃguṇādidravyayoḥ samavāyasyāpi bhedaikāṃtetadvadanupapatteraviśeṣāt <span type="ref-block" n="224 r_PaP-GL#08,13_r"/>deśābhedāttayoḥ saṃbaṃdha iticenna vātātapayorātmākāśayorvā tatprasaṃgātkālabhedādubhayābhedācca sa tayo<span type="ref-block" n="225 r_PaP-GL#08,14_r"/>rityasyāpyanenāpāstaṃ tayoraviśvagbhāvādupapannaḥ saṃbaṃdhaḥ iti cet sa yadideśakālābheda eva tadā saeva <span type="ref-block" n="226 r_PaP-GL#08,15_r"/>doṣaḥ tatonyaścetsvabhāvābhedaḥ pratibhāsābhedo vyapadeśābhedo vā natāvatsvabhāvābhedaḥ saṃbhavati dravyasya <span type="ref-block" n="227 r_PaP-GL#08,16_r"/>guṇādeścabhinnasvabhāvatvopagamāt pratibhāsavyapadeśābhedo'pi nayuktaḥ tasyāsiddhatvāt kathaṃcidekadravya<span type="ref-block" n="228 r_PaP-GL#08,17_r"/>tādātmyamaviśvagbhāva iti cet syādvādamatasiddhiḥsaivāstu gatyaṃtarābhāvāt iti yathoktapariṇāmenaiva pariṇā<span type="ref-block" n="229 r_PaP-GL#08,18_r"/>mitvaṃ sattvasya vyāpakaṃ siddhaṃ tatastasyaiva sādhanamitisiddhaḥ pariṇāmaviśeṣo hetuḥ dravyaparyāyayoḥ kathaṃcidaikyaṃ <span type="ref-block" n="230 r_PaP-GL#08,19_r"/>sādhayati yathaiva hi dravyasya dravyarūpatayā sthitiḥ pūrvāparaparyāyarūpatayā tu nāśotpādau pariṇāmaviśeṣastathā <span type="ref-block" n="231 r_PaP-GL#08,20_r"/>paryāyasyāpi svarūpeṇātmalābho vināśaśca dravyarūpatayā tusthitiriti tallakṣaṇaḥ pariṇāmaviśeṣo'styeva <span type="ref-block" n="232 r_PaP-GL#08,21_r"/>tathādravyaparyāyayoḥ kathaṃcidaikyaṃ śaktimacchaktibhāvāt yayostunaikyaṃ na tayoḥ śaktimacchaktibhāvaḥ yathā <span type="ref-block" n="233 r_PaP-GL#08,22_r"/>sahyavindhyayoḥśaktimacchaktibhāvaśca dravyaparyāyayoriti vyatirekīheturanyathānupapattilakṣaṇaḥ sādhyaṃ sādhayati <span type="ref-block" n="234 r_PaP-GL#08,23_r"/>śaktimaddhi dravyaṃ śaktayaḥ paryāyāḥ pratītāeva tadbhāvaḥśaktimacchaktibhāvaḥ siddhonyathānupapattyātmako hetuḥ <span type="ref-block" n="235 r_PaP-GL#08,24_r"/>nacānyathānupapattirasiddhā kathaṃcidaikyamaṃtareṇadravyaparyāyayorbhedaikāṃte tadabhedaikāṃte caśaktimacchaktibhāvasyā<span type="ref-block" n="236 r_PaP-GL#08,25_r"/>saṃbhavāt aśakyavivecanalakṣaṇapariṇāmaviśeṣavat tathādravyaparyāyayoḥ kathaṃcinnānātvaṃ saṃjñāsaṃkhyālakṣaṇa<span type="ref-block" n="237 r_PaP-GL#08,26_r"/>prayojanapratibhāsabhedātkuṭapaṭavatśakrapuraṃdarādisaṃjñābhedena kalatraṃ dārāityādisaṃkhyābhedena jñānādisva<span type="ref-block" n="238 r_PaP-GL#08,27_r"/>lakṣaṇabhedenatāpodyotādiprayojanabhedena spaṣṭāspaṣṭādipratibhāsabhedenaca vyabhicārī heturiticenna tasyāpi <span type="ref-block" n="239 r_PaP-GL#08,28_r"/>kathaṃcidbhedamaṃtareṇānupapadyamānatvātsarvasyaikānekasvabhāvatābiniścayātsaṃjñeyasaṃkhyeyasvalakṣyaprayojyapratibhāsya <span type="ref-block" n="240 r_PaP-GL#08,29_r"/>svabhāvabhedārpaṇāyāmevasaṃjñādibhedavyavahārasiddheranyathātiprasaṃgāttato'navadyaṃ dravyaparyāyayoḥ kathaṃcidbhedasādhanaṃ <span type="ref-block" n="241 r_PaP-GL#08,30_r"/>kathaṃcidaikyasādhanavat nacaivaṃvirodhavaiyadhikaraṇyādidūṣaṇaṃ pramāṇasiddhayoḥkathaṃcidbhedābhedayostadagocaratvāt <span type="ref-block" n="242 r_PaP-GL#08,31_r"/>kvacitsarvathābhedābhedayoreva virodhādiviṣayatayāvasāyāt nanu cadravyaparyāyayoryamātmānamāśritya bhedo yaṃcāśri<span type="ref-block" n="243 r_PaP-GL#08,32_r"/>tyābhedastau yadi tato bhinnau tadā bhedaeva na hibhinnādabhinnamabhinnaṃnāmanānābhājanasthakṣīrādabhinnakṣīrāṃtaravat <span type="ref-block" n="244 r_PaP-GL#08,33_r"/>athābhinnau tathāpi na bhedaḥ taduktaṃ </p><l> <span type="ref-block" n="245 r_PaP-GL#08,34_r"/>yāvātmānau samāśritya bhedābhedaudvayostayoḥ tāvabhinnau tataḥ syātāṃ yadi bhedastadā na kim </l><l> <span type="ref-block" n="246 r_PaP-GL#08,35_r"/>kiṃ bhinnau yadi tau bhedaḥ sarvathākena vāryate bhinnādabhinnayorbhedā bhinnārthādabhedavat </l><p n="a_31" rend="justify"> <span type="ref-block" n="247 r_PaP-GL#09,01_r"/>iti sa evamapyupālaṃbho vastuni na bhavatyevasvamithyāvikalpayoreva tatsaṃbhavāt vastuno dravyaparyāyā<span type="ref-block" n="248 r_PaP-GL#09,02_r"/>tmanorjātyaṃtarasya