<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE TEI PUBLIC "-//TEI P5//DTD Main Document Type//EN" "../tei_all.dtd">
<TEI><teiHeader><fileDesc><titleStmt><title type="main" ana="actual">Vidyānandin's Pramāṇaparīkṣā</title><title type="subtitle" subtype="plain-text">Plain text of Gajādharalāl's 1914 edition</title><respStmt><resp>Digital textresource created by</resp><persName>H. Trikha</persName></respStmt></titleStmt><publicationStmt><publisher>Published within the Digital Corpus of Vidyānandin's Works at <span type="ref-site" target="../">www.dipal.org/dcv</span></publisher><availability><licence> under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License</licence></availability><date type="published">November 22, 2025</date></publicationStmt><sourceDesc><bibl>Print edition: Samantabhadra-viracitā ... Āptamīmāṃsā Vidyānandasvāmi-viracitā Pramāṇaparīkṣā ca. Gajādharalālajaina-sampādite. (Sanātanajainagranthamālā 9-10). Kāśī 1914. </bibl><bibl type="base-resource">Digitized print edition: <span target="PrP-GL-p.html">dcv/Pramāṇaparīkṣā/PrP-GL-p</span></bibl></sourceDesc></fileDesc><encodingDesc><projectDesc><p><seg type="project-general">This resource for the text of the <seg type="essential" subtype="wor_name">Pramāṇaparīkṣā</seg> (<seg type="essential" subtype="wor_abbr">PrP</seg>) is published alongside <span type="ref-site work" target="./">other digital resources for the work</span>. The resource at hand, <seg type="essential" subtype="tra_sigl">PrP-GL‑t</seg>, is a resource for the specific text of the edition by Gajādharalāl (GL) in 1914. </seg><seg type="derivat" subtype="plain-text">The resource renders only the plain text (t) without metatext except for punctuation and indication of verse or prose. </seg><seg type="thanks">H. Trikha created this resource during his occupations at the Institutes for <span type="organisation">South Asian, Tibetan and Buddhist Studies, University of Vienna,</span> and for the <span type="organisation">Cultural and Intellectual History of Asia, Austrian Academy of Sciences.</span> Substantial work was done in the project “Perspectivism and intertextuality in Vidyānandin’s works,” funded by the Austrian Science Fund (FWF Schrödinger project J 3880-G24). </seg></p></projectDesc><refsDecl><p><seg type="print-edition" ana="potential">References in the left margin pertain to page and line of Gajādharalāl's edition. </seg><seg type="plain-text" ana="actual">References indicate page and line of Gajādharalāl's printed edition. </seg></p></refsDecl></encodingDesc></teiHeader><text type="plain-text"><body><p ana="head" resp="GL" n="a_1" rend="justify"><pb n="51"/><lb n="51,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,01</span>sa­nā­ta­na­jai­na­graṃ­tha­mā­lā <lb n="51,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,02</span>9 <lb n="51,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,03</span>syā­dvā­da­pa­ti­śrī­vi­dyā­naṃ­da­svā­mi­vi­ra­ci­tā <lb n="51,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,04</span>pra­mā­ṇa­pa­rī­kṣā | </p><lg n="a_2"><l><lb n="51,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,05</span>jayaṃti ni­rji­tā­śe­ṣa­sa­rva­thai­kāṃ­ta­nī­ta­yaḥ | </l><l><lb n="51,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,06</span>sa­tya­vā­kyā­dhi­pāḥ śa­śva­dvi­dyā­naṃ­dā ji­ne­śva­rāḥ || 1 || </l></lg><p n="a_3" rend="justify"><lb n="51,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,07</span>atha pramāṇa<span type="hard-break">-</span>parīkṣā — tatra pra­mā­ṇa­la­kṣa­ṇaṃ pa­rī­kṣya­te — </p><p n="a_4" rend="justify"><lb n="51,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,08</span>"­sa­mya­gjñā­naṃ pramāṇaṃ pra­mā­ṇa­tvā­nya­thā­nu­pa­pa­tteḥ | sa­nni­ka­rṣā­di­ra­jñā­na­ma­pi pramāṇaṃ svā­rtha­pra­mi­tau sā­dha­ka­ta­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="51,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,09</span>tvāt ? iti nā­śaṃ­ka­nī­yaṃ | tasya sva­pra­mi­tau sā­dha­ka­ta­ma­tvā­saṃ­bhā­vā­t | na hya­ce­ta­no­'­rthaḥ sva­pra­mi­tau karaṇaṃ paṭā<span type="hard-break">- </span><lb n="51,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,10</span>divat | so­'­rtha­pra­mi­tau ka­ra­ṇa­mi­tya­pya­nā­lo­ci­ta­va­ca­naṃ nai­yā­yi­kā­nāṃ sva­pra­mi­tā­va­sā­dha­ka­ta­ma­syā­rtha­pra­mi­tau <lb n="51,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,11</span>sā­dha­ka­ta­ma­tvā­nu­pa­pa­tteḥ | tathāhi — na sa­nni­ka­rṣā­di­ra­rtha­pra­mi­tau sā­dha­ka­ta­maḥ sva­pra­mi­tā­va­sā­dha­ka­ta­ma­tvā­tpa­ṭa<span type="hard-break">- </span><lb n="51,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,12</span>vat | pra­dī­pā­di­bhi­rvya­bhi­cā­raḥ sā­dha­na­sya ? iti na maṃtavyaṃ | te­ṣā­ma­rtha­pa­ri­cchi­ttā­va­ka­ra­ṇa­tvā­t | tatra na­ya­na­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="51,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,13</span>na­so­re­va ka­ra­ṇa­ta­yā sva­ya­ma­bhi­ma­ta­tvā­t | pra­dī­pā­dī­nāṃ ta­tsa­ha­kā­ri­ta­yo­pa­cā­ra­taḥ ka­ra­ṇa­vya­va­hā­rā­nu­sa­ra­ṇā­t | <lb n="51,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,14</span>na co­pa­cā­ra­to­'­rtha­pra­kā­śa­na eva pra­dī­pā­diḥ karaṇaṃ na punaḥ sva­pra­kā­śa­na iti ma­nya­mā­no ni­rma­la­ma­nā ma­nī­ṣi­bhiḥ­, <lb n="51,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,15</span>a­nu­ma­nya­te | na­yā­nā­deḥ<span type="hard-break">-</span>a­rtha­saṃ­ve­da­na­mi­va pra­dī­pā­di­saṃ­ve­da­na­ma­pyu­pa­ja­na­ya­taḥ pra­dī­pā­dī­nāṃ sa­ha­kā­ri­tvā­vi­śe­ṣā­t | <lb n="51,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,16</span>te­ṣā­ma­rtha­pra­kā­śa­na­va­t sva­pra­kā­śa­ne­'­pi ka­ra­ṇa­to­pa­cā­ra­vya­va­sthi­teḥ | na­ya­nā­di­nā<span type="hard-break">-</span>a­ne­kāṃ­ta ityapi na ma­na­nī­yaṃ <lb n="51,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,17</span>ta­syā­pyu­pa­ka­ra­ṇa­rū­pa­syā­ce­ta­na­sva­bhā­va­syā­rtha­pra­ti­pa­ttau ka­ra­ṇa­to­pa­cā­rā­t | pa­ra­mā­rtha­to bhā­veṃ­dri­ya­syai­va<span type="hard-break">-</span>a­rtha­gra­ha­ṇa­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="51,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,18</span>kti­la­kṣa­ṇa­sya sā­dha­ka­ta­ma­ta­yā ka­ra­ṇa­tā­dhya­va­sa­nā­t | na cai­ta­da­si­ddhaṃ vi­śu­ddha­dhi­ṣa­ṇa­ja­na­ma­na­si yu­kti­yu­kta­ta­yā pa­ri­va­rta<span type="hard-break">- </span><lb n="51,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,19</span>mā­na­tvā­t | tathāhi — </p><p n="a_5" rend="justify"><lb n="51,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,20</span>"­ya­da­sa­nni­dhā­ne kā­ra­kāṃ­ta­ra­sa­nni­dhā­ne­'­pi ya­nno­pa­pa­dya­te tat ta­tka­ra­ṇa­kaṃ | yathā ku­ṭhā­rā­sa­nni­dhā­ne kā­ṣṭa­che­da­na­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="51,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,21</span>nu­tpa­dya­mā­naṃ ku­ṭhā­ra­ka­ra­ṇa­kaṃ | no­tpa­dya­te ca bhā­veṃ­dri­yā­sa­ma­va­dhā­ne­'­rtha­saṃ­ve­da­na­mu­pa­ka­ra­ṇa­sa­dbhā­ve­'­pi­, iti ta­dbhā­veṃ­dri<span type="hard-break">- </span><lb n="51,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,22</span>ya­ka­ra­ṇa­kaṃ | ba­hiḥ­ka­ra­ṇa­sa­nni­ka­rṣā­dhī­na­tā­yāṃ hi pa­dā­rtha­saṃ­ve­da­na­sya­, na­ya­na­sa­nni­ka­rṣā­t kalaśa iva nabhasi nāyana<span type="hard-break">- </span><lb n="51,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,23</span>saṃ­ve­da­no­da­yaḥ kuto na bhavet ? | na hi na­ya­na­na­bha­so­ra­nya­ta­ra­ka­rma­jaḥ saṃyogo na vidyate eveti vaktuṃ yuktaṃ <lb n="51,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,24</span>sa­ka­la­mū­rti­ma­ddra­vya­saṃ­yo­gā­nna­bha­si sa­rva­ga­ta­tva­sā­dha­na­vi­ro­dhā­t | na ca na­ya­na­ma­mū­rti­ma­de­va ? tasya pa­rai­rbhau­ti­ka­ta­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="51,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,25</span>pa­ga­ta­tvā­t | pau­dga­li­ka­ta­yā­smā­bhi­ru­pa­ka­ra­ṇa­syā­bhi­ma­ta­tvā­t | nanu nabhasi na­ya­na­sa­nni­ka­rṣa­sya yo­gya­tā­vi­ra­hā­nna <lb n="51,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,26</span>saṃ­ve­da­na­ni­mi­tta­tā­? ityapi na sādhīyaḥ ta­dyo­gya­tā­yā eva sā­dha­ka­ta­ma­tvā­nu­ṣaṃ­gā­t | kā ceyaṃ sa­nni­ka­rṣa­sya yogya<span type="hard-break">- </span><lb n="51,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 51,27</span>tā nāma ? viśiṣṭā śa­kti­ri­ti cet ? sā tarhi sa­ha­kā­ri­sa­nni­dhi­la­kṣa­ṇā a­nu­maṃ­ta­vyā | </p><p n="a_6" rend="justify"><pb n="52"/><lb n="52,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,01</span><emph>"­sa­ha­kā­ri­sāṃ­ni­dhyaṃ śaktiḥ"</emph> i­tyu­ddyo­ta­ka­ra­va­ca­nā­t | sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇaṃ ca dravyaṃ guṇaḥ karmā<span type="hard-break">- </span><lb n="52,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,02</span>di vā syāt ? na tā­va­dā­tma­dra­vyaṃ sa­ha­kā­ri ta­tsa­nni­dhā­na­sya na­ya­na­na­bhaḥ­sa­nni­ka­rṣe­'­pi sa­mā­na­tvā­t | ete<span type="hard-break">- </span><lb n="52,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,03</span>na kā­la­dra­vyaṃ digdravyaṃ ca sa­ha­kā­ri ni­rā­kṛ­taṃ ta­tsā­nni­dhya­syā­pi sa­rva­sā­dha­ra­ṇa­tvā­t | ma­no­dra­vyaṃ sa­ha­kā­ri <lb n="52,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,04</span>ityapi na saṃgataṃ ta­tsa­nni­dhe­ra­pi sa­mā­na­tvā­t | ka­dā­ci­tta­dga­ta­ma­na­saḥ pu­ru­ṣa­syā­kṣā­rtha­sa­nni­ka­rṣa­sya saṃ­bha­vā­t | <lb n="52,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,05</span>etena ātmā manasā yu­jya­te­, mana iṃ­dri­ye­ṇa­, iṃ­dri­ya­ma­rthe­ne­ti ca­tu­ṣṭa­ya­sa­nni­ka­rṣo­'­rtha­pra­mi­tau sā­dha­ka­ta­ma iti <lb n="52,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,06</span>sā­mi­grīṃ­pra­mā­ṇa­vā­do dūṣitaḥ — ta­tsā­mi­gryā­śca nabhasi sa­dbhā­vā­t | kā­lā­di­ni­mi­tta­kā­ra­ṇa­sā­mi­grī­va­t | yadi <lb n="52,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,07</span>pu­na­ste­jo­dra­vyaṃ sa­ha­kā­ri ta­tsa­nni­dhā­nā­t cā­kṣu­ṣā­di­jñā­na­pra­bha­vā­di­ti mataṃ tadāpi na viśeṣaḥ gha­ṭā­dā­vi­va <lb n="52,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,08</span>ga­ga­ne­'­pi lo­ca­na­sa­nni­ka­rṣa­syā­lo­ka­sa­nni­dhi­pra­si­ddheḥ saṃ­ve­da­nā­nu­ṣaṃ­ga­sya du­rni­vā­ra­tvā­t | a­thā­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣo <lb n="52,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,09</span>guṇaḥ sa­ha­kā­rī ta­tsā­nni­dhyaṃ saṃ­yu­kta­sa­ma­vā­ye­na­, cakṣuṣā saṃyukte puruṣe tva­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣa­sya sa­ma­vā­yā­t iti manyadhvaṃ <lb n="52,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,10</span>tarhi ka­dā­ci­nna­bha­si nā­ya­naṃ­sa­ve­da­no­da­yaḥ kuto na bhavet ? | sarvadā sarvasya ta­trā­dṛ­ṣṭa­vi­śe­ṣa­sya sa­ha­kā­ri­ṇo­'­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="52,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,11</span>nni­dhā­nā­t iti cet? ka­tha­me­va­mī­śva­ra­sya nabhasi cakṣuṣā jñānaṃ śro­trā­di­bhi­ri­va ghaṭate ? sa­mā­dhi­vi­śe­ṣo­pa­ja­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="52,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,12</span>ta­dha­rma­vi­śe­ṣā­nu­gṛ­hī­te­na manasā ga­ga­nā­dya­śe­ṣa­pa­dā­rtha­saṃ­ve­da­no­da­ye tu ma­he­śva­ra­sya ba­hiḥ­ka­ra­ṇa­ma­na­rtha­ka­tā­mi­yā­t | <lb n="52,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,13</span>pha­lā­saṃ­bha­vā­t | ba­hiḥ­ka­ra­ṇa­ra­hi­ta­sya ca nāṃ­taḥ­ka­ra­ṇa­mu­pa­pa­dye­ta pa­ra­ni­rvṛ­ttā­tma­va­t | tataḥ ka­tha­maṃ­taḥ­ka­ra­ṇe­na dharmā<span type="hard-break">- </span><lb n="52,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,14</span>di­gra­ha­ṇaṃ ma­na­so­'­saṃ­bha­ve ca na sa­mā­dhi­vi­śe­ṣa­sta­du­pa­ja­ni­ta­dha­rma­vi­śe­ṣo vā gha­ṭā­ma­ṭā­ṭya­te ta­syā­tmāṃ­taḥ­ka­ra­ṇa­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="52,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,15</span>yo­ga­ni­baṃ­dha­nā­t | </p><p n="a_7" rend="justify"><lb n="52,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,16</span>syānmataṃ śi­śi­ra­ra­śmi­śe­kha­ra­sya sa­mā­dhi­vi­śe­ṣa­saṃ­ta­ti­rdha­rma­vi­śe­ṣa­saṃ­ta­ti­śca sa­rvā­rtha­jñā­na­saṃ­ta­ti­he­tu­ra­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="52,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,17</span>dya­pa­rya­va­sā­nā­, sa­ta­ta­me­no­ma­lai­ra­spṛ­ṣṭa­tvā­t | tasya saṃ­sā­ri­sā­di mu­kti­vi­la­kṣa­ṇa­tvā­t sarvathā mu­kta­ta­yai­va prasiddha<span type="hard-break">- </span><lb n="52,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,18</span>tvāt iti ta­da­pya­sa­mī­cī­naṃ e­va­mī­śva­ra­syā­pi e­no­ma­la­vi­la­yā­de­re­vā­rtha­saṃ­ve­da­no­dbha­va­pra­sa­kteḥ | sa­ta­ta­me­no­ma­lā<span type="hard-break">- </span><lb n="52,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,19</span>bhāvo hi yathā sa­ta­ta­ma­rtha­jñā­na­saṃ­tā­na­he­tu­ru­ra­rī­kri­ya­te tathā kā­da­ci­tkai­no­ma­lā­bhā­vaḥ ka­dā­ci­da­rtha­pra­mi­ti­ni­mi­tta<span type="hard-break">- </span><lb n="52,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,20</span>yu­kta­mu­tpa­śyā­maḥ tasyaiva sa­nni­ka­rṣa­sa­ha­kā­ri­to­pa­pa­tteḥ | ta­tsā­nni­dhya­syai­va ca sa­nni­ka­rṣa­śa­kti­rū­pa­tva­si­ddheḥ | ta­dbhā­vā­de­va <lb n="52,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,21</span>ca na­ya­na­sa­nni­ka­rṣe­'­pi nabhasi saṃ­ve­da­nā­nu­tpa­tti­gha­ṭa­nā­t | tatra vi­śi­ṣṭa­dha­rmo­'­pi na pā­pa­ma­lā­pā­yā­da­pa­raḥ <lb n="52,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,22</span>pra­ti­pa­dya­te bhā­vāṃ­ta­ra­sva­bhā­va­tvā­da­bhā­va­sya­, niḥ­sva­bhā­va­sya sa­ka­la­pra­mā­ṇa­go­ca­rā­ti­krāṃ­ta­tve­na vya­va­sthā­pa­yi­tu­ma­śa­kya<span type="hard-break">- </span><lb n="52,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,23</span>tvāt iti pu­ru­ṣa­gu­ṇa­vi­śe­ṣa­sa­dbhā­va eva pā­pa­ma­lā­bhā­vo vi­bhā­vya­te | sa cā­tma­vi­śu­ddhi­vi­śe­śo jñā­nā­va­ra­ṇa­vī­ryāṃ­ta­rā­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="52,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,24</span>kṣa­yo­pa­śa­ma­bhe­daḥ svā­rtha­pra­mi­tau śa­kti­ryo­gya­te­ti ca syā­dvā­da­ve­di­bhi­ra­bhi­dhī­ya­te | pra­mā­tu­ru­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa­prā­pta<span type="hard-break">- </span><lb n="52,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,25</span>tāpi nā­to­rthāṃ­ta­ra­bhā­va­ma­nu­bha­va­ti puṃsaḥ saṃ­ve­da­nā­va­ra­ṇa­vī­ryāṃ­ta­rā­ya­la­kṣa­ṇa­pā­pa­ma­lā­pa­ga­ma­vi­ra­he kva­ci­du­pa­la­bdhi­la­kṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="52,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,26</span>prā­pta­tā­nu­pa­la­bdheḥ­, na­ya­no­nmī­la­nā­di­ka­rma­ṇo dṛ­śyā­dṛ­śya­yoḥ sā­dhā­ra­ṇa­tvā­t pra­dyo­tā­di­ka­ra­ṇa­sā­ka­lya­va­t | etena <lb n="52,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,27</span>na­ya­no­nmī­la­nā­di­ka­rma­sā­nni­ka­rṣa­sa­ha­kā­ri­vi­ṣa­ya­ga­taṃ co­pa­la­bhya­tva­sā­mā­nya­mi­ti pra­tyā­khyā­taṃ ta­tsa­nni­dhā­ne satya<span type="hard-break">- </span><lb n="52,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,28</span>pi kva­ci­tka­sya­ci­t pra­mi­tya­nu­pa­pa­tteḥ kā­lā­kā­śā­di­va­t | na hi ta­tro­pa­la­bhya­tva­sā­mā­nya­ma­saṃ­bhā­vyaṃ yogino<span type="hard-break">- </span><lb n="52,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,29</span>'­pya­nu­pa­la­bdhi­pra­saṃ­gā­t | a­smā­dṛ­śā­pe­kṣa­yo­pa­la­bhya­tva­sā­mā­nya­ma­nya­de­va yo­gī­śva­rā­pe­kṣā­du­pa­la­bhya­tā­sā­mā­nyā­di­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="52,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,30</span>cet ? ta­tki­ma­nya­t ? anyatra yo­gya­tā­vi­śe­ṣā­t | pra­ti­pu­ru­ṣaṃ bhe­da­mā­sti­ghnu­vā­nā­di­ti sa eva pramātuḥ pramityu<span type="hard-break">- </span><lb n="52,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,31</span>tā­vi­śe­ṣaḥ svā­rtha­gra­ha­ṇa­śa­ktiḥ | ātmano bhā­va­ka­ra­ṇaṃ jñā­na­me­va pha­la­rū­pa­tvā­t svā­rtha­jñā­nā­tka­thaṃ­ci­da­bhi­nna­tvā­t <lb n="52,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,32</span>sa­rva­thā­pi tato bhede nā­tma­sva­bhā­va­tvo­pa­tteḥ | na cai­va­mu­pa­gaṃ­tuṃ yuktaṃ ? ātmana e­vo­bha­ya­ni­mi­tta­va­śā­tta­thā­pa­ri­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="52,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,33</span>māt | ātmano hi jā­nā­tya­ne­ne­ti ka­ra­ṇa­sā­dha­nā­t bhe­do­pa­va­rṇa­naṃ kathaṃ ci­da­bhi­nna­ka­rtṛ­ka­sya ka­ra­ṇa­sya prasiddheḥ <lb n="52,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,34</span>a­gni­rau­ṣṇye­na da­ha­tīṃ­dha­na­mi­ti yathā | svā­taṃ­trya­vi­va­kṣā­yāṃ tu jā­nā­tī­ti jñā­na­mā­tmai­va­, ka­rtṛ­sā­dha­na­tvā­tta­dā­tma­jñā<span type="hard-break">- </span><lb n="52,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,35</span>na­yo­ra­bhe­da­prā­dhā­nyā­t ātmana eva svā­rtha­gra­ha­ṇa­pa­ri­ṇā­ma­mā­pa­nna­sya jñā­na­vya­pa­de­śa­si­ddheḥ au­ṣṇya­pa­ri­ṇā­ma­mā­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="52,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 52,36</span>nna­syā­gne­rau­ṣṇya­vya­pa­de­śa­va­t | tena jñānātmā jñā­nā­tma­nā jñeyaṃ jānāti iti vya­va­hā­ra­sya pra­tī­ti­si­ddha­tvā­t | yathā ca <pb n="53"/><lb n="53,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,01</span>jñā­nā­tmai­va pramātā syāt, a­jñā­nā­tma­naḥ khādeḥ pra­mā­tṛ­tvā­yo­gā­t tathā jñā­nā­tmai­va pramāṇaṃ svā­rtha­pra­mi­tau jñāna<span type="hard-break">- </span><lb n="53,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,02</span>kri­yā­tmi­kā­yāṃ ka­ra­ṇā­tvā­t | a­jñā­nā­tma­na­sta­tra sā­dha­ka­ta­ma­tvā­gha­ṭa­nā­nnā­jñā­ne pra­mā­ṇaṃ­, a­nya­tro­pa­cā­ra­taḥ | tato<span type="hard-break">- </span><lb n="53,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,03</span>nā­jñā­ne­na iṃ­dri­ya­sa­nni­ka­rṣa­liṃ­ga­śa­bdā­di­nā sā­dha­na­sya vya­bhi­cā­raḥ | nāpi vya­ti­re­kā­si­ddhiḥ sa­mya­gjñā­na­tva­sya <lb n="53,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,04</span>sādhyasya nivṛttau pra­mā­ṇa­tva­sya sā­dha­na­sya paṭādau vi­ni­vṛ­tti­vi­ni­śca­yā­t | ke­va­la­vya­ti­re­ki­ṇo­'­pi sā­dha­na­sya <lb n="53,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,05</span>sa­ma­rtha­nā­t | tataḥ sūktaṃ sa­mya­gjñā­na­me­va pra­mā­ṇa­ma­jñā­na­sya pra­mā­ṇa­tvā­yo­gā­nmi­thyā­jñā­na­va­di­ti | </p><p n="a_8" rend="justify"><lb n="53,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,06</span>kiṃ punaḥ sa­mya­gjñā­naṃ ? a­bhi­dhī­ya­te­–­svā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­kaṃ sa­mya­gjñā­naṃ sa­mya­gjñā­na­tvā­t | yattu na svā­rtha­vya­va­sā­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="53,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,07</span>tmakaṃ tanna sa­mya­gjñā­naṃ yathā saṃ­śa­ya­vi­pa­ryā­sā­na­dhya­va­sā­yāḥ | sa­mya­gjñā­naṃ ca vi­vā­dā­pa­nnaṃ ta­smā­tsvā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­ka­mi­ti <lb n="53,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,08</span>su­ni­ści­tā­nya­thā­nu­pa­pa­tti­ni­ya­ma­ni­śca­ya­la­kṣa­ṇo hetuḥ prasiddha eva sa­mya­ga­va­bo­dhā­dī­nāṃ sā­dhya­dha­rmi­ṇi sa­dbhā­vā­t | sva<span type="hard-break">- </span><lb n="53,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,09</span>saṃ­ve­da­neṃ­dri­ya­ma­no­yo­gi­pra­tya­kṣaiḥ sa­mya­gjñā­naiḥ­–­a­vya­va­sā­yā­tma­kai­rvya­bhi­cā­rī hetuḥ ? iti sva­ma­no­ra­tha­mā­traṃ sau­ga­ta­sya teṣāṃ <lb n="53,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,10</span>sa­mya­gjñā­na­tva­vi­ro­dhā­t | sa­mya­gjñā­na­tvaṃ hya­vi­saṃ­vā­da­ka­tve­na vyāptaṃ ta­da­bhā­ve ta­da­saṃ­bha­vā­t | tadapi pra­va­rta­ka­tve­na vyāptaṃ <lb n="53,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,11</span>ta­da­bhā­ve ta­da­saṃ­bha­vā­t | ta­da­pya­rtha­prā­pa­ka­tve­na a­rtha­prā­pa­ka­syā­vi­saṃ­va­di­tvā­t | ni­rvi­ṣa­ya­jñā­na­va­t | tadapi pravarta<span type="hard-break">- </span><lb n="53,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,12</span>katvena vyāptaṃ a­pra­va­rta­ka­syā­rthā­pra­tyā­ya­ka­tvā­t | tadvat pra­va­rta­ka­tva­ma­pi vi­śva­vi­ṣa­yo­pa­da­rśa­ka­tve­na vyāptaṃ sva­vi­ṣa­ya­mu<span type="hard-break">- </span><lb n="53,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,13</span>pa­da­rśa­ya­taḥ pra­va­rta­ka­vya­va­hā­ra­vi­ṣa­ya­tva­si­ddheḥ | na hi puruṣaṃ haste gṛhītvā jñānaṃ pra­va­rta­ya­ti | sva­vi­ṣa­yaṃ rūpaṃ da­rśa­ya­t <lb n="53,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,14</span>pra­va­rta­ka­mu­cya­te a­rtha­prā­pa­kaṃ ca i­tya­vi­saṃ­vā­da­kaṃ sa­mya­gve­da­kaṃ pramāṇaṃ ta­dvi­pa­rī­ta­sya mi­thyā­jñā­na­tva­pra­si­ddheḥ saṃśaya<span type="hard-break">- </span><lb n="53,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,15</span>vaditi dha­rmo­tta­ra­ma­taṃ | ta­trā­vya­va­sā­yā­tma­ka­sya ca­tu­rvi­dha­syā­pi sa­ma­kṣa­sya sa­mya­gve­da­na­tvaṃ na vya­va­ti­ṣṭha­te tasya <lb n="53,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,16</span>sva­vi­ṣa­yo­pa­da­rśa­ka­tvā­'­si­ddheḥ | tatsiddhau vā nī­lā­dā­vi­va kṣa­ṇa­kṣa­yā­dā­va­pi ta­du­pa­da­rśa­ka­tva­pra­sa­kteḥ | tato yada<span type="hard-break">- </span><lb n="53,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,17</span>vya­va­sā­yā­tma­kaṃ jñānaṃ na ta­tsva­vi­ṣa­yo­pa­da­rśa­kaṃ yathā gacchataḥ tṛ­ṇa­spa­rśa­saṃ­ve­da­naṃ | a­dhya­va­sā­yi pra­si­ddha­ma­vya­va­sā­yā­tma­kaṃ <lb n="53,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,18</span>ca sau­ga­tā­bhi­ma­ta­da­rśa­na­mi­ti vyā­pa­kā­nu­pa­la­bdhiḥ siddhā | vya­va­sā­yā­tma­ka­sya vyā­pa­ka­syā­bhā­ve ta­dvyā­pya­tva­sya <lb n="53,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,19</span>sva­vi­ṣa­yo­pa­da­rśa­ka­tva­syā­na­nu­bha­vā­t | </p><p n="a_9" rend="justify"><lb n="53,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,20</span>syā­dā­ku­taṃ — tena vya­va­sā­yā­tma­ka­tve­na sva­vi­ṣa­yo­pa­da­rśa­ka­tva­sya vyāptiḥ si­ddhi­ma­dhi­va­sa­ti tasya vyavasā<span type="hard-break">- </span><lb n="53,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,21</span>ya­ja­na­ka­tve­na vyā­pta­tvā­t | nī­la­dha­va­lā­dau vya­va­sā­ya­ja­na­nā­dda­rśa­na­sya ta­du­pa­da­rśa­ka­tva­vya­va­sthi­teḥ | kṣa­ṇa­kṣa­ya­sva­rga<span type="hard-break">- </span><lb n="53,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,22</span>prā­pa­ṇa­śa­ktyā­dau vya­va­sā­yā­ja­na­ka­tvā­t ta­da­nu­pa­da­rśa­ka­tva­vya­va­sthā­nā­t | ga­ccha­ttṛ­ṇa­spa­rśa­saṃ­ve­da­na­syā­pi tata eva <lb n="53,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,23</span>sva­vi­ṣa­yo­pa­da­rśa­ka­tvā­bhā­va­si­ddheḥ mi­thyā­jñā­na­tva­vya­va­hā­rā­t a­nya­thā­na­dhya­va­sā­yi­tvā­gha­ṭa­nā­t iti ? ta­de­ta­da­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="53,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,24</span>cā­ri­ta­ra­ma­ṇī­yaṃ tā­thā­ga­ta­sya vya­va­sā­yo hi da­rśa­ja­nyaḥ | sa kiṃ da­rśa­na­vi­ṣa­ya­syo­pa­da­rśa­ko­'­nu­pa­da­rśa­ko vā ? <lb n="53,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,25</span>iti vi­cā­rya­te­– ya­dyu­pa­da­rśa­ka­sta­dā sa eva tatra pra­va­rta­kaḥ prā­pa­ka­śca syāt saṃ­vā­da­ka­tvā­t sa­mya­ksaṃ­ve­da­na­va­t | <lb n="53,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,26</span>na tu ta­nni­mi­ttaṃ darśanaṃ sa­nni­ka­rṣā­di­va­t | a­thā­nu­pa­da­rśa­kaḥ ? kathaṃ darśanaṃ ta­jja­na­nā­t sva­vi­ṣa­yo­pa­da­rśa­kaṃ ? <lb n="53,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,27</span>a­ti­pra­saṃ­gā­t | saṃ­śa­ya­vi­pa­ryā­sa­kā­ra­ṇa­syā­pi sva­vi­ṣa­yo­pa­da­rśa­ka­tvā­pa­tteḥ | da­rśa­na­vi­ṣa­ya­sā­mā­nyā­dhya­va­sā­yi­tvā­dvi<span type="hard-break">- </span><lb n="53,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,28</span>ka­lpa­ta­jja­na­kaṃ darśanaṃ sva­vi­ṣa­yo­pa­da­rśa­ka­mi­ti ca na cetasi sthā­pa­nī­yaṃ da­rśa­na­vi­ṣa­ya­sā­mā­nya­syā­nyā­po­ha­la­kṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="53,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,29</span>syā­va­stu­tvā­t | ta­dvi­ṣa­ya­vya­va­sā­ya­ja­na­ka­sya va­stū­pa­da­rśa­ka­tva­vi­ro­dhā­t | dṛ­śya­sā­mā­nya­yo­re­ka­tvā­dhya­va­sā­yā­dva­stū­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="53,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,30</span>darśaka eva vya­va­sā­ya ityapi mithyā ta­yo­re­ka­tvā­dhya­va­sā­yā­saṃ­bha­vā­t | ta­de­ka­tvaṃ hi da­rśa­na­ma­dhya­va­sya­ti ta­tpṛ­ṣṭha­jo<span type="hard-break">- </span><lb n="53,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,31</span>vya­va­sā­yo vā jñā­nāṃ­ta­raṃ vā ? na tā­va­dda­rśa­naṃ tasya vi­ka­lpā­vi­ṣa­ya­tvā­t | nāpi ta­tpṛ­ṣṭha­jo vya­va­sā­yaḥ tasya <lb n="53,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,32</span>dṛ­śyā­go­ca­ra­tvā­t | ta­du­bha­ya­vi­ṣa­yaṃ jñā­nāṃ­ta­raṃ tu ni­rvi­ka­lpa­kaṃ vi­ka­lpā­tma­kaṃ vā ? na tā­va­nni­rvi­ka­lpa­kaṃ tasya dṛśya <lb n="53,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,33</span>vi­ka­lpya­dva­ya­vi­ṣa­ya­tva­vi­ro­dhā­t | nāpi vi­ka­lpā­tma­kaṃ tata eva | naca tad dva­yā­vi­ṣa­yaṃ saṃ­ve­da­naṃ ta­du­bha­yai­ka­tva­ma­dhya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="53,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,34</span>sātuṃ samarthaṃ | ta­thā­hi­– yadyanna viṣayī kurute na ta­tta­de­ka­tva­ma­dhya­va­sya­ti yathā ra­sa­saṃ­ve­da­naṃ spa­rśa­rū­po­bha­yaṃ | na <lb n="53,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,35</span>viṣayī kurute ca dṛ­śya­vi­ka­lpyo­bha­yaṃ kiṃ­ci­tsaṃ­ve­da­naṃ­, iti na ku­ta­ści­ddṛ­śya­vi­ka­lpya­yo­re­ka­tvā­dhya­va­sā­yaḥ siddhyet <lb n="53,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,36</span>tato na vya­va­sā­yo va­stū­pa­da­rśa­kaḥ syāt | nāpi ta­du­pa­ja­na­nā­dda­rśa­naṃ sva­vi­ṣa­ya­va­stū­pa­da­rśa­kaṃ yo­gi­pra­tya­kṣa­sya vidhū<span type="hard-break">- </span><lb n="53,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 53,37</span>ta­ka­lpa­nā­jā­la­sya sarvadā va­stu­vi­ka­lpā­ja­na­ka­tvā­t ta­du­pa­da­rśa­ka­tva­vi­ro­dhā­t | sva­saṃ­ve­da­na­ma­pi na tasya sva­rū­po­pa<span type="hard-break">- </span><pb n="54"/><lb n="54,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,01</span> darśakaṃ ta­dvi­ka­lpā­nu­tpā­da­ka­tvā­t iti kutaḥ sva­rū­pa­sya svato ga­ti­ra­va­ti­ṣṭhe­ta­? | kiṃ ca da­rśa­na­pṛ­ṣṭha­bhā­vi­no <lb n="54,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,02</span>vi­ka­lpa­sya sva­saṃ­ve­da­na­va­lā­tsi­ddhau ta­tsva­saṃ­ve­da­naṃ kutaḥ pramāṇaṃ syāt ? | tadyadi sva­rū­po­pa­da­rśa­nā­de­va pra­mā­ṇa­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,03</span>sthīyate ? tadā sva­rga­prā­pa­ṇa­śa­ktyā­dā­va­pi pra­mā­ṇa­tā­mā­skaṃ­de­t | tat sva­saṃ­vi­dā­kā­ra eva pramāṇaṃ ta­dvya­va­sā­ya <lb n="54,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,04</span>ja­na­nā­t­–­na pu­na­ra­nya­tre­ti pa­ri­ka­lpa­nā­yāṃ ta­dvya­va­sā­ya­sva­saṃ­ve­da­na­syā­pi vya­va­sā­yāṃ­ta­ro­pa­ja­na­nā­t sva­rū­po­pa­da­rśa<span type="hard-break">- </span><lb n="54,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,05</span>nena bha­vi­ta­vya­mi­tya­na­va­sthā­nā­t­, nā­dya­vya­va­sā­ya­sva­saṃ­ve­da­na­sya prāmāṇyaṃ | ta­da­prā­mā­ṇye ca na tata eva vya­va­sā­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="54,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,06</span>siddhiḥ | ta­da­si­ddhau ca na ta­jja­na­nā­dda­rśa­na­sya sva­vi­ṣa­yo­pa­da­rśa­ka­tvaṃ | ta­da­bhā­ve ca na tasya pra­va­rta­ka­tvaṃ | a­pra­va­rta<span type="hard-break">- </span><lb n="54,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,07</span>kasya nā­rtha­prā­pti­ni­mi­tta­tvaṃ | ta­da­saṃ­bha­ve ca nā­vi­saṃ­vā­da­ka­tvaṃ ta­dvi­ra­he ca na sa­mya­gjñā­na­tvaṃ sva­saṃ­ve­da­neṃ­dri­ya­ma­no <lb n="54,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,08</span>yo­gi­jñā­nā­nā­mi­ti na tai­rvya­bhi­cā­raḥ sā­dha­na­sya saṃ­bha­va­ti | </p><p n="a_10" rend="justify"><lb n="54,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,09</span>syānmataṃ — a­rtha­sā­ma­rthyā­du­tpa­tti­–­a­rtha­sā­rū­pyaṃ ca da­rśa­na­sya sva­vi­ṣa­yo­pa­da­rśa­ka­tvaṃ tacca sa­ka­la­sa­ma­kṣa­ve­da<span type="hard-break">- </span><lb n="54,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,10</span>nā­nā­ma­vya­va­sā­yā­tma­ka­tve­'­pi saṃ­bha­va­tpra­va­rta­ka­tva­ma­rtha­prā­pa­ka­tva­ma­vi­saṃ­vā­da­ka­tvaṃ sa­mya­gjñā­na­la­kṣa­ṇa­mi­ti taiḥ samīcī<span type="hard-break">- </span><lb n="54,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,11</span>nai­rjñā­nai­rvya­bhi­cā­ra eva he­to­ri­ti ? tadapi du­rgha­ṭa­me­va kṣa­ṇa­kṣa­yā­dā­va­pi ta­du­pa­de­śa­ka­tva­pra­saṃ­gā­t | ta­trā­kṣa­ṇi­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="54,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,12</span>tvā­di­sa­mā­ro­pā­nu­pra­ve­śā­da­yo­gi­naḥ pra­ti­pa­ttu­rno­pa­de­śa­ka­tva­ma­va­ti­ṣṭha­te | yo­gi­na­stu sa­mā­ro­pā­saṃ­bha­vā­t kṣa­ṇa­kṣa­yā­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,13</span>vapi darśanaṃ ta­du­pa­de­śa­ka­me­ve­ti sa­mā­dhā­na­ma­pi na dhī­ma­ddhṛ­ti­ka­raṃ nī­lā­dā­va­pya­yo­gi­na­sta­dvi­pa­rī­ta­sa­mā­ro­pa­pra­sa­kteḥ | <lb n="54,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,14</span>ka­tha­ma­nya­thā vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sā­tta­dda­rśa­na­bhe­do na bhā­ve­t­? na hi –­a­bhi­nna­me­ka­da­rśa­naṃ kva­ci­tsa­mā­ro­pā­krāṃ­taṃ kva­ci­nne­ti <lb n="54,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,15</span>vaktuṃ yuktaṃ | tato yadyatra vi­pa­rī­ta­sa­mā­ro­pa­vi­ru­ddhaṃ tattatra ni­ścā­yā­tma­kaṃ ya­thā­nu­me­ye­'­rthe­'­nu­mā­na­jñā­naṃ | vi­pa­rī­ta­sa­mā­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="54,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,16</span>pa­vi­ru­ddhaṃ ca nīlādau da­rśa­na­mi­ti vya­va­sā­yā­tma­ka­me­va bu­ddhyā­ma­he | ni­śca­ya­he­tu­tvā­dda­rśa­naṃ nīlādau vi­pa­rī­ta­sa­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,17</span>ro­pa­vi­ru­ddhaṃ na pu­na­rni­śca­yā­tma­ka­tvā­t ta­to­'­nya­thā­nu­pa­pa­ttiḥ sā­dha­na­syā­ni­ści­te­ti māmaṃsthāḥ yo­gi­pra­tya­kṣe­'­sya <lb n="54,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,18</span>vi­pa­rī­ta­sa­mā­ro­pa­sya pra­saṃ­gā­t tena ta­syā­vi­ro­dhā­t | pareṣāṃ tu tasyāpi ni­śca­yā­tma­ka­tvā­tte­na virodhaḥ siddha eva | <lb n="54,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,19</span>tathā ni­śca­ya­he­tu­nā da­rśa­ne­na viruddhaṃ pra­ti­pā­da­ya­taḥ sva­ma­ta­vi­ro­dhaḥ syāt | ni­śca­yā­ro­pa­ma­na­so­rbā­dhya­bā­dha­ka­bhā­va iti <lb n="54,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,20</span>dha­rma­kī­rte­ra­bhi­ma­ta­tvā­t da­rśa­nā­ro­pa­yo­rvi­ro­dhā­bhā­va­si­ddheḥ | nanu cā­rtha­da­rśa­na­sya ni­śca­yā­tma­ka­tve sādhye pra­tya­kṣa­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="54,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,21</span>rodhaḥ saṃ­hṛ­ta­sa­ka­la­vi­ka­lpa­da­śā­yāṃ rū­pā­di­da­rśa­na­syā­ni­śca­yā­tma­ka­syā­nu­bha­vā­t | taduktaṃ — </p><lg n="a_11"><l><lb n="54,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,22</span>saṃhṛtya sa­rva­ta­ściṃ­tāṃ sti­mi­te­nāṃ­ta­rā­tma­nā | </l><l><lb n="54,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,23</span>sthi­to­'­pi cakṣuṣā rū­pa­mī­kṣa­te sākṣajā matiḥ || 1 || iti | </l></lg><p n="a_12" rend="justify"><lb n="54,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,24</span>ta­thā­nu­mā­na­vi­ro­dho­'­pi vyu­cchi­tta­ciṃ­tā­va­sthā­yāṃ­–­iṃ­dri­yā­da­rtha­ga­tau ka­lpa­nā­nu­pa­la­bdheḥ | tatra ka­lpa­nā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="54,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,25</span>dbhāve pu­na­sta­tsmṛ­ti­pra­saṃ­gaḥ tadā vi­ka­lpi­ta­ka­lpa­nā­va­t — ta­da­pyu­ktaṃ — </p><lg n="a_13"><l><lb n="54,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,26</span>pu­na­rvi­ka­lpa­ya­n kiṃ­ci­dā­sī­nme ka­lpa­ne­dṛ­śī | </l><l><lb n="54,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,27</span>iti vetti na pū­rvo­ktā­va­sthā­yā­miṃ­dri­yā­dga­tau || 1 || – iti</l></lg><p n="a_14" rend="justify"><lb n="54,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,28</span>ta­de­ta­da­pi dha­rma­kī­rte­ra­pa­rī­kṣi­tā­bhi­dhā­naṃ pra­tya­kṣa­to ni­rvi­ka­lpa­da­rśa­nā­pra­si­ddha­tvā­t | saṃ­hṛ­ta­sa­ka­la­vi­ka­lpā<span type="hard-break">- </span><lb n="54,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,29</span>vasthā hyaśvaṃ vi­ka­lpa­ya­to go­da­rśa­nā­va­sthā | na ca tadā go­da­rśa­na­ma­vya­va­sā­yā­tma­kaṃ punaḥ sma­ra­ṇā­bhā­va­pra­saṃ­gā­t | <lb n="54,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,30</span>tasya saṃ­skā­ra­kā­ra­ṇa­tva­vi­ro­dhā­t kṣa­ṇi­ka­tvā­di­va­t | vya­va­sā­yā­tma­na eva da­rśa­nā­t | saṃ­skā­ra­sya sma­ra­ṇa­sya <lb n="54,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,31</span>ca saṃ­bha­vā­t a­nya­ta­sta­da­nu­pa­pa­tteḥ | daduktaṃ — </p><lg n="a_15"><l><lb n="54,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,32</span>vya­va­sā­yā­tma­no dṛṣṭeḥ saṃskāraḥ smṛ­ti­re­va vā | </l><l><lb n="54,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,33</span>dṛṣṭe dṛ­ṣṭa­sa­jā­tī­ye nānyathā kṣa­ṇi­kā­di­va­t || 1 || </l></lg><p n="a_16" rend="justify"><lb n="54,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,34</span>atha mataṃ — a­bhyā­sa­pra­ka­ra­ṇa­bu­ddhi­pā­ṭa­vā­rthi­tve­bhyo ni­rvi­ka­lpa­kā­da­pi da­rśa­nā­nnī­lā­dau saṃskāraḥ smaraṇaṃ <lb n="54,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,35</span>co­tpa­dya­te na punaḥ kṣa­ṇi­kā­dau ta­da­bhā­vā­t | vya­va­sā­yā­tma­no­'­pi pra­tya­kṣā­tta­ta eva saṃ­skā­ra­sma­ra­ṇo­pa­pa­tteḥ | <lb n="54,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 54,36</span>te­ṣā­ma­bhā­ve niścite 'pi vastuni ni­ya­me­na saṃ­skā­rā­de­ra­bhā­vā­t teṣāṃ vya­va­sā­yā­tma­ka­sa­ma­kṣa­vā­di­no­'­pi ni­ya­ma­to<span type="hard-break">- </span><pb n="55"/><lb n="55,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,01</span> bhyu­pa­ga­ma­nī­ya­tvā­t iti ? tadapi pha­lgu­prā­yaṃ bhū­yo­da­rśa­na­la­kṣa­ṇa­syā­bhyā­sa­sya kṣa­ṇa­kṣa­yā­dau sutarāṃ sa­dbhā­vā­t | <lb n="55,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,02</span>pu­na­pu­na­rvi­ka­lpo­tpā­da­rū­pa­sya cā­bhyā­sa­sya paraṃ pra­tya­si­ddha­tvā­t tatraiva vi­va­dā­t | kṣa­ṇi­kā­kṣa­ṇi­ka­vi­cā­ra­ṇā­yāṃ kṣaṇi<span type="hard-break">- </span><lb n="55,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,03</span>ka­pra­ka­ra­ṇa­syā­pi bhāvāt | bu­ddhi­pā­ṭa­vaṃ tu nīlādau kṣa­ṇa­kṣa­yā­dau ca samānaṃ ta­dda­rśa­na­syā­naṃ­śa­tvā­t | tatra pāṭavā<span type="hard-break">- </span><lb n="55,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,04</span>pā­ṭa­va­yo­rbhe­de ta­dbu­ddhe­ra­pi bhe­dā­pa­tteḥ­, vi­ru­ddha­dha­rmā­dhyā­sā­t | ta­thā­vi­dha­ta­dvā­sa­nā­khya­ka­rma­va­śā­dbu­ddheḥ pa­ṭa­vā­pā­ṭa­ve syātāṃ, <lb n="55,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,05</span>i­tya­pya­ne­nā­pā­staṃ ta­tka­rma­sa­dbhā­va­yo­ra­pi vi­ru­ddha­dha­rma­yo­ra­naṃ­śa­bu­ddhā­ve­ka­syā­ma­saṃ­bha­vā­t | ya­tpu­na­ra­rthi­tvaṃ ji­jñā­si­ta­tvaṃ <lb n="55,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,06</span>ta­tkṣa­ṇi­ka­vā­di­naḥ kṣa­ṇi­ka­tve­'­stye­va nī­lā­di­va­t | ya­tpu­na­ra­bhi­la­ṣi­tṛ­tva­ma­rthi­tvaṃ tanna vya­va­sā­ya­ja­na­na­ni­baṃ­dha­naṃ <lb n="55,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,07</span>kva­ci­da­na­bhi­la­ṣi­te­'­pi vastuni kasya ci­du­dā­sī­na­sya sma­ra­ṇa­pra­tī­teḥ — iti nā­bhyā­sā­di­bhyaḥ kva­ci­de­va saṃskāra<span type="hard-break">- </span><lb n="55,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,08</span>jananaṃ — a­naṃ­śa­jñā­na­jñe­ya­vā­di­no ghaṭate | parasya tu ba­hi­raṃ­ta­ra­ne­kā­tma­ka­ta­ttva­vā­di­no na kiṃ­ci­da­nu­pa­pa­nnaṃ sarvathai<span type="hard-break">- </span><lb n="55,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,09</span>katra vya­va­sā­yā­vya­va­sā­ya­yoḥ­, a­vā­yā­na­vā­yā­khya­yoḥ­, saṃ­skā­rā­saṃ­skā­ra­yoḥ­, dhā­ra­ṇe­ta­rā­bhi­dhā­na­yoḥ­, sma­ra­ṇā­sma­ra­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="55,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,10</span>yo­ścā­na­bhyu­pa­ga­mā­t | ta­dbhe­dā­tka­thaṃ­ci­dbo­dha­bo­dhya­yo­rbhe­da­pra­si­ddheḥ | </p><p n="a_17" rend="justify"><lb n="55,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,11</span>sau­ga­ta­syā­pi vyā­vṛ­tti­bhe­dā­dbhe­do­pa­ga­mā­da­do­ṣo­yaṃ ta­thā­hi­–­nī­la­tva­ma­nī­la­tva­vyā­vṛ­ttiḥ­, kṣā­ṇi­ka­tva­ma­kṣa­ṇi­ka­tva­vyā<span type="hard-break">- </span><lb n="55,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,12</span>vṛ­tti­ru­cya­te ta­trā­nī­la­vyā­vṛ­ttau nī­la­vya­va­sā­ya­sta­dvā­sa­nā­pra­bo­dhā­du­tpa­nno na pu­na­ra­kṣa­ṇi­ka­vyā­vṛ­ttau kṣa­ṇi­ka­vya­va­sā­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="55,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,13</span>statra ta­dvā­sa­nā­pra­bo­dhā­bhā­vā­t | na cā­na­yo­rvyā­vṛ­ttyo­ra­bhe­daḥ saṃ­bha­va­ti vyā­va­rtya­mā­na­yo­ra­bhe­da­pra­saṃ­gā­t | na ca ta­dbhe­dā­dva<span type="hard-break">- </span><lb n="55,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,14</span>stuno bhedaḥ tasya ni­raṃ­śa­tvā­t anyathā a­na­va­sthā­pra­saṃ­gā­t iti pare manyaṃte tepi na sa­tya­vā­di­naḥ sva­bhā­va­bhe­dā­bhā­ba­ve <lb n="55,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,15</span>vastuno vyā­vṛ­tti­bhe­dā­saṃ­bha­vā­t | nī­la­sva­la­kṣa­ṇaṃ hi yena sva­bhā­ve­nā­nī­lā­dvyā­vṛ­ttaṃ tainaiva ya­dya­kṣa­ṇi­kā­dvyā­va­rte­ta <lb n="55,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,16</span>tadā nī­lā­kṣa­ṇi­ka­yo­re­ka­tvā­pa­tte­sta­dvyā­vṛ­ttyo­re­ka­tva­pra­saṃ­gaḥ | sva­bhā­vāṃ­ta­re­ṇa tattato vyā­vṛ­tta­mi­ti vacane tu siddhaḥ <lb n="55,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,17</span>sva­la­kṣa­sya sva­bhā­va­bhe­daḥ kathaṃ ni­rā­kri­ya­te ? | yadi punaḥ sva­bhā­va­bhe­do­'­pi vastuno ta­tsva­bhā­va­vyā­vṛ­ttyā <lb n="55,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,18</span>kalpita eveti mataṃ ? tadā pa­ri­ka­lpi­ta­sva­bhā­vāṃ­ta­ra­ka­lpa­nā­yā­ma­na­va­sthā­nu­ṣa­jye­ta | ta­thā­hi­–­a­nī­la­sva­bhā­vā<span type="hard-break">- </span><lb n="55,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,19</span>nya­vyā­vṛ­tti­ra­pi sva­bhā­vāṃ­ta­re­ṇa a­nya­vyā­vṛ­tti­rū­pe­ṇa vaktavyā | sāpi ta­da­nya­vyā­vṛ­tti­sva­bhā­vāṃ­ta­re­ṇa ta­thā­vi­dhe<span type="hard-break">- </span><lb n="55,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,20</span>neti na kvacid vya­va­ti­ṣṭha­te | </p><p n="a_18" rend="justify"><lb n="55,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,21</span>ka­ści­dā­ha — tata eva sa­ka­la­vi­ka­lpa­vā­ggo­ca­rā­tī­taṃ vastu vi­ka­lpa­śa­bdā­nāṃ vi­ṣa­ya­syā­nya­vyā­vṛ­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="55,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,22</span>rūpasya a­nā­dya­vi­dyo­pa­ka­lpi­ta­sya sarvathā vicārā '­sa­ha­tvā­t | vi­cā­ra­sa­ha­tve vā ta­da­va­stu­tva­vi­ro­dhā­t iti <lb n="55,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,23</span>sopi na sa­mya­gvā­dī da­rśa­na­vi­ṣa­ya­syā­pya­va­stu­tva­pra­saṃ­gā­t tasyāpi śa­bda­vi­ka­lpa­vi­ṣa­ya­va­t vi­cā­rā­sa­ha­tvā­vi­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="55,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,24</span>dhāt | tathāhi — nī­la­sva­la­kṣa­ṇaṃ su­ga­te­ta­raṃ­ja­na­da­rśa­na­vi­ṣa­ya­tā­mu­pa­ga­ccha­t ki­me­ke­na sva­bhā­ve­na nā­nā­sva­bhā­ve­na <lb n="55,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,25</span>vā dṛśyaṃ syāt ? ta­dya­dye­ke­na sva­bhā­ve­na tadā yadeva su­ga­ta­dṛ­śya­tvaṃ ta­de­ve­ta­ra­ja­na­dṛ­śya­tva­mi­tyā­yā­taṃ a­śe­ṣa­sya <lb n="55,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,26</span>jagataḥ su­ga­ta­tvaṃ | ya­cce­ta­ra­ja­na­dṛ­śya­tvaṃ tadeva su­ga­ta­dṛ­śya­tva­mi­ti sa­ka­la­sya su­ga­ta­sye­ta­ra­ja­na­tvā­pa­tteḥ sugata<span type="hard-break">- </span><lb n="55,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,27</span>ra­hi­ta­ma­khi­laṃ syāt | a­thai­ta­smā­ddo­ṣā­dvi­bhya­tā nā­nā­sva­bhā­ve­na su­ga­te­ta­ra­ja­na­dṛ­śya­tvaṃ pra­ti­pā­dya­te tadā nīla<span type="hard-break">- </span><lb n="55,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,28</span>sva­la­kṣa­ṇa­sya dṛ­śya­sva­bhā­va­bhe­daḥ ka­tha­ma­pa­hnu­ye­ta ? na ca dṛśyaṃ rū­pa­ma­ne­kaṃ ka­lpi­ta­mi­ti śakyaṃ vaktuṃ dṛśyasya <lb n="55,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,29</span>ka­lpi­ta­tva­vi­ro­dhā­t | atha manyethāḥ sva­la­kṣa­ṇa­sya dṛśyatvaṃ svā­kā­rā­rpa­ka­tva­vyā­vṛ­tti­rū­paṃ nā­nā­dṛ­ṣṭṝ­vya­pe­kṣa­yā­'­ne­kaṃ <lb n="55,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,30</span>gha­ṭā­ma­ṭa­tye­va ta­da­bhā­ve nā­nā­dṛ­ṣṭa­da­rśa­na­vi­ṣa­ya­tāṃ sva­la­kṣa­ṇaṃ nā­skaṃ­de­t | na ca pa­ra­mā­rtha­to darśanaṃ dṛ­śya­vi­ṣa­yaṃ <lb n="55,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,31</span>sa­rva­jñā­nāṃ sva­rū­pa­mā­tra­pa­rya­va­si­ta­tvā­t | u­pa­cā­rā­de­va ba­hi­rvi­ṣa­ya­tā­vya­va­hā­rā­t iti ta­da­pya­sa­t vastunaḥ svā<span type="hard-break">- </span><lb n="55,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,32</span>kā­rā­rpa­ka­tva­syā­pi pū­rva­pa­rya­nu­yo­gā­na­ti­kra­mā­t | taddhi sva­la­kṣa­ṇaṃ yena sva­bhā­ve­na su­ga­ta­da­rśa­nā­ya svā­kā­ra­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="55,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,33</span>rpayati te­nai­ve­ta­ra­ja­na­da­rśa­nā­ya sva­bhā­vāṃ­ta­re­ṇa vā ? yadi tenaiva tadā tadeva su­ga­te­ta­ra­ja­na­da­rśa­nai­ka­tva­mā­pa­nī­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="55,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,34</span>dyate tathā ca sarvasya su­ga­ta­tvaṃ i­ta­ra­ja­na­tvaṃ vā du­rni­vā­ra­tā­mā­ca­nī­skaṃ­dya­te | sva­bhā­vāṃ­ta­re­ṇa svā­kā­rā­rpa­ka­tve <lb n="55,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,35</span>sa eva vāstavaḥ sva­bhā­va­bhe­daḥ sva­la­kṣa­ṇa­syā­kṣu­ṇṇta­yā kathaṃ pra­ti­kṣi­pya­te ? | yatpunaḥ svā­kā­rā­rpa­ka­tva­ma­pi na <lb n="55,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 55,36</span>vastunaḥ pa­ra­mā­rtha­pa­tha­pra­sthāṃ­yi sa­ma­va­sthā­pya­te sva­rū­pa­mā­tra­vi­ṣa­ya­tvā­t sa­ka­la­saṃ­ve­da­nā­nā­mi­ti mataṃ tadapi <pb n="56"/><lb n="56,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,01</span> du­ru­pa­pā­da­me­va teṣāṃ vai­ya­rthya­pra­sa­gāṃ­t | jñānaṃ hi jñe­ya­pra­si­ddhya­rthaṃ pre­kṣā­va­tā­ma­nvi­ṣya­te pra­kā­śya­pra­si­ddhya­rthaṃ pradīpā<span type="hard-break">- </span><lb n="56,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,02</span>divat | na punaḥ sva­rū­pa­pra­si­ddhya­rthaṃ pra­dī­pa­va­de­ve­ti | ba­hi­ra­rthā­vi­ṣa­ya­tve sa­ka­la­saṃ­ve­da­nā­nāṃ ka­tha­mi­va vaiyarthyaṃ <lb n="56,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,03</span>na syāt ? ni­rvi­ṣa­ya­sva­pnā­di­saṃ­ve­da­nā­nā­ma­pi sā­rtha­ka­tva­pra­saṃ­gā­t sva­rū­pa­pra­kā­śa­na­sya pra­yo­ja­na­sya sarvatra <lb n="56,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,04</span>bhāvāt | kiṃ ca su­ga­ta­saṃ­ve­da­na­syā­pi sva­rū­pa­mā­tra­pa­rya­va­si­tā­yāṃ ka­tha­mi­va sugataḥ sa­rva­da­rśī­ṣya­te pṛ­tha­gja­na­va­t | <lb n="56,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,05</span>pṛ­tha­gja­no vā kathaṃ na sa­rva­da­rśī su­ga­ta­va­da­nu­ma­nye­ta ? sva­rū­pa­mā­tra­pa­rya­va­si­tā­yāḥ ta­tsaṃ­ve­da­ne­'­pi sa­dbhā­vā­t | <lb n="56,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,06</span>yadi pu­na­rvā­sta­va­tvaṃ sa­ka­la­ve­di­tvaṃ tā­thā­ga­ta­syo­ra­rī­kri­ya­te saṃvṛttyā tasya vya­va­hā­ri­bhiḥ saṃ­vya­va­ha­ra­ṇā­t <lb n="56,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,07</span>ta­da­vya­ha­ra­ṇe ta­dva­ca­na­sya sa­tya­tā­vya­va­hā­rā­nu­pa­pa­tteḥ sa­ka­la­jñā­na­ra­hi­ta­pu­ru­ṣo­pa­de­śā­dvi­pra­laṃ­bha­na­śaṃ­ka­na­pra­saṃ­gā­t | <lb n="56,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,08</span>taduktaṃ — </p><lg n="a_19"><l><lb n="56,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,09</span>jñā­na­vā­n mṛgyate ka­ści­tta­du­kta­pra­ti­pa­tta­ye | </l><l><lb n="56,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,10</span>a­jño­pa­de­śa­ka­ra­ṇe vi­pra­laṃ­bha­na­śāṃ­ki­bhiḥ || 1 || iti</l></lg><p n="a_20" rend="justify"><lb n="56,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,11</span>pra­ti­pa­dye­ta tathāpi su­ga­te­ta­ra­vya­va­hā­ra­si­ddhiḥ su­ga­ta­va­di­ta­ra­ja­na­syā­pi saṃvṛttyā sa­ka­la­ve­di­tva­ka­lpa<span type="hard-break">- </span><lb n="56,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,12</span>nā­nu­ṣaṃ­gā­t | sa­ka­la­pa­dā­rthe­bhyaḥ su­ga­ta­sya saṃ­ve­da­no­da­yā­t sa­ka­lā­rtha­jña­tā yuktā ka­lpa­yi­tuṃ na pu­na­ri­ta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="56,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,13</span>janasya pra­ti­ni­ya­ta­pa­dā­rthā­de­va ta­dve­da­no­tpa­tte­ri­ti cet ? na su­ga­ta­jñā­na­syāṃ­pi sa­ka­la­pa­dā­rtha­ja­nya­tvā­si­ddheḥ | <lb n="56,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,14</span>sa­ma­sa­ma­ya­va­rti­pa­dā­rtha­ja­nya­tvā­saṃ­bha­vā­t | yadi pu­na­ra­nā­dya­tī­ta­pa­dā­rthe­bhyo bha­vi­ṣya­da­naṃ­tā­rthe­bhyaḥ sāṃ­pra­ti­kā­rthe<span type="hard-break">- </span><lb n="56,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,15</span>bhyaśca sa­ka­le­bhyaḥ su­ga­ta­saṃ­ve­da­na­syo­tpa­ttiḥ a­khi­lā­vi­dyā­tṛ­ṣṇā­vi­nā­śā­du­pa­pa­dya­ta eva a­sma­dā­di­saṃ­ve­da<span type="hard-break">- </span><lb n="56,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,16</span>nā­dvi­śi­ṣṭa­tvā­tta­sye­ti mataṃ ? tadā ki­me­ke­na sva­bhā­ve­na kā­la­tra­ya­va­rti­pa­dā­rthaiḥ su­ga­ta­vi­jñā­na­mu­tpa­dya­te <lb n="56,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,17</span>nā­nā­sva­bhā­vai­rvā ? ya­dye­ke­na sva­bhā­ve­na­, e­ke­nā­rthe­na su­ga­ta­jñā­na­mu­pa­ja­nya­te tenaiva sa­ka­la­pa­dā­rthaiḥ tadā <lb n="56,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,18</span>sa­ka­la­pa­dā­rthā­nā­me­ka­rū­pa­tā­pa­ttiḥ | su­ga­ta­vi­jñā­na­sya vā ta­de­ka­pa­dā­rtha­ja­nya­tva­si­ddhi­ri­ti ne­ta­ra­ja­na<span type="hard-break">- </span><lb n="56,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,19</span>saṃ­ve­da­nā­tta­sya viśeṣaḥ siddhyet | a­thā­nye­na sva­bhā­ve­nai­kā­rthaḥ su­ga­ta­jñā­na­mu­pa­ja­na­ya­ti pa­dā­rthāṃ­ta­rā­ṇi tu svabhāvāṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="56,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,20</span>ta­rai­sta­du­pa­ja­na­yaṃ­ti iti ma­ti­rbha­va­tāṃ tarhi su­ga­ta­jñā­na­ma­naṃ­ta­sva­bhā­va­me­ka­mā­yā­taṃ | ta­dva­tsa­ka­laṃ vastu ka­tha­ma­naṃ­tā­tma<span type="hard-break">- </span><lb n="56,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,21</span>katāṃ na svī­ku­ryā­di­ti ciṃ­ta­nī­yaṃ | e­ka­sya­ne­ka­sva­bhā­va­tva­vi­ro­dhā­nnai­ka­ma­ne­kā­tma­ka­mi­ti cet ? ka­tha­mi­dā­nīṃ <lb n="56,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,22</span>su­ga­ta­vi­jñā­na­me­ka­pa­dā­rtha­ja­nyaṃ nā­nā­rū­pa­tāṃ vibharti ? | yadi pu­na­ra­ta­jja­nya­rū­pa­vyā­vṛ­ttyā ta­jja­nya­rū­pa­pa­ri­ka­lpa­nā­nna <lb n="56,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,23</span>tattvataḥ su­ga­ta­saṃ­ve­da­na­ma­ne­ka­rū­pa­tā­krāṃ­ta­mi­tyā­kū­taṃ ? tadā na pa­ra­mā­rtha­taḥ su­ddho­da­ni­ta­na­ya­vi­jñā­na­ma­khi­la­pa­dā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="56,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,24</span>janyaṃ, iti kutaḥ pṛ­tha­gja­na­saṃ­ve­da­nā­da­sya viśeṣaḥ sa­ma­va­ti­ṣṭha­te ? | tataḥ su­ga­ta­vi­jñā­na­dṛ­śya­tā­mi­ta­ra­ja­na­vi­jñā­na­vi­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="56,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,25</span>yatāṃ ca ekasya nī­lā­di­sva­la­kṣa­ṇa­syā­ne­kā­kā­rā­ma­pi sva­ya­mu­ra­rī­ku­rva­tā nī­la­sva­la­kṣa­ṇa­kā­di­rū­pa­tā­pi dṛ­śyā­dṛ­śya<span type="hard-break">- </span><lb n="56,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,26</span>tva­la­kṣa­ṇā svī­ka­rta­vyā­, tathā ca nīlādau da­rśa­na­ma­nya­dvya­va­sā­yā­tma­kaṃ saṃ­skā­ra­sma­ra­ṇa­kā­ra­ṇaṃ ta­dvi­pa­rī­da­rśa­nā­da­va<span type="hard-break">- </span><lb n="56,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,27</span>bo­ddha­vyaṃ­, iti na pra­tya­kṣa­pra­si­ddhaṃ ni­rvya­va­sā­yā­tma­ka­tva­ma­dhya­kṣa­jñā­na­sya | nā­pya­nu­mā­na­pra­si­ddhaṃ go­da­rśa­na­sa­ma­ye­'­śva­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="56,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,28</span>lpa­nā­va­t go­da­rśa­na­syā­pi vya­va­sā­yā­tma­ka­tvo­pa­pa­tteḥ | pu­na­rvi­ka­lpa­ya­taḥ ta­da­nu­sma­ra­ṇa­syā­nya­thā­nu­pa­pa­tteḥ | <lb n="56,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,29</span>tathā hi ya­nni­rvya­va­sā­yā­tma­kaṃ jñānaṃ ta­nno­tta­ra­kā­la­ma­nu­sma­ra­ṇa­ja­na­na­sa­ma­rthaṃ yathā pa­rā­bhi­ma­taṃ sva­rga­prā­pa­ṇa­śa­ktyā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="56,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,30</span>darśanaṃ tathā cā­śva­vi­ka­lpa­kā­le go­da­rśa­na­mi­ti ta­da­nu­sma­ra­ṇa­ja­na­na­sa­ma­rthaṃ na syāt bhavati ca pu­na­rvi­ka­lpa­ya­ta<span type="hard-break">- </span><lb n="56,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,31</span>sta­da­nu­sma­ra­ṇaṃ ta­smā­dvya­va­sā­yā­tma­ka­mi­ti niścayaḥ | tadevaṃ vya­va­sā­yā­tma­ka­tve sādhye sa­mya­gjñā­naṃ sādhanaṃ <lb n="56,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,32</span>na vya­bhi­ca­ra­ti kasya cidapi sa­mya­gjñā­na­syā­vya­va­sā­yā­tma­ka­tva­pra­mā­ṇa­bā­dhi­ta­tvā­di­ti sthitaṃ | </p><p n="a_21" rend="justify"><lb n="56,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,33</span>ye tvāhuḥ — svā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­ka­tve sādhye sa­mya­gjñā­na­sya hetorna pra­yo­ja­ka­tvaṃ sarvasya sa­mya­gjñā­na­syā<span type="hard-break">- </span><lb n="56,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,34</span>rtha­vya­va­sā­ya­ya­maṃ­ta­ra­ṇai­va sa­mya­gjñā­na­tva­si­ddheḥ | tathā hi — vi­vā­dā­dhyā­si­taṃ sa­mya­gjñā­naṃ nā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­kaṃ <lb n="56,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,35</span>jñā­na­tvā­t­, sva­vya­va­sā­yā­tma­ka­tvā­t | yadjñānaṃ sva­vya­va­sā­yā­tma­kaṃ vā ta­nnā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­kaṃ yathā sva­pnā­di­jñā­naṃ tathā <lb n="56,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 56,36</span>ca vi­pa­dā­va­nnaṃ jñānaṃ ji­na­pa­ti­ma­tā­nu­sā­ri­bhaḥ­, a­bhya­nu­jñā­taṃ ta­smā­nnā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­ka­mi­ti tepi na prātīti<span type="hard-break">- </span><pb n="57"/><lb n="57,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,01</span> kā­va­di­naḥ jā­gṛ­dda­śā­bhā­vi­naḥ sa­mī­cī­na­vi­jñā­na­syā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­ka­tva­pra­tī­teḥ | ta­syā­rthā­vya­va­sā­yā­tma­ka­tve<span type="hard-break">- </span><lb n="57,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,02</span>ta­to­'­rthe pra­vṛ­ttya­bhā­va­pra­saṃ­gā­t | pra­tī­ya­te ca sa­mya­gjñā­nā­da­rthe pra­vṛ­tti­ra­vi­saṃ­vā­di­nī ta­smā­da­rtha­vya­va­sā­yā­tma­kaṃ <lb n="57,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,03</span>tadarthe pra­vṛ­ttya­nya­thā­nu­pa­pa­tteḥ | mi­thyā­jñā­nā­da­pya­rthe pra­vṛ­tti­da­rśa­nā­da­ne­kāṃ­taḥ ? iti cenna tasyāḥ pra­vṛ­ttyā­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="57,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,04</span>tvāt, vya­va­si­tā­rtha­prā­pti­ni­mi­tta­tvā­bhā­vā­t | vya­va­si­ta­ma­rthaṃ prā­pa­yi­tuṃ samarthā hi saṃyak pravṛttiḥ sā ca mithyā<span type="hard-break">- </span><lb n="57,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,05</span>jñā­nā­nno­pa­pa­dya­ta iti na vya­bhi­cā­raḥ | ya­ccā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­ka­tva­ni­rā­ka­ra­ṇa­pra­va­ṇa­ma­nu­mā­naṃ tatsvārthaṃ vya­va­sya­ti vā <lb n="57,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,06</span>na vā ? pra­tha­ma­vi­ka­lpe te­nai­vā­nai­kāṃ­ti­kaṃ sā­dha­na­mā­pa­dye­ta tasya jñānatve sva­vya­va­sā­yā­tma­ka­tve­'­pi sva­sā­dhyā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="57,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,07</span>vya­va­sā­yā­tma­ka­tva­si­ddheḥ | dvi­tī­ya­vi­ka­lpe­'­pi nā­to­'­nu­mā­nā­di­ṣṭa­si­ddhiḥ sva­sā­dhyā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­ka­tvā­t anu<span type="hard-break">- </span><lb n="57,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,08</span>mā­nā­bhā­sa­va­t | tataḥ kiṃ bahunā sarvasya kiṃ­ci­di­ṣṭaṃ sā­dha­ya­taḥ sva­ya­ma­ni­ṣṭaṃ vā dū­ṣa­ya­taḥ ku­ta­ści­tpra­mā­ṇā­t <lb n="57,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,09</span>ta­syā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­ka­tvā­bhya­nu­jñā­na­ma­va­śyaṃ­bhā­vi ta­syā­rthā­vya­va­sā­yā­tma­ka­tve sve­ṣṭā­ni­ṣṭa­sā­dha­na­dū­ṣa­ṇā­nu­pa­pa­tteḥ | para<span type="hard-break">- </span><lb n="57,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,10</span>pra­si­ddhyā­rtha­vya­va­sā­yi­naḥ pra­mā­ṇa­syā­bhya­nu­jñā­nā­da­do­ṣa iti cet ? tarhi paraṃ pra­ti­pā­dya­se vā na vā? yadi na <lb n="57,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,11</span>pra­ti­pā­dya­se kathaṃ pa­ra­prā­si­ddhyā kva­ci­da­bhyu­nu­jñā­naṃ ? taṃ na pra­ti­pā­dya­se ta­tpra­si­ddhyā ca kiṃ­ci­da­bhya­nu­jā­nā­sī­ti <lb n="57,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,12</span>ka­tha­ma­nu­nma­ttaḥ ? | atha paraṃ pra­ti­pā­dya­se tarhi yataḥ pra­mā­ṇā­tta­tpra­ti­pa­ttiḥ ta­tsva­kī­yā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­kaṃ siddhaṃ <lb n="57,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,13</span>ta­syā­vya­va­sā­yā­tma­ka­tve tena pa­ra­pra­ti­pa­tte­ra­yo­gā­t | yadi punaḥ pa­rā­bhyu­pa­ga­māṃ­ta­rā­tpa­ra­pra­ti­pa­tti­ri­ti mataṃ tadāpya<span type="hard-break">- </span><lb n="57,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,14</span>nivṛttaḥ pa­rya­nu­yo­gaḥ tasyāpi pa­rā­bhyu­pa­ga­māṃ­ta­ra­sya pra­ti­pa­ttya­pra­ti­pa­tti­pū­rva­ka­tve pū­rvo­kta­dū­ṣa­ṇā­na­ti­kra­mā­t | </p><p n="a_22" rend="justify"><lb n="57,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,15</span>syānmataṃ na ba­hi­ra­rthāḥ pa­ra­mā­rtha­taḥ saṃti ta­tpra­tya­yā­nāṃ ni­rā­laṃ­ba­na­tvā­t sva­pna­pra­tya­ya­va­t sa­tā­nāṃ­ta­ra­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="57,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,16</span>jñā­nā­nā­ma­pi a­sa­ttvā­t | tatra sva­rū­pa­mā­tra­vya­va­sā­yā­tma­ka­me­va vi­jñā­na­mi­ti ta­da­pya­sā­raṃ tathāhi — sa­rva­pra­tya<span type="hard-break">- </span><lb n="57,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,17</span>yānāṃ ni­rā­laṃ­ba­na­tvaṃ na tā­va­tpra­tya­kṣa­taḥ siddhyati tasya ta­dvi­ṣa­ya­tvā­t | vi­vā­dā­pa­nnāḥ pratyayā ni­rā­laṃ­ba­nā eva <lb n="57,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,18</span>pra­tya­ya­tvā­t sva­pneṃ­dri­jā­lā­di­va­di­ti a­nu­mā­nā­nni­rā­laṃ­va­na­tva­si­ddhiṃ­ri­tya­pi mithyā sva­saṃ­tā­na­pra­tya­ye­na vya­bhi­cā­rā­t | <lb n="57,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,19</span>tasyāpi saṃ­tā­nāṃ­ta­ra­pra­tya­ya­va­tpa­kṣī­ka­ra­ṇe ki­mi­da­ma­nu­mā­na­jñā­naṃ sva­sā­dhyā­rthā­laṃ­ba­naṃ ni­rā­laṃ­ba­naṃ vā ? pra­tha­ma­pa­kṣe tenaivā<span type="hard-break">- </span><lb n="57,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,20</span>nai­kāṃ­ti­ka­tvaṃ pra­tya­ya­tvaṃ | dvi­tī­ya­ka­lpa­nā­yāṃ nāto ni­rā­laṃ­ba­na­tva­si­ddhiḥ | pa­ra­bra­hma­sva­rū­pa­si­ddhi­re­va sa­ka­la­bhe­da­pra­tya­yā­nāṃ <lb n="57,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,21</span>ni­rā­laṃ­ba­na­tva­si­ddhiḥ­? ityapi na vya­va­ti­ṣṭha­te pa­ra­bra­hma­ṇa e­vā­pra­si­ddheḥ | taddhi svato vā siddhyet parato vā ? <lb n="57,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,22</span>na tā­va­tsva­ta eva vi­pra­ti­pa­ttya­bhā­va­pra­saṃ­gā­t | pa­ra­ta­śce­da­nu­mā­nā­dā­ga­mā­dvā ? ya­dya­nu­mā­nā­t ki­ma­trā­nu­mā­na­mi­tya­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="57,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,23</span>dhīyatāṃ | vi­vā­dā­pa­nno­'­rthaḥ pra­ti­bhā­sāṃ­taḥ praviṣṭa eva pra­ti­bhā­sa­mā­na­tvā­t | yo yaḥ pra­ti­bhā­sa­mā­naḥ sa sa prati<span type="hard-break">- </span><lb n="57,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,24</span>bhāsāṃtaḥ praviṣṭa eva dṛṣṭaḥ yathā pra­ti­bhā­sa­syā­tmā pra­ti­bhā­sa­mā­na­śca sa­ka­lo­'­rtha­śce­ta­nā­ce­ta­nā­tma­ko vi­vā­dā­pa­nnaḥ <lb n="57,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,25</span>ta­smā­tpra­ti­bhā­sāṃ­taḥ­pra­vi­ṣṭha e­ve­tya­nu­mā­naṃ na samyak dharmi<span type="hard-break">-</span>hetu<span type="hard-break">-</span>dṛ­ṣṭāṃ­tā­nāṃ pra­ti­bhā­sāṃ­taḥ­pra­vi­ṣṭa­tve sā­dhyāṃ­taḥ­pā­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="57,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,26</span>tvena a­nu­mā­no­tthā­nā­yo­gā­t | pra­ti­bhā­sāṃ­taḥ pra­vi­ṣṭa­tvā­bhā­ve tai­re­ve­ti he­to­rvya­bhi­cā­rā­t | yadi pu­na­ra­nā­dya­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="57,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,27</span>dyā­vā­sa­nā­va­lā­ddha­rmi<span type="hard-break">-</span>hetu<span type="hard-break">-</span>dṛṣṭāṃtāḥ pra­ti­bhā­sa­ba­hi­rbhū­tā iva ni­ścī­yaṃ­te pra­ti­pā­dya­prā­ti­pā­da­ka­sa­bhya­sa­bhā­pa­ti­ja­na­va­t | <lb n="57,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,28</span>ta­to­'­nu­mā­na­ma­pi saṃ­bha­va­tye­va sa­ka­lā­nā­dya­vi­dyā­vi­lā­sa­vi­la­ye tu pra­ti­bhā­sāṃ­taḥ­pra­vi­ṣṭa­ma­khi­laṃ pra­ti­bhā­sa­me­ve­ti vipra<span type="hard-break">- </span><lb n="57,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,29</span>ti­pa­ttya­saṃ­bha­vā­t | pra­ti­pā­dya­pra­ti­pā­da­ka­bhā­vā­bhā­vā­t sā­dhya­sā­dha­na­bhā­vā­nu­pa­pa­tte­rna kiṃ­ci­da­nu­mā­no­pa­nyā­sa­pha­laṃ | sva<span type="hard-break">- </span><lb n="57,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,30</span>ya­ma­nu­bhū­ya­mā­ne pa­ra­bra­hma­ṇi pra­ti­bhā­sā­tma­ni de­śa­kā­lā­kā­ra­va­cchi­nna­sva­rū­pe ni­rvya­bhi­cā­re sa­ka­la­kā­lā­va­sthā­vyā­pi<span type="hard-break">- </span><lb n="57,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,31</span>ni­–­a­nu­mā­nā­pra­yo­gā­t iti sa­ma­bhi­dhī­ya­te tadā sā­pya­nā­dya­vi­dyā yadi pra­ti­bhā­sāṃ­taḥ­pra­vi­ṣṭā ta­dā­vi­dyai­vā ka­tha­ma­saṃ­taṃ <lb n="57,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,32</span>dha­rmi­dṛ­ṣṭāṃ­tā­di­bhe­da­mu­pa­da­rśa­ye­t | atha pra­ti­bhā­sa­ba­hi­rbhū­tā­sta­dā sā­'­pra­ti­bhā­sa­mā­nā pra­ti­bhā­sa­mā­nā vā ? na tāva<span type="hard-break">- </span><lb n="57,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,33</span>da­pra­ti­bhā­sa­mā­nā bhede pra­ti­bhā­sa­rū­pa­tvā­t tasyāḥ | pra­ti­bhā­sa­mā­nā cet tayaiva he­to­rvya­bhi­cā­raḥ pra­ti­bhā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="57,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,34</span>ba­hi­rbhū­ta­tve­'­pi tasyāḥ pra­ti­bhā­sa­mā­na­tvā­t | </p><p n="a_23" rend="justify"><lb n="57,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,35</span>syā­dā­kū­taṃ — na pra­ti­bhā­sa­mā­nā nā­pra­ti­bhā­sa­mā­nā na pra­ti­bhā­sa­ba­hi­rbhū­tā nāpi pra­ti­bhā­sāṃ­taḥ­pra­vi­ṣṭā <lb n="57,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,36</span>naika na­cā­ne­kā na nityā nā­pya­ni­tyā na vya­bhi­cā­ri­ṇī nā­pya­vya­bhi­cā­ri­ṇī sarvathā vi­cā­rya­mā­ṇā­yo­gā­t | <lb n="57,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,37</span>sa­ka­la­vi­cā­rā­ti­krāṃ­ta­sva­rū­pai­va rū­pāṃ­ta­rā­bhā­vā­t a­vi­dya­yā nī­rū­pa­tā­la­kṣa­ṇa­tvā­t iti | ta­de­ta­da­pya­vi­dyā­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="57,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,38</span>jṛṃ­bhi­ta­me­va ta­thā­vi­dha­nī­rū­pa­tā­sva­bhā­vā­yāḥ kena ci­da­vi­dyā­yāḥ ka­thaṃ­ci­da­pra­ti­bhā­sa­mā­nā­yāḥ va­ktu­ma­śa­kteḥ | <lb n="57,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 57,39</span>pra­ti­mā­sa­mā­nā­yā­stu ta­thā­va­ca­ne ka­tha­ma­sau sarvathā nīrūpā syāt ? yena sva­rū­pe­ṇa yaḥ pra­ti­bhā­sa­te tasyaiva <pb n="58"/><lb n="58,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,01</span> ta­drū­pa­tvā­t | tathā sa­ka­la­vi­cā­rā­ti­krāṃ­ta­ta­yā kimasau vi­cā­ra­go­ca­rā a­vi­cā­ra­go­ca­rā vā syāt ? pra­tha­ma­ka­lpa<span type="hard-break">- </span><lb n="58,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,02</span>nāyāṃ sa­ka­la­vi­cā­rā­ti­krāṃ­ta­ta­yā vi­cā­rā­na­ti­krāṃ­ta­tvā­bhgu­pa­ga­ma­vyā­ghā­taḥ | dvi­tī­ya­ka­lpa­nā­yāṃ na sa­ka­la­vi­cā­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="58,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,03</span>ti­krāṃ­ta­tā vya­va­ti­ṣṭha­te sa­ka­la­vi­cā­rā­ti­krāṃ­ta­tā­yā­ma­pi ta­syā­sta­yā vya­va­sthā­ne sa­rva­thai­kā­ne­ka­rū­pa­tā­yā api <lb n="58,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,04</span>vya­va­sa­thā­na­pra­saṃ­gā­t | ta­smā­tsa­tsva­bhā­vai­vā­vi­dyā­bhyu­pa­gaṃ­ta­vyā vi­dyā­va­t | tathā ca vi­dyā­'­vi­dyā­dvai­ta­pra­si­ddheḥ <lb n="58,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,05</span>kutaḥ pa­ra­ma­bra­hma­ṇo­'­nu­mā­nā­tsi­ddhiḥ ? | e­te­no­pa­ni­ṣa­dvā­kyā­tpa­ra­ma­pu­ru­ṣa­si­ddhiḥ pra­tyā­khyā­tā | sarvaṃ vai khalvidaṃ <lb n="58,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,06</span>bra­hme­tyā­di­vā­kya­sya pa­ra­mā­tma­noṃ­'­rthāṃ­ta­ra­bhā­ve dvai­ta­pra­sa­kte­ra­vi­śe­ṣā­t | ta­syā­nā­dya­vi­dyā­tma­ka­tve­'­pi pū­rvo­di­ta­dū­ṣa­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="58,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,07</span>pra­saṃ­gā­t tato na pa­ra­ma­pu­ru­ṣā­dvai­ta­si­ddhiḥ svataḥ parato vā yena sa­mya­gjñā­naṃ sva­vya­va­sā­yā­tma­ka­me­va na pu­na­ra­rtha­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="58,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,08</span>va­sā­yā­tma­kaṃ­–­a­rthā­bhā­vā­di­ti vadan a­va­dhe­ya­va­ca­naḥ syāt | </p><p n="a_24" rend="justify"><lb n="58,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,09</span>yattu sva­pna­jñā­naṃ sva­vya­va­sā­yā­tma­ka­me­ve­tyu­ktaṃ tadapi na saṃgataṃ tasya sā­kṣā­tpa­raṃ­pa­ra­yā vā­rtha­vya­va­sā­yā­tma<span type="hard-break">- </span><lb n="58,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,10</span>ka­tvā­gha­ṭa­nā­t | dvividho hi svāpnaḥ sa­tyo­'­sa­tya­śca tatra satyo de­va­tā­kṛ­taḥ syāt dha­rmā­dha­rma­kṛ­to vā ka­sya­ci­tsā<span type="hard-break">- </span><lb n="58,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,11</span>kṣā­dvya­va­sā­yā­tma­kaḥ prasiddhaḥ sva­pna­da­śā­yāṃ ya­dde­śa­kā­lā­kā­ra­ta­yā­rthaḥ pra­ti­pa­nnaḥ pu­na­rjā­gṛ­dda­śā­yā­ma­pi taddeśa<span type="hard-break">- </span><lb n="58,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,12</span>kā­lā­kā­ra­ta­yai­va tasya vya­va­sī­ya­mā­na­tvā­t | ka­ści­tsa­tyaḥ svapnaḥ pa­raṃ­pa­ra­yā­rtha­–­vya­va­sā­yī sva­pnā­dhyā­ya­ni­ga­di<span type="hard-break">- </span><lb n="58,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,13</span>tā­rtha­prā­pa­ka­tvā­t | taduktaṃ — </p><lg n="a_25"><l><lb n="58,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,14</span>yastu paśyati rātryaṃte rājānaṃ kujaraṃ hayaṃ | </l><l><lb n="58,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,15</span>suvarṇaṃ vṛṣabhaṃ gāṃ ca kuṭaṃbaṃ tasya vardhate || 1 || </l></lg><p n="a_26" rend="justify"><lb n="58,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,16</span>iti ku­ṭuṃ­ba­va­rdha­nā­vi­nā­bhā­vi­naḥ svapne rā­jā­di­da­rśa­na­sya ka­tha­ma­rtha­ni­ścā­ya­ka­tā na syāt ? pā­va­kā­vi­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="58,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,17</span>bhā­vi­dhū­ma­da­rśa­na­va­t | dṛ­ṣṭā­rthā­vya­va­sā­yā­tma­ka­tvā­nna sva­pna­bo­dho­'­rtha­vya­va­sā­yī iti vacane laiṃ­gi­ko­'­pi bo­dho­'­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="58,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,18</span>vya­va­sā­yī mābhūta | tata tadvat | a­nu­mā­na­bā­dho­'­nu­mi­tā­rtha­vya­va­sā­yī saṃ­bha­va­tī­ti vacane sva­pnā­ga­ma­ga­myā<span type="hard-break">- </span><lb n="58,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,19</span>rtha­vya­va­sā­yī sva­pna­bo­dho­'­pi kathaṃ nā­bhya­nu­jñā­ya­te ? | ka­dā­ci­dvya­bhi­cā­ra­da­rśa­nā­nnai­va­ma­bhyu­pa­ga­maḥ kartuṃ suśakya <lb n="58,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,20</span>iti cenna de­śa­kā­lā­kā­ra­vi­śe­ṣaṃ ya­thā­rthā­ga­mo­di­ta­ma­pe­kṣya­mā­ṇa­sya kva­ci­tka­dā­ci­tka­thaṃ­ci­dvya­bhi­cā­rā­bhā­vā­t | <lb n="58,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,21</span>ta­da­pe­kṣā­vi­ka­la­stu na sa­mī­cī­naḥ svapnaḥ tasya sva­pnā­bhā­sa­tvā­t | pra­ti­pa­ttu­ra­pa­rā­dhā­cca vya­bhi­cā­raḥ saṃ­bhā­vya­te na <lb n="58,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,22</span>pu­na­ra­na­pa­rā­dhā­t yathā cādhūmaḥ dhū­ma­bu­ddhyā pra­ti­pa­dya­mā­na­sya tataḥ pā­va­kā­nu­mā­naṃ vya­bhi­cā­rī­ti pra­ti­pa­ttu­re­vā­pa­rā­dho <lb n="58,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,23</span>na dhūmasya dhī­ma­dbhi­ra­bhi­dhī­ya­te | ta­thai­vā­sva­pnaṃ sva­pna­bu­ddhyā­dhya­va­sya ta­ta­sta­dvi­ṣa­yā­dhya­va­sā­yo na vya­bhi­ca­ra­tī­ti na <lb n="58,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,24</span>sva­pnā­ga­ma­syā­pa­rā­dhaḥ pra­ti­pa­tte­re­vā­pa­rā­dhā­t | yaḥ pu­na­ra­sa­tyaḥ svapnaḥ pi­ttā­dyu­dre­ka­ja­ni­taḥ sa ki­ma­rtha­sā­mā­nyaṃ <lb n="58,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,25</span>vya­bhi­ca­ra­ti a­rtha­vi­śe­ṣaṃ vā ? na tā­va­da­rtha­sā­mā­nyaṃ de­śa­kā­lā­kā­ra­vi­śe­ṣā­ṇā­me­va vya­bhi­cā­rā­t sarvatra sarvadā <lb n="58,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,26</span>sa­rva­thā­rtha­sā­mā­nya­sya sa­dbhā­vā­t | ta­da­bhā­ve­'­rtha­vi­śe­ṣe­ṣu saṃ­śa­ya­vi­pa­ryā­sa­sva­pnā­ya­thā­rtha­jñā­nā­nā­ma­nu­tpa­tteḥ na hi kiṃcid <lb n="58,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,27</span>jñānaṃ sa­ttā­mā­traṃ vya­bhi­ca­ra­ti ta­syā­nu­tpa­tti­pra­sa­kteḥ ta­to­'­sa­tya­sva­pna­syā­pya­rtha­sā­mā­nya­vya­va­sā­yā­tma­ka­tva­si­ddheḥ na <lb n="58,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,28</span>kiṃcid jñā­na­ma­rthā­vya­va­sā­yā­tma­kaṃ | viśeṣaṃ tu yata eva vya­bhi­ca­ra­ti tata eva asatyaḥ ka­tha­ma­nya­thā sa­tye­ta­ra­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="58,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,29</span>vasthitiḥ syāt ? tasyāḥ svā­rtha­vi­śe­ṣa­prā­ptya­prā­pti­ni­mi­tta­tvā­di­tya­laṃ pra­saṃ­ge­na sva­vya­va­sā­yā­tma­ka­tva­va­t sa­mya­gjñā­na<span type="hard-break">- </span><lb n="58,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,30</span>syā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­ka­tva­pra­si­ddheḥ | </p><p n="a_27" rend="justify"><lb n="58,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,31</span>a­trā­pa­raḥ prāha — sa­mya­gjñā­na­ma­rtha­vya­va­sā­yā­tma­ka­me­va na sva­vya­va­sā­yā­tma­kaṃ svātmani kri­yā­vi­ro­dhā­t ekasya <lb n="58,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,32</span>jñā­na­syā­ne­kā­kā­rā­nu­pa­pa­tteḥ | na hi jñā­na­me­ka­mā­kā­raṃ ka­rma­tā­mā­pa­nnaṃ vya­va­sya­ti ka­rmā­tma­nā­kā­re­ṇe­ti vaktuṃ yuktaṃ <lb n="58,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,33</span>tābhyaṃ ka­rma­ka­ra­ṇā­kā­rā­bhyāṃ jñā­na­syā­bhe­de bhe­da­pra­saṃ­gā­t | na hi bhinnābhyāṃ tā­bhyā­ma­bhi­nna­me­kaṃ nāma a­ti­pra­saṃ­gā­t | <lb n="58,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,34</span>ta­yo­rvā­kā­ra­yo­rjñā­nā­da­bhe­de bhe­da­pra­saṃ­gā­t na­hya­bhi­nnā­da­bhi­nna­yo­rbhe­daḥ­saṃ­bhā­vya­te a­ti­pra­saṃ­gā­t | evaṃ tābhyāṃ vi­jñā­na­sya <lb n="58,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,35</span>bhe­do­pa­ga­me na vi­jñā­na­mā­tma­nā­tmā­naṃ vya­va­sya­ti pa­rā­tma­nā pa­rā­tma­na eva vya­va­sā­yā­t tau cākārau yadi jñānasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="58,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,36</span>tmānau tadā jñānaṃ vya­va­sya­ti vā na vā ? pra­tha­ma­pa­kṣe ki­me­ke­nā­kā­rāṃ­ta­re­ṇa dvābhyaṃ vā­'­kā­rāṃ­ta­rā­bhyāṃ tattau vya­va­sye­ta | <lb n="58,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 58,37</span>na tā­va­de­ke­nā­kā­rāṃ­ta­re­ṇa vi­ro­dhā­t | dvāmyāṃ vya­va­sya­ti iti cet ta­yo­ra­pyā­kā­rāṃ­ta­ra­yo­rjñā­nā­da­bhe­do bhedo vā syāt <pb n="59"/><lb n="59,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,01</span>i­tya­ni­vṛ­ttaḥ pa­rya­nu­yo­gaḥ — a­na­va­sthā ca ma­hī­ya­sī | ka­thaṃ­ci­dbhe­daḥ ka­thaṃ­ci­da­bhe­daḥ ka­thaṃ­ci­da­bhe­daḥ i­tyu­bha­ya­pa­kṣā­laṃ­ba­na­ma­pi ane<span type="hard-break">- </span><lb n="59,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,02</span>nai­vā­pā­staṃ pa­kṣa­dva­ya­ni­kṣi­pta­do­ṣā­nu­ṣaṃ­gā­t pa­kṣāṃ­ta­rā­'­saṃ­bha­vā­cce­ti so'pi na nyā­ya­ku­śa­laḥ pra­tī­tya­ti­laṃ­gha­nā­t | <lb n="59,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,03</span>loke hi jñānasya sva­vya­va­sā­yi­na e­vā­rtha­vya­va­sā­yi­tve­na pratītiḥ siddhā | naceyaṃ mithyā bā­dha­kā­bhā­vā­t | <lb n="59,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,04</span>svātmāni kri­yā­vi­ro­dho bādhaka iti cet kā pu­naḥ­kri­yā ? ki­mu­tpa­tti­rjñā­pti­rvā ? ya­dyu­tpa­ttiḥ sā svātmani viru<span type="hard-break">- </span><lb n="59,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,05</span>dhyatāṃ | na hi va­ya­ma­bhya­nu­jā­nī­ma­he jñā­na­mā­tmā­na­mu­tpā­da­ya­ti iti | </p><p rend="center" n="a_28"><lb n="59,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,06</span><emph>naikaṃ sva­smā­tpra­jā­ya­te</emph></p><p n="a_29" rend="justify"><lb n="59,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,07</span>iti sa­maṃ­ta­bha­dra­svā­mi­bhi­ra­bhi­dhā­nā­t | atha jñāptiḥ kriyā sā svātmani viruddhā ta­dā­tma­nai­va jñānasya svakā<span type="hard-break">- </span><lb n="59,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,08</span>ra­ṇa­ka­lā­pā­du­tpā­dā­t | pra­kā­śā­tma­nai­va pra­kā­śa­sya pra­dī­pā­deḥ | na hi sva­kā­ra­ṇa­sā­mi­grī­taḥ pra­dī­pā­di­pra­kā­śaḥ samupa<span type="hard-break">- </span><lb n="59,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,09</span>jā­ya­mā­naḥ sva­pra­kā­śā­tma­nā no­tpā­dya­ta iti prā­tī­ti­kaṃ ta­tsva­rū­pa­pra­kā­śe­na pra­kā­śāṃ­ta­rā­pe­kṣā­pra­saṃ­gā­t | nacāyaṃ <lb n="59,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,10</span>pra­dī­pā­dyā­lo­kaḥ ka­la­śā­di­jñā­naṃ sva­rū­pa­jñā­naṃ ca ca­kṣu­ṣo­ja­na­ya­taḥ sa­ha­kā­ri­tvaṃ nā­tma­sā­tku­ru­te yena sva­pra­kā­śa­ko <lb n="59,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,11</span>na syāt | cakṣuṣaḥ sa­ha­kā­ri­tvaṃ hi pra­dī­pā­deḥ pra­kā­śa­tvaṃ tacca ka­la­śā­dā­vi­va svā­tma­nya­pi dī­pā­de­rvi­dya­ta eveti <lb n="59,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,12</span>siddhā svātmani pra­kā­śa­na­kri­yā | ta­dva­dvi­jñā­na­syā­rtha­pra­kā­śa­na­mi­va sva­pra­kā­śa­na­ma­pya­vi­ru­ddha­ma­va­bu­dhya­tāṃ | etena "jñānaṃ <lb n="59,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,13</span>na sva­pra­kā­śa­kaṃ­, a­rtha­pra­kā­śa­ka­tvā­di­tya­nu­mā­ma­mā­pa­staṃ pra­dī­pā­di­nā he­to­ra­ne­kāṃ­tā­t | pra­dī­pā­diḥ­–­u­pa­cā­rā­t <lb n="59,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,14</span>pra­kā­śa­ko na pa­ra­mā­rtha­ta iti te­nā­vya­bhi­cā­re ca­kṣu­rā­de­ra­pi pa­ra­mā­rtha­to­'­rthā­'­pra­kā­śa­ka­tvā­t sā­dha­na­śū­nyo dṛṣṭāṃtaḥ <lb n="59,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,15</span>jñā­na­syai­va pa­ra­mā­rtha­to­'­rtha­pra­kā­śa­tvo­pa­pa­tteḥ | tato "jñānaṃ sva­pra­kā­śa­kaṃ­, a­rtha­pra­kā­śa­ka­tvā­t yattu na sva­pra­kā­śa­kaṃ <lb n="59,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,16</span>ta­nnā­rtha­pra­kā­śa­kaṃ dṛṣṭaṃ yathā ku­ḍyā­di­kaṃ | a­rtha­pra­kā­śa­kaṃ ca jñānaṃ ta­smā­tsva­pra­kā­śa­ka­mi­ti ke­va­la­vya­ti­re­kya­nu­mā­na <lb n="59,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,17</span>ma­vi­nā­bhā­va­ni­ya­ma­ni­śca­ya­la­kṣa­ṇā­ddhe­to­ru­tpa­dya­mā­naṃ ni­ra­va­dya­me­ve­ti bu­dhyā­ma­he | ca­kṣu­rā­di­bhiḥ pa­ra­mā­rtha­to­'­rtha­pra­kā­śa<span type="hard-break">- </span><lb n="59,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,18</span>ka­tvā­si­ddhe­ste­na sā­dha­na­syā­ne­kāṃ­ti­ka­tā­nu­pa­pa­tteḥ | ku­ḍyā­de­ra­pi svā­vi­nā­bhā­vi­pa­dā­rthāṃ­ta­ra­pra­kā­śa­ka­tvā­ddhū­mā­di­va­t <lb n="59,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,19</span>sā­dha­nā­vya­ti­re­ko dṛṣṭāṃta ityapi sa­mu­tsā­ri­ta­ma­ne­na ta­syā­pyu­pa­cā­rā­da­rtha­pra­kā­śa­ka­tva­si­ddheḥ anyathā ta­jja­ni­ta­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="59,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,20</span>jñā­na­vai­ya­rthyā­pa­tteḥ | ya­tpu­rjñā­na­mā­tmā­na­mā­tma­nā jā­nā­tī­ti ka­rma­ka­ra­ṇā­kā­ra­dva­ya­pa­ri­ka­lpa­nā­yā­ma­na­va­sthā­di­do­ṣā <lb n="59,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,21</span>nuṣaṃgo bādhakaṃ iti mataṃ tadapi na suṃ­da­ra­ta­raṃ ta­thā­pra­tī­ti­si­ddha­tvā­t | jā­tyaṃ­ta­ra­tvā­dā­kā­ra­va­to­rbhe­dā­bhe­daṃ pratyane<span type="hard-break">- </span><lb n="59,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,22</span>kāṃtāt | ka­rma­ka­ra­ṇā­kā­ra­yo­rjñā­nāṃ­t ka­thaṃ­ci­da­bhe­daḥ ka­thaṃ­ci­dbhe­daḥ iti nai­kāṃ­te­na bhe­dā­bhe­da­pa­kṣo­pa­kṣi­pta­do<span type="hard-break">- </span><lb n="59,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,23</span>ṣo­pa­ni­pā­taḥ syā­dvā­di­nāṃ saṃ­la­kṣya­te | naca ka­thaṃ­ci­di­tyaṃ­dha­pa­da­mā­traṃ jñā­nā­tma­nā ta­da­bhe­da­sya ka­thaṃ­ci­da­bhe­da­śa­bde<span type="hard-break">- </span><lb n="59,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,24</span>nā­bhi­dhā­nā­t | ka­rma­ka­ra­ṇā­tma­nā ca bheda iti ka­thaṃ­ci­dbhe­da­dhva­ni­nā da­rśi­ta­tvā­t | tathā ca jñā­nā­tma­nā tada<span type="hard-break">- </span><lb n="59,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,25</span>bheda iti jñā­na­bhe­dā­bhe­da­sta­to bhinnasya jñā­nā­tma­no­'­pra­tī­teḥ | ka­rma­ka­ra­ṇā­kā­ra­ta­yā ca bheda iti ka­rma­ka­ra­ṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="59,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,26</span>kā­rā­ve­va bhedasya dra­vya­vya­ti­ri­kta­syā­kā­ra­syā­pra­tī­ya­mā­na­tvā­t iti | ye­nā­tma­nā jñānāt ka­rma­ka­ra­ṇā­kā­ra­yo­ra­bhe­do <lb n="59,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,27</span>yena ca bhedastau jñā­nā­tki­ma­bhi­nnau bhinnau vā iti na pa­rya­nu­yo­ga­syā­va­kā­śo­'­sti ya­yā­'­na­va­sthā ma­hī­ya­sī saṃpra<span type="hard-break">- </span><lb n="59,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,28</span>sajyeta | naca bhi­nnā­bhyā­me­va ka­rma­ka­ra­ṇā­bhyāṃ bha­vi­ta­vya­mi­ti ni­ya­mo­'­sti ka­ra­ṇa­sya bhi­nna­ka­rtṛ­ka­syā­pi da­rśa­nā­t <lb n="59,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,29</span>bhi­nna­ka­rtṛ­ka­ra­ṇa­va­t | yathaiva hi de­va­da­ttaḥ pa­ra­śu­nā chinatti kā­ṣṭa­mi­tya­tra de­va­da­ttā­tka­rtu­rbhi­nnaṃ pa­ra­śu­la­kṣa­ṇaṃ karaṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="59,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,30</span>mu­pa­la­bhya­te | ta­thā­gni­rda­ha­ti da­ha­nā­tma­ne­tya­trā­gneḥ ka­rtu­rda­ha­nā­tma­la­kṣa­ṇaṃ ka­ra­ṇa­ma­bhi­nna­mu­pa­la­bhya­ta evaṃ da­ha­nā­tmā<span type="hard-break">- </span><lb n="59,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,31</span>pyu­ṣṇa­la­kṣa­ṇaḥ sa cā­gne­rgu­ṇi­no bhinna eveti na maṃtavyaṃ sarvathā ta­yo­rvi­ro­dhe gu­ṇa­gu­ṇī­bhā­va­vi­ro­dhā­t sahyaviṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="59,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,32</span>dhyavat | guṇini guṇasya sa­ma­vā­yā­t ta­yo­sta­dbhā­va ityapi na satyaṃ sa­ma­vā­ya­sya ka­thaṃ­ci­da­vi­śva­gbhā­vā­t anyatya <lb n="59,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,33</span>vi­cā­rā­sa­ha­tvā­t | sa­mi­tye­kī­bhā­ve­nā­vā­ya­na­ma­va­ga­ma­naṃ hi sa­ma­vā­yaḥ tacca sa­ma­vā­ya­naṃ karmasthaṃ sa­ma­ve­ya­mā­na­tvaṃ <lb n="59,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,34</span>sa­ma­vā­yi­tā­dā­tmyaṃ pra­tī­ya­te­, kartṛsthaṃ punaḥ sa­ma­vā­ya­naṃ sa­ma­vā­ya­ka­tvaṃ pra­mā­tu­stā­dā­tmye­na sa­ma­vā­yi­no­rgrā­ha­ka­tvaṃ <lb n="59,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,35</span>na cānyā ga­ti­ra­sti kriyāyāḥ ka­rtṛ­ka­rma­stha­ta­yai­va pra­ti­pā­da­nā­t tatra — </p><p rend="center" n="a_30"><lb n="59,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,36</span><emph>karmasthā kriyā ka­rma­ṇo­'­na­nyā kartṛsthā ka­rtu­ra­na­nyā</emph></p><p n="a_31" rend="justify"><lb n="59,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,37</span>iti va­ca­nā­t | tato nā­bhi­nna­ka­rtṛ­kaṃ ka­ra­ṇa­ma­pra­si­ddhaṃ | nāpi karma tasyāpi bhi­nna­ka­rtṛ­ka­sye­vā­bhi­nna­ka­rtṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="59,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 59,38</span>kasyāpi pratīteḥ | yathaiva hi kaṭaṃ ka­ro­tī­tya­tra ka­rtu­rbhi­nna ka­rmā­nu­ma­nya­te | tathā pradīpaḥ pra­kā­śa­ya­tyā­tmā­na­mi<span type="hard-break">- </span><pb n="60"/><lb n="60,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,01</span>tyatra ka­rtu­ra­bhi­nnaṃ karma saṃ­pra­tī­ya­ta eva | na hi pra­dī­pā­tmā pra­dī­pā­dbhi­nna eva pra­dī­pa­syā­pra­dī­pa­tva­pra­saṃ­gā­t gha­ṭa­va­t | <lb n="60,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,02</span>pradīpe pra­dī­pā­tma­no­bhi­nna­syā­pi sa­ma­vā­yā­t pra­dī­pa­tva­si­ddhi­ri­ti­ce­t­, na a­pra­dī­pe­'­pi ghaṭādau ta­tsa­ma­vā­ya­pra­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="60,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,03</span>gāt | pra­tyā­sa­tti­vi­śe­ṣā­tpra­dī­pā­tma­naḥ pradīpa eva sa­ma­vā­yo nā­nya­tre­ti cet ? sa pra­tyā­sa­tti­vi­śe­ṣo­'­tra ko'<span type="hard-break">- </span><lb n="60,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,04</span>nyatra ka­thaṃ­ci­ttā­dā­tmyā­t ? tataḥ pra­dī­pā­da­bhi­nna eva pra­dī­pā­tmā karmeti si­ddha­ma­bhi­nna­ka­rtṛ­kaṃ karma | tathā ca <lb n="60,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,05</span>jñā­nā­tmā­tmā­na­mā­tma­nā jā­nā­tī­ti na svātmani jña­pti­la­kṣa­ṇā­yāḥ kriyāyā virodhaḥ siddhaḥ, yataḥ sva­vya­va­sā­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="60,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,06</span>tmakaṃ jñānaṃ na syāt | </p><p n="a_32" rend="justify"><lb n="60,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,07</span>syānmataṃ — a­rtha­jñā­naṃ jñā­nāṃ­ta­ra­ve­dyaṃ pra­me­ya­tvā­t gha­ṭā­di­va­di­tya­nu­mā­naṃ svā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­ka­tva­pra­tī­te­rbā<span type="hard-break">- </span><lb n="60,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,08</span>dha­ka­mi­ti tadapi pha­lgu­prā­yaṃ ma­he­śva­rā­rtha­jñā­ne­na he­to­rvya­bhi­cā­rā­t | tasya jñā­nāṃ­ta­rā­ve­dya­tve­'­pi pra­me­ya­tvā­t | <lb n="60,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,09</span>yadi pu­na­rī­śva­rā­rtha­jñā­na­ma­pi jñā­nāṃ­ta­ra­pra­tya­kṣaṃ­–­a­saṃ­ve­dya­tvā­t iti mi­ti­sta­dā ta­da­pya­rtha­jñā­na­jñā­na­mī­śva­ra­sya pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="60,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,10</span>kṣa­ma­pra­tya­kṣaṃ vā ? yadi pratyakṣaṃ tadā svato jñā­nāṃ­ta­rā­dvā ? | sva­ta­śce­t pra­tha­ma­ma­pya­rtha­jñā­naṃ svataḥ pra­tya­kṣa­ma­stu <lb n="60,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,11</span>kiṃ vi­jñā­nāṃ­ta­re­ṇa ? | yadi tu jñā­nāṃ­ta­rā­tpra­tya­kṣaṃ ta­da­pī­ṣya­te tadā tadapi jñā­nāṃ­ta­raṃ ki­mī­śva­ra­sya pra­tya­kṣa­ma­pra­tya­kṣaṃ <lb n="60,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,12</span>veti sa eva pa­rya­nu­yo­go '­na­va­sthā­naṃ ca duḥśakyaṃ pa­ri­ha­rtuṃ | yadi pu­na­ra­pra­tya­kṣa­me­ve­śva­rā­rtha­jñā­na­jñā­naṃ ta­de­śva­ra­sya <lb n="60,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,13</span>sa­rva­jña­tva­vi­ro­dhaḥ sva­jñā­na­syā­pra­tya­kṣa­tvā­t | ta­da­pra­tya­kṣa­tve ca pra­tha­mā­rtha­jñā­na­ma­pi na tena pratyakṣaṃ sva­ya­ma­pra­tya­kṣe­ṇa <lb n="60,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,14</span>jñā­nāṃ­ta­re­ṇa ta­syā­rtha­jñā­na­sya sā­kṣā­tka­ra­ṇa­vi­ro­dhā­t | ka­tha­ma­nya­thā ā­tmāṃ­ta­ra­jñā­ne­nā­pi ka­sya­ci­tsā­kṣā­tka­ra­ṇaṃ <lb n="60,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,15</span>na syāt | tathā cā­nī­śva­ra­syā­pi sa­ka­la­sya prāṇinaḥ sva­ya­ma­pra­tya­kṣe­ṇā­pī­śva­ra­jñā­ne­na sa­rva­vi­ṣa­ye­ṇa sa­rvā­rtha­sā­kṣā­tka<span type="hard-break">- </span><lb n="60,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,16</span>raṇaṃ saṃ­ga­cche­ta tataḥ sarvasya sa­rvā­rtha­ve­di­tvā­si­ddheḥ­–­ī­śva­rā­nī­śva­ra­vi­bhā­gā­bhā­vo bhūyate | yadā cā­rtha­jñā­na­ma­pi prathama <lb n="60,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,17</span>mī­śva­ra­syā­pra­tya­kṣa­me­va ka­kṣī­kri­ya­te tadā tenāpi sva­ya­ma­pra­tya­kṣe­ṇa ma­he­śva­ra­sya sa­ka­lo­'­rthaḥ pratyakṣaṃ kathaṃ sa­ma­rthye­ta <lb n="60,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,18</span>tena sa­ka­la­prā­ṇi­ga­ṇa­sya sa­rvā­rtha­sā­kṣā­tka­ra­ṇa­pra­saṃ­ga­sya ta­da­va­stha­tvā­t | ta­da­ne­na vādinā ma­he­śva­ra­syā­pi kiṃcijjña<span type="hard-break">- </span><lb n="60,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,19</span>tvaṃ sarvasya vā sa­rva­jña­tva­ma­nu­jñā­ta­vyaṃ nyā­ya­va­lā­yā­ta­tvā­t | ta­thā­bhya­nu­jñā­ne vā nai­yā­yi­ka­sya nai­yā­yi­ka­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="60,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,20</span>virodhaḥ kenāsya vāryeta | yadi pu­na­rī­śva­ra­sya jñānaṃ sa­ka­lā­rtha­va­dā­tmā­na­ma­pi sā­kṣā­tku­ru­te ni­tyai­ka­rū­pa­tva­t­, <lb n="60,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,21</span>kra­ma­bhā­vya­ne­kā­ni­tya­jñā­no­pa­ga­me ma­he­śva­ra­sya sa­kṛ­tsa­rvā­rtha­sā­kṣā­tka­ra­ṇa­vi­dhā­nā­t sa­rva­jña­tvā­vya­va­sthi­te­ri­ti mataṃ <lb n="60,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,22</span>tadā ka­tha­ma­ne­nai­vā­nai­kāṃ­ti­ko heturna syāt | syā­nma­ti­re­ṣā yu­ṣmā­ka­ma­sma­dā­di­jñā­nā­pe­kṣa­yā­rtha­jñā­na­sya jñā­nāṃ­ta­ra­ve­dya­tvaṃ <lb n="60,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,23</span>pra­me­ya­tve­na hetunā sādhyate tato ne­śva­ra­jñā­ne­na vya­bhi­cā­raḥ ta­syā­sma­dā­di­jñā­nā­dvi­śi­ṣṭa­tvā­t | na hi viśiṣṭe dṛṣṭaṃ dharma<span type="hard-break">- </span><lb n="60,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,24</span>ma­vi­śi­ṣṭe­'­pi gha­ṭa­ya­n pre­kṣā­va­ttāṃ labhate iti sāpi na pa­rī­kṣā­sa­hā jñā­nāṃ­ta­ra­syā­pi pra­jñā­ne­na ve­dya­tve­'­na­va­sthā<span type="hard-break">- </span><lb n="60,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,25</span>nu­ṣaṃ­gā­t | tasya jñā­nāṃ­ta­re­ṇa vedyatve tenaiva he­to­rvya­bhi­cā­raḥ | na ca ta­da­pra­me­ya­me­va sa­rva­sye­ti vaktuṃ śakyaṃ <lb n="60,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,26</span>pra­ti­pa­ttuḥ pra­mā­ṇa­va­lā­tta­dvya­va­sthā­na­vi­ro­dhā­t | sa­rva­jña­jñā­ne­nā­pi ta­syā­pra­me­ya­tve sa­rva­jña­sya sa­rva­jña­tā­vyā­ghā­tā­t | <lb n="60,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,27</span>ta­to­'­sma­dā­di­jñā­nā­pe­kṣa­yā­pi na jñānaṃ jñā­nāṃ­ta­ra­pra­tya­kṣaṃ pra­me­ya­tvā­ddhe­toḥ sā­dha­yi­tuṃ śakyaṃ, jñānasya svā­rtha­vya­va­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="60,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,28</span>yātmanaḥ pra­tya­kṣa­si­ddha­tvā­cca | pra­tya­kṣa­ba­dhi­ta­pa­kṣa­ta­yā hetoḥ kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa­tva­pra­saṃ­gā­cca | e­te­nā­rtha­jñā­ne­na <lb n="60,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,29</span>jñā­nāṃ­ta­ra­ve­dye sādhye kā­la­tra­ya­tri­lo­ka­va­rti­pu­ru­ṣa­pa­ri­ṣa­tsaṃ­pra­yu­kta­sa­ka­la­he­tu­ni­ka­ra­sya kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa­tvaṃ vyakhyātaṃ | <lb n="60,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,30</span>ta­da­ne­na ya­du­kta­me­kā­tma­sa­ma­ve­tā­naṃ­ta­ra­vi­jñā­na­grā­hya­ma­rtha­jñā­na­mi­ti ta­tsa­mu­tsā­ri­taṃ | </p><p n="a_33" rend="justify"><lb n="60,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,31</span>yo­'­pyā­ha na svā­rtha­vya­va­sā­yā­tma­kaṃ jñānaṃ pa­ro­kṣa­tvā­t a­rtha­syai­va pra­tya­kṣa­tvā­t | a­pra­tya­kṣā no buddhiḥ <lb n="60,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,32</span>pra­tya­kṣo­'­rthaḥ | sa hi ba­hi­rde­śa­saṃ­ba­ddhaḥ pra­tya­kṣa­ma­nu­bhū­ya­te | jñāte tvarthe a­nu­mā­nā­da­va­ga­ccha­ti bu­ddhi­ri­ti sā­va­ra­bhā­ṣye <lb n="60,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,33</span>śra­va­ṇā­t | tathā jñā­na­syā­rtha­va­t pra­tya­kṣa­tve ka­rma­tva­pra­saṃ­gā­t jñā­nāṃ­ta­ra­sya ka­ra­ṇa­syā­va­śyaṃ pa­ri­ka­lpa­nī­ya­tvā­t | <lb n="60,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,34</span>tasya cā­pra­tya­kṣa­tve prathame ko­'­pa­ri­to­ṣaḥ ? | pra­tya­kṣa­tve tasyāpi pū­rva­va­tka­rma­tā­pa­tteḥ ka­ra­ṇā­tma­no­'­nya­vi­jñā­na­sya <lb n="60,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,35</span>pa­ri­ka­lpa­nā­yā­ma­na­va­sthā­yā du­rni­vā­ra­tvā­t | ta­thai­ka­sya jñānasya ka­rma­ka­ra­ṇa­dva­yā­kā­ra­pra­tī­ti­vi­ro­dhā­cca na jñānaṃ <lb n="60,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,36</span>pratyakṣaṃ pa­rī­kṣa­kai­ra­nu­maṃ­ta­vya­mi­ti so'pi na ya­thā­rtha­mī­māṃ­sa­ka­tā­ma­nu­sa­rtu­mu­tsa­ha­te jñā­na­syā­pra­tya­kṣa­tve sa­rvā­rtha­sya <lb n="60,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,37</span>pra­tya­kṣa­tva­vi­ro­dhā­t | saṃ­tā­nāṃ­ta­ra­jñā­ne­nā­pi sa­rva­syā­rtha­sya pra­tya­kṣa­tva­pra­saṃ­gā­t | tathā ca na ka­sya­ci­tka­dā­ci­da­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="60,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 60,38</span>pratyakṣaḥ syāt | </p><p n="a_34" rend="justify"><pb n="61"/><lb n="61,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,01</span>syā­dā­kū­taṃ bhavatāṃ ya­syā­tma­no­'­rthe pa­ri­cchi­ttiḥ pra­du­rbha­va­ti tasya jñānena so'rthaḥ pra­tī­ya­te na sarvasya <lb n="61,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,02</span>jñānena sa­rvo­'­rtha pratyakṣaḥ sarvasya pramātuḥ sa­rva­trā­rthe pa­ri­cchi­tte­ra­saṃ­bha­vā­t iti tadapi sva­gṛ­ha­mā­nyaṃ mīmāṃsa<span type="hard-break">- </span><lb n="61,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,03</span>kānāṃ kva­ci­da­rtha­pa­ri­cchi­tteḥ pra­tya­kṣa­tvā­pra­tya­kṣa­tva­vi­ka­lpā­na­ti­kra­mā­t | sā hi na tā­va­tpra­tya­kṣā jñā­na­dha­rma­ka­tvā­t | <lb n="61,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,04</span>ka­rma­tve­nā­pra­tī­ti­śca ka­ra­ṇa­jñā­na­va­t | tasyāḥ ka­rma­tve­nā­pra­tī­tā­va­pi kri­yā­tve­na pratīteḥ | pra­tya­kṣa­tve karaṇa <lb n="61,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,05</span>jñānasya ka­rma­tve­nā­pra­tī­ya­mā­na­syā­pi ka­ra­ṇa­tve­na pra­tī­ya­mā­na­tvā­t | pra­tya­kṣa­tva­ma­stu ka­ra­ṇa­tve­na pra­tī­ya­mā­naṃ karaṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="61,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,06</span>jñānaṃ ka­ra­ṇa­me­va syāt | na pratyakṣaṃ ka­rma­la­kṣa­ṇa­mi­ti cet tarhi pa­dā­rtha­pa­ri­cchi­tti­ra­pi kri­yā­tve­na pra­ti­bhā­sa­mā­nā <lb n="61,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,07</span>kriyeva syāt na pratyakṣā ka­rma­tvā­bhā­dā­di­ti pra­ti­pa­tta­vyaṃ | yadi pu­na­ra­rtha­dha­rma­tvā­da­rtha­pa­ri­cchi­tteḥ pra­tya­kṣa­te­ṣya­te <lb