tadaṃśayordravyaparyāyayoḥkathaṃcidbhedābhedātmanoḥ pratītisiddhatvāt naca tathāpratītiḥ mithyā <span type="ref-block" n="249 r_PaP-GL#09,03_r"/>bādhakasya tadviparītagrāhiṇaḥ pramāṇasyakasyacidapyasaṃbhavāt tatrānavasthāderanavatārāt tathā hidravyaparyāyayo<span type="ref-block" n="250 r_PaP-GL#09,04_r"/>ryamātmānaṃ dravyasvabhāvamāśrityābhedaḥsyādvādināṃ saṃmataḥ sa evābhedo na punaranyotrāyaṃparyāyamātmānamāśritya <span type="ref-block" n="251 r_PaP-GL#09,05_r"/>tayorbhedo vyavahriyate saevaparyāyātmā bhedaḥ tatonāpara ityāhuranekāṃtavādinaḥ tatonaivābhedaikāṃtaḥ prasajyate <span type="ref-block" n="252 r_PaP-GL#09,06_r"/>bhedaikāṃto vā tathābhyadhāyiityevamapyupālaṃbho na saṃbhavati vastuni tathāpratītisiddhatvādvādhakasyāpyasaṃbhavāt </p><l> <span type="ref-block" n="253 r_PaP-GL#09,07_r"/>dravyaparyāyoścātra bhedaḥsyādvādināṃ mataḥ dravyātmānaṃ yamāśritya sa evābhedaityapi </l><l> <span type="ref-block" n="254 r_PaP-GL#09,08_r"/>paryāyātmānamāśritya paṃcabhedaḥprakīrtyate sa eva bheda ityāhustattadekāṃtatā kutaḥ </l><p n="a_33" rend="justify"> <span type="ref-block" n="255 r_PaP-GL#09,09_r"/>iti tata eva ca pratītisiddhatvādbādhakābhāvādapiśītoṣṇasparśavat dravyaparyāyorvirodho dhvastaḥ syāt <span type="ref-block" n="256 r_PaP-GL#09,10_r"/>tadvadvaiyadhikaraṇyaṃ ca dhvastaṃ syāt tata evānavasthādhvastā syāt dravyarūpeṇābhedasyaiva paryāyarūpeṇa bhedasyaivo<span type="ref-block" n="257 r_PaP-GL#09,11_r"/>bhayasvabhāve vastuni vyavasthitatvātsunayārpitaikāṃtāvadhāraṇasyāpi anekāṃtāpratighātatvāt nanu ca pramāṇā<span type="ref-block" n="258 r_PaP-GL#09,12_r"/>rpaṇādanekāṃtaevanayāryaṇāccaikāṃtaevetyapyekāṃtaeva prasakta iti cennatasyāpyaparanayapramāṇaviṣayatāyāmekāṃ<span type="ref-block" n="259 r_PaP-GL#09,13_r"/>tātmakatvātavyavasthitānekāṃtopagamāt ākāṃkṣākṣayādevavyavasthānasiddheranavasthādoṣābhāvāt saṃkaraśca<span type="ref-block" n="260 r_PaP-GL#09,14_r"/>dhvastaḥ syāt tayoryugapatprāptyabhāvāt vyatirekaścaparasparaviṣayagamanābhāvāt pratiniyatasvarūpatvātsaṃśī<span type="ref-block" n="261 r_PaP-GL#09,15_r"/>tirapi dhvastā tathānayornayapramāṇābhyāṃ suniścitatvāttathaivāpratipattirabhāvaśca dhvastaḥ syāt yaugābhimata<span type="ref-block" n="262 r_PaP-GL#09,16_r"/>sāmānyaviśeṣavat citrādvaitavādinaścitravedanavat sāṃkhyasya satvarajastamomayaikapradhānavatcitrapaṭavaccāpareṣāṃ <span type="ref-block" n="263 r_PaP-GL#09,17_r"/>naikasyānekatvaṃ virodhaṃ bhajatenāpi vaiyadhikaraṇyādidoṣamiti pratipattavyaṃ taduktaṃ </p><l> <span type="ref-block" n="264 r_PaP-GL#09,18_r"/>tata eva virodho'travibhinnāśrayatāpi vā anavasthādyapi dhvastaṃsyātsāmānyavirodhavat </l><l> <span type="ref-block" n="265 r_PaP-GL#09,19_r"/>citravedanavaccāpisatvādyātmapradhānavat citravastravadekasyānekatvaṃ navirodhabhāk <seg resp="GL"> </seg> iti </l><p n="a_35" rend="justify"> <span type="ref-block" n="266 r_PaP-GL#09,20_r"/>evaṃ ca na satsattvalakṣaṇaṃ prameyatvaṃ nityaikāṃtādiṣukvacidapi sarvathaikāṃte saṃbhavati pramāṇeneva nayairapi <span type="ref-block" n="267 r_PaP-GL#09,21_r"/>jātyaṃtarasyānekāṃtātmano vastunaḥ pravedanāt nityatvādyekāṃtapravedanetatpratipakṣā'nityatvādidharmāṇāmanirā<span type="ref-block" n="268 r_PaP-GL#09,22_r"/>karaṇāttatra teṣāmapi guṇībhūtānāṃ sadbhāvāt etāvataiva vipakṣevyāvṛttiniścayena hetoḥ prakṛtasyānyathānupa<span type="ref-block" n="269 r_PaP-GL#09,23_r"/>pannatāpradhānalakṣaṇabhūtā siddhā tato yuktaṃsādhyasādhanavacanaṃ saṃkṣepataḥ patravākye kevalasyahetorati <span type="ref-block" n="270 r_PaP-GL#09,24_r"/>saṃkṣepato prayogāprayogāt sarvathāvicārāsahatvāt sādhyanirdeśasahitasyaiva hetoḥprayogārhatvasamarthanāt taduktaṃ </p><l> <span type="ref-block" n="271 r_PaP-GL#09,25_r"/>tathā ca na prameyatvaṃdhrauvyaikāṃtādiṣu kvacit nayairapi guṇībhūtānekāṃtasyapravedanāt </l><l> <span type="ref-block" n="272 r_PaP-GL#09,26_r"/>siddhā caitāvatāhetoranyathānupapannatā pradhānalakṣaṇaṃ yuktāsādhyasādhanabāk tataḥ iti </l><p n="a_37" rend="justify"> <span type="ref-block" n="273 r_PaP-GL#09,27_r"/>viśeṣāśrayaṇātkasya kasyāvayavasya vacanaṃ patreprayogayogyamiti udāhriyate </p><l> <span type="ref-block" n="274 r_PaP-GL#09,28_r"/>sādhyadharmaviśiṣṭasya dharmiṇaḥsādhanasya ca vacaḥ prayujyate patre viśeṣāśrayato yathā </l><l> <span type="ref-block" n="275 r_PaP-GL#09,29_r"/>svāṃtabhāsitabhūtyādyatryaṃtātmatadubhāṃtabhāk parāṃtadyotitoddīptamitītaḥ svātmakatvataḥ iti </l><p n="a_39" rend="justify"> <span type="ref-block" n="276 r_PaP-GL#09,30_r"/>aṃta eva hyāṃtaḥ svārthike'ṇi bhavati vānaprasthādivatprādipāṭhāyekṣayā sorāṃtaḥ svāṃtaḥ ut tena <span type="ref-block" n="277 r_PaP-GL#09,31_r"/>bhāsitādyotitā bhūtirudbhūtirityarthaḥ sā ādyā yeṣāṃ tesvāṃtabhāsitabhūtyādyāsteca te aṃtāśca te udrū<span type="ref-block" n="278 r_PaP-GL#09,32_r"/>tivināśadhrauvyadharmā ityarthaḥ ta evātmānaḥ tān tanotiiti svāṃtabhāsitabhūtyādyatryaṃtātmataditi sādhya<span type="ref-block" n="279 r_PaP-GL#09,33_r"/>dharmaḥubhāṃtā vāk yasya tadubhāṃtabhāk viśvamiti dharmo tasyasādhyadharmaviśiṣṭasya nirdeśaḥ utpādāditrisva<span type="ref-block" n="280 r_PaP-GL#09,34_r"/>bhāvavyāpisarvamiti yāvat parāṃto yasyeti parāṃtaḥ praḥsaeva dyotitaṃdyotanamupasarga ityarthaḥ tenoddīptā sā <span type="ref-block" n="281 r_PaP-GL#09,35_r"/>cāsau mitiścatāmitaḥ svātmā yasya tatparāṃtādyetitoddīptamitīḥ tatsvātmakaṃpramitiḥ prāptasvarūpamiti yāvat <span type="ref-block" n="282 r_PaP-GL#09,36_r"/>tasya bhāvastattvaṃprameyatvaṃ tasmāttataḥ prameyatvāt ityarthaḥ pramāṇaviṣayasyaprameyatvāditi etasya sādhanasya cā<span type="ref-block" n="283 r_PaP-GL#09,37_r"/>nyathānupapannatvaniyamaniścayalakṣaṇasyoktanyāyenasamarpitasya vacanaṃ yatreti viśeṣāśrayeṇa prayujyate dṛṣṭāṃto<span type="ref-block" n="284 r_PaP-GL#09,38_r"/>padarśanābhāve'pihetorgamakatvasamarthanāt tathā trayaścatvāraḥ paṃca ṣaḍādayovā patravākye'vayavāḥsyuḥ niya<span type="ref-block" n="285 r_PaP-GL#09,39_r"/>masyāvyavasthānādityetadabhidhīyate </p><l> <span type="ref-block" n="286 r_PaP-GL#10,01_r"/>citrādyadaṃtarāṇīyamārekāṃtātmakatvataḥ yaditthaṃ na taditthaṃ na yathā kiṃciditi trayaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="287 r_PaP-GL#10,02_r"/>tathācedamiti proktāścatvāro'vayavāmatāḥ tasmāttatheti nirdeśe paṃca patrasya kasyacit </l><l> <span type="ref-block" n="288 r_PaP-GL#10,03_r"/>ṣaḍādayo'pi caivaṃsyurniyamasyāvyavasthiteḥ sādharmyetaradṛṣṭāṃtābhidhāne cayathā kvacit </l><p n="a_41" rend="justify"> <span type="ref-block" n="289 r_PaP-GL#10,04_r"/>citramekānekarūpaṃ tadatatīticitrātekānekarūpavyāpyanekātātmakamityarthaḥ sarvaviśvayadityādisarva<span type="ref-block" n="290 r_PaP-GL#10,05_r"/>nāmapāṭhāpekṣayā yadaṃto viśvaśabdaḥ yadaṃtosyetiyadaṃta itivṛtteḥ yadaṃtena rāṇīyaṃ śabdanīyaṃ viśvamityarthaḥ <span type="ref-block" n="291 r_PaP-GL#10,06_r"/>tadanenānekāṃtātmakaṃ viśvamiti pakṣanirdeśaḥ kṛtaḥ ārekāsaṃśayaḥ sāṃtosyetyārekāṃtaḥ prameyaḥ pramāṇaprame<span type="ref-block" n="292 r_PaP-GL#10,07_r"/>yasaṃśayetyādipāṭhāpekṣayā sa ātmā svabhāvo yasyatadārekāṃtātmakaṃ tasya bhāvastattvaṃ tasmāditisādhanadharmani<span type="ref-block" n="293 r_PaP-GL#10,08_r"/>rdeśaḥ yaditthaṃ na bhavati yaccitrānnabhavati taditthaṃ na bhavati ārekāṃtātmakaṃ na bhavati yathākiṃcinna kiṃcit <span type="ref-block" n="294 r_PaP-GL#10,09_r"/>yathācākiṃcit sarvathaikāṃtātmakaṃtattvaṃ parābhyupagatamiti trayo'vayavāḥ patre prayujyaṃtetathā cedaṃ prameyātmakaṃ <span type="ref-block" n="295 r_PaP-GL#10,10_r"/>cedaṃ viśvamitipakṣadharmopasaṃhāravacane catvarovayavāḥ prayoge'mīdṛṣṭāḥ tasmāttathānekāṃtavyāpīti nirdeśe <span type="ref-block" n="296 r_PaP-GL#10,11_r"/>paṃcāvayavāḥ patravākyasya kasyacit ṣaḍādayopi caivaṃpratipādyāḥ pratipādyāśayavaśāt syuḥ teṣāmiyatta<span type="ref-block" n="297 r_PaP-GL#10,12_r"/>yācāvadhāraṇasyābhāvāt tanna sādharmyadṛṣṭāṃtasyavaidharmyadṛṣṭāṃtasya ca gamyamānasyāpi vacaneṣaḍavayavāḥ syuḥ <span type="ref-block" n="298 r_PaP-GL#10,13_r"/>yathānityaḥ śabdaḥ kṛtakatvātyatkṛtakaṃ tadanityaṃ dṛṣṭaṃ yathā ghaṭaḥ yatpunarnityaṃtadakṛtakaṃ dṛṣṭaṃ yathākāśaṃ kṛta<span type="ref-block" n="299 r_PaP-GL#10,14_r"/>kaśca śabdaḥtasmādanitya iti atraiva sādharmyopanaye vaidharmyopanaye cakṛtakaḥ śabdaḥ akṛtakastu na bhava<span type="ref-block" n="300 r_PaP-GL#10,15_r"/>tīti prayujyamānesaptāvayavāḥ syuḥ tasmādanityo nityastu na bhavati itinigamanavacane'ṣṭau anityaḥ śabdo <span type="ref-block" n="301 r_PaP-GL#10,16_r"/>na tu nityaḥ itipratijñādvayavacane navāvayavāḥ syuḥkṛtakatvādakṛtakatvābhāvāditi hetuprayoge daśāpi <span type="ref-block" n="302 r_PaP-GL#10,17_r"/>śrūyaṃte gamyamānāvayavaprayoge punaruktadoṣābhāvāt pratijñādyavayavaprayogavat pakṣadharmopasaṃhāravadvādurāśaṃkā<span type="ref-block" n="303 r_PaP-GL#10,18_r"/>vyavacchedasya phalasya sadbhāvāviśeṣāt sarvatra niṣphalatvāyogāt tathāvidhapratipādyāśayaviśeṣasaṃbhavācca yataścaivaṃ <span type="ref-block" n="304 r_PaP-GL#10,19_r"/>tasmātsādhyāvinābhūtasya sādhanasyopadarśanaṃ pramāṇasiddhaṃtadabhāve sādhyaprasiddheḥ paṃcāvayavādyupadarśanaṃ tu <span type="ref-block" n="305 r_PaP-GL#10,20_r"/>pareṣāṃ na pramāṇasiddhaṃbodhyānurodhamātrādetadupadarśanāt evaṃ ca naikāṃtavādināṃprasiddhāvayavaṃ vākyaṃ saṃbhavati <span type="ref-block" n="306 r_PaP-GL#10,21_r"/>yat patrākhyāṃ labhetataduktaṃ </p><l> <span type="ref-block" n="307 r_PaP-GL#10,22_r"/>tataḥsādhyāvinābhūtasādhanasyopadarśanaṃ pramāṇāsiddhametasyābhāve sādhyāprasiddhitaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="308 r_PaP-GL#10,23_r"/>bodhyānurodhamātrāttuśeṣāvayavadarśanāt pareṣāṃ na pramāṇena prasiddhāvayavaṃvaca iti </l><p n="a_43" rend="justify"> <span type="ref-block" n="309 r_PaP-GL#10,24_r"/>kiṃca yanmate varṇā api na vyavatiṣṭhaṃte padānyapi catasya vākyaṃ kutaḥ pramāṇāt siddhyet yat <span type="ref-block" n="310 r_PaP-GL#10,25_r"/>patralakṣaṇenayathoktena samanvitaṃ syāt nanu yaugānāṃ varṇādayovyavatiṣṭhaṃta eva ākāśaguṇatvena śabdā<span type="ref-block" n="311 r_PaP-GL#10,26_r"/>nāmabhyupagamāt tadbādhakābhāvāditi na saṃbhāvyaṃ tathābādhakasadbhāvāt kiṃ tāvadbādhaka iti ceducyate <span type="ref-block" n="312 r_PaP-GL#10,27_r"/>nākāśaguṇaḥ śabdaḥ bāhyeṃdriyajñānajñānaviṣayatvātya evaṃ saevaṃ yathā sparśa tathā ca śabdastasmānnākāśa<span type="ref-block" n="313 r_PaP-GL#10,28_r"/>guṇaḥ śabdaḥ iti nānyathānupapattiśūnyaṃ sādhanaṃ gaganaguṇatve śabdasya tadanupapatteḥ paramaṃmahatvādivat <span type="ref-block" n="314 r_PaP-GL#10,29_r"/>ghaṭākāśasaṃyogādinā vyabhicārīdaṃ sādhanamiti cennabāhyeṃdriyajñānaviṣayatvāsiddheḥ atīṃdriyayorivātīṃ<span type="ref-block" n="315 r_PaP-GL#10,30_r"/>dviyeṃdriyakayorapi saṃyogasya vibhāgādeśca vātadaghaṭanāt anyathātiprasaṃgāt taduktaṃ </p><l> <span type="ref-block" n="316 r_PaP-GL#10,31_r"/>varṇā na vyavatiṣṭhaṃte padānyapi cayanmate tasya vākyaṃ kutaḥ siddhyet yatpatraṃ lakṣaṇānvitaṃ </l><l> <span type="ref-block" n="317 r_PaP-GL#10,32_r"/>na śabdaḥ khaguṇobāhyakaraṇajñānagatvataḥ sparśavat khaguṇasyaivaṃpramāṇavyāhatatvataḥ iti </l><p n="a_45" rend="justify"> <span type="ref-block" n="318 r_PaP-GL#10,33_r"/>na ca mīmāṃsakasyāpi sarvagatāmūrtadravyanityaikātmakovarṇo yujyate tasya bāhyendriyagrāhyasvabhāvatvāt <span type="ref-block" n="319 r_PaP-GL#10,34_r"/>ghaṭādivat nākāśena hetorvyabhicāraḥ tasyabāhyeṃdriyāgrāhyasvabhāvatvāt kālādivatśuṣirasyāpyākāśasyā<span type="ref-block" n="320 r_PaP-GL#10,35_r"/>numeyatvāt tatramūrtadravyasyābhāve kasyacidamūrtadravyasya siddheḥtucchasyābhāvasyāghaṭanāt nirāśrayasya guṇā<span type="ref-block" n="321 r_PaP-GL#10,36_r"/>deranupapatteḥ pariśeṣādākāśasya sādhanāt śubhramākāśaṃśyāmalaṃ cedamiti pratyayāccakṣurgrāhyamākāśamiti <span type="ref-block" n="322 r_PaP-GL#10,37_r"/>cennaālokāṃdhakārayorākāśatvopacārāt tathā pratyayasya bhāvān tatraghanadravyābhāve'sya tadupacārahetu<span type="ref-block" n="323 r_PaP-GL#10,38_r"/>tvāttayorevākāśadravyatvopagame svamatavirodhāt nacānyatkiṃcitsarvagatāmūrtanityaikātmakaṃ dravyaṃbāhyeṃdriyagrā<span type="ref-block" n="324 r_PaP-GL#10,39_r"/>hyasvabhāvaṃ dṛṣṭaṃ yena vyabhicārīdaṃsādhanaṃ syāt tataḥ paṭavanna tathā śabdaḥ taduktaṃ </p><l> <span type="ref-block" n="325 r_PaP-GL#11,01_r"/>na casarvagatāmūrtanityaikātmātra yujyate varṇobāhyeṃdriyagrāhyasvabhāvatvād ghaṭādivat iti </l><p n="a_47" rend="justify"> <span type="ref-block" n="326 r_PaP-GL#11,02_r"/>varṇavyatiriktaṃ padaṃ vākyaṃ vā sphoṭākhyamityapi nasaṃbhavati grāhakābhāvāt arthapratipattyanyathānupapa<span type="ref-block" n="327 r_PaP-GL#11,03_r"/>ttigrāhiketi cenna tasyāstattvataḥkathaṃcidvarṇātmakapadavākyahetutvopapatteḥparopagatasphoṭasyānabhivyaktasyārtha<span type="ref-block" n="328 r_PaP-GL#11,04_r"/>pratipattihetutvavirodhāt varṇaistadabhivyakterapipratyekamayogāt varṇāṃtaroccāraṇavaiyarthyāt paunaḥpunyenavākyārtha <span type="ref-block" n="329 r_PaP-GL#11,05_r"/>bodhanānuṣaṃgāt samuditairapitadabhivyakterasaṃbhavāt varṇānāṃ samudāyāghaṭanāt pūrvavarṇaśravaṇāhitasaṃskārasya <span type="ref-block" n="330 r_PaP-GL#11,06_r"/>pratipatturaṃtyavarṇaśravaṇānaṃtaraṃ tadabhivyaktautathārthapratipattereva siddheḥ sphoṭaparikalpanā vaiyarthyāt pratītyatilaṃgha<span type="ref-block" n="331 r_PaP-GL#11,07_r"/>nācca kramaviśiṣṭavarṇaviśeṣebhyaevārthapratītisadbhāvāt teṣāmeva padavākyarūpatvopapatteḥ nacāgamamātrāt pada<span type="ref-block" n="332 r_PaP-GL#11,08_r"/>vākyasphoṭapratipattistasyapramāṇyasiddheḥ na cānyadgrāhakamasti yatastadvyavasthātatvataḥ syāt taduktaṃ </p><l> <span type="ref-block" n="333 r_PaP-GL#11,09_r"/>narte varṇātpadaṃ nāma naca vākyaṃpadādṛte sphoṭākhyaṃ grāhakābhāvāt pareṣṭasyāsya tattvataḥ </l><p n="a_49" rend="justify"> <span type="ref-block" n="334 r_PaP-GL#11,10_r"/>yasya punaḥ syādvādinaḥ śabdātmakaṃ bāhyaṃ vākyaṃpudgalarūpaṃ cidātmakaṃ cāṃtaraṃgamātmasvabhāvaṃ pramāṇā<span type="ref-block" n="335 r_PaP-GL#11,11_r"/>tsiddhyati tasya vākyaṃ patraṃ bhavetproktalakṣaṇenānvitaṃ siddhe dharmiṇi vākyetaddharmasyoditalakṣaṇasya parīkṣā<span type="ref-block" n="336 r_PaP-GL#11,12_r"/>viṣayatvaghaṭanāt nanu cānekāṃtavādino'pi vākyasya grāhakaṃ kiṃ pramāṇaṃyatastatsiddhiriti cet cidātma<span type="ref-block" n="337 r_PaP-GL#11,13_r"/>noṃ'taraṃgasyasvasaṃvedanapratyakṣaṃ tadātmarūpatvātvarṇapadavākyajñānapariṇato hyātmā bhāvato varṇaḥ padaṃvākyaṃ <span type="ref-block" n="338 r_PaP-GL#11,14_r"/>ca gīyate tataevārthapratipattighaṭanātliṃgajñānātmakabhāvaliṃgālliṃgipratipattivat cakṣurādijñānādrūpādiprati<span type="ref-block" n="339 r_PaP-GL#11,15_r"/>pattivacca sarvasyācetanasyārthapratipattihetuvirodhāt anyatropacārāttatkāraṇatvāt tatkāryatvācca tadupacā<span type="ref-block" n="340 r_PaP-GL#11,16_r"/>rasiddheḥ tathābāhyasyeṃdriyapratyakṣaṃ grāhakaṃ tata eva tatpudgalātmakaṃtadanātmakasyeṃdriyapratyakṣagrāhyatvānupapatteriti <span type="ref-block" n="341 r_PaP-GL#11,17_r"/>vicāritamanyatra prapaṃcena taduktaṃ </p><l> <span type="ref-block" n="342 r_PaP-GL#11,18_r"/>bāhyaṃ śabdātmakaṃ vākyamaṃtaraṃgaṃcidātmakaṃ pudgalātmasvarūpaṃ tu pramāṇādyasya siddhyati </l><l> <span type="ref-block" n="343 r_PaP-GL#11,19_r"/>tatra vākyaṃ bhavet patraṃ tattvatolakṣaṇānvitaṃ siddhe dharmiṇi dharmasya parīkṣāviṣayatvataḥ iti </l><p n="a_51" rend="justify"> <span type="ref-block" n="344 r_PaP-GL#11,20_r"/>svābhyupagamamātrāt sarvathaikāṃtavādināṃ vidyamānamapivākyaṃ dharmiṇaḥ sveṣṭārthasādhanatvadharmādhikaraṇaṃ <span type="ref-block" n="345 r_PaP-GL#11,21_r"/>svasādhyārthāvinābhāviliṃgasya kasyacidapi anupapatteḥtadabhidhānāt sarvasya hetorasiddhatvācca taducyate </p><l> <span type="ref-block" n="346 r_PaP-GL#11,22_r"/>vākyaṃ sadapi naikāṃtapakṣesveṣṭārthasādhanaṃ svāsādhyārthāvinābhāviliṃgasyānupapattitaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="347 r_PaP-GL#11,23_r"/>asiddhatvācca sarvasyahetostadabhidhānataḥ kvārthasiddhistathācoktaṃtattvārthaślokavārtike </l><l> <span type="ref-block" n="348 r_PaP-GL#11,24_r"/>tatra svarūpato'siddho vādinaḥśūnyasādhane sarvo heturyathā