n="61,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,08</span>tadā sā­rtha­prā­ka­ṭya­mu­cya­te | na cai­ta­da­rtha­gra­ha­ṇa­vi­jñā­na­sya prā­ka­ṭyā­bhā­ve gha­ṭā­ma­ṭa­ti a­ti­pra­saṃ­gā­t | na hya­pra­ka­ṭe <lb n="61,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,09</span>'­rtha­jñā­ne saṃ­tā­nāṃ­ta­ra­va­rti­ni­ka­ra­sya ci­da­rtha­sya prākaṭyaṃ ghaṭate pra­mā­tu­rā­tma­naḥ svayaṃ pra­kā­śa­mā­na­sya pra­tya­kṣa­syā­rtha <lb n="61,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,10</span>pa­ri­cche­da­ka­sya prā­kā­ṭyā­da­rthe prākaṭyaṃ pa­ri­cchi­tti­la­kṣa­ṇaṃ saṃ­la­kṣya­te | pa­ri­cchi­tteḥ pa­ri­cche­da­ka­sva­rū­pā­yāḥ kartṛstha<span type="hard-break">- </span><lb n="61,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,11</span>yāḥ kriyāyā ka­rtṛ­dha­rma­tvā­du­pa­cā­rā­da­rtha­dha­rma­tva­va­ca­nā­t pa­ri­cchi­dya­mā­na­tā­rū­pā­yāḥ pa­ri­cchi­tteḥ ka­rma­sthā­yāḥ <lb n="61,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,12</span>kriyāyā eva pa­ra­mā­rtha­to­'­rtha­dha­rma­tva­si­ddheḥ | ka­ra­ṇa­jñā­na­dha­rma­tā­nu­cchi­tte­rne­ṣya­te eva cakṣuṣā rūpaṃ paśyati <lb n="61,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,13</span>de­va­da­tta ityatra cakṣuṣaḥ prā­ka­ṭyā­bhā­ve­'­pi a­rtha­prā­ka­ṭyaṃ su­gha­ṭa­me­va lo­ke­'­tīṃ­dri­ya­syā­pi ka­ra­ṇa­tva­si­ddheḥ iti <lb n="61,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,14</span>kecit sa­ma­bhya­maṃ­sa­ta mī­māṃ­sa­kāḥ te­'­pyaṃ­dha­sa­rpa­vi­la­pra­ve­śa­nyā­ye­na syā­dvā­di­ma­ta­me­vā­nu­pra­vi­śaṃ­ti­, syā­dvā­di­bhi­ra­pi <lb n="61,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,15</span>svā­rtha­pa­ri­cche­da­ka­sya pra­tya­kṣa­syā­tma­naḥ ka­rtṛ­sā­dha­na­jñā­na­śa­bde­nā­bhi­dhā­nā­t | svā­rtha­jñā­na­pa­ri­ṇa­ta­syā­tma­na eva <lb n="61,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,16</span>sva­taṃ­tra­sya jñā­na­tvo­pa­pa­tteḥ­, sa hi jā­nā­tī­ti jñā­na­mi­ti vya­pa­di­śya­te | ta­ddha­rma­stu pa­ri­cchi­ttiḥ pha­la­jñā­naṃ kathaṃci<span type="hard-break">- </span><lb n="61,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,17</span>tpra­mā­ṇā­dbhi­nna­ma­bhi­dhī­ya­te | yattu pa­ro­kṣa­ma­tīṃ­dri­ya­ta­yā ka­ra­ṇa­jñā­naṃ pa­rai­ru­ktaṃ tadapi syā­dvā­di­bhi­rbhā­veṃ­dri­ya­ta­yā <lb n="61,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,18</span>ka­ra­ṇa­mu­pa­pa­yo­ga­la­kṣa­ṇaṃ procyate <emph>"­la­bdhyu­pa­yo­gau bhā­veṃ­dri­yaṃ­"</emph> iti va­ca­nā­t | ta­trā­rtha­gra­ha­ṇa­śa­kti­rla­bdhiḥ | <lb n="61,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,19</span>a­rtha­gra­ha­ṇa­vyā­pā­ra u­pa­yo­gaḥ iti vyā­khyā­nā­t kevalaṃ tasya ka­thaṃ­ci­dā­tma­noṃ­'­na­rthāṃ­ta­ra­bhā­vā­dā­tma­ta­yā pratyakṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="61,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,20</span>tvo­pa­pa­tteḥ a­pra­tya­kṣa­tai­kāṃ­to ni­ra­sya­te iti prā­tī­ti­kaṃ pa­rī­kṣa­kai­ra­nu­maṃ­tā­vyaṃ | ye tu manyaṃte nātmā pratyakṣaḥ karma<span type="hard-break">- </span><lb n="61,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,21</span>tve­nā­pra­tī­ya­mā­na­tvā­t ka­ra­ṇa­jñā­na­va­di­ti teṣāṃ pha­la­jñā­na­he­to­rvya­bhi­cā­raḥ ka­rma­tve­nā­pra­tī­ya­mā­na­syā­pi pha­la­jñā­na­sya <lb n="61,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,22</span>prā­bhā­ka­raiḥ pra­tya­kṣa­tva­va­ca­nā­t | tasya kri­yā­tve­na pra­ti­bhā­sa­mā­nā­t pra­tya­kṣa­tve pra­mā­tu­ra­pyā­tma­naḥ ka­rtṛ­tve­na prati <lb n="61,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,23</span>bhā­sa­mā­na­tvā­t pra­tya­kṣa­tva­ma­stu | tacca pha­la­jñā­naṃ­–­ā­tma­no­'­rthāṃ­ta­ra­bhū­ta­ma­na­rthāṃ­ta­ra­bhū­ta­mu­bha­yaṃ vā ? na tāvatsa <lb n="61,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,24</span>va­rthā­rthāṃ­ta­ra­bhū­ta­ma­na­rthāṃ­ta­ra­bhū­taṃ vā ma­tāṃ­ta­ra­pra­ve­śā­nu­ṣaṃ­gā­t | nā­pyu­bha­yaṃ pa­kṣa­dva­ya­ni­ga­di­ta­dū­ṣa­ṇā­nu­ṣa­kte | kathaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="61,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,25</span>ci­da­na­rthāṃ­ta­ra­tve tu pha­la­jñā­nā­dā­tma­naḥ ka­thaṃ­ci­pra­tya­kṣa­tva­ma­ni­vā­ryaṃ pra­tya­kṣā­da­bhi­nna­sya ka­thaṃ­ci­da­pra­tya­kṣa­tvai­kāṃ­ta­vi­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="61,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,26</span>dhāt | e­te­nā­pra­tya­kṣa e­vā­tme­ti pra­bhā­ka­ra­ma­ta­ma­pā­staṃ | yasya tu ka­ra­ṇa­jñā­na­va­tpha­la­jñā­na­ma­pi parokṣaṃ puruṣaḥ pratyakṣa <lb n="61,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,27</span>iti mataṃ tasyāpi pu­ru­ṣā­tpra­tya­kṣā­t ka­thaṃ­ci­da­bhi­nna­sya pha­la­jñā­na­sya ka­ra­ṇa­jñā­na­sya ca pra­tya­kṣa­tā­pa­ttiḥ ka­thaṃ­ci­tka<span type="hard-break">- </span><lb n="61,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,28</span>tha­ma­pa­kri­ya­te ? tato na bha­ṭṭa­ma­ta­ma­pi vi­cā­ra­ṇāṃ prāṃcati iti sva­vyā­va­sā­yā­tma­kaṃ sa­mya­gjñā­naṃ­, a­rtha­pa­ri­cchi­tti­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="61,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,29</span>mi­tta­tvā­t ā­tma­va­di­ti vya­va­ti­ṣṭa­te | ne­trā­lo­kā­di­bhi­rvya­bhi­cā­raḥ sā­dha­na­sye­ti na maṃtavyaṃ te­ṣā­mu­pa­cā­ra­to­'­rtha <lb n="61,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,30</span>pa­ri­cchi­tti­ni­mi­tta­tva­va­ca­nā­t­, pa­ra­mā­rtha­taḥ pramātuḥ pra­mā­ṇa­sya ca ta­nni­mi­tta­tva­gha­ṭa­nā­t | </p><p n="a_35" rend="justify"><lb n="61,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,31</span>a­trā­pa­raḥ ka­pi­la­ma­tā­nu­sā­rī prā­ha­–­na sa­mya­gjñā­naṃ sva­vya­va­sā­yā­tma­kaṃ­, a­ce­ta­na­tvā­t gha­ṭā­di­va­na­t na tacceta <lb n="61,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,32</span>na­ma­ni­tya­tvā­t | ta­dva­da­ni­tyaṃ co­tpa­tti­ni­mi­tta­tvā­t vi­dyu­dā­di­va­t | yattu sva­saṃ­ve­dyaṃ ta­cce­ta­naṃ ni­tya­ma­nu­tpa­tti­dha­rma­kaṃ <lb n="61,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,33</span>ca siddhaṃ yathā pu­ru­ṣa­ta­ttva­mi­ti so'pi na nyā­ya­ve­dī vya­bhi­cā­ri­sā­dha­nā­bhi­dhā­nā­t | u­tpa­tti­ma­ttvaṃ hi tāvada<span type="hard-break">- </span><lb n="61,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,34</span>nityatāṃ vya­bhi­ca­ra­ti ni­rvā­ṇa­syā­naṃ­ta­syā­pyu­tpa­tti­ma­ttvā­t | ta­thai­vā­ni­tya­tva­ma­ce­ta­na­tvaṃ vya­bhi­ca­ra­ti pu­ru­ṣa­bho­ga­sya <lb n="61,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,35</span>kā­dā­ci­tka­tva­sya bu­ddhya­dhya­va­si­tā­rthā­pe­kṣa­sya ce­ta­na­tve­'­pya­ni­tya­tva­sa­ma­rtha­nā­t | a­ce­ta­na­tvaṃ tu sa­mya­gjñā­na­syā­śu­ddha­me­va <lb n="61,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,36</span>ta­smā­da­ce­ta­nā­dvi­ve­ka­khyā­ti­vi­ro­dhā­t | ce­ta­na­saṃ­sa­rgā­cce­ta­naṃ jñā­na­mi­tya­pi vārtaṃ śā­rī­rā­de­ra­pi ce­ta­na­tva­saṃ­gā­t | <lb n="61,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,37</span>jñānasya ce­ta­na­saṃ­sa­rgo viśiṣṭa iti cet sa ko'nyaḥ ka­thaṃ­ci­ttā­dā­tmyā­t | ta­ta­śce­ta­nā­tma­ka­me­va jñā­na­ma­nu­maṃ­ta­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="61,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 61,38</span>mi­tya­ce­ta­na­ma­si­ddhaṃ | </p><p n="a_36" rend="justify"><pb n="62"/><lb n="62,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,01</span>ya­da­pya­bhya­dhā­yi sāṃ­khyaiḥ­–­jñā­na­ma­ce­taṃ pra­dhā­na­pa­ri­ṇā­ma­tvā­t ma­hā­bhū­ta­va­di­ti tadapi na śreyaḥ pakṣasya svasaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="62,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,02</span>ve­da­na­pra­tya­kṣa­bā­dhi­ta­tvā­t | pra­ti­vā­di­naḥ kā­lā­tya­yā­pa­di­ṣṭa­tvā­cca sā­dha­na­sya | ta­thā­nu­mā­na­bā­dhi­taḥ pakṣaḥ <lb n="62,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,03</span>paraṃ prati cetanaṃ jñānaṃ sva­saṃ­ve­dya­tvā­t pu­ru­ṣa­va­t | yattu na cetanaṃ na ta­tsva­saṃ­ve­dyaṃ yathā ka­la­śā­dī­ti vyati<span type="hard-break">- </span><lb n="62,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,04</span>re­ka­ni­śca­yā­t ne­da­ma­nu­mā­na­ma­ga­ma­kaṃ | jñānasya sva­saṃ­ve­dya­tva­ma­si­ddhaṃ ? iti cenna ta­syā­sva­saṃ­ve­dya­tve a­rtha­saṃ­ve­da­na­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="62,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,05</span>ro­dhā­di­tyu­kta­prā­yaṃ | etena na sva­saṃ­ve­dyaṃ vijñānaṃ kā­yā­kā­ra­pa­ri­ṇa­ta­bhū­ta­pa­ri­ṇā­ma­tvā­t pi­ttā­di­va­di­ti vadaṃścā<span type="hard-break">- </span><lb n="62,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,06</span>rvākaḥ pra­ti­kṣi­ptaḥ | na cedaṃ sādhanaṃ siddhaṃ bhū­ta­vi­śe­ṣa­pa­ri­ṇā­ma­tvā­si­ddheḥ saṃ­ve­da­na­sya bā­hyeṃ­dri­ya­pra­tya­kṣa­tva­pra­saṃ­gā­t <lb n="62,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,07</span>gaṃ­dhā­di­va­t | sū­kṣma­bhū­ta­vi­śe­ṣa­pa­ri­ṇā­ma­tvā­t na bā­hyeṃ­dri­pa­pra­tya­kṣaṃ jñā­na­mi­ti cet sa tarhi sū­kṣma­vi­śe­ṣaḥ <lb n="62,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,08</span>spa­rśā­di­bhiḥ pa­ri­va­rji­taḥ sva­ya­ma­spa­rśā­di­mā­n saṃ­ve­da­no­pā­dā­na­he­tuḥ sarvadā bā­hyeṃ­dri­yā­vi­ṣa­yaḥ ka­tha­mā­tmai­va nāmāṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="62,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,09</span>tareṇa ni­ga­di­to na bhavet | tasya ta­to­'­nya­tve bhū­ta­ca­tu­ṣṭa­ya­vi­la­kṣa­ṇa­tvā­t ta­ttvāṃ­ta­rā­pa­tti­ra­dṛ­ṣṭa­pa­ri­ka­lpa­nā ca <lb n="62,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,10</span>pra­sa­jye­ta ta­thā­tma­naḥ pra­mā­ṇa­si­ddha­tvā­t ta­tpa­ri­ṇā­ma­syai­va jñānasya gha­ṭa­nā­t | tata idaṃ vya­va­ti­ṣṭa­te sva­vya­va­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="62,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,11</span>yātmakaṃ sa­mya­gjñā­naṃ ce­ta­nā­tma­pa­ri­ṇā­ma­tve sa­tya­rtha­pa­ri­cche­da­ka­tvā­t yattu na sva­vya­va­sā­yā­tma­kaṃ na tattathā yathā <lb n="62,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,12</span>ghaṭaḥ tathā ca sa­mya­gjñā­naṃ ta­smā­tsva­vya­va­sā­yā­tma­kaṃ iti sa­mya­gjñā­na­la­kṣa­ṇaṃ pra­mā­ṇa­si­ddhaṃ | </p><p n="a_37" rend="justify"><lb n="62,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,13</span>nanu pra­mā­ṇa­ta­ttva­sya pra­me­ya­ta­ttva­va­du­pa­plu­ta­tvā­t na tattvataḥ kiṃ­ci­tpra­mā­ṇaṃ saṃ­bha­va­ti iti kasya la­kṣa­ṇa­ma­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="62,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,14</span>dhīyate la­kṣyā­nu­vā­da­pū­rva­ka­tvā­lla­kṣa­ṇā­bhi­dhā­na­sya | prasiddhaṃ la­kṣya­ma­nū­dya lakṣaṇaṃ vi­dhī­ya­ta iti la­kṣya­la­kṣa­ṇa­bhā­va­vā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="62,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,15</span>bhi­ra­bhyu­pa­ga­mā­t iti ke­ci­da­maṃ­sa­ta teṣāṃ ta­ttvo­pa­pla­va­mā­tra­mi­ṣṭaṃ sā­dha­yi­tuṃ tadā sā­dha­na­ma­bhyu­pa­gaṃ­ta­vyaṃ | tacca pramā<span type="hard-break">- </span><lb n="62,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,16</span>ṇameva bhavati tathā ce­da­ma­bhi­dhī­ya­te­–­ta­ttvo­pa­pla­va­vā­di­no­'­pya­sti pra­mā­ṇaṃ­, i­ṣṭa­sā­dha­nā­nya­thā­nu­pa­pa­tteḥ | pramāṇā<span type="hard-break">- </span><lb n="62,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,17</span>bhā­ve­'­pī­ṣṭa­si­ddhau sarvaṃ sarvasya yatheṣṭaṃ siddhyet i­tya­nu­pa­plu­ta­ta­ttva­si­ddhi­ra­pi kiṃ na syāt sarvathā vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | </p><p n="a_38" rend="justify"><lb n="62,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,18</span>syā­dā­kū­taṃ na sveṣṭaṃ vi­dhi­prā­dhā­nye­na sādhyate yena ta­ttvo­pa­pla­vaṃ sā­dha­ya­taḥ pra­mā­ṇa­si­ddhiḥ pra­sa­jye­ta | kiṃ <lb n="62,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,19</span>tarhi ? pa­rā­bhyu­pa­ga­ta­pra­mā­ṇā­di­ta­ttva­ni­rā­ka­ra­ṇa­sā­ma­rthyā­t pa­rī­kṣa­ka­ja­na­ya­ta­sta­ttvo­pa­pla­va­ma­nu­sa­ra­ti ga­tyaṃ­ta­rā­bhā­vā­t | <lb n="62,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,20</span>tathāhi — pra­mā­ṇa­tvaṃ kasya ci­tki­ma­du­ṣṭa­kā­ra­ṇa­ja­nya­tve­na bā­dhā­ra­hi­ta­tve­na vā pra­vṛ­tti­sā­ma­rthye­na vā a­rtha­kri­yā<span type="hard-break">- </span><lb n="62,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,21</span>prā­pti­ni­mi­tta­tve­na vā vya­va­ti­ṣṭa­te ? na tā­va­da­du­ṣṭa­ja­nya­tve­na tasya pra­tya­kṣa­to gṛ­hī­tu­ma­śa­kteḥ ka­ra­ṇa­ku­śa­lā­de­ra­pi <lb n="62,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,22</span>pra­mā­ṇa­kā­ra­ṇa­tvā­t | tasya cā­tīṃ­dri­ya­tvo­pa­ga­mā­t | na cā­nu­mā­na­ma­du­ṣṭaṃ kā­ra­ṇa­mu­nne­tuṃ samarthaṃ ta­da­vi­nā­bhā­vi­liṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="62,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,23</span>gā­bhā­vā­t | sa­tya­jñā­naṃ liṃ­ga­mi­ti cet na pa­ra­spa­rā­śra­ya­ṇā­t | sati jñānasya satyatve ta­tkā­ra­ṇa­syā­du­ṣṭa­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="62,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,24</span>ni­śca­yā­t | ta­smi­nsa­ti jñānasya sa­tya­tva­si­ddheḥ | yadi pu­na­rbā­dhā­ra­hi­ta­tve­na saṃ­ve­da­na­sya prāmāṇyaṃ sādhyate <lb n="62,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,25</span>tadā kiṃ ka­dā­ci­tkva­ci­dbā­dha­kā­nu­tpa­ttyā ta­tsi­ddhi­rā­ho­svi­t sarvatra sarvadā sarvasya pra­ti­pa­ttu­rbā­dha­kā­nu­tpa<span type="hard-break">- </span><lb n="62,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,26</span>tteriti pa­kṣa­dva­ya­ma­va­ta­ra­ti | pra­tha­ma­pa­kṣe ma­rī­ci­kā­ca­kre sa­li­la­saṃ­ve­da­na­ma­pi pra­mā­ṇa­ma­sa­jya­te dū­ra­sthi­ta­sya ta<span type="hard-break">- </span><lb n="62,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,27</span>tsaṃ­ve­da­na­kā­le kasya ci­tpra­ti­pa­ttu­rbā­dha­kā­nu­tpa­tteḥ | dvi­tī­ya­pa­kṣe tu sa­ka­la­de­śa­kā­la­pu­ru­ṣā­ṇāṃ bo­dha­kā­nu­tpa­ttiḥ­ —<lb n="62,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,28</span>ka­tha­ma­sa­rva­vi­do­'­va­bo­ddhuṃ śakyeta ta­tta­tpra­ti­pa­ttuḥ sa­rva­ve­di­tva­pra­saṃ­gā­t | yadi punaḥ pra­vṛ­tti­sā­ma­rthye­na jñānasya <lb n="62,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,29</span>prā­mā­ṇya­mu­nnī­ya­te tadā pra­mā­ṇe­nā­rtha­mu­pa­la­bdha­va­ta­sta­da­rthe pra­vṛ­tti­rya­dī­ṣya­te ta­dde­śo­pa­sa­rpa­ṇa­la­kṣa­ṇā tasyāḥ <lb n="62,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,30</span>sāmarthyaṃ ca pha­le­nā­bhi­saṃ­baṃ­dhaḥ sa­jā­tī­ya­jñā­no­tpa­tti­rvā ta­de­ta­rā­śra­ya­do­ṣo du­ru­tta­raḥ syāt | sati saṃ­ve­da­na­pra­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="62,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,31</span>ṇa­tva­ni­śca­ye te­nā­rtha­pra­ti­pa­ttau pravṛtteḥ | ta­tsā­ma­rthya­sya ca gha­ṭa­nā­t pra­vṛ­tti­sā­ma­rthya­sya niścaye ca te­nā­rtha­saṃ­ve<span type="hard-break">- </span><lb n="62,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,32</span>danasya pra­mā­ṇa­tva­ni­rṇī­teḥ pra­kā­rāṃ­ta­rā­saṃ­bha­vā­t | a­thā­rtha­kri­yā­ni­mi­tta­tve­na saṃ­ve­da­naṃ pra­mā­ṇa­tā­mā­skaṃ­da­ti tadā <lb n="62,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,33</span>ku­ta­sta­sya ta­nni­śca­yaḥ syāt ? | pra­ti­pa­ttu­ra­rtha­kri­yā­jñā­nā­di­ti cet ku­ta­sta­sya pra­mā­ṇa­tva­si­ddhiḥ ? | pa­ra­mā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="62,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,34</span>kri­yā­jñā­nāṃ­ta­rā­cce­t ka­tha­ma­na­va­sthā na bhavet | a­thā­dya­saṃ­ve­da­nā­de­vā­rtha­kri­yā­jñā­na­sya māṇyaṃ manyate tadā <lb n="62,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,35</span>pa­ra­spa­rā­śra­ya­do­ṣaḥ | sa­tya­rtha­kri­yā­jñā­na­sya pra­mā­ṇa­tva­ni­śca­ye ta­dba­lā­dā­dya­saṃ­ve­da­na­syā­rtha­kri­yā­prā­pti­ni­mi­tta­tve­na <lb n="62,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,36</span>prā­mā­ṇya­ni­śca­ya­sta­tprā­mā­ṇya­ni­śca­yā­cca a­rtha­kri­yā­saṃ­ve­da­na­sya pra­mā­ṇa­tā­si­ddhiḥ kā­ra­ṇāṃ­ta­rā­bhā­vā­t | tato na <lb n="62,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,37</span>pra­mā­ṇa­tvaṃ vi­cā­rya­mā­ṇaṃ vā vya­va­ti­ṣṭha­te ta­da­va­sthā­nā­bhā­ve ca na pra­me­ya­tva­si­ddhiḥ iti ta­de­ta­tsa­ka­laṃ pra­lā­pa­mā­traṃ <lb n="62,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,38</span>pa­rā­bhi­ma­ta­pra­mā­ṇa­ta­ttva­ni­rā­ka­ra­ṇa­sya sva­ya­mi­ṣṭa­sya pra­mā­ṇa­maṃ­ta­re­ṇa si­ddhya­yo­gā­t tasya sva­ya­mi­ṣṭa­tve sā­dha­nā­nu­pa­pa­tte <lb n="62,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 62,39</span>pa­ra­pa­rya­nu­yo­ga­mā­tra­sya ka­ra­ṇā­da­do­ṣo­'­yaṃ | </p><p rend="center" n="a_39"><pb n="63"/><lb n="63,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,01</span> pa­ra­pa­rya­nu­yo­ga­pa­rā­ṇi hi bṛ­ha­spa­teḥ sūtrāṇi </p><p n="a_40" rend="justify"><lb n="63,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,02</span>iti va­ca­nā­t sarvatra svā­taṃ­tryā­bhā­vā­di­tye­ta­da­pi ya­tkiṃ­ca­na bhā­ṣa­ṇa­me­va | ki­ma­du­ṣṭa­kā­ra­ṇa­ja­nya­tve­na prā<span type="hard-break">- </span><lb n="63,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,03</span>māṇyaṃ sādhyate bā­dhā­ra­hi­ta­tve­ne­ve­tyā­di pakṣāṇāṃ kva­ci­nni­rṇa­yā­bhā­ve saṃ­de­hā­bhā­vā­t pa­ra­pa­rya­nu­yo­gā­yo­gā­t | <lb n="63,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,04</span>syā­dā­kū­taṃ pa­rā­bhyu­pa­ga­mā­t ta­nni­śca­ya­si­ddheḥ saṃ­śa­yo­tpa­tte­ryu­ktaḥ praśnaḥ, ta­thā­hi­–­mī­māṃ­sa­kā­bhyu­pa­ga­mā­t <lb n="63,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,05</span>tā­va­da­du­ṣṭa­kā­ra­ṇa­ja­nya­tvaṃ bā­dhā­va­rji­ta­tvaṃ ca nirṇītaṃ ni­ści­ta­tvā­pū­rvā­rtha­tva­lo­ka­sa­mma­ta­tva­va­t | taduktaṃ — </p><lg n="a_41"><l><lb n="63,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,06</span>ta­trā­pū­rvā­rtha­vi­jñā­naṃ niścitaṃ bā­dha­va­va­rji­taṃ | </l><l><lb n="63,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,07</span>a­du­ṣṭa­kā­ra­ṇā­ra­bdhaṃ pramāṇaṃ lo­ka­sa­mma­taṃ || 1 || iti</l></lg><p n="a_42" rend="justify"><lb n="63,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,08</span>tathā pra­vṛ­tti­sā­ma­rthya­ma­pi nai­yā­yi­kā­bhyu­pa­ga­mā­nni­rṇī­taṃ­ —</p><p rend="center" n="a_43"><lb n="63,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,09</span><emph>pra­mā­ṇa­to­'­rtha­pra­ti­pa­ttau pra­vṛ­tti­sā­ma­rthyā­da­rtha­va­tpra­mā­ṇaṃ</emph></p><p n="a_44" rend="justify"><lb n="63,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,10</span>iti va­ca­nā­t | ta­thā­rtha­kri­yā­prā­pti­ni­mi­tta­tva­ma­vi­saṃ­vā­di­tva­la­kṣa­ṇaṃ sau­ga­tā­bhyu­pa­ga­mā­nni­rṇī­ta­me­va pramāṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="63,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,11</span>ma­vi­saṃ­vā­di­jñā­naṃ a­rtha­kri­yā­sthi­tiḥ a­vi­saṃ­vā­da­naṃ śa­bdo­'­pya­bhi­prā­ya­ni­ve­da­nā­di­ti va­ca­nā­t | ta­di­dā­nīṃ cārvāka<span type="hard-break">- </span><lb n="63,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,12</span>ma­tā­nu­sā­re­ṇa saṃdihya pa­rya­nu­yu­jya­mā­naṃ na kiṃ­ci­du­pā­laṃ­bha­ma­rha­ti iti ta­de­ta­da­pi na vyavasthāṃ pra­ti­pa­dya­te parābhyu<span type="hard-break">- </span><lb n="63,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,13</span>pa­ga­ma­sya pra­mā­ṇā­pra­mā­ṇa­pū­rva­ka­tve saṃ­śa­yā­pra­vṛ­tteḥ tathāhi yadi pa­re­ṣā­ma­bhyu­pa­ga­maḥ pra­mā­ṇa­pū­rva­kaḥ tadā kathaṃ saṃdehaḥ ? <lb n="63,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,14</span>pra­mā­ṇa­pū­rva­ka­sya ni­rṇī­ta­tvā­t | nirṇīteḥ saṃ­śa­ya­vi­ro­dhā­t | a­thā­pra­mā­ṇa­pū­rva­kaḥ tathāpi na saṃdehaḥ pra­va­rta­te tasya <lb n="63,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,15</span>kva­ci­tka­dā­ci­tka­thaṃ­ci­t ni­rṇa­ya­pū­rva­ka­tvā­t | ta­nni­rṇa­ya­syā­pi pra­mā­ṇa­pū­rva­ka­tvā­t | pra­mā­ṇā­bhā­ve pra­mā­ṇya­ni­śca­yā­t <lb n="63,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,16</span>ta­nni­śca­ya­ni­baṃ­dha­na­sya ca pra­mā­ṇāṃ­ta­ra­syā­bhya­sta­vi­ṣa­ya­tve sarvathā ta­da­nu­pa­pa­tte­ri­tya­laṃ pra­saṃ­ge­na sa­rva­sye­ṣṭa­sya saṃsiddheḥ <lb n="63,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,17</span>pra­mā­ṇa­pra­si­ddhe­ra­bā­dha­nā­t a­nya­thā­ti­pra­saṃ­ga­sa­ma­rtha­nā­di­ti | etena sarvathā śūnyaṃ saṃ­vi­da­dvai­taṃ pu­ru­ṣa­dvai­taṃ śa­bdā­dvai­taṃ <lb n="63,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,18</span>vā sa­mā­śri­tya pra­mā­ṇa­pra­me­ya­bhā­gaṃ ni­rā­ku­rvā­ṇāḥ pra­tyā­khyā­tāḥ sva­ya­mā­śri­ta­sya sarvathā śūnyasya saṃ­vi­da­dvai­tā­de­rvā <lb n="63,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,19</span>ka­thaṃ­ci­di­ṣṭa­tve pra­mā­ṇa­saṃ­si­ddhe­rvya­va­sthā­pa­nā­t | ta­syā­pya­ni­ṣṭa­tve ta­dvā­di­tva­vi­ro­dhā­t | pra­lā­pa­mā­trā­nu­sa­ra­ṇā­pa­tteḥ <lb n="63,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,20</span>pa­rī­kṣa­ka­tva­vyā­ghā­tā­t iti | tadevaṃ pra­mā­ṇa­ta­ttva­ni­rṇī­tau pra­me­ya­ta­ttva­si­ddhi­rni­rbā­dhā vya­va­ti­ṣṭha­ta eva | </p><p n="a_45" rend="justify"><lb n="63,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,21</span>nanu caiva pra­mā­ṇa­si­ddha­ma­pi kiṃ svataḥ pra­mā­ṇya­mā­tma­sā­tku­rvī­ti parato vā ? na tā­va­tsva­taḥ sarvatra sarvadā <lb n="63,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,22</span>sarvasya ta­dvi­pra­ti­pa­ttya­bhā­va­pra­saṃ­gā­t | nāpi pa­ra­taḥ­–­a­na­va­sthā­nu­ṣa­gā­t pa­rā­pa­ra­pra­mā­ṇā­nve­ṣa­ṇā­t kva­ci­da­va­sthi­te­ra­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="63,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,23</span>gāt | pra­tha­ma­pra­mā­ṇā­ddvi­tī­ya­sya prā­mā­ṇya­sā­dha­ne dvi­tī­yā­cca pra­tha­ma­sya pa­ra­spa­rā­śra­yā­ṇā­pa­tteḥ pra­kā­rāṃ­ta­rā­bhā­vā­di­ti <lb n="63,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,24</span>ke­ci­tte­'­pya­sa­mī­kṣi­ta­va­ca­saḥ saṃ­la­kṣyaṃ­te sva­ya­ma­bhya­sta­vi­ṣa­ye pra­mā­ṇa­sya svataḥ prā­mā­ṇya­si­ddheḥ sa­ka­la­vi­pra­ti­pa­ttī<span type="hard-break">- </span><lb n="63,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,25</span>nāmapi pra­ti­pa­ttu­ra­bhā­vā­t anyathā tasya prameye ni­ssaṃ­śa­yaṃ pra­vṛ­ttya­yo­gā­t | ta­thā­na­bhya­sta­vi­ṣa­ye parataḥ pra­mā­ṇa­sya <lb n="63,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,26</span>prā­mā­ṇya­ni­śca­yā­t ta­nni­śca­ya­ni­mi­tta­sya ca pra­mā­ṇāṃ­ta­ra­syā­bhya­sta­vi­ṣa­ya­tve svataḥ pra­mā­ṇa­tva­si­ddheḥ a­na­va­sthā­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="63,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,27</span>ra­spa­rā­śra­ya­ṇa­yo­ra­na­va­kā­śā­t | ta­syā­pya­na­bhya­sta­vi­ṣa­ya­tve parataḥ pra­mā­ṇā­da­bhya­sta­vi­ṣa­yā­t sva­taḥ­si­ddha­prā­mā­ṇyā­t <lb n="63,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,28</span>pra­mā­ṇa­tva­ni­śca­yā­t sū­da­ra­ma­pi gatvā ka­sya­ci­da­bhya­sta­vi­ṣa­ya­sya pra­mā­ṇa­syā­va­śyaṃ­bhā­vi­tvā­t anyathā pra­mā­ṇa­ta­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="63,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,29</span>bhā­sa­vya­va­sthā­nu­pa­pa­tteḥ ta­da­bhā­va­vya­va­sthā­nu­pa­pa­tti­va­t | kutaḥ punaḥ pra­ti­pa­ttuḥ kva­ci­dvi­ṣa­ye­'­bhyā­saḥ kva­ci­da­na<span type="hard-break">- </span><lb n="63,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,30</span>bhyāsaḥ syāt ? iti cet ta­tpra­ti­baṃ­dha­ka­da­śā­vi­śe­ṣa­vi­ga­mā­bhyāṃ kva­ci­da­bhyā­sā­na­bhyā­sau syātāṃ iti brūmahe <lb n="63,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,31</span>pa­ri­dṛ­ṣṭa­kā­ra­ṇa­vya­bhi­cā­rā­da­dṛ­ṣṭa­sya kā­ra­ṇa­sya siddheḥ tannaḥ karma jñā­nā­va­ra­ṇa­vī­ryāṃ­ta­rā­yā­khyaṃ siddhaṃ tasya kṣa­yo­pa­śa­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="63,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,32</span>tkasya cit kva­ci­da­bhyā­sa­jñā­naṃ ta­tkṣa­yo­pa­śa­mā­bhā­ve vā '­na­bhyā­sa­jñā­na­mi­ti su­vya­va­sthi­taṃ pra­mā­ṇa­sya pramāṇyaṃ <lb n="63,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,33</span>su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tvā­t sva­ya­mi­ṣṭa­va­stu­va­t sa­rva­tre­ṣṭa­si­ddhe­sta­nmā­tra­ni­baṃ­dha­na­tvā­da­nya­thā sarvasya tattva<span type="hard-break">- </span><lb n="63,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,34</span>pa­rī­kṣā­yā­ma­na­dhi­kā­rā­di­ti sthi­ta­me­ta­t — </p><lg n="a_46"><l><lb n="63,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,35</span>prā­mā­ṇā­di­ṣṭa­saṃ­si­ddhi­ra­nya­thā­ti­pra­saṃ­ga­taḥ | </l><l><lb n="63,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,36</span>prāmāṇyaṃ tu sva­taḥ­si­ddha­ma­bhyā­sā­tpa­ra­to­'­nya­thā || 1 || iti</l></lg><p n="a_47" rend="justify"><lb n="63,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 63,37</span>evaṃ pra­mā­ṇa­la­kṣa­ṇaṃ vya­va­sā­yā­tma­kaṃ sa­mya­gjñā­naṃ pa­rī­kṣi­taṃ ta­tpra­tya­kṣaṃ parīkṣaṃ veti saṃ­kṣe­pā­dū dvi­ta­ya­me­va vya­va­ti­ṣṭha­te <pb n="64"/><lb n="64,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,01</span> sa­ka­la­pra­mā­ṇā­nā­ma­trai­vāṃ­ta­rbhā­vā­di­ti vi­bhā­va­nā­t | pa­ra­pa­ri­ka­lpi­tai­ka­dvi­tryā­di­pra­mā­ṇa­saṃ­khā­ni­ya­me ta­da­gha­ṭa­nā­t | <lb n="64,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,02</span>ta­thā­hi­–­ye­ṣāṃ pra­tya­kṣa­me­ka­me­va pramāṇaṃ na te­ṣā­ma­nu­mā­nā­di­pra­mā­ṇāṃ­ta­ra­syāṃ­ta­rbhā­vaḥ saṃ­bha­va­ti ta­dvi­la­kṣa­ṇa­tvā­t | <lb n="64,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,03</span>pra­tya­kṣa­pū­rva­ka­tvā­da­nu­mā­nā­deḥ pra­tya­kṣa­bhā­vaḥ i­tya­yu­ktaṃ pra­tya­kṣa­syā­pi kva­ci­da­nu­mā­na­pū­rva­ka­tvā­da­nu­mā­nā­di­śvaṃ­ta­rbhā­va­pra­saṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="64,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,04</span>gāt | yathaiva hi dha­rmi­he­tu­dṛ­ṣṭāṃ­ta­pra­tya­kṣa­pū­rva­ka­ma­nu­mā­naṃ śro­tra­pra­tya­ya­pū­rva­kaṃ ca śābdaṃ | sā­dṛ­śyā­na­nya­thā­bhā­va­ni­ṣe­dhyā­dhā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="64,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,05</span>va­stu­grā­hi pra­tya­kṣa­pū­rva­kā­ṇi co­pa­mā­nā­rthā­pa­ttya­bhā­va­pra­mā­ṇā­ni ta­thā­–­a­nu­mā­ne­na kṛśānuṃ niścitya tatra pravarta<span type="hard-break">- </span><lb n="64,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,06</span>mānasya pra­tya­kṣa­ma­nu­mā­na­pū­rva­kaṃ rū­pā­dra­saṃ saṃ­pra­ti­pa­dya rase rā­sa­na­sa­ma­kṣa­va­t | śabdācca mṛṣṭaṃ pā­na­ka­ma­va­ga­mya tatra pravṛttau <lb n="64,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,07</span>pratyakṣaṃ śā­bda­pū­rva­kaṃ | kṣīrasya saṃ­ta­rpa­ṇa­śa­kti­ma­rthā­pa­ttyā­dhi­ga­mya kṣīre pra­vṛ­tta­sya ta­dā­tma­ke pra­tya­kṣa­ma­rthā­pa­tti­pū­rva­kaṃ | <lb n="64,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,08</span>go­sā­dṛ­śyā­dga­va­ya­ma­va­sā­ya taṃ vya­va­ha­ra­taḥ pra­tya­kṣa­nu­mā­na­pū­rva­kaṃ | gṛhe sa­rpā­bhā­va­ma­bhā­va­pra­mā­ṇā­dvi­bhā­vya pra­vi­śa­taḥ <lb n="64,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,09</span>pra­tya­kṣa­ma­bhā­va­pū­rva­kaṃ pra­tī­ya­te eva tataḥ pra­tya­kṣa­me­va gau­ṇa­tvā­da­pra­mā­ṇaṃ na pu­na­ra­nu­mā­nā­di­kaṃ ta­syā­gau­ṇa­tvā­di­ti <lb n="64,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,10</span>śuṣke pa­ti­ṣyā­mi iti jātaḥ pātaḥ kardame | </p><p n="a_48" rend="justify"><lb n="64,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,11</span>syā­dā­kū­taṃ na pra­tya­kṣaṃ­–­a­nu­mā­nā­ga­mā­rthā­pa­ttyu­pa­mā­nā­bhā­va­sā­ma­grī­pū­rvaṃ­kvaṃ ta­da­bhā­ve­'­pi ca­kṣu­rā­di­sā­ma­grī­mā­trā<span type="hard-break">- </span><lb n="64,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,12</span>ttasya prasūteḥ pra­si­ddha­tvā­t | ta­da­bhā­va eva a­bhā­va­ni­ya­mā­di­ti ta­da­pya­sa­t laiṃ­gi­kā­dī­nā­ma­pi pra­tya­kṣa­pū­rva­ka­tvā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="64,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,13</span>vāt | liṃ­ga­śa­bdā­na­nya­thā­bhā­va­sā­dṛ­śya­pra­ti­yo­gi­sma­ra­ṇā­di­sā­ma­grī­sa­dbhā­va eva bhāvāt | satyapi pratyakṣe svasāmi<span type="hard-break">- </span><lb n="64,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,14</span>grya­bhā­ve­'­nu­mā­nā­dī­nā­ma­bhā­vā­t | tataḥ kiṃ ba­hu­no­kte­na pra­ti­ni­ya­ta­sā­ma­grī­pra­bha­va­ta­yā pra­mā­ṇa­bhe­da­ma­bhi­ma­nya­mā­ne <lb n="64,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,15</span>pra­tya­kṣa­va­da­nu­mā­nā­dī­nā­ma­pi a­gau­ṇa­tva­ma­nu­maṃ­ta­vyaṃ pra­ti­ni­ya­ta­sva­vi­ṣa­ya­vya­va­sthā­yāṃ pa­rā­pe­kṣā­vi­ra­hā­t | yathaiva hi <lb n="64,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,16</span>pratyakṣaṃ sā­kṣā­tsvā­rthaṃ pa­ri­cchi­ttau nā­nu­mā­nā­dya­pe­kṣaṃ ta­thā­nu­mā­na­ma­nu­me­ya­ni­rṇī­tau na pra­tya­kṣā­pe­kṣa­mu­tpre­kṣa­te pra­tya­kṣa­sya <lb n="64,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,17</span>dha­rmi­he­tu­dṛ­ṣṭāṃ­ta­gra­ha­ṇa­mā­tre pa­rya­va­si­ta­tvā­t | nāpi śābdaṃ śa­bda­pra­ti­pā­dye­'­rthe pra­tya­kṣa­ma­nu­mā­naṃ co­pe­kṣa­te tayoḥ śabda<span type="hard-break">- </span><lb n="64,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,18</span>śra­va­ṇa­mā­tre śa­bdā­rtha­saṃ­baṃ­dhā­nu­mā­tre vyā­pā­rā­t | na­tva­rthā­pa­ttiḥ pra­tya­kṣa­ma­nu­mā­na­mā­ga­maṃ cā­pe­kṣa­te a­bhā­vo­pa­mā­na­va­t | <lb n="64,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,19</span>tasyāśca pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇa­pra­mi­tā­rthā­vi­nā­bhā­vi­nya­dṛ­ṣṭe­'­rthe ni­rṇa­ya­ni­baṃ­dha­na­tvā­t | pra­tya­kṣā­dī­nā­ma­rthā­pa­ttyu­tthā­pa­ka <lb n="64,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,20</span>pa­dā­rtha­ni­śca­ya­mā­tre vyā­vṛ­tta­tvā­t | na­co­pa­mā­naṃ pra­tya­kṣā­dī­nya­pe­kṣa­te ta­syo­pa­me­ye­'­rthe ni­śca­ya­kā­ra­ṇe pra­tya­kṣā­di <lb n="64,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,21</span>ni­ra­pe­kṣa­tvā­t | pra­tya­kṣā­deḥ sā­dṛ­śya­pra­ti­pa­tti­mā­tre '­na­dhi­kā­rā­t | na­cā­bhā­va­pra­mā­ṇaṃ pra­tya­kṣā­di­sā­pe­kṣaṃ niṣedhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="64,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,22</span>dhā­ra­va­stu­gra­ha­ṇe tasya sā­ma­rthyā­t | pa­raṃ­pa­ra­yā­nu­mā­nā­dī­nāṃ pra­tya­kṣa­pū­rva­ka­tvaṃ pra­tya­kṣa­syā­pya­nu­mā­nā­di­pū­rva­ka­tvaṃ duḥśakyaṃ <lb n="64,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,23</span>pa­ri­ha­rtuṃ | kathaṃ cāyaṃ pratyakṣaṃ pramāṇaṃ vya­va­sthā­pa­ye­t svata eveti cet ki­mā­tma­sa­baṃ­dhi sa­rva­saṃ­baṃ­dhi vā ? <lb n="64,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,24</span>pra­tha­ma­ka­lpa­nā­yāṃ na sa­ka­la­de­śa­kā­la­pu­ru­ṣa­pa­ri­ṣa­tpra­tya­kṣaṃ pramāṇaṃ siddhyet | dvi­tī­ya­ka­lpa­nā­yā­ma­pi na sva­pra­tya­kṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="64,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,25</span>tsa­ka­la­pa­ra­pra­tya­kṣā­ṇāṃ prāmāṇyaṃ sā­dha­yi­tu­mī­śaḥ te­ṣā­ma­nīṃ­dri­ya­tvā­t vā­di­pra­tya­kṣā­go­ca­ra­tvā­t | yadi punaḥ saka<span type="hard-break">- </span><lb n="64,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,26</span>la­pu­ru­ṣa­pra­tya­kṣā­ṇi svasmin svasmin viṣaye svataḥ prā­mā­ṇya­ma­nu­bha­vaṃ­ti iti mataṃ tadā ku­ta­sta­tsi­ddhiḥ ? | <lb n="64,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,27</span>vi­vā­dā­dhyā­si­tā­ni sa­ka­la­de­śa­kā­la­va­rti­pu­ru­ṣa­pra­tya­kṣā­ṇi svataḥ prā­mā­ṇya­mā­pa­dyaṃ­te pra­tya­kṣa­tvā­t ya­dya­tpra­tya­kṣaṃ <lb n="64,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,28</span>ta­tta­tsva­taḥ prā­mā­ṇya­mā­pa­dya­mā­naṃ siddhaṃ yathā ma­tpra­tya­kṣaṃ pra­tya­kṣā­ṇi ca vi­vā­dā­dhyā­si­tā­ni ta­smā­tsva­taḥ prāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="64,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,29</span>ṇya­mā­pa­dyaṃ­te sa­ka­la­pra­tya­kṣā­ṇāṃ sva­taḥ­prā­mā­ṇya­sā­dha­ne si­ddha­ma­nu­mā­naṃ pra­tya­kṣa­tve­na sva­bhā­va­he­tu­nā pra­tya­kṣa­sya svataḥ <lb n="64,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,30</span>prā­mā­ṇya­sā­dha­nā­t | śiṃ­śu­pā­tve­na va­na­spa­teḥ vṛ­kṣa­tva­sā­dha­na­va­t | pra­ti­pa­dya­bu­ddhyā ta­thā­nu­mā­na­va­ca­nā­da­do­ṣa iti <lb n="64,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,31</span>cet ? pra­ti­pā­dya­bu­ddhiṃ pra­ti­pa­dya a­pra­ti­pa­dya vā ta­yā­nu­mā­na­pra­yo­gaḥ syāt ? na tā­va­da­pra­ti­pa­dya a­ti­pra­saṃ­gā­t | <lb n="64,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,32</span>pra­ti­pa­dya ta­dbu­ddhi­ta­yā­nu­mā­na­pra­yo­ge ku­ta­sta­tpra­pi­ttiḥ ? vya­va­hā­rā­di­kā­rya­vi­śe­ṣā­di­ti cet siddhaṃ kāryātkā<span type="hard-break">- </span><lb n="64,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,33</span>ra­ṇā­nu­mā­naṃ dhū­mā­tpā­va­kā­nu­mā­na­va­t | yadi pu­na­rlo­ka­vya­va­hā­rā­t pra­ti­pa­dya­ta e­vā­nu­mā­naṃ lau­kā­ya­ti­kaiḥ pa­ra­lo­kā<span type="hard-break">- </span><lb n="64,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,34</span>de­vā­nu­mā­na­sya ni­rā­ka­ra­ṇā­t ta­syā­bhā­vā­di­ti mataṃ tadāpi kutaḥ pa­ra­lo­kā­dya­bhā­va­pra­ti­pa­ttiḥ na tā­va­tpra­tya­kṣā­t <lb n="64,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,35</span>tasya ta­da­go­ca­ra­tvā­t nāsti pa­ra­lo­kā­diḥ a­nu­pa­la­bdheḥ kha­pu­ṣpa­va­di­ti ta­da­bhā­va­sā­dha­ne­'­nu­pa­la­ba­dhi­la­kṣa­ṇa­ma­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="64,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,36</span>mā­na­mā­yā­taṃ | taduktaṃ dha­rma­kī­rti­nā — | </p><lg n="a_49"><l><lb n="64,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,37</span>pra­mā­ṇe­ta­ra­sā­mā­nya­sthi­te­ra­nya­dhi­yo­ga­teḥ | </l><l><lb n="64,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 64,38</span>pra­mā­ṇāṃ­ta­ra­sa­dbhā­vaḥ pra­ti­ṣe­dhā­cca ka­sya­ci­t || 1 || iti</l></lg><p n="a_50" rend="justify"><pb n="65"/><lb n="65,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,01</span>tataḥ pra­tya­kṣa­ma­nu­mā­na­mi­ti dve eva pramāṇe pra­me­ya­dvai­vi­dhyā­t | na hyā­bhyā­ma­rthaṃ pa­ri­chi­dya pra­va­rta­mā­no­'­rtha <lb n="65,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,02</span>kriyāyāṃ vi­saṃ­vā­dya­ta iti pra­mā­ṇa­saṃ­khyā­ni­ya­maṃ saugatāḥ pra­ti­pa­dyaṃ­te te­ṣā­mā­ga­mo­pa­mā­nā­dī­nāṃ pra­mā­ṇa­bhe­dā­nā­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="65,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,03</span>saṃgraha eva teṣāṃ pra­tya­kṣā­nu­mā­na­yo­raṃ­ta­rbhā­va­yi­tu­ma­śa­kteḥ | </p><p n="a_51" rend="justify"><lb n="65,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,04</span>syā­nma­ti­re­ṣā bhavatāṃ ta­da­rtha­sya dvai­vi­dhyā­t dva­yo­raṃ­ta­rbhā­vaḥ syāt | dvividho hyarthaḥ pratyakṣaḥ pa­ro­kṣa­śca | tatra <lb n="65,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,05</span>pra­tya­kṣa­vi­ṣa­yaḥ sā­kṣā­tkri­ya­mā­ṇaḥ pratyakṣaḥ | parokṣaḥ pu­na­ra­sā­kṣā­tpa­ri­cchi­dya­mā­no­'­nu­me­ya­tvā­da­nu­mā­na­vi­ṣa­yaḥ sa hi <lb n="65,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,06</span>pa­dā­rthāṃ­ta­rā­tsā­kṣā­tkri­ya­mā­ṇā­t pra­ti­pa­dya­te tacca pa­dā­rthāṃ­ta­raṃ tena pa­ro­kṣe­ṇā­rthe­na sabaddhaṃ pra­tyā­ya­yi­tuṃ samarthaṃ nāsaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="65,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,07</span>baddhaṃ ga­vā­de­ra­pya­śvā­deḥ pra­tī­ti­pra­saṃ­gā­t | saṃbaddhaṃ cā­rthāṃ­ta­raṃ liṃ­ga­me­va śabdādi ta­jja­ni­taṃ ca jñā­na­ma­nu­mā­na­me­va <lb n="65,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,08</span>tato na pa­ro­kṣe­'­rthe­'­nu­mā­nā­da­nya­tpra­mā­ṇa­ma­sti śa­bdo­pa­mā­nā­dī­nā­ma­pi ta­thā­nu­mā­na­tva­si­ddheḥ | anyathā tato<span type="hard-break">- </span><lb n="65,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,09</span>'­rtha­pra­ti­pa­ttau a­ti­pra­saṃ­gā­t iti ta­de­ta­da­pi na pa­rī­kṣā­kṣa­maṃ pra­tya­kṣa­syā­pi ta­thā­nu­mā­na­tva­pra­saṃ­gā­t | pra­tya­kṣa­ma­pi <lb n="65,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,10</span>hi sva­vi­ṣa­ye saṃbaddhaṃ ta­tpra­tyā­ya­na­sa­ma­rthaṃ | ta­trā­saṃ­ba­ddha­syā­pi ta­tpra­tyā­ya­na­sā­ma­rthye sa­rva­pra­tya­kṣaṃ sarvasya nuḥ sarvārtha<span type="hard-break">- </span><lb n="65,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,11</span>pra­tyā­ya­na­sa­ma­rthaṃ syāditi ka­tha­ma­ti­pra­saṃ­go na syāt ? | yadi punaḥ saṃ­baṃ­dhā­dhī­na­tvā­vi­śe­ṣe­'­pi pra­tya­kṣa­pa­ro­kṣā­rtha <lb n="65,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,12</span>pra­ti­pa­tteḥ sā­kṣā­da­sā­kṣā­tpra­ti­bhā­sa­bhe­dā­t bhe­do­'­bhyu­pa­ga­mya­te pra­mā­ṇāṃ­ta­ra­tve­na ta­deṃ­dri­ya­sva­saṃ­ve­da­na­mā­na­sa­yo­gi<span type="hard-break">- </span><lb n="65,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,13</span>pra­tya­kṣā­ṇā­ma­pi pra­mā­ṇāṃ­ta­ra­tvā­nu­ṣaṃ­gaḥ pra­ti­bhā­sa­bhe­dā­vi­śe­ṣā­t | na hi yādṛśaḥ pra­ti­bhā­so yo­gi­pra­tya­kṣa­sya <lb n="65,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,14</span>vi­śa­da­ta­ma­stā­dṛ­śo­'­kṣa­jñā­na­syā­sti sva­saṃ­ve­da­na­sya ma­no­vi­jñā­na­sya vā ? ya­thā­bhū­ta­śca sva­saṃ­ve­da­na­pra­tya­kṣāṃ­ta­rmu­kho vi<span type="hard-break">- </span><lb n="65,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,15</span>śa­da­ta­raḥ na ta­thā­bhū­to­'­kṣa­jñā­na­sya | yā­dṛ­śa­ścā­kṣa­jñā­na­sya ba­hi­rmu­khaḥ sphuṭaḥ pra­ti­bhā­so na tādṛśo manovi<span type="hard-break">- </span><lb n="65,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,16</span>jñā­na­sye­ti kathaṃ pra­mā­ṇāṃ­ta­ra­tā na bhavet ? atha pra­ti­bhā­sa­vi­śe­ṣe­'­pi ta­cca­tu­rvi­dha­ma­pi pra­tya­kṣa­me­va na <lb n="65,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,17</span>pra­mā­ṇāṃ­ta­raṃ tarhi pra­tya­kṣā­nu­mā­na­yoḥ pra­ti­bhā­sa­bhe­de­pi sva­vi­ṣa­ya­saṃ­baṃ­dhā­vi­śe­ṣā­tva pra­mā­ṇāṃ­ta­ra­tvaṃ mābhūt | yadi <lb n="65,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,18</span>punaḥ sva­vi­ṣa­ya­saṃ­ba­ddha­tvā­vi­śe­ṣe­'­pi pra­tya­kṣā­nu­mā­na­yoḥ sā­ma­grī­bhe­dā­t pra­mā­ṇāṃ­ta­ra­tva­mu­ra­rī­kri­ya­te tadā śābdo<span type="hard-break">- </span><lb n="65,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,19</span>pa­mā­nā­dī­nā­ma­pi tata eva pra­mā­ṇāṃ­ta­ra­tva­mu­ra­rī­kri­ya­tāṃ | yathaiva hi a­kṣā­di­sā­ma­grī­taḥ pra­tya­kṣaṃ­, liṃga<span type="hard-break">- </span><lb n="65,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,20</span>sā­ma­grī­to­'­nu­mā­naṃ pra­bha­va­tī­ti tayoḥ sā­mi­grī­bhe­daḥ | ta­thā­ga­maḥ śa­bda­sā­mi­grī­taḥ pra­bha­va­ti | u­pa­mā­naṃ sā<span type="hard-break">- </span><lb n="65,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,21</span>dṛ­śya­sā­ma­grī­taḥ | a­rthā­pa­tti­śca pa­ro­kṣā­rthā­vi­nā­bhū­tā­rtha­mā­tra­sā­ma­gryāḥ | pra­ti­ṣe­dhyā­dhā­ra­va­stu­gra­ha­ṇa­pra­ti­ṣe­dhya­sma­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="65,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,22</span>ṇa­sā­ma­grya­ścā­bhā­va iti prasiddhaḥ śā­bdā­dī­nā­ma­pi sā­ma­grī­bhe­daḥ | tata e­vā­kṣa­jñā­nā­di­pra­tya­kṣa­ca­tu­ṣṭa­ya­sya <lb n="65,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,23</span>pra­bhe­da­pra­si­ddheḥ nahi ta­syā­rtha­bhe­do­'­sti sā­kṣā­tkri­ya­mā­ṇa­syā­rtha­syā­vi­śe­ṣā­t ta­dva­lliṃ­ga­śa­bdā­di­sā­ma­grī­bhe­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="65,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,24</span>tpa­ro­kṣā­rtha­vi­ṣa­ya­tvā­vi­śe­ṣe­pya­nu­mā­nā­ga­mā­dī­nāṃ bhe­da­pra­si­ddhi­ri­ti nā­nu­mā­ne­'­ṃ­ta­rbhā­vaḥ saṃ­bha­va­ti | tathā sādhya<span type="hard-break">- </span><lb n="65,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,25</span>sā­dha­na­saṃ­baṃ­dha­vyā­pti­pra­ti­pa­ttau na pratyakṣaṃ samarthaṃ | yāvān ka­ści­ddhū­maḥ sa sarvaḥ kā­lāṃ­ta­re de­śāṃ­ta­re ca pāvaka<span type="hard-break">- </span><lb n="65,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,26</span>janmā, a­nya­ja­nmā vā na bhavati i­tye­tā­va­to vyā­pā­rā­n ka­rtu­ma­sa­ma­rtha­tvā­t | sa­nni­hi­tā­rtha­mā­trā­du­tpa­tte­ra­vi­cā­ra­ka­tvā­t <lb n="65,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,27</span>yo­gi­pra­tya­kṣaṃ tatra sa­ma­rtha­mi­ti cet na de­śa­kā­la­yo­gi­pra­tya­kṣa­dva­yā­na­ti­kra­mā­t | de­śa­yo­gi­naḥ pratyakṣaṃ vyāpti<span type="hard-break">- </span><lb n="65,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,28</span>pra­ti­pa­ttau sa­ma­rtha­mi­tya­yu­ktaṃ ta­trā­nu­ma­na­vai­ya­rthyā­t | na hi yo­gi­pra­tya­kṣe­ṇa sā­kṣā­tkṛ­te­ṣu sā­dhya­sā­dha­na­vi­śe­ṣe­ṣu <lb n="65,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,29</span>a­śe­ṣe­ṣu pha­la­va­da­nu­mā­naṃ | atha sa­ka­la­yo­gi­pra­tya­kṣe­ṇa vyā­pti­pra­ti­pa­ttā­va­do­ṣa iti cenna u­kta­do­ṣa­syā­trā­pi tad<span type="hard-break">- </span><lb n="65,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,30</span>va­stha­tvā­t | pa­rā­rtha­pha­la­va­da­nu­mā­na­mi­ti cet ? na tasya svā­rthā­nu­mā­na­pū­rva­ka­tvā­t | svā­rthā­nu­mā­nā­bhā­ve ca yoginaḥ <lb n="65,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,31</span>kathaṃ pa­rā­rthā­nu­mā­naṃ nāma | yadi punaḥ sa­ka­la­yo­gi­naḥ pa­rā­nu­gra­hā­ya pra­vṛ­tta­tvā­t pa­rā­nu­gra­ha­sya ca śa­bdā­tma­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="65,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,32</span>pa­rā­rthā­nu­mā­na­maṃ­ta­re­ṇa ka­rtu­ma­śa­kteḥ pa­rā­rthā­nu­mā­na­si­ddhiḥ­, tasyāśca svā­rthā­nu­mā­nā­saṃ­bha­ve­'­nu­tpa­dya­mā­na­tvā­t <lb n="65,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,33</span>svā­rthā­nu­mā­na­si­ddhi­ra­pi pa­ra­pra­ti­pā­da­na­pra­vṛ­tta­sya saṃ­bhā­vya­ta eveti mataṃ tadā sa yogī svā­rthā­nu­mā­ne ca­tu­rā­rya<span type="hard-break">- </span><lb n="65,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,34</span>satyāni niścitya pa­rā­rthā­nu­mā­ne­na paraṃ pra­ti­pā­da­ya­n gra­hī­ta­vyā­pti­ka­ma­gṛ­hī­ta­vyā­pti­kaṃ vā pra­ti­pā­da­ye­t ? yadi <lb n="65,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,35</span>gṛ­hī­ta­vyā­pti­kaṃ tadā ku­ta­ste­na gṛhītā vyāptiḥ ? na tā­vā­diṃ­dri­ya­sva­saṃ­ve­da­na­ma­no­vi­jñā­nai­ste­ṣāṃ ta­da­vi­ṣa­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="65,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,36</span>tvāt | yo­gi­pra­tya­kṣe­ṇa gṛhyate vyāptiḥ pareṇa tasyāpi de­śa­yo­gi­tvā­t iti cet tarhi yā­va­ta­su sā­dhya­sā­dha­na<span type="hard-break">- </span><lb n="65,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,37</span>bhedeṣu yo­gi­pra­tya­kṣaṃ de­śa­yo­gi­na­stā­va­tsu vya­rtha­ma­nu­mā­naṃ spaṣṭaṃ pra­ti­bhā­te­śva­pi a­nu­mā­ne sa­ka­la­yo­gi­naḥ sarvatrā<span type="hard-break">- </span><lb n="65,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,38</span>nu­mā­na­pra­saṃ­gā­t | sa­mā­ro­pa­vya­va­cche­dā­rtha­ma­pi na ta­trā­nu­mā­naṃ yo­gi­pra­tya­kṣa­vi­ṣa­ye sa­mā­ro­pā­na­va­kā­śā­t sugata<span type="hard-break">- </span><lb n="65,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 65,39</span>pra­tya­kṣa­vi­ṣa­ya­va­t | tato na gṛ­hī­ta­vyā­pti­kaṃ paraṃ sa­ka­la­yo­gī pra­ti­pā­da­yi­tu­ma­rha­ti | nā­pya­gṛ­hī­ta­vyā­pti­kaṃ <pb n="66"/><lb n="66,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,01</span> a­ti­pra­saṃ­gā­t iti pa­ra­pra­ti­pā­da­nā­nu­pa­pa­ttiḥ | tasyāṃ ca na pa­rā­rthā­nu­mā­naṃ saṃ­bha­va­ti ta­da­saṃ­bha­ve cā na svārthā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,02</span>nu­mā­na­ma­va­ti­ṣṭha­te sa­ka­la­yo­gi­na­sta­da­vya­va­sthā­ne ca na sa­ka­la­yo­gi­pra­tya­kṣe­ṇa vyā­pti­gra­ha­ṇaṃ yu­kti­ma­dhi­va­sa­ti | <lb n="66,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,03</span>pra­tya­kṣā­nu­pa­laṃ­bhā­bhyāṃ sā­dhya­sā­dha­na­yo­rvyā­pti­pra­ti­pa­tti­ri­tya­pya­ne­nā­pā­staṃ pra­tya­kṣe­ṇa vyā­pti­pra­ti­pa­tti­ni­rā­kṛ­tau <lb n="66,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,04</span>pra­tya­kṣāṃ­ta­ra­la­kṣa­ṇe­nā­nu­pa­laṃ­bhe­na ta­tpra­ti­pa­tti­ni­rā­kṛ­ti­si­ddheḥ | </p><p n="a_52" rend="justify"><lb n="66,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,05</span>yopyāha kā­ra­ṇā­nu­pa­laṃ­bhā­t kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­va­vyā­ptiḥ | vyā­pa­kā­nu­pa­laṃ­bhā­d vyā­pya­vyā­pa­ka­bhā­vaḥ sāka<span type="hard-break">- </span><lb n="66,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,06</span>lyena pra­ti­pa­dya­ta i­tya­nu­mā­na­si­ddhā sā­dhya­sā­dha­na­vyā­ptiḥ | tathāhi yāvān ka­ści­ddhū­maḥ sa sa­rvo­pya­gni­ja­nmā mahā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,07</span>hṛ­dā­di­ṣva­gne­ra­nu­pa­laṃ­bhā­ddhū­mā­bhā­va­si­ddhe­ri­ti kā­ra­ṇā­nu­pa­laṃ­bhā­nu­mā­naṃ | yāvaṃtī śiṃśapā sā sarvā vṛ­kṣa­sva­bhā­vā | <lb n="66,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,08</span>vṛ­kṣā­nu­pa­la­bdhau śiṃ­śa­pā­tvā­bhā­va­si­ddhe iti vyā­pa­kā­nu­pa­laṃ­bho liṃgaṃ, e­tā­va­tā sā­ka­lye­na sā­dhya­sā­dha­na­vyā­pti<span type="hard-break">- </span><lb n="66,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,09</span>siddhiḥ iti so'pi na yu­kta­vā­dī ta­thā­na­va­sthā­nu­ṣaṃ­gā­t | kā­ra­ṇā­nu­pa­laṃ­bha­vyā­pa­kā­nu­pa­laṃ­bha­yo­ra­pi hi svasā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,10</span>dhyena vyāptirna pra­tya­kṣa­taḥ siddhyet pū­rvo­di­ta­do­ṣā­sa­kteḥ | pa­ra­smā­da­nu­mā­nā­tta­tsi­ddhau ka­tha­ma­na­va­sthā na syāt ? pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="66,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,11</span>kṣā­nu­pa­laṃ­bha­pṛ­ṣṭa­bhā­vi­no vi­ka­lpā­t sva­ya­ma­pra­mā­ṇa­kā­t sā­dhya­sa­dhā­na­vyā­pti­si­ddhau ki­ma­kā­ra­ṇaṃ pra­tya­kṣā­nu­mā­na­pra­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,12</span>ṇa­po­ṣa­ṇaṃ kriyate ? mi­thyā­jñā­nā­de­va pra­tya­kṣā­nu­me­yā­rtha­si­ddhe­rvyā­pti­si­ddhi­va­t | ta­smā­dya­thā pratyakṣaṃ pra­mā­ṇa­mi­ccha­tā <lb n="66,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,13</span>sā­ma­stye­na ta­tprā­mā­ṇya­sā­dha­na­ma­nu­mā­na­maṃ­ta­re­ṇa no­pa­pa­dya­te i­tya­nu­mā­na­mi­ṣṭaṃ | tathā sā­dhya­sā­dha­na­vyā­pti­jñā­ta­pra­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,14</span>ṇa­maṃ­ta­re­ṇa nā­nu­mā­no­tthā­na­ma­sti iti ta­da­pya­nu­jñā­ta­vyaṃ ta­cco­hā­khya­ma­vi­saṃ­vā­da­kaṃ pra­mā­ṇāṃ­ta­raṃ si­ddha­mi­ti­, na pratya<span type="hard-break">- </span><lb n="66,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,15</span>kṣā­nu­mā­ne eva pramāṇe iti pra­mā­ṇa­saṃ­khyā­ni­ya­mo vya­va­ti­ṣṭha­te | etena vai­śe­ṣi­ka­pra­mā­ṇa­saṃ­khyā­ni­ya­mo pra­tyā­khyā­taḥ | </p><p n="a_53" rend="justify"><lb n="66,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,16</span>syānmataṃ sā­dhya­sā­dha­na­sā­mā­nya­yoḥ kva­ci­dvya­kti­vi­śe­ṣe pra­tya­kṣa­ta eva saṃ­baṃ­dha­si­ddhe­rna pra­mā­ṇāṃ­ta­ra­ma­nve<span type="hard-break">- </span><lb n="66,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,17</span>ṣaṇīyaṃ yāvān ka­ści­ddhū­maḥ sa sa­rvo­'­pi a­gni­ja­nmā­na­gni­ja­nmā vā na bhavati i­tyū­hā­po­ha­vi­ka­lpa­jñā­na­sya pramāṇāṃ <lb n="66,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,18</span>taratvaṃ saṃ­baṃ­dha­grā­hi­sa­ma­kṣa­pra­mā­ṇa­pha­la­tvā­t | kva­ci­da­nu­mi­tā­nu­mā­ne sā­dhya­sā­dha­ne ā­di­tya­ga­ma­na­śa­kti­ra­sti <lb n="66,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,19</span>ga­ti­ma­ttvā­t | ādityo ga­ti­mā­n de­śā­dde­śāṃ­ta­ra­prā­pteḥ de­va­da­tta­va­t saṃ­baṃ­dha­bo­dha­ni­baṃ­dha­nā­nu­mā­naṃ pha­la­va­t tataḥ <lb n="66,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,20</span>pra­tya­kṣa­ma­nu­mā­na­mi­ti pra­mā­ṇa­dva­ya­saṃ­khyā­ni­ya­maḥ ka­ṇa­ca­ra­ma­tā­nu­sā­ri­ṇāṃ vya­va­ti­ṣṭha­ta eveti ta­da­pya­sā­raṃ savi<span type="hard-break">- </span><lb n="66,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,21</span>ka­lpa­ke­nā­pi pra­tya­kṣe­ṇa sā­ka­lye­na sā­dhya­sā­dha­na­saṃ­baṃ­dha­gṛ­hī­tu­ma­śa­kteḥ | sādhyaṃ hi ki­ma­gni­sā­mā­nyaṃ­, agnivi<span type="hard-break">- </span><lb n="66,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,22</span>śe­ṣo­gni­sā­mā­nya­vi­śe­ṣo vā ? na tā­va­da­gni­sā­mā­nyaṃ si­ddha­sā­dhya­tā­pa­tteḥ | nā­pya­gni­vi­śe­ṣa­sta­syā­na­nva­yā­t | <lb n="66,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,23</span>ba­nhi­sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­sya hi sādhyatve tena dhūmasya saṃbaṃdhaḥ sa­ka­le­de­śa­kā­la­vyā­pya­dhya­kṣa­taḥ kathaṃ siddhyet ? <lb n="66,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,24</span>tathā ta­tsaṃ­baṃ­dhā­si­ddhau ca yatra yatra yadā yadā dhū­mo­pa­laṃ­bhaḥ tatra tatra tadā ta­dā­'­gni­sā­mā­nya­vi­śe­ṣa­vi­ṣa­ya­ma­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="66,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,25</span>mānaṃ no­da­ya­mā­sā­da­ye­t | na hyanyathā saṃ­baṃ­dha­gra­hṇa­ma­nya­thā­nu­mā­no­tthā­naṃ nā­mā­ti­pra­saṃ­gā­t tataḥ saṃ­baṃ­dha­jñā­naṃ pramā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,26</span>ṇāṃ­ta­ra­me­va pra­tya­kṣā­nu­mā­na­yo­sta­da­vi­ṣa­ya­tvā­t | yaccoktaṃ pra­tya­kṣa­pha­la­tvā­dū­hā­po­ha­vi­jñā­na­syā­pra­mā­ṇa­tva­mi­ti tadapya<span type="hard-break">- </span><lb n="66,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,27</span>samyak vi­śe­ṣa­ṇa­jñā­na­pha­la­tvā­dvi­śe­ṣya­jñā­na­syā­pra­mā­ṇa­tvā­nu­ṣaṃ­gā­t hā­no­pā­dā­no­pe­kṣā­bu­ddhi­pha­la­kā­ra­ṇa­tvā­dvi­śe­ṣya<span type="hard-break">- </span><lb n="66,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,28</span>jñānasya pra­mā­ṇa­tve tata e­vo­hā­po­ha­vi­jñā­na­sya pra­mā­ṇa­tva­ma­stu sarvathā vi­śe­ṣā­bhā­vā­t | pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­tva­pa­ri­śo­dha­ka­tvā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,29</span>nnohaḥ pra­mā­ṇa­mi­tya­pi vārtaṃ pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­syā­pra­mā­ṇe­na pa­ri­ṣo­dha­na­vi­ro­dhā­t | tathā tarkaḥ pramāṇaṃ pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="66,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,30</span>ri­śo­dha­ka­tvā­t yastu na pramāṇaṃ sa na pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­pa­ri­śo­dha­ko dṛṣṭo yathā pra­me­yo­'­rthaḥ pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­pa­ri­śo­dha­ka­śca <lb n="66,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,31</span>ta­rka­sta­smā­tpra­mā­ṇa­mi­ti ke­va­la­vya­ti­re­ki­ṇā­nu­mā­ne­nā­nya­thā­nu­pa­pa­tti­ni­ya­ma­ni­śca­ya­la­kṣa­ṇe­na tarkasya pra­mā­ṇa­tva­si­ddheḥ­, <lb n="66,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,32</span>na vai­śe­ṣi­kā­ṇāṃ pra­mā­ṇa­dva­ya­saṃ­khyā­ni­ya­maḥ siddhyet | etena dvi­tri­ca­tuḥ­paṃ­ca­ṣa­ṭpra­mā­ṇa­vā­di­nāṃ pra­mā­ṇa­saṃ­khyā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,33</span>niyamaḥ pra­ti­dhva­staḥ saṃkhyānāṃ pra­tya­kṣā­nu­mā­nā­bhyā­mi­vā­ga­mā­da­pi sā­dhya­sā­dha­na­saṃ­baṃ­dhā­si­ddheḥ tarkasya ta­tsi­ddhi­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="66,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,34</span>baṃ­dha­na­sya pra­mā­ṇāṃ­ta­ra­tvo­pa­pa­tteḥ | nai­yā­yi­kā­nāṃ ca pra­tya­kṣā­nu­mā­nā­ga­mai­ri­vo­pa­mā­ne­nā­pi liṃ­ga­liṃ­gi­gra­ha­ṇā­saṃ­bha<span type="hard-break">- </span><lb n="66,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,35</span>vāt | pra­bhā­ka­rā­ṇāṃ ca pra­tya­kṣā­nu­mā­no­pa­mā­nā­ga­mai­ri­va a­rthā­pa­ttyā­pi he­tu­he­tu­ma­tsaṃ­baṃ­dha­si­ddhe­ra­saṃ­bha­vā­t | bha­ṭṭa­ma­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="66,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,36</span>nu­sā­ri­ṇā­ma­pi pra­tya­kṣā­nu­mā­no­pa­mā­nā­ga­mā­rthā­pa­tti­bhi­ri­va a­bhā­va­pra­mā­ṇe­nā­pi vyā­pti­ni­śca­yā­nu­pa­pa­tte­sta­nni­śca­ya­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="66,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,37</span>baṃ­dha­na­syo­ha­jñā­na­sya pra­mā­ṇāṃ­ta­ra­sya si­ddhi­ra­va­śyaṃ­bhā­vi­nī duḥśakyā ni­rā­ka­rtuṃ | </p><p n="a_54" rend="justify"><lb n="66,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,38</span>nanūhaḥ sva­vi­ṣa­ye saṃ­ba­ddhe­'­saṃ­ba­ddho vā na tā­va­da­saṃ­ba­ddha­staṃ pra­tyā­ya­yi­tu­mī­śo­'­ti­pra­saṃ­gā­t | saṃ­ba­ddha­śce­t kuta<span type="hard-break">- </span><lb n="66,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 66,39</span>sta­tpra­ti­pa­ttiḥ | na tā­va­tpra­tya­kṣā­t tasya ta­da­vi­ṣa­ya­tvā­t | nā­pya­nu­mā­nā­da­na­va­sthā­nu­ṣaṃ­gā­t | yadi pu­na­rū­hāṃ­ta­rā­tta<span type="hard-break">- </span><pb n="67"/><lb n="67,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,01</span>tsaṃ­baṃ­dha­si­ddhiḥ ta­do­hāṃ­ta­ra­syā­pi sva­vi­ṣa­ya­sa­baṃ­dha­si­dbhi­pū­rva­ka­tvā­t ta­syā­ścā­pa­ro­ha­ni­baṃ­dha­na­tvā­t sai­vā­na­va­sthā | pramā<span type="hard-break">- </span><lb n="67,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,02</span>ṇāṃ­ta­rā­tta­tsi­ddhau ca sa eva pa­rya­nu­yo­gaḥ pa­rā­pa­ra­pra­mā­ṇāṃ­ta­ra­pa­ri­ka­lpa­nā­nu­ṣaṃ­gā­t kveyaṃ pra­mā­ṇa­saṃ­khyā vya­va­ti­ṣṭhe­te­ti <lb n="67,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,03</span>kecit te­ṣā­ma­pi pratyakṣaṃ sva­vi­ṣa­yaṃ pra­ti­bo­dha­ya­t ta­tsaṃ­baṃ­dha­śca nā­nu­mā­nā­deḥ siddhyati tasya ta­da­vi­ṣa­ya­tvā­t | <lb n="67,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,04</span>pra­tya­kṣāṃ­ta­rā­tta­tsi­ddhau tatrāpi pra­kṛ­ta­pa­rya­nu­yoṃ­gā­ni­vṛ­tteḥ ka­tha­ma­na­va­sthā na syāt yataḥ pratyakṣaṃ pra­mā­ṇa­ma­bhyu­pa­ga­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="67,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,05</span>nī­ya­mi­ti pra­ti­pa­dyā­ma­he | </p><p n="a_55" rend="justify"><lb n="67,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,06</span>syā­nma­ti­re­ṣā pratyakṣaṃ sva­vi­ṣa­ya­saṃ­baṃ­dhā­va­bo­dha­ni­baṃ­dha­naṃ prā­mā­ṇya­mā­tma­sā­tku­ru­te tasya sva­vi­ṣa­ye sva­yo­gya­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="67,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,07</span>ba­lā­de­va pra­mā­ṇa­tva­vya­va­sthi­teḥ anyathā kva­ci­da­pū­rvā­rtha­grā­hi­ṇaḥ pra­tya­kṣa­syā­pra­mā­ṇa­tvā­nu­ṣaṃ­gā­t iti sāpi na <lb n="67,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,08</span>sā­dhī­ya­sī ta­tho­ha­syā­pi sva­yo­gya­tā­vi­śe­ṣa­sā­ma­rthyā­de­va sva­vi­ṣa­ya­pra­tyā­ya­na­si­ddhe­rbha­va­du­dbhā­vi­ta­dū­ṣa­ṇa­vai­ya­rthya­vya­va<span type="hard-break">- </span><lb n="67,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,09</span>sthānāt | yo­gya­tā­vi­śe­ṣaḥ punaḥ pra­tya­kṣa­sye­va sva­vi­ṣa­ya­jñā­nā­va­ra­ṇa­vī­ryāṃ­ta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­vi­śe­ṣa e­vo­ha­syā­pi prati<span type="hard-break">- </span><lb n="67,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,10</span>padyate sa­ka­la­bā­dha­ka­vai­dhu­ryā­t | yathā ca pra­tya­kṣa­syo­tpa­ttau ma­no­'­kṣā­di­sā­mi­grī yo­gya­tā­yāḥ sa­ha­kā­ri­ṇī bahi<span type="hard-break">- </span><lb n="67,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,11</span>raṃ­ga­ni­mi­tta­tvā­t ta­tho­ha­syā­pi sa­mu­dbhū­tau bhūyaḥ pra­tya­kṣā­nu­pa­laṃ­bha­sā­mi­grī­ba­hi­raṃ­ga­ni­mi­ta­bhū­tā­nu­ma­nya­te ta­da­nva­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="67,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,12</span>vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­yi­tvā­dū­ha­sye­ti sa­rva­ni­ra­va­dya­si­ddhe cā­nu­mā­na­pra­mā­ṇā­nya­thā­nu­pa­pa­ttyā tarkasya pra­mā­ṇa­tve­–­pra­tya­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="67,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,13</span>jñānaṃ pramāṇaṃ ta­rka­pra­mā­ṇa­tvā­nya­thā­nu­pa­pa­tteḥ na hya­pra­tya­bhi­jñā­ne viṣaye tarkaḥ pra­va­rta­te a­ti­pra­saṃ­gā­t | naca gṛhīta<span type="hard-break">- </span><lb n="67,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,14</span>gra­ha­ṇā­tpra­tya­bhi­jñā­na­syā­pra­mā­ṇa­tvaṃ śa­ka­nī­yaṃ ta­dvi­ṣa­ya­syā­sma­rya­mā­ṇa­dṛ­śya­mā­na­pa­ryā­ya­vyā­pye­ka­dra­vya­sya sma­ra­ṇa­pra­tya<span type="hard-break">- </span><lb n="67,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,15</span>kṣā­go­ca­ra­tvā­t a­pū­rvā­rtha­grā­hi­tvā­si­ddheḥ | nacedaṃ pra­tya­kṣe­'­ṃ­ta­rbha­va­ti pra­tya­kṣa­sya va­rta­mā­na­pa­ryā­ya­vi­ṣa­ya­tvā­t | <lb n="67,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,16</span>nā­pya­nu­mā­ne liṃ­gā­na­pe­kṣa­tvā­t | na śābde śa­bda­ni­ra­pe­kṣa­tvā­t | no­pa­mā­ne sā­dṛ­śya­maṃ­ta­re­ṇā­pi bhāvāt | nārtha<span type="hard-break">- </span><lb n="67,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,17</span>pattau pra­tya­kṣā­di­pra­mā­ṇa­ṣa­ṭka­vi­jñā­tā­rtha­pra­ti­pa­tti­maṃ­ta­re­ṇā­pi prā­du­rbhā­vā­t | nābhāve ni­ṣe­dhyā­dhā­ra­va­stu­gra­ha­ṇe­na <lb n="67,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,18</span>ni­ṣe­dhya­sma­ra­ṇe­na ca vi­nai­vo­tpā­dā­di­ti sa­rve­ṣā­me­ka­dvi­tri­ca­tuḥ­paṃ­ca­ṣa­ṭpra­mā­ṇa­saṃ­khyā­ni­ya­maṃ vi­gha­ṭa­ya­ti | etena <lb n="67,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,19</span>smṛtiḥ pra­mā­nāṃ­ta­ra­mu­ktaṃ tasyāśca pra­tya­kṣā­di­ṣvaṃ­ta­rbhā­va­yi­tu­ma­śa­kteḥ | na cā­sā­va­pra­mā­ṇa­me­va saṃ­vā­da­ka­tvā­t kathaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="67,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,20</span>ci­da­pū­rvā­rtha­grā­hi­tvā­t bā­dhā­ba­rji­ta­tvā­ccā­nu­mā­na­va­di­ti | yeṣāṃ tu sma­ra­ṇa­ma­pra­mā­ṇaṃ teṣāṃ pū­rva­pra­ti­pa­nna­sya sā<span type="hard-break">- </span><lb n="67,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,21</span>dhya­sā­dha­na­saṃ­baṃ­dha­sya vā­cya­vā­ca­ka­saṃ­baṃ­dha­sya ca sma­ra­ṇa­sā­ma­rthyā­da­vya­vā­sthi­teḥ ku­to­'­nu­mā­naṃ śābdaṃ vā pramāṇaṃ <lb n="67,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,22</span>siddhyet | ta­da­pra­si­ddhau ca na saṃ­vā­da­ka­tvā­saṃ­vā­da­ka­tvā­bhyāṃ pra­tya­kṣa­ta­dā­bhā­sa­vya­va­sthi­ti­ri­ti sa­ka­la­pra­mā­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="67,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,23</span>vi­lo­pā­pa­ttiḥ tataḥ pra­mā­ṇa­vya­va­sthā­ma­bhya­nu­jā­na­tā smṛ­ti­ra­pi pra­mā­ṇa­yi­ta­vyā iti na pareṣāṃ saṃkhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="67,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,24</span>niyamaḥ siddhyet | syā­dvā­di­nāṃ tu saṃ­kṣe­pā­tpra­tya­kṣa­pa­ro­kṣa­vi­ka­lpā­t pra­mā­ṇa­dva­yaṃ si­ddha­tye­va tatra sa­ka­la­pra­mā­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="67,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,25</span>bhedānāṃ saṃ­gra­hā­di­ti sūktaṃ | </p><p n="a_56" rend="justify"><lb n="67,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,26</span>kiṃ punaḥ pra­tya­kṣa­mi­tyu­cya­te vi­śa­da­jñā­nā­tma­kaṃ pratyakṣaṃ pra­tya­kṣa­tvā­t yattu na vi­śa­da­jñā­nā­tma­kaṃ tanna <lb n="67,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,27</span>pratyakṣaṃ ya­thā­nu­mā­nā­di­jñā­naṃ pratyakṣaṃ ca vi­vā­dā­dhyā­si­taṃ ta­smā­dvi­śa­da­jñā­nā­tma­kaṃ | na