brahmatattvopaplavasādhane </l><l> <span type="ref-block" n="349 r_PaP-GL#11,25_r"/>sattvādiḥ sarvathā sādhyeśabdabhaṃguratādike syādvādinaḥ kathaṃcittusarvathaikāṃtavādinaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="350 r_PaP-GL#11,26_r"/>śabdāvinaśvaratve tu sādhyekṛtakatādayaḥ hetavo'siddhatāṃ yāṃti bauddhādeḥprativādinaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="351 r_PaP-GL#11,27_r"/>jainasya sarvathaikāṃtedhūmavattvādayo'gniṣu sādhyeṣu hetavo'siddhāḥ parvatādautathā mitaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="352 r_PaP-GL#11,28_r"/>śabdādau cākṣuṣatvādirubhayāsiddhaiṣyate niśśeṣo'pi tathāśūnyabrahmādvaitapravādinoḥ </l><l> <span type="ref-block" n="353 r_PaP-GL#11,29_r"/>vādyasiddhobhayāsiddhau tatrasādhyāprasādhanau samarthanavihīnaḥ syādasiddhaḥprativādinaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="354 r_PaP-GL#11,30_r"/>heturyasyāśrayo na syādāśrayāsiddhaeva saḥ svasādhyena vinābhāvābhāvādagamako mataḥ </l><l> <span type="ref-block" n="355 r_PaP-GL#11,31_r"/>pratyakṣādeḥ pramāṇatvesaṃvāditvādayo yathā śūnyopaplavaśabdādyadvaitavādāvalaṃbināṃ </l><l> <span type="ref-block" n="356 r_PaP-GL#11,32_r"/>saṃdehaviṣayaḥ sarvaḥ saṃdigdhāsiddhaucyate yathāgamapramāṇatve rudroktatvādirāsthitaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="357 r_PaP-GL#11,33_r"/>sannapyajñāyamāno'trājñātāsiddhovibhāvyate saugatāderyathā sarvaḥ sattvādiḥ sveṣṭasādhane </l><l> <span type="ref-block" n="358 r_PaP-GL#11,34_r"/>na nirvikalpakādhyakṣādastihetorviniścayaḥ tatpṛṣṭhajādvikalpāccāvastugocarataḥ kvacit </l><l> <span type="ref-block" n="359 r_PaP-GL#11,35_r"/>anumānāṃtarāddhetuniścayevānavasthitiḥ parāparānumānānāṃ pūrvapūrvatra vṛttitaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="360 r_PaP-GL#11,36_r"/>jñānaṃ jñānāṃtarādhyakṣaṃvedatānenadarśitaḥ sarvo heturavijñāto'navasthānāviśeṣataḥ </l><l> <span type="ref-block" n="361 r_PaP-GL#11,37_r"/>arthāpattiparicchedyaṃparokṣajñānamādṛtāḥ sarve ye tepyanenoktāsvājñātāsiddhihetavaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="362 r_PaP-GL#11,38_r"/>pratyakṣaṃ tu phalajñānamātmānaṃ vāsvasaṃvidaṃ prāhurye karaṇajñānaṃ vyarthaṃ teṣāṃ niveditaṃ </l><l> <span type="ref-block" n="363 r_PaP-GL#12,01_r"/>pradhānapariṇamitvādacetanamitīritaṃ jñānaṃyaiste kathaṃ na syurajñātāsiddhahetavaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="364 r_PaP-GL#12,02_r"/>pratijñārthaikadeśastu svarūpāsiddhaeva naḥ śabdo nāśī vināśitvādityādiḥ sādhyasaṃnnibhaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="365 r_PaP-GL#12,03_r"/>yaḥ sādhyaviparītārthāvyabhicārīsuniścitaḥ sa viruddhovaboddhavyastathaiveṣṭavighātakṛt </l><l> <span type="ref-block" n="366 r_PaP-GL#12,04_r"/>satvādiḥ kṣaṇikatvādau yathāsyādvādividviṣāṃ anekāṃtātmakatvasya niyamāttena sādhanāt </l><l> <span type="ref-block" n="367 r_PaP-GL#12,05_r"/>pārārthyaṃ cakṣurādīnāṃ saṃghātatvaṃprasādhayet teṣāṃ dravyavivartatvamevamiṣṭavighātakṛt </l><l> <span type="ref-block" n="368 r_PaP-GL#12,06_r"/>viruddhānna ca bhinnosausvayamiṣṭādviparyaye sāmarthyasyāviśeṣeṇa bhedevātiprasaṃgataḥ </l><l> <span type="ref-block" n="369 r_PaP-GL#12,07_r"/>vivādādhyāsitaṃ dhīmaddhetukaṃkṛtakatvataḥ yathā śakaṭamityādiviruddho'nena darśitaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="370 r_PaP-GL#12,08_r"/>yathā hi buddhimatpūrvaṃ jagadetaprasādhayet tathā buddhimato hetoranekatvaṃ śarīritāṃ </l><l> <span type="ref-block" n="371 r_PaP-GL#12,09_r"/>svaśarīrasya kartātmā nāśarīro'stisarvathā kārmaṇena śarīreṇānādisaṃbaṃdhasiddhitaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="372 r_PaP-GL#12,10_r"/>yataḥ sādhye śarīritve dhīmatovyabhicāritāṃ jagatkartuḥ prapadyeta tena hetuḥ kutārkikaḥiti </l><p n="a_53" rend="justify"> <span type="ref-block" n="373 r_PaP-GL#12,11_r"/>yataścaivamakṣapādādeḥ sarvathaikāṃtavādinaḥsādhyārthāvinābhāviliṃgaṃ sarvathā na saṃbhavatyasiddhatādidoṣa<span type="ref-block" n="374 r_PaP-GL#12,12_r"/>dūṣitatvāt tasmānna tasya patraṃsaṃbhavadarthake pratiṣṭhāpayituṃ śakyaṃ kadācijjainān pratitaduktaṃ </p><l> <span type="ref-block" n="375 r_PaP-GL#12,13_r"/>tato naivākṣapādādeḥ patraṃsaṃbhavadarthakaṃ pratiṣṭhāpayituṃ śakyaṃ jātu syādvādinaḥprati </l><p n="a_55" rend="justify"> <span type="ref-block" n="376 r_PaP-GL#12,14_r"/>kuta iti cet </p><l> <span type="ref-block" n="377 r_PaP-GL#12,15_r"/>tattatvādhigamopāyaprakāśarahitatvataḥ ityetasya prasiddhatvāddhetoravyabhicārataḥ </l><p n="a_57" rend="justify"> <span type="ref-block" n="378 r_PaP-GL#12,16_r"/>kaḥ punarasau tattvasyādhigamo nāmetisvārthākāraviniścayaḥ sunirvādha iti brūmaḥnirvikalpakadarśanasya<span type="ref-block" n="379 r_PaP-GL#12,17_r"/>viniścayasya saṃśayasyevatattvādhigamatvānupapatteḥ kṣaṇakṣayapradarśanavatsvākāramātraviniścayasyāpi tadbhāvā<span type="ref-block" n="380 r_PaP-GL#12,18_r"/>yogātvedyākāraviniścayavirahe svākāraviniścayasyānanubhavātsvasaṃvedanasyāpi vedyavedakākārātmanaḥ pratīteḥ <span type="ref-block" n="381 r_PaP-GL#12,19_r"/>tathārthākāramātraviniścayasyāpitattvādhigamattvāghaṭanātsvākāraviniścayamaṃtareṇārthākāraviniścayavirodhāt <span type="ref-block" n="382 r_PaP-GL#12,20_r"/>svārthākāraviniścayasyāpi kālāṃtarādau sabādhasyatadvirodhāt marīcikāviniścaye toyaviniścayavat deśakālāṃ<span type="ref-block" n="383 r_PaP-GL#12,21_r"/>tarāpekṣayāpi suṣṭhu nirbādhasya tathābhāvasiddheritiprapaṃcitatvādanyatra taduktaṃ </p><l> <span type="ref-block" n="384 r_PaP-GL#12,22_r"/>tattvasyādhigamastāvatsvārthākāraviniścayaḥ sunirbādhonyathā tasya vyavasthānupapattitaḥ </l><p n="a_59" rend="justify"> <span type="ref-block" n="385 r_PaP-GL#12,23_r"/>tarhi kastasyopāya iti cet kathyate sākalyena pramāṇaṃdeśato nayaḥ pratipattustattvādhigamopāyaḥ <span type="ref-block" n="386 r_PaP-GL#12,24_r"/>pratīyata evatasya śāstre vistarataḥ samarthitatvāt nacāsausarvathaikāṃtavādināmakṣapādādīnāmupapattimāskaṃdati <span type="ref-block" n="387 r_PaP-GL#12,25_r"/>teṣāṃ sveṣṭasya dṛṣṭeṣṭabādhitatvāt iticiṃtitaprāyaṃprapaṃcato'nyatra parīkṣādakṣabuddhibhirlakṣaṇīyaṃ ta eva hisaṃkṣepe<span type="ref-block" n="388 r_PaP-GL#12,26_r"/>ṇāpyuktaṃ lakṣayituṃ kṣamaṃte taduktaṃ </p><l> <span type="ref-block" n="389 r_PaP-GL#12,27_r"/>tasyopāya punaḥ kārtsyenaikadeśena vāmataḥ pratipattuḥ pramāṇaṃ vā sannayo vā pratīyate </l><l> <span type="ref-block" n="390 r_PaP-GL#12,28_r"/>na cāsausarvathaikāṃtavādināmupapadyate dṛṣṭeṣṭavādhanātteṣāṃsveṣṭasyetyapi ciṃtitaṃ </l><l> <span type="ref-block" n="391 r_PaP-GL#12,29_r"/>lakṣyaṃ prapaṃcatonyatraparīkṣādakṣabuddhibhiḥ saṃkṣepatopyupakṣiptaṃ te hilakṣayituṃ kṣamāḥ </l><p n="a_61" rend="justify"> <span type="ref-block" n="392 r_PaP-GL#12,30_r"/>kaḥ punastattvādhigamopāyasya prakāśa iti cet pratipādyaṃprati sādhuśabdaistasya sphuṭaṃ pradarśanaṃ <span type="ref-block" n="393 r_PaP-GL#12,31_r"/>prakāśaḥ nacākṣapādādīnāṃ sarvathā tadvyavasthāsti pramāṇavākyāsaṃbhavāt tadapyabhāṇi </p><l> <span type="ref-block" n="394 r_PaP-GL#12,32_r"/>prakāśastasya sadvācā pratipādyaṃprati sphuṭaṃ darśanaṃ na caiteṣāṃ tadvyavasthāsti sarvathā </l><p n="a_63" rend="justify"> <span type="ref-block" n="395 r_PaP-GL#12,33_r"/>tadanenaikāṃtavādināṃ patravākyaṃ na saṃbhavadarthakaṃ tattattvādhigamopāyaprakāśarahitatvāt ityanumānaṃ <span type="ref-block" n="396 r_PaP-GL#12,34_r"/>samarthitaṃ pratipattavyaṃ tathā patravākyaṃgūḍhamanyaccārthagūḍhādi vādinā tribhirabhihitaṃ saptakṛtvovā tathaikaviṃśati <span type="ref-block" n="397 r_PaP-GL#12,35_r"/>vā pariṣatprativādibhyāmavijñātārthaṃyadā tadā tadevāvijñātārthaṃ nāma nigrahasthānamāyātaṃtallakṣaṇasyānvayāt <span type="ref-block" n="398 r_PaP-GL#12,36_r"/>tata eva cāpratipattinigrahasthānaṃtattvato bhavedetasya yadā svapatravākyasyārthaṃ vyācaṣṭevādiprativādipari<span type="ref-block" n="399 r_PaP-GL#12,37_r"/>ṣatpratyāyanāya tadāpivakturvipratipattirnāma nigrahasthānaṃ tenamithyārthapratipādanāt tatpratipāditārthasya visaṃ<span