tā­va­da­trā­pra­si­ddho dharmī <lb n="67,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,28</span>pra­tya­kṣa­dha­rmi­ṇi ke­va­la­pra­tya­kṣa­vā­di­nā­ma­vi­pra­ti­pa­tteḥ | śū­nya­saṃ­ve­da­nā­dvai­ta­vā­di­nā­ma­pi sva­rū­pa­pra­ti­bhā­sa­na­sya <lb n="67,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,29</span>pra­tya­kṣa­syā­bhī­ṣṭeḥ | pra­tya­kṣa­tva­sya he­to­ra­si­ddha­tā­pi anena sa­mu­tsā­ri­tā pra­tya­kṣa­mi­ccha­dbhiḥ pra­tya­kṣa­tva­sya ta­ddha­rma­sya <lb n="67,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,30</span>sva­ya­mi­ṣṭa­tvā­t | pra­ti­jñā­rthai­ka­de­śā­si­ddha­tvaṃ sā­dha­na­sya syāditi cet kā punaḥ pratijñā ta­de­ka­de­śo vā yasyā<span type="hard-break">- </span><lb n="67,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,31</span>siddhatvaṃ śaṃkyeta ? dha­rma­dha­rmi­sa­su­dā­yaḥ pratijñā ta­de­ka­de­śo dharmī he­tu­rya­thā naśvaraḥ śabdo śa­bda­tvā­di­ti <lb n="67,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,32</span>tathā sā­dhya­dha­rmaḥ pra­ti­jñai­ka­de­śo yathā naśvaraḥ śabdo na­śva­ra­tvā­t soyaṃ dvividho pra­ti­jñā­rthai­ka­de­śā­si­ddhau hetuḥ <lb n="67,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,33</span>syāditi cet | na dharmiṇo hetutve kasya ci­da­si­ddha­tā­nu­pa­pa­tteḥ | yathaiva hi pra­tya­kṣa­pra­yo­ga­kā­le vā­di­pra­ti­vā­di <lb n="67,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,34</span>prasiddho dharmī tathā tasya he­tu­tva­va­ca­ne­'­pi nāsiddhiḥ | sā­dhya­dha­rma­stu he­tu­tve­no­pā­dī­ya­mā­no na pra­ti­jñā­tā­rthai­ka<span type="hard-break">- </span><lb n="67,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,35</span>de­śa­tve­nā­si­ddho dha­rmi­ṇo­'­pya­si­ddhi­pra­saṃ­gā­t | kiṃ tarhi ? sva­rū­pe­ṇa vāsiddha iti na pra­ti­jñā­rthai­ka­de­śā­si­ddho <lb n="67,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,36</span>nāma he­tvā­bhā­saḥ saṃ­bha­va­tī­ti kathaṃ pra­kṛ­ta­he­tau pra­ti­jñā­rthai­ka­de­śā­si­ddha­tvaṃ sa­mu­dbhā­va­ya­n bhā­vi­tā­nu­mā­na­sva­bhā­vaḥ ? | <lb n="67,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,37</span>dharmiṇo he­tu­tve­'­na­nva­ya­pra­saṃ­ga iti cet na viśeṣaṃ dharmiṇaṃ kṛtvā sāmānyaṃ hetuṃ bruvatāṃ do­ṣā­saṃ­bha­vā­t | pratyakṣaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="67,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,38</span>hi vi­śe­ṣa­rū­paṃ dharmī pra­tya­kṣa­sā­mā­nyaṃ hetuḥ sa ka­tha­ma­na­nva­yaḥ syāt sa­ka­la­pra­tya­kṣa­vi­śe­ṣa­sya vyā­pi­tvā­t | dṛṣṭāṃte <lb n="67,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 67,39</span>kva­ci­da­bhā­vā­t a­na­nva­ya iti cet na sarve bhāvāḥ kṣaṇikāḥ sattvāt i­tyā­de­ra­pi he­to­ra­na­nva­ya­tva­pra­sa­kteḥ | <pb n="68"/><lb n="68,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,01</span>athāsya dṛ­ṣṭāṃ­te­na a­nva­ya­syā­pi sā­dhya­dha­rmi­ṇi sa­rva­trā­nva­ya­si­ddhe­rvi­kṣe bā­dha­ka­pra­mā­ṇa­sa­dbhā­vā­cca ni­rdo­ṣa­tā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="68,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,02</span>manyate tata eva pra­tya­kṣa­tva­sya he­to­rni­do­ṣa­tā­stu sarvathā vi­śe­ṣā­bhā­vā­t ke­va­la­vya­ti­re­ki­ṇo­'­pi he­to­ra­vi­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="68,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,03</span>bhā­va­ni­rṇa­yā­t sā­dhya­sā­dha­na­sā­ma­rthyā­nna ka­ści­du­pā­laṃ­bha­sta­to ni­ra­va­dyo­'­yaṃ hetuḥ pra­tya­kṣa­sya vi­śa­da­jñā­nā­tma­ka­tvaṃ <lb n="68,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,04</span>sā­dha­ya­tye­va | na­cai­ta­da­saṃ­bha­vi sā­dhya­mā­tmā­naṃ pra­ti­ni­ya­ta­sya jñānasya pra­tya­kṣa­śa­bda­vā­cya­syā­rtha­sā­kṣā­tkā­ri­ṇaḥ sarvasya <lb n="68,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,05</span>kārtsnyena e­ka­de­śe­na vā vai­śa­dya­si­ddhe­rbā­dha­kā­bhā­vā­t | akṣṇoti vyāpnoti jā­nā­tī­tya­kṣo hi — ā­tmā­na­me­va <lb n="68,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,06</span>kṣī­ṇā­va­ra­ṇaṃ kṣī­ṇo­pa­śāṃ­tā­va­ra­ṇaṃ vā pra­ti­ni­ya­ta­sya jñānasya pra­tya­kṣa­śa­bda­vā­cya­sya ka­thaṃ­ci­da­pi vaiśadyaṃ sabhā<span type="hard-break">- </span><lb n="68,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,07</span>vyamiti sūktaṃ vi­śa­da­jñā­nā­tma­kaṃ pratyakṣaṃ | </p><p n="a_57" rend="justify"><lb n="68,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,08</span>ta­ttri­vi­dhaṃ — iṃ­dri­yā­niṃ­dri­yā­tīṃ­dri­ya­pra­tya­kṣa­vi­ka­lpa­nā­t | ta­treṃ­dri­ya­pra­tya­kṣaṃ sāṃ­vya­va­hā­ri­kaṃ de­śa­to­vi­śa­da<span type="hard-break">- </span><lb n="68,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,09</span>tvāt | ta­dva­da­niṃ­dri­ya­pra­tya­kṣaṃ ta­syāṃ­ta­rmu­khā­kā­ra­sya kathaṃ ci­dvai­śa­dya­si­ddheḥ | a­tīṃ­dri­ya­pra­tya­kṣaṃ tu dvividhaṃ vikala<span type="hard-break">- </span><lb n="68,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,10</span>pratyakṣaṃ sa­ka­la­pra­tya­kṣaṃ ceti | vi­ka­la­pra­tya­kṣa­ma­pi dvividhaṃ — a­va­dhi­jñā­naṃ ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­naṃ ceti sa­ka­la­pra­tya­kṣaṃ <lb n="68,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,11</span>tu ke­va­la­jñā­naṃ ta­de­ta­ttri­ta­ya­ma­pi mukhyaṃ pratyakṣaṃ ma­no­'­kṣā­na­pe­kṣa­tvā­t a­tī­ta­vya­va­bhi­cā­ri­tvā­t sā­kā­ra­va­stu<span type="hard-break">- </span><lb n="68,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,12</span>grā­hi­tvā­t sarvathā sva­vi­ṣa­ye­ṣu vai­śa­dyā­cca | tathā coktaṃ ta­ttvā­rtha­vā­rti­ka­kā­raiḥ | </p><p rend="center" n="a_58"><lb n="68,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,13</span><emph>iṃ­dri­yā­niṃ­dri­yā­na­pe­kṣa­m a­tī­ta­vya­bhi­cā­raṃ sā­kā­ra­gra­ha­ṇaṃ pra­tya­kṣa­m iti</emph></p><p n="a_59" rend="justify"><lb n="68,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,14</span>ta­treṃ­dri­yā­niṃ­dri­yā­na­pe­kṣa­mi­ti va­ca­nā­t sāṃ­vya­va­hā­ri­ka­syeṃ­dri­ya­pra­tya­kṣa­syā­niṃ­dri­ya­sya ca deśato viśa<span type="hard-break">- </span><lb n="68,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,15</span>dasya vya­va­cche­da­si­ddheḥ | a­tī­ta­vya­bhi­cā­ra­mi­ti va­ca­nā­t vi­bhaṃ­ga­jñā­na­syā­va­dhi­pra­tya­kṣā­bhā­sa­sya nivṛtteḥ | <lb n="68,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,16</span>sā­kā­ra­gra­ha­ṇa­mi­ti pra­ti­pā­da­nā­t ni­rā­kā­ra­gra­ha­ṇa­sya da­rśa­na­sya pra­tya­kṣa­tva­vyā­va­rta­nā­t | <lb n="68,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,17</span>sūktaṃ mukhyaṃ pra­tya­kṣa­tra­yaṃ nanu sva­saṃ­de­na­pra­tya­kṣaṃ caturthaṃ syāditi na maṃtavyaṃ tasya sa­ka­la­jñā­na­sā­dha­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="68,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,18</span>ṇa­sva­rū­pa­tvā­t | yathaiva hīṃ­dri­ya­pra­tya­kṣa­sya sva­rū­pa­saṃ­ve­da­na­miṃ­dri­ya­pra­tya­kṣa­me­va anyathā tasya sva­pa­ra­sva­rū­pa­saṃ­ve­da­ka­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="68,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,19</span>vi­ro­dhā­t saṃ­ve­da­na­dva­ya­pra­saṃ­gā­cca | ta­thā­nīṃ­dri­ya­pra­tya­kṣa­sya mā­na­sa­sya sva­rū­pa­saṃ­ve­da­na­ma­niṃ­dri­ya­pra­tya­kṣa­me­va tata eva <lb n="68,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,20</span>ta­dva­da­tīṃ­dri­ya­pra­tya­kṣa­tri­ta­ya­me­ve­ti na ta­to­'­rthāṃ­ta­raṃ sva­saṃ­ve­da­na­pra­tya­kṣaṃ | etena śru­ta­jñā­na­sya sva­rū­pa­saṃ­ve­da­na­ma­niṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="68,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,21</span>dri­ya­pra­tya­kṣa­mu­ktaṃ pra­ti­pa­tta­vyaṃ ta­syā­niṃ­dri­ya­ni­mi­tta­tvā­t vi­bhra­ma­jñā­na­sva­rū­pa­saṃ­ve­da­na­va­t | tathā ca sakalaṃ <lb n="68,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,22</span>jñānaṃ sva­rū­pa­saṃ­ve­da­nā­pe­kṣa­yā pramāṇaṃ siddhaṃ bhā­va­pra­me­yā­pe­kṣā­yāṃ pra­mā­ṇā­bhā­sa­ni­nha­vaḥ | </p><p n="a_60" rend="justify"><lb n="68,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,23</span>kiṃ pu­na­riṃ­dri­ya­pra­tya­kṣaṃ ? iṃ­dri­ya­pra­dhā­nyā­diṃ­dri­ya­va­lā­dhā­nā­du­pa­jā­ya­mā­naṃ ma­ti­jñā­naṃ — </p><p rend="center" n="a_61"><lb n="68,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,24</span><emph>ta­diṃ­dri­yā­niṃ­dri­ya­ni­mi­ttaṃ | </emph></p><p n="a_62" rend="justify"><lb n="68,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,25</span>iti va­ca­nā­t | ta­cca­tu­rvi­dhaṃ — a­va­gra­he­hā­vā­ya­dhā­ra­ṇā­vi­ka­lpā­t | tatra <emph>vi­ṣa­ya­vi­ṣa­yi­sa­nni­pā­tā­naṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="68,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,26</span>ta­ra­mā­dya­gra­ha­ṇa­ma­va­gra­haḥ | ta­dgṛ­hī­ta­va­stu­vi­śe­ṣā­kāṃ­kṣa­ṇa­mī­hā | bha­vi­ta­vya­tā­pra­tya­ya­rū­pā­tta­dī­hi­ta­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="68,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,27</span>śe­ṣa­ni­śca­yo­'­vā­yaḥ | sā­va­dhā­ra­ṇaṃ jña naṃ kā­lāṃ­ta­rā­vi­sma­ra­ṇa­kā­ra­ṇaṃ dhā­ra­ṇā­jñā­naṃ</emph> | ta­de­ta­cca­tu­ṣṭa­ya­ma­pi <lb n="68,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,28</span>a­kṣa­vyā­pā­rā­pe­kṣaṃ a­kṣa­vyā­pā­rā­bhā­ve ta­da­nu­dbha­va­nā­t | ma­no­'­pe­kṣaṃ ca pra­ti­ha­ta­ma­na­sa­sta­da­nu­tpa­tteḥ | tata e­veṃ­dri­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="68,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,29</span>pratyakṣaṃ deśato vi­śa­da­ma­vi­saṃ­vā­da­kaṃ pra­ti­pa­tta­vyaṃ spa­rśa­nā­dī­ndri­ya­ni­mi­tta­sya ba­hu­ba­hu­vi­dha­kṣi­prā­ni­sṛ­tā­nu­kta­dhru­ve­ṣu <lb n="68,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,30</span>ta­di­ta­re­ṣva­rthe­ṣu va­rta­mā­na­sya pra­tīṃ­dri­ya­ma­ṣṭa­ca­tvā­riṃ­śa­dbhe­da­sya vyaṃ­ja­nā­va­gra­ha­bhe­dai­ra­ṣṭa­ca­tvā­riṃ­śa­tā sa­hi­ta­sya saṃkhyāṣṭā<span type="hard-break">- </span><lb n="68,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,31</span>śī­tyu­tta­ra­dvi­śa­tī pra­ti­pa­tta­vyā | tathā a­niṃ­dri­ya­pra­tya­kṣaṃ ba­hvā­di­dvā­da­śa­pra­kā­rā­rtha­vi­ṣa­ya­ma­va­gra­hā­di­vi­ka­lpa­ma­ṣṭa­ca<span type="hard-break">- </span><lb n="68,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,32</span>tvā­riṃ­śa­tsaṃ­khyaṃ pra­ti­pa­tta­vyaṃ | ya­tpu­na­ra­tīṃ­dri­ya­pra­tya­kṣa­vi­ka­lpa­ma­va­dhi­jñā­naṃ tat ṣaḍvidhaṃ a­nu­gā­mi<span type="hard-break">-</span>a­na­nu­gā­mi<span type="hard-break">- </span><lb n="68,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,33</span>va­rdha­mā­na<span type="hard-break">-</span>hī­ya­mā­na<span type="hard-break">-</span>a­va­sthi­ta<span type="hard-break">-</span>a­na­va­sthi­ta­vi­ka­lpā­t | sa­pra­ti­pā­tā­pra­ti­pā­ta­yo­ra­trai­vāṃ­ta­rbhā­vā­t | saṃ­kṣe­pa­ta­stu <lb n="68,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,34</span>trividhaṃ de­śā­va­dhi<span type="hard-break">-</span>pa­ra­mā­va­dhi<span type="hard-break">-</span>sa­rvā­va­dhi­bhe­dā­t | tatra de­śā­va­dhi­jñā­naṃ ṣa­ḍvi­ka­lpa­ma­pi saṃ­bha­va­ti pa­ra­mā­va­dhi­jñā­naṃ tu <lb n="68,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,35</span>saṃ­ya­ma­vi­śe­ṣai­kā­rtha­sa­ma­vā­yi­bha­vāṃ­ta­rā­pe­kṣa­yā­na­nu­gā­mi pra­ti­pā­taṃ ca pratyeyaṃ | ta­dbha­vā­pe­kṣa­yā ca ta­da­nu­gā­mye­va nā<span type="hard-break">- </span><lb n="68,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,36</span>na­nu­gā­mi | va­rdha­mā­na­me­va na hī­ya­mā­naṃ | a­va­sthi­ta­me­va nā­na­va­sthi­taṃ | a­pra­ti­pā­ta­me­va na­pra­ti­pā­taṃ ta­thā­vi­dha<span type="hard-break">- </span><lb n="68,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,37</span>vi­śu­ddhi­ni­baṃ­dha­na­tvā­t | etena sa­rvā­va­bha­dhi­jñā­naṃ vyākhyātaṃ | kevalaṃ ta­dva­rdha­mā­na­ma­pi na bhavati pa­ra­ma­pra­ka­rṣa­prā­pta­tvā­t <lb n="68,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 68,38</span>sa­ka­lā­va­dhi­jñā­nā­va­ra­ṇa­vī­ryāṃ­ta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­va­śā­tpra­sū­ta­tvā­t | a­ti­saṃ­kṣe­pa­stu dvi­vi­dha­ma­va­dhi­jñā­naṃ bha­va­pra­tya­yaṃ <pb n="69"/><lb n="69,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,01</span>gu­ṇa­pra­tya­yaṃ ceti | tatra bha­va­pra­tya­yaṃ ba­hi­raṃ­ga­de­va­bha­va­nā­ra­ka­bha­va­pra­tya­ya­ni­mi­tta­tvā­t | tadbhāve bhāvāt ta­da­bhā­ve­'<span type="hard-break">- </span><lb n="69,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,02</span>bhāvāt tattu de­śā­va­dhi­jñā­na­me­va | gu­ṇa­pra­tya­yaṃ tu sa­mya­gda­rśa­na­gu­ṇa­ni­mi­tta­ma­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭeḥ | saṃ­ya­mā­saṃ­ya­ma­gu­ṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="69,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,03</span>hetukaṃ saṃ­ya­tā­saṃ­ya­ta­sya | saṃ­ya­ma­gu­ṇa­ni­baṃ­dha­naṃ saṃ­ya­ta­sya | sa­tyaṃ­ta­raṃ­ga­he­tau ba­hi­raṃ­ga­sya gu­ṇa­pra­tya­ya­sya bhāve bhāvāt | <lb n="69,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,04</span>ta­da­bhā­ve cā­bhā­vā­t | tathā ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­naṃ vi­ka­la­ma­tīṃ­dri­ya­pra­tya­kṣaṃ dvedhā ṛ­ju­ma­ti­vi­ka­lpā­t | ta­tra­rju­ma­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="69,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,05</span>ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­naṃ ni­rva­rti­ta­pra­gu­ṇa­vā­kkā­ya­ma­na­skṛ­tā­rtha­sya pa­ra­ma­no­ga­ta­sya pa­ri­cche­da­ka­tvā­ttri­vi­dhaṃ | vi­pu­la­ma­ti­ma­naḥ <lb n="69,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,06</span>pa­rya­ya­jñā­naṃ tu ni­rva­rti­tā­ni­rva­rti­ta­pra­gu­ṇā­pra­gu­ṇa­vā­kkā­ya­ma­na­skṛ­tā­rtha­sya pa­ra­ma­na­si sthitasya sphu­ṭa­ta­ra­ma­va­bo­dha­ka­tvā­t <lb n="69,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,07</span>ṣa­ṭpra­kā­raṃ­, ta­thā­vi­dha­ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­nā­va­ra­ṇa­vī­ryāṃ­ta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­vi­śe­ṣa­va­lā­t prā­du­rbhū­ta­tvā­t | sa­ka­la­ma­tīṃ­dri­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="69,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,08</span>pratyakṣaṃ ke­va­la­jñā­naṃ sa­ka­la­mo­ha­kṣa­yā­t sa­ka­la­jñā­na­da­rśa­nā­va­ra­ṇa­vī­ryāṃ­ta­rā­ya­kṣa­yā­cca sa­mu­dbhū­ta­tvā­t sa­ka­la­vai­śa­dya <lb n="69,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,09</span>sa­dbhā­vā­t sa­ka­la­vi­ṣa­ya­tvā­cca | tadvān ka­ści­tpu­ru­ṣa­vi­śe­ṣo bha­va­tye­va su­ni­rṇī­tā­saṃ­bha­dbā­dha­ka­pra­mā­ṇa­tvā­t | tathā <lb n="69,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,10</span>śā­stra­jñā­ne­na ta­dvā­nu­bha­ya­vā­di­pra­si­ddhaḥ | na­cā­trā­si­ddhaṃ sādhanaṃ sa­rvā­tīṃ­dri­ya­pra­tya­kṣa­va­taḥ pu­ru­ṣa­sya pra­tya­kṣā­di­pra­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="69,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,11</span>ṇai­ra­bā­dhya­mā­na­sya sa­ka­la­de­śa­kā­la­pu­ru­ṣa­pa­ri­ṣa­da­pe­kṣa­yā­pi si­ddha­tvā­t su­khā­di­saṃ­ve­da­na­syā­pi tathaiva pra­mā­ṇa­tvo­pa­pa­tteḥ | <lb n="69,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,12</span>anyathā ka­sya­ci­di­ṣṭa­si­ddhe­ra­saṃ­bha­vā­t | iti saṃ­kṣe­pa­to viśadaṃ jñānaṃ sāṃ­vya­va­hā­ri­kaṃ mukhyaṃ ca pra­rū­pi­taṃ vista<span type="hard-break">- </span><lb n="69,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,13</span>ratastu ta­ttvā­rthā­laṃ­kā­re pa­rī­kṣi­ta­mi­ha dṛṣṭavyaṃ | </p><p n="a_63" rend="justify"><lb n="69,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,14</span>saṃprati pa­ro­kṣa­mu­cya­te — pa­ro­kṣa­ma­vi­śa­da­jñā­nā­tma­kaṃ pa­ro­kṣa­tvā­t ya­nnā­vi­śa­da­jñā­nā­tma­kaṃ tanna parokṣaṃ yathā<span type="hard-break">- </span><lb n="69,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,15</span>tīṃ­dri­ya­pra­tya­kṣaṃ parokṣaṃ ca vi­vā­dā­dhyā­si­taṃ jñānaṃ ta­smā­da­vi­śa­da­jñā­nā­tma­kaṃ | nacāsya pa­ro­kṣa­tva­ma­si­ddhaṃ­–­a­kṣe­bhyaḥ <lb n="69,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,16</span>pa­rā­vṛ­tta­tvā­t | <emph>ta­tho­pā­ttā­nu­pā­tta­pa­ra­pra­tya­yā­pe­kṣaṃ pa­ro­kṣa­mi­ti</emph> ta­ttvā­rtha­vā­rti­ka­kā­rai­ra­bhi­dhā­nā­t | upātto <lb n="69,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,17</span>hi pratyayaḥ ka­rma­va­śā­dā­tma­nā ka­ra­ṇa­tve­na gṛhītaḥ spa­rśa­nā­diḥ | ta­to­'­nyaḥ pu­na­rba­hi­raṃ­gaḥ sa­ha­kā­rī pra­tya­yo­'­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="69,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,18</span>pāttaḥ śa­bda­liṃ­gā­diḥ ta­da­pe­kṣaṃ jñānaṃ pa­ro­kṣa­mi­tya­bhi­dhī­ya­te | tadapi saṃ­kṣe­pa­to dvedhā ma­ti­jñā­naṃ śru­ta­jñā­naṃ ceti <lb n="69,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,19</span><emph>ādye parokṣaṃ</emph> iti va­ca­nā­t | ma­ti­śru­tā­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­ke­va­lā­ni hi jñānaṃ | tatrādye ma­ti­śru­te sū­tra­pā­ṭhā­pe<span type="hard-break">- </span><lb n="69,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,20</span>kṣayā lakṣyete te ca pa­rā­pe­kṣa­ta­yā parokṣe pra­ti­pā­di­te | pa­rā­na­pe­kṣā­ṇya­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­ke­va­lā­ni yathā pratyakṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="69,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,21</span>ṇīti | ta­trā­va­gra­hā­di­dhā­ra­ṇā­pa­ryaṃ­taṃ ma­ti­jñā­na­ma­pi de­śa­to­vai­śa­dya­sa­dbhā­vā­tsāṃ­vya­va­hā­ri­kaṃ­, iṃ­dri­ya­pra­tya­kṣa­ma­tīṃ­dri­ya­pra<span type="hard-break">- </span><lb n="69,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,22</span>tyakṣaṃ cā­bhi­dhī­ya­mā­naṃ na vi­ru­dhya­te tataḥ śeṣasya ma­ti­jñā­na­sya smṛ­ti­saṃ­jñā­ciṃ­tā­bhi­ni­bo­dha­la­kṣa­ṇa­sya śrutasya ca <lb n="69,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,23</span>pa­ro­kṣa­tva­vya­va­sthi­teḥ | ta­du­kta­ma­ka­laṃ­ka­de­vaiḥ — </p><lg n="a_64"><l><lb n="69,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,24</span>pratyakṣaṃ viśadaṃ jñānaṃ mu­khya­saṃ­vya­va­hā­ra­taḥ | </l><l><lb n="69,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,25</span>parokṣaṃ śe­ṣa­vi­jñā­naṃ pra­mā­ṇa­mi­ti saṃgrahaḥ || 1 || </l></lg><p n="a_65" rend="justify"><lb n="69,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,26</span>tatra ta­di­tyā­kā­rā­nu­bhū­tā­rtha­vi­ṣa­yā smṛtiḥ a­niṃ­dri­ya­pra­tya­kṣaṃ vi­śa­da­tvā­t su­khā­di­saṃ­ve­da­na­va­di­tye­ke tada<span type="hard-break">- </span><lb n="69,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,27</span>sat | ta­smā­tta­tra vai­śa­dyā­si­ddheḥ pu­na­rbhā­va­ya­to vai­ṣa­dya­pra­tī­te­rbhā­va­nā­jñā­na­tvā­t tasya ca bhrāṃ­ta­tvā­ta svapnajñā<span type="hard-break">- </span><lb n="69,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,28</span>navat | pū­rvā­nu­bhū­te­'­tī­te­'­rthe vai­śa­dyā­saṃ­bha­vā­t smṛtiḥ pa­ro­kṣa­me­va śru­tā­nu­mi­ta­smṛ­ti­va­t i­tya­pa­re ta­di­tyu­lle­kha­sya <lb n="69,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,29</span>sarvasyāṃ smṛtau sa­dbhā­vā­t | sā ca pra­mā­ṇa­ma­vi­saṃ­vā­da­ka­tvā­t pra­tya­kṣa­va­t yatra tu vi­saṃ­vā­daḥ sā smṛ­tyā­bhā­sā <lb n="69,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,30</span>pra­tya­kṣā­bhā­sa­va­t | tathā ta­de­ve­da­mi­tyā­kā­raṃ jñānaṃ saṃjñā pra­tya­bhi­jñā tā­dṛ­śa­me­ve­da­mi­tyā­kā­raṃ vā vijñānaṃ <lb n="69,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,31</span>saṃ­jño­cya­te | tasyā e­ka­tva­sā­dṛ­śya­vi­ṣa­ya­tvā­ddvai­vi­dhyo­pa­pa­tteḥ | dvividhaṃ hi pra­tya­bhi­jñā­naṃ ta­de­ve­da­mi­tye­ka­tva­ni<span type="hard-break">- </span><lb n="69,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,32</span>baṃdhanaṃ | tā­dṛ­śa­me­ve­da­ti sā­dṛ­śya­ni­baṃ­dha­naṃ ca | nanu ca ta­de­ve­tya­tī­ta­pra­ti­bhā­sa­sya sma­ra­ṇa­rū­pa­tvā­t ida<span type="hard-break">- </span><lb n="69,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,33</span>miti saṃ­ve­da­na­sya pra­tya­kṣa­rū­pa­tvā­t saṃ­ve­da­na­dvi­ta­ya­me­vai­ta­t tā­dṛ­śa­me­ve­da­mi­ti sma­ra­ṇa­pra­tya­kṣa­saṃ­ve­da­na­dvi­ta­ya­va­t <lb n="69,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,34</span>tato naikaṃ jñānaṃ pra­tya­bhi­jñā­khyāṃ pra­ti­pa­dya­mā­naṃ saṃ­bha­va­tī­ti kaścit so'pi na saṃ­ve­da­na­vi­śe­ṣa­vi­pa­ści­t <lb n="69,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,35</span>sma­ra­ṇa­pra­tya­kṣa­ja­nya­sya pū­rvo­tta­ra­vi­va­rta­va­rtye­ka­dra­vya­vi­ṣa­ya­sya pra­tya­bhi­jñā­na­syai­ka­sya su­pra­tī­ta­tvā­t | na hi <lb n="69,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,36</span>taditi smaraṇaṃ ta­thā­vi­dha­dra­vya­vya­va­sā­yā­tma­kaṃ ta­syā­tī­ta­vi­va­rta­mā­tra­go­ca­ra­tvā­t | nā­pī­da­mi­ti saṃ­ve­da­naṃ tasya va<span type="hard-break">- </span><lb n="69,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 69,37</span>rta­mā­na­vi­va­rta­mā­tra­vi­ṣa­ya­tvā­t | tā­bhyā­mu­pa­ja­nyaṃ tu sa­ka­la­jñā­naṃ ta­da­nu­vā­da­pu­ra­ssa­raṃ dravyaṃ pra­tya­va­mṛ­śa­t | tato<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="70"/><lb n="70,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,01</span>'­nya­de­va pra­tya­bhi­jñā­na­me­ka­tva­vi­ṣa­yaṃ ta­da­pa­hna­ve kva­ci­de­kā­nva­yā­vya­va­sthā­nā­t saṃ­tā­nai­ka­tva­si­ddhi­ra­pi na syāt | nacai<span type="hard-break">- </span><lb n="70,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,02</span>ta­da­gṛ­hī­ta­pra­mā­ṇā­da­pra­mā­ṇa­mi­ti śaṃ­ka­nī­yaṃ tasya ka­thaṃ­ci­da­pū­rvā­rtha­tvā­t | na hi ta­dvi­ṣa­ya­bhū­ta­me­kaṃ dravyaṃ smṛti<span type="hard-break">- </span><lb n="70,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,03</span>pra­tya­kṣa­grā­hyaṃ yena tatra pra­va­rta­mā­naṃ pra­tya­bhi­jñā­naṃ gṛ­hī­ta­grā­hi manyeta ta­dgṛ­hī­tā­tī­ta­va­rta­mā­na­vi­va­rta­tā­dā­tmyā­t | <lb n="70,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,04</span>dravyasya ka­thaṃ­ci­da­pū­rvā­rtha­tve­'­pi pra­tya­bhi­jñā­na­sya ta­dvi­ṣa­ya­sya nā­pra­mā­ṇa­tvaṃ laiṃ­gi­kā­de­ra­pya­pra­mā­ṇa­tva­pra­saṃ­gā­t tasyāpi <lb n="70,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,05</span>sa­rva­thai­vā­pū­rvā­rtha­tvā­si­ddheḥ | saṃ­baṃ­dha­grā­hi­vi­jñā­na­vi­ṣa­yā­t sā­dhyā­di­sā­mā­nyā­t ka­thaṃ­ci­da­bhi­nna­syā­nu­me­ya­sya deśa<span type="hard-break">- </span><lb n="70,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,06</span>kā­la­vi­śi­ṣṭa­sya ta­dvi­ṣa­ya­tvā­t ka­thaṃ­ci­da­pū­rvā­rtha­tva­si­ddheḥ bā­dha­ka­pra­mā­ṇā­nna pramāṇaṃ pra­tya­bhi­jñā­na­mi­ti cāyuktaṃ tadbā<span type="hard-break">- </span><lb n="70,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,07</span>dha­ka­syā­saṃ­bha­vā­t | nahi pratyakṣaṃ ta­dbā­dha­kaṃ tasya ta­dvi­ṣa­ye pra­vṛ­ttya­saṃ­bha­vā­t | sā­dha­ka­tva­va­dbā­dha­ka­tva­vi­ro­dhā­t | yathā <lb n="70,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,08</span>hi yadyatra viṣaye na pra­va­rta­te na tattasya sādhakaṃ bādhakaṃ vā yathā rū­pa­jñā­na­sya ra­sa­jñā­naṃ na pra­va­rta­te ca pra­tya­bhi­jñā<span type="hard-break">- </span><lb n="70,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,09</span>nasya viṣaye pratyakṣaṃ tasmānna ta­dbā­dha­kaṃ | pratyakṣaṃ hi na pra­tya­bhi­jñā­na­vi­ṣa­ye pū­rva­dṛ­ṣṭa­dṛ­śya­mā­na­pa­ryā­ya­vyā­pi­ni dravye <lb n="70,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,10</span>pra­va­rta­te tasya dṛ­śya­mā­na­pa­ryā­ya­vi­ṣa­ya­tvā­t iti nāsiddhaṃ sādhanaṃ | e­te­nā­nu­mā­naṃ pra­tya­bhi­jñā­na­sya bādhakaṃ pra­tyā­khyā­taṃ <lb n="70,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,11</span>tasyāpi pra­tya­bhi­jñā­na­vi­ṣa­ye pra­vṛ­ttya­yo­gā­t­, kva­ci­da­nu­me­ya­mā­tre pra­vṛ­tti­si­ddheḥ | tasya ta­dvi­ṣa­ye pravṛttau vā sarvathā <lb n="70,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,12</span>bā­dha­ka­tva­vi­ro­dhā­t | tataḥ pra­tya­bhi­jñā­naṃ sva­vi­ṣa­ye dravye pramāṇaṃ sa­ka­la­bā­dhā­ra­hi­ta­tvā­t pra­tya­kṣa­va­t smṛ­ti­va­dvā <lb n="70,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,13</span>etena sā­dṛ­śya­ni­baṃ­dha­naṃ pra­tya­bhi­jñā­naṃ pra­mā­ṇa­mā­ve­di­taṃ boddhavyaṃ tasyāpi sva­vi­ṣa­ye bo­dhā­kā­ra­ra­hi­ta­tva­si­ddheḥ | <lb n="70,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,14</span>yathaiva hi pratyakṣaṃ sva­vi­ṣa­ye sā­kṣā­tkri­ya­mā­ṇe smaraṇaṃ ca sma­rya­mā­ṇe­'­rthe bā­dhā­vi­dhu­raṃ tathā pra­tya­bhi­jñā­na­me­ka­tra dravye <lb n="70,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,15</span>sādṛśye ca sva­vi­ṣa­ye na saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­mi­ti ka­tha­ma­pra­mā­ṇa­ma­nu­ma­nye­ma­hi | yatpunaḥ sva­vi­ṣa­ye bā­dhya­mā­naṃ ta­tpra­tya­bhi<span type="hard-break">- </span><lb n="70,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,16</span>jñā­nā­bhā­saṃ yathā pra­tya­kṣā­bhā­saṃ sma­ra­ṇā­bhā­saṃ vā na ca ta­syā­pra­mā­ṇa­tve sarvathā pra­mā­ṇa­tvaṃ yuktaṃ pra­tya­kṣa­syā­pya­pra­mā<span type="hard-break">- </span><lb n="70,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,17</span>ṇa­tva­pra­saṃ­gā­t | ta­smā­dya­thā śukle śaṃkhe pī­tā­bhā­saṃ pratyakṣaṃ tatraiva śu­klā­bhā­se­na pra­tya­kṣāṃ­ta­re­ṇa bā­dhya­mā­na­tvā­t <lb n="70,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,18</span>a­pra­mā­ṇaṃ na punaḥ pīte ka­na­kā­dau pī­tā­bhā­saṃ pratyakṣaṃ | tathā ta­smi­nne­va sva­pu­trā­dau tā­dṛ­śo­ya­mi­ti pra­tya­bhi­jñā­naṃ <lb n="70,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,19</span>sā­dṛ­śya­ni­baṃ­dhaḥ sa e­vā­ya­mi­tye­ka­tva­ni­baṃ­dha­ne­na pra­tya­bhi­jñā­ne­na bo­dhya­mā­na­ma­pra­mā­ṇaṃ siddhaṃ na punaḥ sādṛśya eva prava<span type="hard-break">- </span><lb n="70,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,20</span>rtamānaṃ sva­pu­trā­di­nā sā­dṛ­śye­'­nya­pu­trā­dau tā­dṛ­śo­'­ya­mi­ti pra­tya­bhi­jñā­naṃ ta­syā­bā­dhya­tve­na pra­mā­ṇa­tvā­t | evaṃ lūnapu <lb n="70,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,21</span>na­rjā­ta­na­kha­ke­śā­di­ri­ti sā­dṛ­śya­pra­tya­va­ma­rśi­pra­tya­bhi­jñā­naṃ tatra ta­syā­bā­dhya­mā­na­ta­yā pra­mā­ṇa­tva­si­ddheḥ | tathaiva pūrvā<span type="hard-break">- </span><lb n="70,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,22</span>nubhūte hi hi­ra­ṇyā­dau pra­de­śa­vi­śe­ṣa­vi­śi­ṣṭe smaraṇaṃ vi­pa­rī­ta­de­śa­ta­yā ta­tsma­ra­ṇa­sya bā­dha­ka­mi­ti na tattatra pramāṇaṃ | <lb n="70,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,23</span>ya­thā­nu­bhū­ta­pra­de­śe tu tathaiva smaraṇaṃ pra­mā­ṇa­mi­ti boddhavyaṃ | tata i­da­ma­bhi­dhī­ya­te yato yatorthaṃ pa­ri­cchi­dya pravarta<span type="hard-break">- </span><lb n="70,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,24</span>mā­no­'­rtha­kri­yā­yāṃ na vi­saṃ­vā­dya­te ta­tta­tpra­mā­ṇaṃ yathā pra­tya­kṣa­ma­nu­mā­naṃ vā | sma­ra­ṇā­t pra­tya­bhi­jñā­nā­cca arthaṃ pari<span type="hard-break">- </span><lb n="70,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,25</span>cchidya pra­va­rta­mā­no­'­rtha­kri­yā­yāṃ na vi­saṃ­vā­dya­te ca ta­smā­tpra­mā­ṇaṃ smaraṇaṃ pra­tya­bhi­jñā­naṃ ceti | tathā pa­ro­kṣa­me­ta­da­vi<span type="hard-break">- </span><lb n="70,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,26</span>saṃ­vā­di­tvā­t | a­nu­mā­na­va­t | sā­dhya­sā­dha­na­saṃ­baṃ­dha­grā­hi­ta­rka­va­dvā vi­śa­da­sya bhā­va­nā­jñā­na­tvā­t | yāvān ka­ści­ddhū­maḥ <lb n="70,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,27</span>sa sarvaḥ pā­va­ka­ja­nmai­va a­pā­va­ka­ja­nmā vā na bha­va­tī­ti sa­ka­la­de­śa­kā­la­vyā­pta­sā­dhya­sā­dha­na­saṃ­ba­ddho­hā­po­ha­la­kṣa­ṇo <lb n="70,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,28</span>hi tarkaḥ pra­mā­ṇa­yi­ta­vyaḥ tasya ka­thaṃ­ci­da­pū­rvā­rtha­tvā­t | pra­tya­kṣā­nu­pa­laṃ­bha­gṛ­hī­ta­pra­ti­ni­ya­ta­de­śa­kā­la­sā­dhya­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="70,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,29</span>dha­na­vya­kti­mā­tra­grā­hi­tvā­bhā­vā­t gṛ­hī­ta­gra­ha­ṇa­saṃ­bha­vā­t bā­dha­ka­va­rji­ta­tvā­cca | nahi tarkasya pratyakṣaṃ bādhakaṃ tadvi<span type="hard-break">- </span><lb n="70,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,30</span>ṣaye ta­syā­pra­vṛ­tte­ra­nu­mā­na­va­t pravṛttau vā sarvathā ta­dbā­dha­ka­tva­vi­ro­dhā­t kva­ci­de­va ta­dbā­dha­ko­pa­pa­tteḥ | yasya tu ta­dbā­dha­kaṃ <lb n="70,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,31</span>sa ta­rkā­bhā­so na pra­mā­ṇa­mi­tī­ṣṭaṃ śiṣṭaiḥ sma­ra­ṇa­pra­tya­bhi­jñā­nā­bhā­sa­va­t | pra­tya­kṣā­nu­mā­nā­bhā­sa­va­dvā tathā pramāṇaṃ <lb n="70,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,32</span>ta­rka­sta­to­'­rthaṃ pa­ri­cchi­dya pra­va­rta­mā­na­syā­rtha­kri­yā­yāṃ vi­saṃ­vā­dā­bhā­vā­t pra­tya­kṣā­nu­mā­na­va­di­ti pra­ti­pa­tta­vyaṃ | parokṣaṃ <lb n="70,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,33</span>cedaṃ ta­rka­jñā­naṃ a­vi­saṃ­vā­da­ka­tvā­t a­nu­mā­na­va­t | kiṃ pu­na­ra­nu­mā­naṃ nāma ? </p><p rend="center" n="a_66"><lb n="70,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,34</span><emph>sā­dha­nā­tsā­dhya­vi­jñā­na­m a­nu­mā­naṃ | </emph></p><p n="a_67" rend="justify"><lb n="70,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,35</span>tatra sādhanaṃ sā­dhyā­vi­nā­bhā­vi­ni­ya­ma­ni­śca­yai­ka­la­kṣa­ṇaṃ la­kṣa­ṇāṃ­ta­ra­sya sā­dha­nā­bhā­se­'­pi bhāvāt | svalakṣa <lb n="70,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,36</span>ṇasya sā­dha­na­sya sā­dha­nā­nu­pa­pa­tteḥ paṃ­cā­di­la­kṣa­ṇa­va­t | naca sapakṣe sattvaṃ pa­kṣa­dha­rma­tvaṃ vipakṣe cā­sa­ttva­mā­traṃ sādhana<span