type="ref-block" n="400 r_PaP-GL#12,38_r"/>vāditvasiddheranekāṃtena bādhanāt syādvādibhiḥpaścātpatravākyasyānekāṃtārthasya sādhanemithyātvapratītirviprati<span type="ref-block" n="401 r_PaP-GL#13,01_r"/>pattiriti lakṣaṇasyabhāvāt vākchalaṃ vāsaṃbhavadarthaparityāgenāsaṃbhavato'rthasya parikalpanātna hi pramā<span type="ref-block" n="402 r_PaP-GL#13,02_r"/>ṇabalānnaiyāyikādiparikalpitaḥ patravākyesaṃbhavannarthaḥ siddhaḥ pratyakṣāṃdibalādanekāṃtasyaivaprasiddheḥ pratyaṃkṣaṃ <span type="ref-block" n="403 r_PaP-GL#13,03_r"/>hi tāvat bahiraṃtaśca tattvaṃbhāvābhāvātmakaṃ vyavasyati sarvathā virodhābhāvātbādhakarahitaṃ jātucit ekāṃ<span type="ref-block" n="404 r_PaP-GL#13,04_r"/>tasyāsākṣātkaraṇāttathābhūtānekadharmādhiṣṭhānaṃ bhāvaḥviśeṣaṇaviśeṣyādivyavahārānyathānupapatterityanumānācca <span type="ref-block" n="405 r_PaP-GL#13,05_r"/>sarvaṃ bhāvābhāvātmakaṃ siddhaṃ āgamāc casunirbādhakapramāṇād iti prapaṃcato 'nyatra tattvārthālaṃkāredevāgame ca <span type="ref-block" n="406 r_PaP-GL#13,06_r"/>proktam iha patraparīkṣāyāṃ sadbhir avagataṃvyamity alaṃ prapaṃcena tad apy uktaṃ </p><l> <span type="ref-block" n="407 r_PaP-GL#13,07_r"/>tathā triḥsaptakṛtvo'pipatravākyamudīritaṃ vādināgūḍhamanyaccāvijñātārthamupāgataṃ </l><l> <span type="ref-block" n="408 r_PaP-GL#13,08_r"/>pariṣatprativādibhyāmavijñātatvasaddhitaḥ tataścāpratipattiḥ syānnigrahasthānamaṃjasā </l><l> <span type="ref-block" n="409 r_PaP-GL#13,09_r"/>vakturvipratipattirvāmithyārthapratipādanāt visaṃvādakatāyogāt taduktārthasyatattvataḥ </l><l> <span type="ref-block" n="410 r_PaP-GL#13,10_r"/>syādvādibhiḥ punaḥpatrasyānekāṃtasādhane bhavedvipratipattirvākchalaṃ vālakṣaṇānvayāt </l><l> <span type="ref-block" n="411 r_PaP-GL#13,11_r"/>taddhi saṃbhavato'rthasya parityāgenakalpanaṃ yadasaṃbhavatorthasya pramāṇabalataśchalaṃ </l><l> <span type="ref-block" n="412 r_PaP-GL#13,12_r"/>na ceha saṃbhavannarthoyaugādiparikalpitaḥ pratyakṣādibalātsiddhastatonekāṃtasiddhitaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="413 r_PaP-GL#13,13_r"/>bhāvābhāvātmakaṃ vastu bahiraṃtaścatatvataḥ pratyakṣaṃ niścinotyeva sarvathā bādhavarjitaṃ </l><l> <span type="ref-block" n="414 r_PaP-GL#13,14_r"/>vāstavānekadharmādhiṣṭhānaṃ bhāvoviśeṣataḥ viśeṣaṇaviśeṣyādivyavahāraprasiddhitaḥ </l><l> <span type="ref-block" n="415 r_PaP-GL#13,15_r"/>siddhamityanumānāccānaṃtadharmasamāśritaṃ samastaṃ vastu nirbādhādāgamācca pramāṇataḥ </l><l> <span type="ref-block" n="416 r_PaP-GL#13,16_r"/>iti prapaṃcataḥproktamanyatrehāvagamyatāṃ sarvaṃ patraparīkṣāyāṃsadbhirityuparamyate </l><p n="a_65" rend="justify"> <span type="ref-block" n="417 r_PaP-GL#13,17_r"/>tadevaṃ patravicāraprakaraṇaparisamāptau vijigīṣoḥsyādvādino vacanaṃ caturaṃgaṃ nirākṛtāśeṣamidhyāpravādaṃ <span type="ref-block" n="418 r_PaP-GL#13,18_r"/>prasaraṃ śriyāsamyagdarśanādilakṣaṇayopāyabhūtayopameyānaṃtajñānādilakṣaṇalakṣmīparyaṃtatayāsadā jayatviti jaya <span type="ref-block" n="419 r_PaP-GL#13,19_r"/>vādenāsaṃśayati </p><l> <span type="ref-block" n="420 r_PaP-GL#13,20_r"/>jīyānnirastaniśśeṣasarvathaikāṃtaśāsanaṃ </l><l> <span type="ref-block" n="421 r_PaP-GL#13,21_r"/>sadā śrīvarddhamānasya vidyānaṃdasya śāsanaṃ </l><l rend="hanging-left"> <span type="ref-block" n="422 r_PaP-GL#13,22_r"/>sūktābhāso bhavatibhavatastāvaduttārahetuḥ </l><l rend="hanging-right"> <span type="ref-block" n="423 r_PaP-GL#13,23_r"/>svasyānyeṣāṃ gurutamatamaśchicca mādhyasthabhājāṃ </l><l rend="hanging-left"> <span type="ref-block" n="424 r_PaP-GL#13,24_r"/>tanmatvaivaṃ vipulamatibhistatrayatno vidheyo </l><l rend="hanging-right"> <span type="ref-block" n="425 r_PaP-GL#13,25_r"/>nānaṃdāyākhilakhaladhiyāṃ taṃ hi kaḥ kartumīśaḥ </l><trailer rend="center" n="a_68"> <span type="ref-block" n="426 r_PaP-GL#13,26_r"/>itiśrīsyādvādapatividyānaṃdasvāmiviracitā <span type="ref-block" n="427 r_PaP-GL#13,27_r"/>patraparīkṣā samāptā <span type="ref-block" n="428 r_PaP-GL#13,28_r"/>śubhaṃ bhūyāt </trailer></body></text></TEI>