type="hard-break">- </span><lb n="70,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,37</span>lakṣaṇaṃ pa­śyā­ma­sta­tpu­tra­tvā­di­ta­ra­ta­tpu­tra­va­di­tya­tra sā­dha­nā­bhā­se ta­tsa­dbhā­va­si­ddheḥ | sapakṣe hī­ta­ra­tra tatputre ta­tpu­tra­tva­sya <lb n="70,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,38</span>sā­dha­na­sya śyā­ma­tva­vyā­pta­sya sattvaṃ prasiddhaṃ | vi­vā­dā­dhyā­si­te ca tatputre pa­kṣī­kṛ­te ta­tpu­tra­tva­sya sa­dbhā­vā­t pa­kṣa­dha­rma<span type="hard-break">- </span><lb n="70,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 70,39</span>tvaṃ | vipakṣe vā śyāme kva­ci­da­nya­pu­tre ta­tpu­tra­tva­syā­bhā­vā­t vi­pa­kṣe­'­sa­ttva­mā­traṃ ca | naca tāvatā sā­dhya­sā­dha<span type="hard-break">- </span><pb n="71"/><lb n="71,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,01</span>natvaṃ sā­dha­na­sya | nanu sā­kā­lye­na sā­dhya­ni­vṛ­ttau sā­dha­na­ni­vṛ­tte­ra­saṃ­bha­vā­t paratra gau­re­'­pi tatputre ta­tpu­tra­tva­sya bhāvāt <lb n="71,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,02</span>na samyak sā­dha­na­me­ta­t iti cet tarhi kārtsnyena sā­dhya­ni­vṛ­ttau sā­dha­na­ni­vṛ­tte­rni­śca­ya­e­vai­kaṃ sā­dha­na­la­kṣa­ṇaṃ saevā<span type="hard-break">- </span><lb n="71,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,03</span>nya­thā­nu­pa­pa­tti­ni­ya­ma­ni­śca­yaḥ syā­dvā­di­bhiḥ sā­dha­na­la­kṣa­ṇa­ma­bhi­dhī­ya­te ta­tsa­dbhā­ve pa­kṣa­dha­rma­tvā­dya­bhā­ve­'­pi sādhana<span type="hard-break">- </span><lb n="71,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,04</span>sya sa­mya­ktva­pra­tī­teḥ u­de­ṣya­ti śakaṭaṃ kṛ­tti­ko­da­yā­di­tya­sya pa­kṣa­dha­rma­tvā­bhā­ve­'­pi pra­yo­ja­ka­tva­vya­va­sthi­teḥ | <lb n="71,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,05</span>na hi śakaṭe dha­rmi­ṇyu­de­ṣya­ttā­yāṃ sādhyāyāṃ kṛ­tti­kā­yā u­da­yo­'­sti tasya kṛ­tti­kā­dha­rma­tvā­t tato na pakṣa <lb n="71,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,06</span>dharmatvaṃ | yadi pu­na­rā­kā­śaṃ kālo vā dharmī ta­syo­de­ṣya­ccha­ka­ṭa­va­ttvaṃ sādhyaṃ kṛ­tti­ko­da­ya­sā­dha­naṃ pa­kṣa­dha­rma eveti <lb n="71,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,07</span>mataṃ tadā dha­ri­trī­dha­rmi­ṇi ma­ho­da­dhyā­dhā­rā­gni­ma­ttvaṃ sādhyaṃ ma­hā­na­sa­dhū­ma­va­ttvaṃ sādhanaṃ pa­kṣa­dha­rmo­'­stu tathā ca mahā <span type="hard-break">- </span><lb n="71,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,08</span>na­sa­dhū­mo ma­ho­da­dhā­va­gniṃ ga­ma­ye­di­ti na ka­ści­da­pa­kṣa­dha­rmo hetuḥ syāt | a­the­ttha­me­ta­sya sā­dha­na­sya pa­kṣa­dha­rma­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="71,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,09</span>si­ddhā­va­pi na sā­dhya­sā­dha­na­sā­ma­rthya­ma­vi­nā­bhā­vi­ni­ya­ma­ni­śca­ya­syā­bhā­vā­di­tya­bhi­dhī­ya­te tarhi sa eva sā­dha­na­la­kṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="71,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,10</span>ṇa­ma­kṣū­ṇaṃ pa­rī­kṣā­da­kṣai­ru­pa­la­kṣya­te | </p><p n="a_68" rend="justify"><lb n="71,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,11</span>yopyāha śa­ka­ṭo­da­yo bhā­vi­kā­ra­ṇaṃ kṛ­tti­ko­da­ya­sya ta­da­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­nā­t sati hi svakāle <lb n="71,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,12</span>bha­vi­ṣya­ti śa­ka­ṭo­da­ye kṛ­ti­ko­da­ya u­pa­la­bhya­te nā­sa­tī­tya­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­naṃ siddhaṃ bha­vi­ṣya­ccha­ka­ṭa­kṛ­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="71,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,13</span>ko­da­ya­yoḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaṃ sā­dha­ya­ti vi­na­ṣṭa­va­rta­mā­na­va­de­va | ya­thai­vo­da­gā­dbha­ra­ṇiḥ kṛ­tti­ko­dā­di­tya­trā­tī­to bhara<span type="hard-break">- </span><lb n="71,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,14</span>ṇyudayaḥ kā­ra­ṇaṃ­, kṛ­tti­ko­da­ya­sta­tkā­ryaṃ sva­kā­le­'­tī­te sati bha­ra­ṇyu­da­ye kṛ­tti­ko­da­ya­sya bhā­vā­da­sa­tya­bhā­vā­cca tada<span type="hard-break">- </span><lb n="71,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,15</span>nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­nā­t kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaḥ | tathā bha­vi­ṣya­dva­rta­mā­na­yo­ra­pi pra­kṛ­ta­sā­dhya­sā­dha­na­yo­rnyā­ya­sya <lb n="71,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,16</span>sa­mā­na­tvā­t | na­cai­ka­sya kṛ­tti­ko­da­ya­sya bha­vi­ṣya­da­tī­ta­kā­ra­ṇa­dvi­ti­yaṃ vi­ru­dhya­te bhi­nna­de­śa­yo­ri­va bhi­nna­kā­la­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="71,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,17</span>rapi sa­ha­kā­ri­tva­vi­ro­dhā­t | sa­hai­ka­sya kāryasya kāraṇaṃ hi sa­ha­kā­ri­tva­ni­baṃ­dha­naṃ nā­bhi­nna­kā­la­tva­ma­bhi­nna­de­śa­va­t | <lb n="71,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,18</span>na­cā­tī­tā­nā­ga­tau bha­ra­ṇyu­da­ya­śa­ka­ṭo­da­yau kṛ­tti­ko­da­ya­syo­pā­dā­na­kā­ra­ṇaṃ pū­rva­kṛ­tti­kā­la­kṣa­ṇa­syā­nu­da­ya­mā­pa­nna­sya <lb n="71,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,19</span>ta­du­pā­dā­na­kā­ra­ṇa­tva­saṃ­pra­ti­pa­tteḥ ? iti so'pi na prā­tī­ti­ka­va­ca­naḥ tathā pra­tī­tya­bhā­vā­t | kā­rya­kā­la­ma­prā­pnu <lb n="71,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,20</span>va­to­rvi­na­ṣṭā­nā­ga­ta­yoḥ kā­ra­ṇa­tve hi vi­na­ṣṭa­ta­mā­nā­ga­ta­ta­ma­yo­ra­pi kā­ra­ṇa­tvaṃ kathaṃ vi­ni­vā­ryaṃ ? pra­tyā­sa­tti­vi­śe­ṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="71,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,21</span>bhā­vā­di­ti cet tarhi sa eva pra­tyā­sa­tti­vi­śe­ṣaḥ kā­ra­ṇa­tvā­bhi­ma­ta­yo­ra­tī­tā­nā­ga­ta­yoḥ kā­ra­ṇa­tve he­tu­rva­kta­vyaḥ | <lb n="71,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,22</span>sa cā­tī­ta­sya kārye vyā­pā­ra­stā­va­nna bhavati sa­rva­thā­pi kā­rya­kā­le ta­da­sa­ttvā­da­nā­ga­ta­va­t | tadbhāve bhā­va­pra­tyā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="71,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,23</span>tti­vi­śe­ṣa i­tya­pya­sā­raṃ a­tī­ta­syā­nā­ga­ta­sya cābhāva eva kāryasya bhāvāt bhāve cā­bhā­vā­t anyathā kā­rya­kā­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="71,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,24</span>ṇa­yo­re­ka­kā­la­tā­pa­tteḥ sa­ka­la­saṃ­tā­nā­nā­me­ka­kṣa­ṇa­va­rti­tva­pra­saṃ­gaḥ | nai­ka­kṣa­ṇa­saṃ­tā­no nāma ta­syā­pa­rā­mṛ­ṣṭa­bhe­da<span type="hard-break">- </span><lb n="71,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,25</span>nā­nā­kā­rya­kā­ra­ṇa­la­kṣa­ṇa­tvā­t | </p><p n="a_69" rend="justify"><lb n="71,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,26</span>ya­da­pya­bhya­dhā­yi kā­ra­ṇa­syā­tī­ta­syā­nā­ga­ta­sya ca svakāle bhāve kāryasya bhāvāt abhāve cā­bhā­vā­t tada <lb n="71,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,27</span>bhā­vā­bhā­vo­'­nva­ya­vya­ti­re­kā­nu­vi­dhā­na­la­kṣa­ṇaḥ pra­tyā­sa­tti­vi­śe­ṣo­'­stye­va iti ta­da­pya­saṃ­ga­taṃ kā­ra­ṇa­tvā­na­bhi­ma­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="71,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,28</span>tī­tā­nā­ga­ta­ta­ma­yo­ra­pi tathā ta­dbhā­va­pra­saṃ­gā­t | kāryasya bhi­nna­de­śa­sya tu kā­ra­ṇa­tve yu­kta­sta­dbhā­va­bhā­vaḥ ka­la­śa­kuṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="71,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,29</span>bha­kā­rā­di­va­t | kuṃ­bha­kā­rā­di­ṣu hi bhi­nna­sva­de­śe­ṣu satsu ka­la­śa­sya bhā­vo­'­sa­tsu cā­bhā­va­ste­ṣāṃ tatra vyā­pā­rā­t | <lb n="71,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,30</span>kā­ra­ṇa­tvā­na­bhi­ma­ta­sya tu bhi­nna­de­śa­sya na kārye ta­dbhā­va­bhā­vo tatra ta­syā­vyā­pā­rā­t a­tī­tā­nā­ga­ta­va­t | sato hi <lb n="71,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,31</span>kasya ci­tkva­ci­dvyā­pā­raḥ śreyān na pu­na­ra­sa­taḥ kha­ra­vi­ṣā­ṇā­de­ri­ve­ti yuktaṃ tato bhi­nna­de­śa­syā­pi ka­sya­ci­de­ka­sya <lb n="71,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,32</span>kārye vyā­pri­ya­mā­ṇa­sya sa­ha­kā­ri­kā­ra­ṇa­tvaṃ pra­tī­ti­ma­nu­sa­ra­ti na pu­na­rbhi­nna­kā­la­sya pra­tī­tya­ti­laṃ­gha­nā­t tato na <lb n="71,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,33</span>kṛ­tti­ko­da­ya­śa­ka­ṭo­da­ya­yoḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­vaḥ sa­ma­va­ti­ṣṭa­te vyā­pya­vyā­pa­ka­bhā­va­va­t | satyapi tayoḥ kā­rya­kā­ra­ṇa­bhā­ve <lb n="71,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,34</span>na hetoḥ pa­kṣa­dha­rma­tvaṃ yujyate iti pa­kṣa­dha­rma­maṃ­ta­re­ṇā­pi he­to­rga­ma­ka­tva­si­ddhe­rna ta­lla­kṣa­ṇa­mu­tpre­kṣya­te | tathā na sapakṣa <lb n="71,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,35</span>eva sattvaṃ niścitaṃ ta­da­bhā­ve­'­pi sa­rva­bhā­vā­nā­ma­ni­tya­tve sādhye sattvādeḥ sā­dha­na­sya svayaṃ sā­dhu­tva­sa­ma­rtha­nā­t | <lb n="71,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,36</span>vipakṣe pu­na­ra­sa­ttva­me­va niścitaṃ sā­dhyā­vi­nā­bhā­vi­ni­ya­ma­ni­śca­ya­rū­pa­me­ve­ti tadeva hetoḥ pra­dhā­na­la­kṣa­ṇa­ma­stu kimatra <lb n="71,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,37</span>la­kṣa­ṇāṃ­ta­re­ṇa ? </p><p n="a_70" rend="justify"><lb n="71,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,38</span>atha ma­ta­me­ta­tpa­kṣa­dha­rma­tva­ma­si­ddha­tva­ma­si­ddha­tva­vya­va­cche­dā­rthaṃ sā­dha­na­sya lakṣaṇaṃ ni­ścī­ya­te | sapakṣa eva sattvaṃ <lb n="71,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 71,39</span>vi­ru­ddha­tva­vya­va­cche­dā­ya | vipakṣe cā­sa­ttvaṃ­–­a­ne­kāṃ­ti­tva­vya­va­cchi­tta­ye | ta­da­ni­śca­ye he­to­ra­si­ddha­tvā­di­do­ṣa­tra­ya­pa­ri­hā­rā<span type="hard-break">- </span><pb n="72"/><lb n="72,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,01</span>saṃ­bha­vā­t trairūpyaṃ ta­lla­kṣa­ṇaṃ sa­pha­la­me­va | taduktaṃ — </p><lg n="a_71"><l><lb n="72,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,02</span>he­to­stri­ṣva­pi rūpeṣu ni­rṇa­ya­ste­na varṇitaḥ | </l><l><lb n="72,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,03</span>a­si­ddha­vi­pa­rī­tā­rtha­vya­bhi­cā­ri­vi­pa­kṣa­taḥ iti || 1 || </l></lg><p n="a_72" rend="justify"><lb n="72,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,04</span>ta­da­pya­pa­rī­kṣi­tā­bhi­dhā­naṃ sau­ga­ta­sya he­to­ra­nya­thā­nu­pa­pa­tti­ni­ya­ma­ni­śca­yā­de­va do­ṣa­tra­ya­pa­ri­hā­ra­si­ddheḥ svayama<span type="hard-break">- </span><lb n="72,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,05</span>si­ddha­syā­nya­thā­nu­pa­pa­tti­ni­ya­ma­ni­śca­yā­saṃ­bha­vā­t | a­nai­kāṃ­ti­ka­vi­pa­rī­tā­rtha­va­t tasya ta­tho­pa­pa­tti­ni­ya­ma­ni­śca­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="72,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,06</span>rū­pa­tvā­t | tasya cā­si­ddha­vya­bhi­cā­ri­ṇi viruddhe ca he­tā­va­saṃ­bhā­va­nī­ya­tvā­t | rū­pa­tra­ya­syā­vi­nā­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="72,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,07</span>ni­ya­ma­pra­paṃ­ca­tvā­t sā­dha­na­la­kṣa­ṇa­tve tata eva rū­pa­pra­paṃ­ca­ka­sya sā­dha­na­la­kṣa­ṇa­tva­ma­stu | pa­kṣa­vyā­pa­ka­tvā­nva­ya­vya<span type="hard-break">- </span><lb n="72,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,08</span>ti­re­kā­bā­dhi­ta­vi­ṣa­ya­tvā­sa­tpra­ti­pa­kṣa­rū­pā­ṇi hi paṃ­cā­pya­vi­nā­bhā­va­ni­ya­ma­pra­paṃ­ca eva bā­dhi­ta­vi­ṣa­ya­sya satpra<span type="hard-break">- </span><lb n="72,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,09</span>ti­pa­kṣi­ta­sya cā­vi­nā­bhā­va­ni­ya­mā­ni­śca­yā­t pa­kṣā­vyā­pa­kā­na­nva­yā­vya­ti­re­ka­va­t | na pa­kṣa­dha­rma­tve satyeva sā<span type="hard-break">- </span><lb n="72,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,10</span>dhanasya siddhatvaṃ ye­nā­si­ddha­vi­ve­ka­ta­sta­tta­sya la­kṣa­ṇaṃ­, a­pa­kṣa­dha­rma­syā­pi si­ddha­tva­sa­ma­rtha­nā­t | nāpi sapakṣe <lb n="72,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,11</span>sattve eva vi­pa­rī­tā­rtha­vi­ve­kaḥ sa­rvā­ne­kāṃ­tā­tma­ka­tva­sā­dha­ne sattvādeḥ sapakṣe sa­ttvā­bhā­ve­'­pi vi­ru­ddha­tvā­bhā<span type="hard-break">- </span><lb n="72,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,12</span>vāt parasya sa­rvā­ni­tya­tva­sā­dha­na­va­t | naca vya­ti­re­ka­mā­tre satyapi vya­bhi­cā­ri­vi­ve­ke śyāmatve sādhye<span type="hard-break">- </span><lb n="72,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,13</span>ta­tpu­tra­tvā­de­rvya­bhi­cā­ra­sā­dha­nā­t vya­ti­re­ka­vi­śe­ṣa­stu ta­de­vā­nya­thā­nu­pa­pa­nna­tva­mi­ti na trīṇi rū­pā­ṇya­vi­nā <lb n="72,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,14</span>bhā­va­ni­ya­ma­pra­paṃ­caḥ teṣu satsu he­to­ra­nya­thā­nu­pa­pa­tti­da­rśa­nā­t | teṣāṃ ta­tpra­paṃ­ca­tve kā­lā­kā­śā­dī­nā­ma­pi tatpra<span type="hard-break">- </span><lb n="72,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,15</span>paṃ­ca­tva­pra­sa­kti­ste­ṣva­pi satsu ta­dda­rśa­nā­t | teṣāṃ sa­rva­sā­dha­ra­ṇa­tvā­nna he­tu­rū­pa­tva­mi­tya­pi pa­kṣa­dha­rma­tvā­di­ṣu samānaṃ <lb n="72,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,16</span>te­ṣā­ma­pi sā­dhā­ra­ṇa­tvā­ddhe­tvā­bhā­se­ṣva­pi bhāvāt | ta­to­'­sā­dhā­ra­ṇaṃ la­kṣa­ṇa­mā­ca­kṣā­ṇai­ra­nya­thā­nu­pa­pa­nna­tva­me­va niyataṃ <lb n="72,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,17</span>he­tu­la­kṣa­ṇaṃ pa­kṣī­ka­rta­vyaṃ | tathoktaṃ — </p><lg n="a_73"><l><lb n="72,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,18</span>a­nya­thā­nu­pa­pa­nna­tvaṃ yatra tatra trayeṇa kiṃ</l><l><lb n="72,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,19</span>nā­nya­thā­nu­pa­pa­nna­tvaṃ yatra tatra trayeṇa kiṃ || 1 || iti</l></lg><p n="a_74" rend="justify"><lb n="72,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,20</span>etena paṃ­ca­rū­pā­ṇi he­to­ra­vi­nā­bhā­va­ni­ya­ma­pra­paṃ­ca eva i­tye­ta­da­pā­staṃ sa­tya­pya­bā­dhi­ta­vi­ṣa­ya­tve sa­tpra­ti­pa­kṣe <lb n="72,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,21</span>cā­vi­nā­bhā­va­ni­ya­mā­na­va­lo­kā­t | pa­kṣa­vyā­pa­ka­tvā­nya­ya­vya­ti­re­ka­va­t | sa śyā­ma­sta­tpu­tra­tvā­di­ta­ra­ta­tpu­tra­va­t <lb n="72,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,22</span>ityatra ta­tpu­tra­tva­sya he­to­rvi­ṣa­ye śyāmatve bā­dha­ka­sya pra­tya­kṣā­de­ra­bhā­vā­t a­vā­dhi­ta­vi­ṣa­ya­tva­si­ddhā­va­pi avinā<span type="hard-break">- </span><lb n="72,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,23</span>bhā­va­ni­ya­mā­sa­ttvā­t a­śyā­me­na ta­tpu­tre­ṇa vya­bhi­cā­rā­t | tathā tasya śyā­ma­tva­sā­dha­nā­nu­mā­na­sya pra­ti­pa­kṣa­syā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="72,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,24</span>ttvāt a­sa­tpra­ti­pa­kṣa­tve satyapi vya­bhi­cā­rā­tsā­dha­na­sya ta­da­bhā­vaḥ pra­ti­pa­tta­vyaḥ | ta­da­trai­vaṃ vaktavyaṃ — </p><lg n="a_75"><l><lb n="72,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,25</span>a­nya­thā­nu­pa­pa­nna­tvaṃ rūpaiḥ kiṃ paṃcabhiḥ kṛtaṃ</l><l><lb n="72,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,26</span>nā­nya­thā­nu­pa­pa­nna­tvaṃ rūpaiḥ kiṃ paṃcabhiḥ kṛtaṃ || 1 || iti</l></lg><p n="a_76" rend="justify"><lb n="72,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,27</span>ta­de­va­ma­nya­thā­nu­pa­pa­tti­ni­ya­ma­ni­śca­ya evaikaṃ sā­dha­na­sya lakṣaṇaṃ pradhānaṃ ta­smi­nsa­ti tri­la­kṣa­ṇa­sya paṃcala<span type="hard-break">- </span><lb n="72,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,28</span>kṣaṇasya prayogo ni­vā­rya­te eveti pra­yo­ga­pa­ri­pā­ṭyāḥ pra­ti­pā­dyā­nu­ro­dha­taḥ pa­rā­nu­gra­ha­pra­vṛ­ttai­ra­bhyu­pa­ga­mā­t | tathā cā<span type="hard-break">- </span><lb n="72,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,29</span>bhyadhāyi <emph>ku­mā­ra­naṃ­di</emph>bha­ṭṭā­ra­kaiḥ — </p><lg n="a_77"><l><lb n="72,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,30</span>a­nya­thā­nu­pa­pa­ttye­ka­la­kṣa­ṇaṃ liṃ­ga­maṃ­gya­te</l><l><lb n="72,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,31</span>pra­yo­ga­pa­ri­pā­ṭī tu pra­ti­pā­dyā­nu­ro­dha­taḥ || 1 || iti</l></lg><p n="a_78" rend="justify"><lb n="72,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,32</span>tacca sādhanaṃ e­ka­la­kṣa­ṇaṃ sā­ma­nyā­de­ka­vi­dha­ma­pi vi­śe­ṣa­to­'­ti­saṃ­kṣe­pā­ddvi­vi­dhaṃ vi­dhi­sā­dha­naṃ saṃ­kṣe­pā­stri­vi­dhaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="72,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,33</span>ma­bhi­dhī­ya­te kāryaṃ kā­ra­ṇa­sya­, kāraṇaṃ kā­rya­sya­, a­kā­rya­kā­ra­ṇa­ma­kā­rya­kā­ra­ṇa­sye­ti pra­kā­rāṃ­ta­ra­syā­trai­vāṃ­ta­rbhā­vā­t | <lb n="72,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,34</span>tatra kāryaṃ hetuḥ, a­gni­ra­tra dhūmāt iti kā­rya­kā­ryā­de­ra­trai­vāṃ­ta­rga­ta­tvā­t | kāraṇaṃ hetuḥ — astyatra chāyā chatrāt <lb n="72,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,35</span>iti kā­ra­ṇa­kā­ra­ṇā­de­ra­trā­nu­pra­ve­śā­nnā­rthā­ta­ra­tvaṃ | na cā­nu­kū­la­tva­mā­tra­ma­tya­kṣa­ṇa­prā­ptaṃ vā kāraṇaṃ liṃ­ga­mu­cya­te yena <lb n="72,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,36</span>pra­ti­baṃ­dha­vai­ka­lya­saṃ­bha­vā­dvya­bhi­cā­ri syāt | dvi­tī­ya­kṣa­ṇe kāryasya pa­kṣī­ka­ra­ṇā­da­nu­mā­nā­na­rtha­ka­tvaṃ vā kā­ryā­vi­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="72,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,37</span>bhā­vi­ni­ya­ma­ta­yā ni­ści­ta­syā­nu­mā­na­kā­la­prā­pta­sya kā­ra­ṇa­sya vi­śi­ṣṭa­sya liṃ­ga­tvā­t | a­kā­rya­kā­ra­ṇaṃ ca­tu­rvi­dhaṃ — <lb n="72,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,38</span>vyāpyaṃ sa­ha­ca­raṃ pū­rva­ca­raṃ­, u­tta­ra­ca­raṃ ceti | tatra vyā­pya­liṃ­gaṃ vyā­pa­ka­sya yathā sa­rva­ma­ne­kāṃ­tā­tma­kaṃ sa­ttvā­di­ti <lb n="72,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 72,39</span>sattvaṃ hi vastutvaṃ — </p><p rend="center" n="a_79"><pb n="73"/><lb n="73,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,01</span><emph>u­tpā­da­vya­ya­dhrau­vya­yu­ktaṃ sat</emph></p><p n="a_80" rend="justify"><lb n="73,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,02</span>iti va­ca­nā­t | naca ta­de­kāṃ­te­na su­na­ya­vi­ṣa­ye­ṇa vya­bhi­cā­ri tasya va­stvaṃ­śa­tvā­t | sa­ha­ca­raṃ liṃgaṃ yathā —<lb n="73,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,03</span>asti tejasi spa­rśa­sā­mā­nyaṃ na rū­pa­sā­mā­nya­sya kāryaṃ kāraṇaṃ vā nāpi rū­pa­sā­mā­nyaṃ spa­rśa­sā­mā­nya­sya tayoḥ <lb n="73,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,04</span>sarvatra sarvadā sa­ma­kā­la­tvā­t sa­ha­ca­ra­tva­pra­si­ddheḥ | etena saṃ­yo­gi­na e­kā­rtha­sa­ma­vā­yi­na­śca sā­dhya­sa­ma­kā­la­sya <lb n="73,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,05</span>sa­ha­ca­ra­tvaṃ ni­ve­di­ta­me­ka­sā­ma­grya­dhī­na­syai­va pra­ti­pa­tta­vyaṃ sa­ma­vā­yi­naḥ kā­ra­ṇa­tva­va­t | pū­rva­ca­raṃ liṃgaṃ ya­tho­de­ṣya­ti <lb n="73,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,06</span>śakaṭaṃ kṛ­tti­ko­da­yā­t iti pū­rva­pū­rva­ca­rā­dya­ne­nai­va saṃ­gṛ­hī­taṃ | u­tta­ra­ca­ra­liṃ­gaṃ yathā — u­da­gā­dbha­ra­ṇiḥ kṛ­ti­ko­da­yā­t <lb n="73,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,07</span>iti, u­tta­ro­tta­ra­ca­ra­me­te­nai­va saṃ­gṛ­hya­te ta­de­ta­tsā­dhya­sya vidhau sādhanaṃ ṣa­ḍvi­dha­mu­ktaṃ | pra­ti­ṣe­dhe tu pra­ti­ṣe­dhya­sya viruddhaṃ <lb n="73,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,08</span>kāryaṃ viruddhaṃ kāraṇaṃ vi­ru­ddhā­kā­rya­kā­ra­ṇaṃ ceti | tatra vi­ru­ddha­kā­rya­liṃ­gaṃ<span type="hard-break">-</span>nāstyatra śī­ta­spa­rśo dhūmāt iti śīta <lb n="73,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,09</span>sparśena hi viruddho vanhiḥ tasya kāryaṃ dhūma iti vi­ru­ddha­kā­ra­ṇaṃ | nāsya puṃ­so­'­sa­tya­ma­sti sa­mya­gjñā­nā­t iti viruddhaṃ <lb n="73,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,10</span>hya­sa­tye­na satyaṃ tasya kāraṇaṃ sa­mya­gjñā­naṃ ya­thā­rtha­jñā­naṃ rā­ga­dve­ṣa­ra­hi­taṃ ta­tku­ta­ści­tsu­ktā­bhi­dhā­nā­deḥ pra­si­ddhya­t <lb n="73,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,11</span>satyaṃ sā­dha­ya­ti | tacca si­ddhya­da­sa­tyaṃ pra­ti­ṣe­dha­ya­ti iti | vi­ru­ddhā­kā­rya­kā­ra­ṇaṃ ca­tu­rvi­dhaṃ­–­vi­ru­ddha­vyā­pyaṃ vi­ru­ddha­sa­ha<span type="hard-break">- </span><lb n="73,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,12</span>caraṃ vi­ru­ddha­pū­rva­ca­raṃ vi­ru­ddho­tta­ra­ca­raṃ ceti tatra vi­ru­ddha­vyā­pyaṃ nāstyatra śī­ta­spa­rśaḥ­, auṣṇyāt | auṣṇyaṃ hi <lb n="73,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,13</span>vyā­pya­ma­gneḥ sa ca viruddhaḥ śī­ta­spa­rśe­na pra­ti­ṣe­dhye­ne­ti | vi­ru­ddha­sa­ha­ca­raṃ nāstyasya mi­thyā­jñā­naṃ sa­mya­gda­rśa­nā­di­ti <lb n="73,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,14</span>mi­thyā­jñā­ne­na hi sa­mya­gjñā­naṃ viruddhaṃ ta­tsa­ha­ca­raṃ sa­mya­gda­rśa­na­mi­ti | vi­ru­ddha­pū­rva­ca­raṃ no­de­ṣya­ti mu­hū­rtāṃ­te śaṃkaṭaṃ <lb n="73,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,15</span>re­va­tyu­da­yā­t | śa­ka­ṭo­da­ya­vi­ru­ddho hya­śva­nyu­da­yaḥ ta­tpū­rva­ca­ro re­va­tyu­da­yaḥ | vi­ru­ddho­tta­ra­ca­raṃ­–­mu­hū­rtā­t prā­ṅgo­da­gā­dbha­ra­ṇiḥ <lb n="73,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,16</span>pu­ṣpo­da­yā­di­ti | bha­ra­ṇyu­da­ya­vi­ru­ddho hi pu­na­rva­sū­da­yaḥ ta­du­tta­ra­ca­raḥ pu­ṣpo­da­ya iti | tā­nye­tā­ni sā­kṣā­tpra­ti­ṣe­dhya<span type="hard-break">- </span><lb n="73,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,17</span>vi­ru­ddha­kā­ryā­dī­ni liṃgāni vi­dhi­dvā­re­ṇa pra­ti­ṣe­dha­sā­dha­nā­ni ṣa­ḍa­bhi­hi­tā­ni | pa­raṃ­pa­ra­yā tu kā­ra­ṇa­vi­ru­ddha­kā­ryaṃ vyāpa<span type="hard-break">- </span><lb n="73,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,18</span>ka­vi­ru­ddha­kā­ryaṃ kā­ra­ṇa­vyā­pa­ka­vi­ru­ddha­kā­ryaṃ vyā­pa­ka­kā­ra­ṇa­vi­ru­ddha­kā­ryaṃ kā­ra­ṇa­vi­ru­ddha­kā­ra­ṇaṃ vyā­pa­ka­vi­ru­ddha­kā­ra­ṇaṃ kāra<span type="hard-break">- </span><lb n="73,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,19</span>ṇa­vyā­pa­ka­vi­ru­ddha­kā­ra­ṇaṃ vyā­pa­ka­kā­ra­ṇa­vi­ru­ddha­kā­ra­ṇaṃ ceti tathā kā­ra­ṇa­vi­ru­ddha­vyā­pyā­dī­ni kā­ra­ṇa­vi­ru­ddha­ca­ha­ca­rā<span type="hard-break">- </span><lb n="73,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,20</span>dīni ca ya­thā­pra­tī­ti va­kta­vyā­ni | tatra kā­ra­ṇa­vi­ru­ddha­kā­ryaṃ­–­nā­stya­sya hi­ma­ja­ni­ta­ro­ma­ha­rṣā­di­vi­śe­śo dhūmāt <lb n="73,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,21</span>iti pra­ti­ṣe­dhya­sya hi ro­ma­ha­rṣā­di­vi­śe­ṣa­sya kāraṇaṃ himaṃ ta­dvi­ru­ddho­'­gniḥ tatkāryaṃ dhūma iti | vyā­pa­ka­vi­ru­ddha­kā­ryaṃ <lb n="73,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,22</span>nāstyatra śī­ta­sā­mā­nya­vyā­ptaḥ śī­ta­spa­rśa­vi­śe­ṣo dhūmāt iti śī­ta­spa­rśa­vi­śe­ṣa­sya hi ni­ṣe­dhya­sya vyāpakaṃ śī<span type="hard-break">- </span><lb n="73,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,23</span>ta­sā­mā­nyaṃ ta­dvi­ru­ddho­'­gniḥ tasya kāryaṃ dhūma iti | kā­ra­ṇa­vyā­pa­ka­vi­ru­ddha­kā­ryaṃ nāstyatra hi­ma­tva­vyā­pta­hi­ma­vi­śe<span type="hard-break">- </span><lb n="73,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,24</span>ṣa­ja­ni­ta­ro­ma­ha­rṣā­di­vi­śe­ṣo dhūmāt iti ro­ma­ha­rṣā­di­vi­śe­ṣa­sya hi kāraṇaṃ hi­ma­vi­śe­ṣa­sta­sya vyāpakaṃ himatvaṃ <lb n="73,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,25</span>ta­dvi­ru­ddho­gniḥ tatkāryaṃ dhūma iti | vyā­pa­ka­kā­ra­ṇa­vi­ru­ddha­kā­ryaṃ — nāstyatra śī­ta­spa­rśa­vi­śe­ṣa­sta­dvyā­pa­ka­śī­ta­spa<span type="hard-break">- </span><lb n="73,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,26</span>rśa­mā­tra­kā­ra­ṇa­hi­ma­vi­ru­ddhā­gni­kā­rya­dhū­mā­di­ti śī­ta­spa­rśa­vi­śe­ṣa­sya hi vyāpakaṃ śī­ta­spa­rśa­mā­traṃ tasya kāraṇaṃ himaṃ <lb n="73,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,27</span>ta­dvi­ru­ddho­gni­sta­tkā­ryaṃ dhūma iti | kā­ra­ṇa­vi­ru­ddha­kā­ra­ṇaṃ­–­nā­stya­sya mi­thyā­ca­ra­ṇaṃ ta­ttvā­rtho­pa­de­śa­gra­ha­ṇā­t mi<span type="hard-break">- </span><lb n="73,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,28</span>thyā­ca­ra­ṇa­sya hi kāraṇaṃ mi­thyā­jñā­naṃ ta­dvi­ru­ddhaṃ ta­ttva­jñā­naṃ tasya kāraṇaṃ ta­ttvā­rtho­pa­de­śa­gra­ha­ṇaṃ | tattvārtho<span type="hard-break">- </span><lb n="73,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,29</span>pa­de­śa­śra­va­ṇe satyapi kasya ci­tta­tva­jñā­nā­saṃ­bha­vā­d gra­ha­ṇa­va­ca­naṃ | ta­ttvā­rthā­nāṃ śra­ddhā­na­pū­rva­kaṃ­–­a­va­dhā­ra­ṇaṃ hi <lb n="73,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,30</span>gra­ha­ṇa­mi­ṣṭaṃ­, a­nya­thā­sya gra­ha­ṇā­bhā­sa­tvā­t | mi­thyā­ca­ra­ṇa­sya vātra nāstitā sādhyate na pu­na­ra­nā­ca­ra­ṇa­sya <lb n="73,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,31</span>ta­ttvā­rtho­pa­de­śa­gra­ha­ṇā­du­tpa­nna­ta­ttva­jñā­na­syā­pya­saṃ­ya­ta­sa­mya­gdṛ­ṣṭe­ścā­ri­trā­saṃ­bha­vā­t — a­nā­cā­ra­sya prasiddheḥ | na tu mi<span type="hard-break">- </span><lb n="73,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,32</span>thyā­ca­ra­ṇa­ma­pya­sya saṃ­bha­va­ti ta­ttva­jñā­na­vi­ro­dhā­t tena saha ta­syā­na­va­sthā­nā­t iti | tathā vyā­pa­ka­vi­ru­ddha­kā­ra­ṇaṃ <lb n="73,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,33</span>liṃ­gaṃ­–­nā­stya­syā­tma­ni mi­thyā­jñā­naṃ ta­ttvā­rtho­pa­de­śa­gra­ha­ṇā­t iti ātmani mi­thyā­jñā­na­vi­śe­ṣa­sya vyāpakaṃ mithyā<span type="hard-break">- </span><lb n="73,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,34</span>jñā­na­mā­traṃ ta­dvi­ru­ddhaṃ sa­tya­jñā­naṃ tasya kāraṇaṃ ta­ttvā­rtho­pa­de­śa­gra­ha­ṇaṃ ya­thā­rtho­pa­va­rṇi­ta­mi­ti | kā­ra­ṇa­vyā­pa­ka­vi­ru­ddha<span type="hard-break">- </span><lb n="73,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,35</span>kā­ra­ṇaṃ­–­nā­stya­sya mi­thyā­ca­ra­ṇaṃ ta­ttvā­rtho­pa­de­śa­gra­ha­ṇā­di­ti atra mi­thyā­ca­ra­ṇa­sya kāraṇaṃ mi­thyā­jñā­na­vi­śe­ṣaḥ <lb n="73,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,36</span>tasya vyāpakaṃ mi­thyā­jñā­na­mā­traṃ ta­dvi­ru­ddhaṃ ta­ttva­jñā­naṃ­, tasya kāraṇaṃ ta­ttvā­rtho­pa­de­śa­gra­ha­ṇa­mi­ti pratyeyaṃ | <lb n="73,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,37</span>vyā­pa­ka­kā­ra­ṇa­vi­ru­ddha­kā­ra­ṇaṃ liṃgaṃ nāstyasya mi­thyā­ca­ra­ṇa­vi­śe­ṣa­sta­ttvā­rtho­pa­de­śa­gra­ha­ṇā­di­ti mi­thyā­ca­ra­ṇa viśe<span type="hard-break">- </span><lb n="73,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 73,38</span>ṣasya hi vyāpakaṃ mi­thyā­ca­ra­ṇa­sā­mā­nyaṃ tasya kāraṇaṃ mi­thyā­jñā­naṃ ta­dvi­ru­ddhaṃ ta­ttva­jñā­naṃ tasya kāraṇaṃ ta­ttvā­rtho­pa­de<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="74"/><lb n="74,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,01</span>śa­gra­ha­ṇa­mi­ti tathā kā­ra­ṇa­vi­ru­ddha­vyā­pyaṃ liṃgaṃ na saṃti sa­rva­thai­kāṃ­ta­vā­di­naḥ pra­śa­ma­saṃ­ve­gā­nu­kaṃ­pā­sti­kyā­ni <lb n="74,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,02</span>vai­pa­ryā­si­ka­mi­thyā­da­rśa­na­vi­śe­ṣā­t | pra­śa­mā­dī­nāṃ hi kāraṇaṃ sa­mya­gda­rśa­naṃ ta­dvi­ru­ddhaṃ mi­thyā­da­rśa­na­sā­mā­nyaṃ tena <lb n="74,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,03</span>vyāpyaṃ mi­thyā­da­rśa­naṃ vai­pa­ryā­si­ka­vi­śi­ṣṭa­mi­ti | vyā­pa­ka­vi­ru­ddha­vyā­pyaṃ­–­na saṃti syā­dvā­di­no vai­pa­ryā­si­kā­di­mi<span type="hard-break">- </span><lb n="74,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,04</span>thyā­da­rśa­na­vi­śe­ṣāḥ sa­tya­jñā­na­vi­śe­ṣā­t iti vai­pa­ryā­si­kā­di­mi­thyā­da­rśa­na­vi­śe­ṣā­ṇāṃ hi vyāpakaṃ mi­thyā­da­rśa­na­sā<span type="hard-break">- </span><lb n="74,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,05</span>mānyaṃ ta­dvi­ru­ddhaṃ ta­ttva­jñā­na­sā­mā­nyaṃ tasya vyā­pya­sta­ttva­jñā­na­vi­śe­ṣa iti | kā­ra­ṇa­vyā­pa­ka­vi­ru­ddha­vyā­pyaṃ — na <lb n="74,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,06</span>saṃtyasya pra­śa­mā­dī­ni mi­thyā­jñā­na­vi­śe­ṣā­di­ti­, pra­śa­mā­dī­nāṃ hi kāraṇaṃ sa­mya­gda­rśa­na­vi­śe­ṣaḥ tasya vyāpakaṃ samya<span type="hard-break">- </span><lb n="74,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,07</span>gda­rśa­na­sā­mā­nyaṃ ta­dvi­ru­ddhaṃ mi­thyā­jñā­na­sā­mā­nyaṃ tena vyāpto mi­thyā­jñā­na­vi­śe­ṣa iti | vyā­pa­ka­kā­ra­ṇa­vi­ru­ddha <lb n="74,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,08</span>vyāpyaṃ liṃgaṃ na saṃtyasya ta­ttva­jñā­na­vi­śe­ṣāḥ mi­thyā­rtho­pa­de­śa­gra­ha­ṇa­vi­śe­ṣā­t | ta­ttva­jñā­na­vi­śe­ṣā­ṇāṃ vyāpakaṃ <lb n="74,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,09</span>ta­ttva­jñā­na­sā­mā­nyaṃ tasya kāraṇaṃ ta­ttvā­rtho­pa­de­śa­gra­ha­ṇaṃ ta­dvi­ru­ddhaṃ mi­thyā­rtho­pa­de­śa­gra­ha­ṇa­sā­mā­nyaṃ tena vyāpto <lb n="74,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,10</span>mi­thyā­rtho­pa­de­śa­gra­ha­ṇa­vi­śe­ṣa iti | evaṃ kā­ra­ṇa­vi­ru­ddha­sa­ha­ca­raṃ liṃ­gaṃ­–­saṃ­tya­sya pra­śa­mā­dī­ni mi­thyā­jñā­nā­di­ti <lb n="74,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,11</span>pra­śa­mā­dī­nāṃ hi kāraṇaṃ sa­mya­gda­rśa­naṃ ta­dvi­ru­ddhaṃ mi­thyā­da­rśa­naṃ ta­tsa­ha­ca­raṃ mi­thyā­jñā­na­mi­ti | vyā­pa­ka­vi­ru­ddha<span type="hard-break">- </span><lb n="74,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,12</span>sa­ha­ca­raṃ­–­na saṃtyasya mi­thyā­da­rśa­na­vi­śe­ṣāḥ sa­mya­gjñā­nā­di­ti mi­thyā­da­rśa­na­vi­śe­ṣā­ṇāṃ hi vyāpakaṃ mi­thyā­da­rśa<span type="hard-break">- </span><lb n="74,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,13</span>na­sā­mā­nyaṃ ta­dvi­ru­ddhaṃ ta­ttvā­rtha­śra­ddhā­naṃ sa­mya­gda­rśa­naṃ ta­tsa­ha­ca­raṃ sa­mya­gjñā­na­mi­ti | kā­ra­ṇa­vyā­pa­ka­vi­ru­ddha­sa­ha­ca­raṃ­ —<lb n="74,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,14</span>na saṃtyasya pra­śa­mā­dī­ni mi­thyā­jñā­nā­di­ti pra­śa­mā­dī­nāṃ hi kāraṇaṃ sa­mya­gda­rśa­na­vi­śe­ṣā­ste­ṣāṃ vyāpakaṃ samya<span type="hard-break">- </span><lb n="74,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,15</span>gda­rśa­na­sā­mā­nyaṃ ta­dvi­ru­ddhaṃ mi­thyā­da­rśa­naṃ ta­tsa­ha­ca­raṃ mi­thyā­jñā­na­mi­ti | vyā­pa­ka­kā­ra­ṇa­vi­ru­ddha­sa­ha­ca­raṃ na saṃtyasya <lb n="74,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,16</span>mi­thyā­da­rśa­na­vi­śe­ṣāḥ sa­tya­jñā­nā­di­ti mi­thyā­da­rśa­na­vi­śe­ṣā­ṇāṃ hi vyāpakaṃ mi­thyā­da­rśa­na­sā­mā­nyaṃ tasya kāraṇaṃ <lb n="74,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,17</span>da­rśa­na­mo­ho­da­ya­sta­dvi­ru­ddhaṃ sa­mya­gda­rśa­naṃ ta­tsa­ha­ca­raṃ sa­mya­gjñā­na­mi­ti | ta­de­tsā­mā­nya­to vi­ro­dhi­liṃ­gaṃ­, pra­paṃ­ca­to <lb n="74,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,18</span>dvā­viṃ­śa­ti­pra­kā­ra­ma­pi bhū­ta­ma­bhū­ta­sya ga­ma­ka­ma­nya­thā­nu­pa­pa­nna­tva­ni­ya­ma­ni­śca­ya­la­kṣa­ṇa­tvā­t pra­ti­pa­tta­vyaṃ | bhūtaṃ bhūtasya <lb n="74,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,19</span>pra­yo­ja­kaṃ kāryādi ṣa­ṭpra­kā­raṃ pū­rva­mu­ktaṃ | taditthaṃ vi­dhi­mu­khe­na vi­dhā­ya­kaṃ<span type="hard-break">-</span>pra­ti­ṣe­dha­mu­khe­na pra­ti­ṣe­dha­kaṃ ca liṃgama<span type="hard-break">- </span><lb n="74,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,20</span>bhidhāya sāṃprataṃ pra­ti­ṣe­dha­mu­khe­na vi­dhā­ya­kaṃ pra­ti­ṣe­dha­kaṃ ca sā­dha­na­ma­bhi­dhī­ya­te ta­trā­bhū­taṃ bhūtasya vi­dhā­ya­kaṃ<span type="hard-break">-</span>yathā —<lb n="74,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,21</span>astyasya prāṇino vyā­dhi­vi­śe­ṣo ni­rā­ma­ya­ce­ṣṭā­nu­pa­la­bdhe­ri­ti | tathā — asti sa­rva­thai­kāṃ­ta­vā­di­nā­ma­jñā­nā­di<span type="hard-break">- </span><lb n="74,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,22</span>rdoṣaḥ yu­kti­śā­strā­vi­ru­ddha­va­ca­nā­bhā­vā­t iti astyasya mu­ne­rā­pta­tvaṃ vi­saṃ­vā­da­ka­tvā­bhā­vā­t | a­bhū­de­ta­sya tāla<span type="hard-break">- </span><lb n="74,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,23</span>phalasya pa­ta­na­ka­rma vṛṃ­ta­saṃ­yo­gā­bhā­vā­t iti vahudhā dṛṣṭavyaṃ | ta­thai­vā­bhū­ta­ma­bhū­ta­sya pra­ti­ṣe­dha­sya pra­ti­ṣe­dha­kaṃ yathā —<lb n="74,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,24</span>nāstyatra śa­va­śa­rī­re bu­ddhi­rvyā­pā­ra­vyā­hā­rā­kā­ra­vi­śe­ṣā­nu­pa­la­bdhe­ri­ti kā­ryā­nu­pa­la­bdhiḥ | na saṃtyasya pra­śa­mā­dī­ni <lb n="74,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,25</span>ta­ttvā­rtha­śra­ddhā­nā­nu­pa­la­bdhe­ri­ti kā­ra­ṇā­nu­pa­la­bdhiḥ | nāstyatra śiṃśapā vṛ­kṣā­nu­pa­la­bdhe­ri­ti vyā­pa­kā­nu­pa­la­bdhiḥ | <lb n="74,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,26</span>nāstyasya ta­ttva­jñā­naṃ sa­mya­gda­rśa­nā­bhā­vā­t iti sa­ha­ca­rā­nu­pa­la­bdhiḥ | na bha­vi­ṣya­ti mu­hū­rtāṃ­te śa­ka­ṭo­da­yaḥ kṛtti<span type="hard-break">- </span><lb n="74,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,27</span>ko­da­yā­nu­pa­la­bdhe­ri­ti pū­rva­ca­rā­nu­pa­la­bdhiḥ | no­da­gā­dbha­ra­ṇi­rmu­hū­rtā­tprā­kkṛ­tti­ko­da­yā­nu­pa­la­bdhe­ri­ti u­tta­ra­ca­rā­nu­pa<span type="hard-break">- </span><lb n="74,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,28</span>labdhiḥ | eva pa­raṃ­pa­ra­yā kā­ra­ṇā­dya­nu­pa­la­bdhiḥ vyā­pa­ka­vyā­pa­kā­nu­pa­la­bdhyā­di­ka­ma­pi bahudhā pra­ti­ṣe­dha­dvā­re­ṇa <lb n="74,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,29</span>pra­ti­ṣe­dha­sā­dha­na­ma­va­dhā­ra­ṇī­yaṃ | </p><p n="a_81" rend="justify"><lb n="74,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,30</span>atra saṃ­gra­ha­ślo­kāḥ — </p><lg n="a_82"><l><lb n="74,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,31</span>syātkāryaṃ kā­ra­ṇa­vyā­pyaṃ prāk sa­ho­tta­ra­cā­ri ca</l><l><lb n="74,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,32</span>liṃgaṃ ta­lla­kṣa­ṇa­vyā­pte­rbhū­taṃ bhūtasya sādhakaṃ || 1 || </l><l><lb n="74,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,33</span>ṣoḍhā vi­ru­ddha­kā­ryā­di sā­kṣā­de­vo­pa­va­rṇi­taṃ</l><l><lb n="74,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,34</span>liṃgaṃ bhū­ta­ma­bhū­ta­sya liṃ­ga­la­kṣa­ṇa­yo­ga­taḥ || 2 || </l><l><lb n="74,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,35</span>pā­raṃ­pa­ryā­ttu kāryaṃ syāt kāraṇaṃ vyā­pya­me­va ca</l><l><lb n="74,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,36</span>sa­ha­cā­ri ca nirdiṣṭaṃ pratyekaṃ ta­cca­tu­rvi­dhaṃ || 3 || </l><l><lb n="74,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,37</span>kā­ra­ṇā­ddvi­ṣṭha­kā­ryā­di­bhe­de­no­dā­hṛ­taṃ purā</l><l><lb n="74,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,38</span>yathā ṣo­ḍa­śa­bhe­daṃ syāt dvā­viṃ­śā­ti­vi­dhaṃ tataḥ || 4 || </l><l><lb n="74,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 74,39</span>liṃgaṃ sa­mu­di­taṃ jñe­ya­ma­nya­thā­nu­pa­pa­tti­ma­t</l><l><pb n="75"/><lb n="75,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,01</span>tathā bhū­ta­ma­bhū­ta­syā­pyū­hya­ma­nya­da­pī­dṛ­śaṃ || 5 || </l><l><lb n="75,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,02</span>abhūtaṃ bhū­ta­mu­nnī­taṃ bhū­ta­syā­ne­ka­dhā budhaiḥ</l><l><lb n="75,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,03</span>tathā '­bhū­ta­ma­bhū­ta­sya ya­thā­yo­gya­mu­dā­ha­re­t || 6 || </l><l><lb n="75,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,04</span>ba­hu­dhā­pye­va­mā­khyā­taṃ saṃ­kṣe­pe­ṇa ca­tu­rvi­dhaṃ</l><l><lb n="75,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,05</span>a­ti­saṃ­kṣe­pa­to dve­dho­pa­laṃ­bhā­nu­pa­laṃ­bha­bhṛ­t || 7 || </l></lg><p n="a_83" rend="justify"><lb n="75,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,06</span>etena kā­rya­sva­bhā­vā­nu­pa­laṃ­bha­vi­ka­lpā­t tri­vi­dha­me­va liṃ­ga­mi­ti niyamaḥ pra­tyā­khyā­taḥ sa­ha­ca­rā­de­rliṃ­gāṃ­ta­ra­tvā­t <lb n="75,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,07</span>pra­tya­kṣa­pū­rva­kaṃ tri­vi­dha­ma­nu­mā­naṃ<span type="hard-break">-</span>pū­rva­va­cche­ṣa­va­tsā­mā­nya­to­dṛ­ṣṭa­mi­tya­pi | yadi pū­rva­va­cche­ṣa­va­t ke­va­lā­nva­yi­, pū­rva­va­tsā­mā­nya<span type="hard-break">- </span><lb n="75,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,08</span>todṛṣṭaṃ ke­va­la­vya­ti­re­ki pū­rva­va­cche­ṣa­va­tsā­mā­nya­to­dṛ­ṣṭa­ma­nva­ya­vya­ti­re­ki vyā­khyā­ya­te tri­sū­trī­ka­ra­ṇā­da­sya sūtrasya tadā na <lb n="75,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,09</span>kiṃ­ci­dvi­ru­ddhaṃ ni­ga­di­ta­liṃ­ga­pra­kā­re­ṣu tri­vi­dha­syā­pi saṃ­bha­vā­t | ya­tho­pa­pa­tti­ni­ya­mā­tke­va­lā­nva­yi­no ga­ma­ka­tvā­vi­ro­dhā­t | <lb n="75,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,10</span>tatra vai­dha­rmya­dṛ­ṣṭāṃ­tā­bhā­ve­'­pi sā­dhyā­vi­nā­bhā­va­ni­ya­ma­ni­śca­yā­t | atha pū­rva­va­tkā­ra­ṇā­tkā­ryā­nu­mā­naṃ śe­ṣa­va­t kāryā<span type="hard-break">- </span><lb n="75,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,11</span>tkā­ra­ṇā­nu­mā­naṃ sā­mā­nya­to dṛṣṭaṃ | a­kā­rya­kā­ra­ṇā­da­kā­rya­kā­ra­ṇā­nu­mā­naṃ sā­mā­nya­to­'­vi­nā­bhā­va­mā­trā­di­ti vyā­khyā­ya­te <lb n="75,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,12</span>tadāpi syā­dvā­di­nā­ma­bhi­ma­ta­me­va tathā sa­rva­he­tu­pra­kā­ra­saṃ­gra­ha­sya saṃ­kṣe­pa­taḥ pra­ti­pā­da­nā­t | yadāpi pū­rva­va­tpū­rva­liṃ­ga<span type="hard-break">- </span><lb n="75,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,13</span>liṃ­gi­saṃ­baṃ­dha­sya kva­ci­nni­śca­yā­da­nya­tra pū­rva­va­dva­rta­mā­naṃ śe­ṣa­va­tpa­ri­śe­ṣā­nu­mā­naṃ pra­sa­kta­pra­ti­ṣe­dhe pa­ri­śi­ṣṭa­sya pra­ti­pa­tteḥ | <lb n="75,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,14</span>sā­mā­nya­to dṛṣṭaṃ vi­śi­ṣṭa­vya­ktau saṃ­baṃ­dhā­gra­ha­ṇā­tsā­mā­nye­na dṛṣṭaṃ yathā — ga­ti­mā­nā­di­tyaḥ de­śā­dde­śāṃ­ta­ra­prā­pteḥ devada<span type="hard-break">- </span><lb n="75,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,15</span>tta­va­di­ti vyākhyā vi­dhī­ya­te tadāpi syā­dvā­di­nāṃ nā­na­va­dhe­yaṃ pra­ti­pā­di­ta­he­tu­pra­paṃ­ca­syai­va vi­śe­ṣa­pra­kā­śa­nā­t | <lb n="75,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,16</span>sarvaṃ hi liṃgaṃ pū­rva­va­de­va pa­ri­śe­ṣā­nu­mā­na­syā­pi pū­rva­va­ttva­si­ddheḥ­, pra­sa­kta­pra­ti­ṣe­dha­sya pa­ri­śi­ṣṭa­pra­ti­pa­ttya­vi­nā­bhū­ta­sya <lb n="75,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,17</span>pūrvaṃ kva­ci­nni­ści­ta­sya vi­vā­dā­dhyā­si­ta­pa­ri­śi­ṣṭa­pra­ti­pa­ttau sā­dha­na­sya pra­yo­gā­t | sā­mā­nya­to­dṛ­ṣṭa­sya ca pū­rva­va­ttva<span type="hard-break">- </span><lb n="75,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,18</span>pratīteḥ kva­ci­dde­śāṃ­ta­ra­prā­pteḥ | ga­ti­ma­tya­vi­nā­bhā­vi­nyā eva de­va­da­ttā­dau pra­ti­pa­tte­ra­nya­thā ta­da­nu­mā­nā­pra­vṛ­tteḥ | <lb n="75,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,19</span>pa­ri­śe­ṣā­nu­mā­na­me­va vā sarvaṃ saṃ­pra­tī­ya­te pū­rva­va­to­'­pi dhū­mā­tpā­va­kā­nu­mā­na­sya prasaktau pā­va­ka­pra­ti­ṣe­dhā­t pra­vṛ­tti­gha­ṭa­nā­t | <lb n="75,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,20</span>ta­da­pra­ti­pa­ttau vi­vā­dā­nu­pa­pa­tte­ra­nu­mā­na­vai­ya­rthyā­t tathā sā­mā­nya­to­dṛ­ṣṭa­syā­pi de­śāṃ­ta­ra­prā­pte­rā­di­tya­ga­tya­nu­mā­na­sya <lb n="75,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,21</span>ta­da­ga­ti­ma­ttva­sya pra­sa­kta­sya pra­ti­ṣe­dhā­du­pa­pa­tte­ri­ti | sakalaṃ sā­mā­nya­to­dṛ­ṣṭa­me­va vā sarvatra sā­mā­nye­nai­va liṃ­ga­liṃ­gi <lb n="75,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,22</span>saṃ­baṃ­dha­pra­ti­pa­tte­rvi­śe­ṣa­ta­sta­tsaṃ­baṃ­dha­sya pra­ti­pa­ttu­ma­śa­kteḥ | kena ci­dvi­śe­ṣe­ṇa liṃ­ga­bhe­da­ka­lpa­nā na ni­vā­rya­te eva <lb n="75,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,23</span>pra­kā­rāṃ­ta­ra­ta­sta­dbhe­da­ka­lpa­nā­va­t | ke­va­la­ma­nya­thā­nu­pa­pa­nna­tva­ni­ya­ma­ni­śca­ya eva hetoḥ pra­yo­ja­ka­tva­ni­mi­ttaṃ tasmin <lb n="75,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,24</span>sati he­tu­pra­kā­ra­bhe­da­pa­ri­ka­lpa­nā­yāḥ pra­ti­pa­ttu­ra­bhi­prā­ya­vai­ci­tryā­t | vaicitryaṃ nā­nya­the­ti su­ni­ści­taṃ na­śce­ta­si tathā <lb n="75,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,25</span>pra­tī­te­ra­bā­dhya­mā­na­tvā­t | ya­dā­pi­–­a­vī­taṃ vītaṃ vī­tā­vī­ta­mi­ti liṃgaṃ tri­vi­dha­ma­nu­ma­nya­te tadāpi nā­nya­thā­nu­pa­pa­nna­tva <lb n="75,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,26</span>ni­ya­ma­ni­śca­ya­la­kṣa­ṇa­ma­ti­kra­mya vya­va­ti­ṣṭha­te | nāpi pra­ti­pā­di­ta­he­tu­pra­paṃ­ca­ba­hi­rbhū­taṃ sa­ma­yāṃ­ta­ra­bhā­ṣa­yā ke­va­lā­nva­yyā­di <lb n="75,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,27</span>tra­ya­syai­va ta­thā­vi­dhā­nā­t | kva­ci­tsā­dhya­sā­dha­na­dha­rma­yoḥ sā­ha­ca­rya­ma­vi­nā­bhā­va­ni­ya­ma­la­kṣa­ṇa­mu­pa­la­bhyā­nya­tra sā­dha­na­dha­rma<span type="hard-break">- </span><lb n="75,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,28</span>da­rśa­nā­t | sā­dhya­dha­rma­pra­ti­pa­tti­rā­vī­ta­mu­cya­te yathā gu­ṇā­gu­ṇi­nau pa­ra­spa­raṃ bhinnau bhi­nna­pra­tya­ya­vi­ṣa­ya­tvā­t gha­ṭa­pa­ṭa­va<span type="hard-break">- </span><lb n="75,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,29</span>dīti tacca ke­va­lā­nva­yī­ṣya­te ka­thaṃ­ci­dbhe­da­e­va sādhye '­nya­thā­nu­pa­pa­nna­tva­si­ddheḥ sarvathā bhede gu­ṇa­gu­ṇi­bhā­va­vi­ro­dhā­t <lb n="75,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,30</span>ga­ma­ka­tvā­si­ddheḥ | tathā kva­ci­de­ka­sya dharmasya vyāvṛttau parasya dharmasya vyāvṛttiṃ ni­ya­ma­va­tī­mu­pa­la­bhyā­nya­tra <lb n="75,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,31</span>ta­ddha­rma­sya ni­śca­yā­t sā­dhya­si­ddhi­rvī­taṃ kathyate yathā sātmakaṃ jī­va­ccha­rī­raṃ prā­ṇā­di­ma­ttvā­t iti tadidaṃ kevala <lb n="75,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,32</span>vya­ti­re­kī­ṣṭhaṃ pa­ri­ṇā­mi­nā­tma­nā sā­tma­ka­tva­vyā­vṛ­ttau bhasmani prā­ṇā­di­ma­ttva­vyā­vṛ­tti­ni­ya­ma­ni­śca­yā­t ni­ra­nva­ya <lb n="75,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,33</span>kṣa­ṇi­ka­ci­tta­va­t kū­ṭa­sthe­nā­tma­nā prā­ṇā­dya­rtha­kri­yā­ni­ṣpā­da­na­vi­ro­dhā­t | vī­tā­vi­taṃ tu ta­du­bha­ya­la­kṣa­ṇa­yo­gā­da­nva<span type="hard-break">- </span><lb n="75,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,34</span>ya­vya­ti­re­ki dhūmādeḥ pā­va­kā­dya­nu­mā­naṃ pra­si­ddha­me­ve­ti na he­tvaṃ­ta­ra­ma­sti tataḥ sūktaṃ — a­nya­thā­nu­pa­pa­tti­ni­ya­ma­ni­śca­ya<span type="hard-break">- </span><lb n="75,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,35</span>lakṣaṇaṃ sādhanaṃ a­ti­saṃ­kṣe­pa­vi­sta­ra­to­'­bhi­hi­ta­sya sa­ka­la­sā­dha­na­vi­śe­ṣa­sya tena vyā­pta­tvā­t | ta­thā­vi­dha­la­kṣa­ṇā­tsā<span type="hard-break">- </span><lb n="75,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,36</span>dhanāt sādhye sā­dha­yi­tuṃ śakye, a­bhi­pre­te kva­ci­da­pra­si­ddhe ca vi­jñā­na­ma­nu­mā­na­mi­ti | sā­dha­yi­tu­ma­śa­kye sa­rva­thai­kāṃ­te <lb n="75,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,37</span>sā­dha­na­syā­pra­vṛ­tteḥ tatra tasya vi­ru­ddha­tvā­t sva­ya­ma­na­bhi­pre­te cā­ti­pra­saṃ­gā­t prasiddhe ca vai­ya­rthyā­t tasya sā­dhyā­bhā­sa­ttva <lb n="75,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 75,38</span>prasiddheḥ pra­tya­kṣā­di­vi­ru­ddha­syā­ni­ṣṭa­sya su­pra­si­ddha­sya ca sā­dha­nā­vi­ṣa­ya­tva­ni­śca­yā­t | </p><p n="a_84" rend="justify"> </p><p n="a_85" rend="justify"><pb n="76"/><lb n="76,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,01</span>taduktaṃ — a­ka­laṃ­ka­de­vaiḥ — </p><lg n="a_86"><l><lb n="76,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,02</span>sādhyaṃ śa­kya­ma­bhi­pre­te­ma­pra­si­ddhaṃ ta­to­'­pa­re</l><l><lb n="76,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,03</span>sā­dhyā­bhā­saṃ vi­ru­ddhā­di sā­dha­nā­vi­ṣa­ya­tva­taḥ || 1 || </l></lg><p n="a_87" rend="justify"><lb n="76,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,04</span>ta­de­tsā­dha­nā­t sā­dhya­vi­jñā­na­ma­nu­mā­naṃ svā­rtha­ma­bhi­ni­bo­dha­la­kṣa­ṇaṃ vi­śi­ṣṭa­ma­ti­jñā­naṃ sādhyaṃ pra­tya­bhi­mu­khā­nni­ttha­mi<span type="hard-break">- </span><lb n="76,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,05</span>tā­tsā­dha­nā­du­pa­jā­ta­bo­dha­sya ta­rka­pha­la­syā­bhi­ni­bo­dha iti saṃ­jñā­pra­ti­pā­da­nā­t | pa­rā­rtha­ma­nu­mā­na­ma­na­kṣa­ra­śru­ta­jñā­naṃ­ —<lb n="76,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,06</span>a­kṣa­ra­śru­ta­jñā­naṃ ca tasya śro­tra­ma­ti­pū­rva­ka­sya ca ta­thā­tvo­pa­pa­tteḥ ? | śa­bdā­tma­kaṃ tu pa­rā­rthā­nu­mā­na­ma­yu­ktaṃ śabdasya <lb n="76,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,07</span>pra­tya­va­ma­rśi­no­'­pi sarvasya dra­vyā­ga­ma­rū­pa­tva­pra­tī­teḥ ka­tha­ma­nya­thā pra­tya­kṣa­ma­pi śa­bdā­tma­kaṃ parārthaṃ na bhavet sarvathā <lb n="76,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,08</span>vi­śe­ṣā­bhā­vā­t pra­ti­pā­da­ka­pra­ti­pā­dya­ja­na­yoḥ sva­pa­rā­rthā­nu­mā­na­kā­rya­kā­ra­ṇa­tva­si­ddhe­ru­pa­cā­rā­da­nu­mā­na­pa­rā­ma­rśi­no <lb n="76,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,09</span>vākyasya pa­rā­rthā­nu­mā­na­tva­pra­ti­pā­da­na­ma­vi­ru­ddhaṃ nā­nya­thā­ti­pra­saṃ­gā­di­ti boddhavyaṃ | ta­de­tpa­ro­kṣaṃ pra­mā­ṇa­ma­vi­śa­da­tvā­t <lb n="76,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,10</span>śru­ta­jñā­na­va­t | </p><p n="a_88" rend="justify"><lb n="76,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,11</span>kiṃ punaḥ śru­ta­jñā­na­mi­tye­ta­da­bhi­dhī­ya­te — śru­ta­jñā­nā­va­ra­ṇa­vī­ryāṃ­ta­rā­ya­kṣa­yo­pa­śa­ma­vi­śe­ṣāṃ­ta­raṃ­ge kāraṇe sati <lb n="76,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,12</span>ba­hi­raṃ­ge ma­ti­jñā­ne ca, a­niṃ­dri­ya­vi­ṣa­yā­laṃ­ba­naṃ­, a­vi­śa­daṃ jñānaṃ śru­ta­jñā­naṃ | ke­va­la­jñā­naṃ tī­rtha­ka­ra­tva­nā­ma­pu­ṇyā­ti<span type="hard-break">- </span><lb n="76,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,13</span>śa­yo­da­ya­ni­mi­tta­ka­bha­ga­va­ttī­rtha­ka­ra­dhva­ni­vi­śe­ṣā­du­tpa­nnaṃ ga­ṇa­dha­ra­de­va­śru­ta­jñā­na­me­va­ma­saṃ­gṛ­hī­taṃ syāditi na śaṃ­ka­nī­yaṃ <lb n="76,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,14</span>tasyāpi śro­tra­ma­ti­pū­rva­ka­tvā­t | pra­si­ddha­ma­ti­śru­tā­va­dhi­ma­naḥ­pa­rya­ya­jñā­nā­ni va­ca­na­ja­ni­ta­pra­ti­pā­dya­ja­na­va­ca­na­śru­ta­jñā<span type="hard-break">- </span><lb n="76,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,15</span>navat | sa­mu­dra­gho­ṣa­ja­la­dha­ra­sva­na­śru­ti­ja­ni­ta­ta­da­vi­nā­bhā­vi­pa­dā­rtha­vi­ṣa­ya­śru­ta­jñā­na­va­dvā tato ni­ra­va­dyaṃ śru­ta­jñā­na­la­kṣa­ṇaṃ<span type="hard-break">- </span><lb n="76,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,16</span>a­vyā­ptya­ti­vyā­ptya­saṃ­bha­va­do­ṣa­ra­hi­ta­tvā­t | a­nu­mā­na­la­kṣa­ṇa­va­t | ta­de­vaṃ­vi­dhaṃ śru­ta­jñā­naṃ pra­mā­ṇa­ma­vi­saṃ­vā­da­ka­tvā­t <lb n="76,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,17</span>pra­tya­kṣā­nu­mā­na­va­t | na­cā­si­ddha­ma­vi­saṃ­vā­da­ka­tva­ma­sye­ti śaṃ­ki­ta­vyaṃ ta­to­'­rthaṃ pa­ri­cchi­dya pra­va­rta­mā­na­sya vi­saṃ­vā­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="76,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,18</span>bhāvāt sa­rva­dā­'­rtha­kri­yā­yāṃ saṃ­vā­da­pra­si­ddheḥ pra­tya­kṣā­di­va­t | </p><p n="a_89" rend="justify"><lb n="76,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,19</span>nanu ca śro­tra­ma­ti­pū­rva­ka­śru­ta­jñā­nā­da­rthaṃ pra­ti­pa­dya va­rta­mā­na­syā­rtha­kri­yā­yā­ma­vi­saṃ­vā­da­ka­sya kva­ci­da­bhā­vā­t na <lb n="76,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,20</span>prāmāṇyaṃ sa­rva­trā­nā­śvā­sā­di­ti cet ? na pra­tya­kṣā­de­ra­pi śu­kti­kā­śa­ka­laṃ ra­ja­tā­kā­ra­ta­yā pa­ri­cchi­dya tatra pravarta <lb n="76,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,21</span>mā­na­syā­rtha­kri­yā­yāṃ ra­ja­ta­sā­dhyā­yā­ma­vi­saṃ­vā­da­vi­ra­hā­t | sarvatra pra­tya­kṣe­'­nā­śvā­sā­da­prā­mā­ṇya­pra­saṃ­gā­t | pra­tya­kṣā­bhā­se <lb n="76,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,22</span>vi­saṃ­vā­da­da­rśa­nā­nna pra­tya­kṣe­'­nā­śvā­so­'­nu­mā­na­va­di­ti cettarhi śru­ta­jñā­nā­bhā­sā­dvi­saṃ­vā­da­pra­si­ddheḥ sa­tya­śru­ta­jñā­ne kathama<span type="hard-break">- </span><lb n="76,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,23</span>nāśvāsaḥ ? naca satyaṃ śru­ta­jñā­na­ma­si­ddhaṃ tasya loke pra­si­ddha­tvā­t su­yu­kti­ka­sa­dbhā­vā­cca tathāhi śro­tra­ma­ti­pū­rva­kaṃ śru­ta­jñā­naṃ <lb n="76,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,24</span>prakṛtaṃ sa­tya­me­va a­du­ṣṭa­kā­ra­ṇa­ja­nya­tvā­t pra­tya­kṣā­di­va­t | ta­ddvi­vi­dhaṃ sa­rva­jñā­sa­rva­jña­va­ca­na­śra­va­ṇa­ni­mi­tta­tvā­t | taccobha<span type="hard-break">- </span><lb n="76,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,25</span>ya­ma­du­ṣṭa­kā­ra­ṇa­ja­nyaṃ gu­ṇa­vā­dva­ktṛ­ka­śa­bda­ja­ni­ta­tvā­t | </p><p n="a_90" rend="justify"><lb n="76,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,26</span>nanu ca na­dyā­stī­re mo­da­ka­rā­śa­yaḥ saṃtīti pra­ha­sa­ne­na gu­ṇa­va­dva­ktṛ­ka­śa­bdā­du­pa­ja­ni­ta­syā­pi śru­ta­jñā­na­syā­sa<span type="hard-break">- </span><lb n="76,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,27</span>tya­tva­si­ddhe­rvya­bhi­cā­ri­gu­ṇa­va­dva­ktṛ­ka­śa­bda­ja­ni­ta­tva­ma­du­ṣṭa­kā­ra­ṇa­ja­nya­tve sādhye tato na ta­tta­dga­ma­ka­mi­ti na maṃtavyaṃ <lb n="76,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,28</span>pra­ha­sa­na­pa­ra­sya va­ktu­rgu­ṇa­va­ttvā­si­ddheḥ pra­ha­sa­na­syai­va do­ṣa­tvā­da­jñā­nā­di­va­t | kathaṃ pu­na­rvi­vā­dā­pa­nna­sya śro­tra­ma­ti­pū­rva­ka <lb n="76,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,29</span>śru­ta­jñā­na­stha gu­ṇa­va­dva­ktṛ­ka­śa­bda­ja­ni­ta­tvaṃ siddhaṃ ? iti cet su­ni­śa­ci­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­tvā­di­ti bhā­ṣā­ma­he | <lb n="76,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,30</span>pratyakṣe hyarthe pra­tya­kṣa­syā­nu­me­ye­'­nu­mā­na­syāṃ­tyaṃ­ta­pa­ro­kṣe cā­ga­ma­sya bā­dha­ka­syā­saṃ­bha­vā­t a­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­tvaṃ tasya siddhaṃ | <lb n="76,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,31</span>de­śa­kā­la­pu­ru­ṣāṃ­ta­rā­pe­kṣa­yā­pi saṃ­śa­yā­nu­tpa­tteḥ su­ni­ści­ta­tva­vi­śe­ṣa­ṇa­ma­pi sā­dha­na­sye­ti nā­si­ddha­tā­śaṃ­kā­va­ta­ra­ti | <lb n="76,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,32</span>nā­pye­nai­kāṃ­ti­ka­tā vipakṣe kva­ci­da­saṃ­bha­vā­t | na vi­ru­ddha­tā su­ni­ści­tā­saṃ­bha­va­dbā­dha­ka­sya śru­ta­jñā­na­sya a­gu­ṇa­va­dva­ktṛ­ka <lb n="76,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,33</span>śa­bda­ja­ni­ta­sya vā­di­pra­ti­vā­di­pra­si­ddha­syā­saṃ­bhā­vya­mā­na­tvā­t | tathā vyā­ha­ta­tvā­cca | ka­thaṃ­ci­da­pau­ru­ṣe­ya­śa­bda­ja­ni­ta <lb n="76,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,34</span>śru­ta­jñā­na­sya tu gu­ṇa­va­dva­ktṛ­ka­śa­bda­ja­ni­ta­tve­nā­du­ṣṭa­kā­ra­ṇa­ja­nya­tvaṃ siddhyet | tataśca sa­tya­tva­mi­ti syā­dvā­di­nāṃ <lb n="76,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,35</span>sa­rva­ma­na­va­dyaṃ pa­ryā­yā­rthi­ka­na­ya­prā­dhā­nyā­t dra­vyā­rthi­ka­na­ya­gu­ṇa­bhā­vā­cca śru­ta­jñā­na­sya gu­ṇa­va­dva­ktṛ­ka­śa­bda­ja­ni­ta­tva<span type="hard-break">- </span><lb n="76,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,36</span>siddheḥ dra­vyā­rthi­ka­prā­dhā­nyā­tpa­ryā­yā­rthi­ka­gu­ṇa­bhā­vā­cca gu­ṇa­va­dvyā­khyā­tṛ­ka­śa­bda­ja­ni­ta­tvo­pa­pa­tte­śca | naca sarvathā <lb n="76,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,37</span>pau­ru­ṣe­yaḥ­śa­bdo­'­pau­ru­ṣe­yo vā pra­mā­ṇa­taḥ siddhyate | </p><p n="a_91" rend="justify"><lb n="76,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,38</span>nanu ca vi­vā­dā­pa­nnaḥ śabdaḥ pau­ru­ṣe­ya eva pra­ya­tnā­naṃ­ta­rī­ya­ka­tvā­t pa­ṭā­di­va­di­tya­nu­mā­nā­t ā­ga­ma­sya dvāda<span type="hard-break">- </span><lb n="76,39"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 76,39</span>śāṃ­ga­syāṃ­ga­bā­hya­sya cā­ne­ka­bhe­da­sya pau­ru­ṣe­ya­tva­me­va yuktaṃ bhā­ra­tā­di­va­di­ti kaścit so­'­pye­vaṃ pṛṣṭaḥ sa­nnā­ca­ṣṭāṃ­–­kiṃ <pb n="77"/><lb n="77,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,01</span>sarvathā pra­ya­tnāṃ­ta­rī­ya­tva­he­tuḥ ka­thaṃ­ci­dvā ? sarvathā cet? a­pra­si­ddhaḥ syā­dvā­di­no dra­vyā­rthā­di­pra­ya­tnāṃ­naṃ­ta­rī­ya­ka­tvā­dā<span type="hard-break">- </span><lb n="77,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,02</span>gamasya | ka­thaṃ­ci­cce­dvi­ru­ddhaḥ ka­thaṃ­ci­da­pau­ru­ṣa­ya­tva­sā­dha­nā­t | pra­ya­tnā­naṃ­ta­rī­ya­ka­tvaṃ hi pra­va­ca­na­syo­ccā­ra­ka­pu­ru­ṣa<span type="hard-break">- </span><lb n="77,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,03</span>pra­ya­tnā­naṃ­ta­ro­pa­laṃ­bhā­t syāt u­tpā­da­ka­pu­ru­ṣa­pra­ya­tnāṃ­naṃ­ta­ro­pa­laṃ­bhā­dvā ? pra­tha­ma­ka­lpa­nā­yā­mu­ccā­ra­ka­pu­ru­ṣā­pe­kṣa­yā pauru<span type="hard-break">- </span><lb n="77,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,04</span>ṣe­ya­tva­me­va tasya saṃprati pu­rā­ṇa­pu­ru­ṣo­tpā­di­ta­kā­vya­pra­baṃ­dha­sye­va prasaktaṃ | na pu­na­ru­tpā­da­ka­pu­ru­ṣā­pe­kṣa­yā pra­va­ca­na­syā­nā<span type="hard-break">- </span><lb n="77,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,05</span>di­ni­dha­na­syo­tpā­da­ka­pu­ru­ṣā­bhā­vā­t | sarvajña u­tpā­da­ka iti cet ? va­rṇā­tma­naḥ pa­da­vā­kyā­tma­no vā pra­va­ca­na­syo<span type="hard-break">- </span><lb n="77,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,06</span>tpādakaḥ sa syāt ? na tā­va­dva­rṇā­tma­na­sta­dva­rṇā­nāṃ prāgapi bhāvāt ta­tsa­dṛ­śā­nāṃ pūrvaṃ bhāvo na pu­na­ste­ṣāṃ ghaṭādī<span type="hard-break">- </span><lb n="77,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,07</span>nā­mi­ve­ti cet ka­tha­mi­dā­nī­ma­nu­vā­da­ka­ste­ṣā­mu­tpā­da­ko na syāt ? ta­da­nu­vā­dā­t prāgapi ta­tsa­dṛ­śā­nā­me­va <lb n="77,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,08</span>sa­dbhā­vā­t te­ṣā­ma­nū­dya­mā­nā­nāṃ tadaiva sa­dbhā­vā­t | tathāca na ka­ści­du­tpā­da­ko varṇānāṃ sa­rva­syo­tpā­da­ka­tva­si­ddheḥ | <lb n="77,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,09</span>yathaiva hi kuṃ­bhā­dī­nāṃ kuṃ­bha­kā­rā­di­ru­tpā­da­ka eva na pu­na­ra­nu­kā­ra­ka­sta­thā va­rṇā­nā­ma­pī­ti ta­da­nu­vā­da­ka­vya­va­hā­ra­vi­ro­dhaḥ <lb n="77,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,10</span>pū­rvo­pa­la­bdha­va­rṇā­nāṃ sāṃ­pra­ti­ka­va­rṇā­nāṃ ca sā­dṛ­śyā­de­ke­tvo­pa­cā­rā­tpa­ścā­dvā­da­ko­'­nu­vā­da­ka eva | a­sā­vā­ha varṇānnā<span type="hard-break">- </span><lb n="77,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,11</span>hamiti svā­taṃ­trya­pa­ri­ha­ra­ṇā­tpā­ra­taṃ­tryā­nu­sa­ra­ṇā­di­ti cet tarhi yathā varṇānāṃ pa­ṭhi­tā­nu­vā­da­kaḥ tathā pā­ṭha­yi­tā­pi <lb n="77,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,12</span>tasyāpi svā­taṃ­tryā­bhā­vā­t sarvasya svo­pā­dhyā­ya­pa­ra­taṃ­tra­tvā­t tata evaṃ vaktavyaṃ — </p><lg n="a_92"><l><lb n="77,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,13</span>neha va­rṇā­nna­raḥ kaścit svā­taṃ­trye­ṇa pra­pa­dya­te</l><l><lb n="77,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,14</span>ya­thai­vā­smai pa­rai­ru­ktā­sta­thai­vai­tā­nvi­va­kṣya­te || 1 || </l><l><lb n="77,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,15</span>pa­re­pye­vaṃ vi­va­kṣyaṃ­ti ta­smā­de­ṣā­ma­nā­di­tā</l><l><lb n="77,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,16</span>prasiddhā vya­va­hā­re­ṇa saṃ­pra­dā­yā­vya­va­cchi­dā || 2 || </l></lg><p n="a_93" rend="justify"><lb n="77,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,17</span>tathā ca sa­rva­jño­pya­nu­vā­da­ka eva pū­rva­pū­rva­sa­rva­jño­di­tā­nā­me­va ca­tuḥ­ṣa­ṣṭi­va­rṇā­nā­mu­tta­ro­tta­ra­sa­rva­jñe­nā­nu­vā­dā­t | <lb n="77,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,18</span>tasya pū­rva­sa­rva­jño­di­ta­va­rṇā­nu­pa­laṃ­bhe pu­na­ra­sa­rva­jña­tva­pra­sa­ktiḥ | ta­de­va­ma­nā­di­sa­rva­jña­saṃ­ta­ti­mi­ccha­tāṃ na ka­ści­tsa­rva­jño <lb n="77,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,19</span>va­rṇā­nā­mu­tpā­da­ka­sta­sya ta­da­nu­vā­da­ka­tvā­t | pa­da­vā­kyā­tma­naḥ pra­va­ca­na­syo­tpā­da­kaḥ sarvajña i­tya­pya­ne­nā­pā­staṃ prava<span type="hard-break">- </span><lb n="77,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,20</span>ca­na­pa­da­vā­kyā­nā­ma­pi pū­rva­pū­rva­sa­rva­jño­di­tā­nā­me­vo­tta­ro­tta­ra­sa­rva­jñe­nā­nu­vā­dā­t sa­rva­dāṃ­ga­pra­vi­ṣṭāṃ­ga­bā­hya­śru­ta­sya śabdā<span type="hard-break">- </span><lb n="77,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,21</span>tmano dvā­da­śa­vi­ka­lpā­ne­ka­vi­ka­lpa­syā­nyā­dṛ­śa­va­rṇa­pa­da­vā­kya­tvā­saṃ­bha­vā­t ta­syā­pū­rva­syo­tpā­da­kā­yo­gā­t | </p><p n="a_94" rend="justify"><lb n="77,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,22</span>syānmataṃ — ma­he­śva­ro­'­nā­di­re­kaḥ sarvajño va­rṇā­nā­mu­tpā­da­kaḥ prathamaṃ sṛ­ṣṭi­kā­le ja­ga­tā­mi­vo­pa­pa­nna­sta­sya <lb n="77,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,23</span>sarvadā sva­taṃ­tra­tvā­t sa­rva­jñāṃ­ta­ra­pa­ra­taṃ­tra­tā­pā­yā­t ta­da­nu­vā­da­ka­tvā­yo­gā­di­ti ta­da­pya­sa­tyaṃ ta­syā­nā­de­re­ka­sye­śva­ra­syā <lb n="77,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,24</span>pta­pa­rī­kṣā­yāṃ pra­ti­kṣi­pta­tvā­t­, pa­rī­kṣā­kṣa­ma­tvā­bhā­vā­t ka­pi­lā­di­va­t | saṃbhave vā sa­dai­vai­śva­raḥ sarvajño brāhmeṇa mānena <lb n="77,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,25</span>va­rṣā­śa­tāṃ­te va­rṣa­śa­tāṃ­te jagato sṛṣṭā pū­rva­smi­n pū­rva­smi­n sṛ­ṣṭi­kā­le sva­ya­mu­tpā­di­tā­nāṃ va­rṇa­pa­da­vā­kyā­nā­mu­tta­ra<span type="hard-break">- </span><lb n="77,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,26</span>smi­nnu­tta­ra­smi­n sṛ­ṣṭi­kā­le pu­na­ru­pa­de­ṣṭā ka­tha­ma­nu­vā­da­ko na bhavet ? | na hyekaḥ kaviḥ sva­kṛ­ta­kā­vya­sya punaḥ <lb n="77,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,27</span>pu­na­rva­ktā­nu­vā­da­ko na syāt iti vaktuṃ yuktaṃ, </p><p rend="center" n="a_95"><lb n="77,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,28</span><emph>śa­bdā­rtha­yoḥ pu­na­rva­ca­naṃ pu­na­ru­kta­m a­nya­trā­nu­vā­dā­t</emph></p><p n="a_96" rend="justify"><lb n="77,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,29</span>iti va­ca­na­vi­ro­dhā­t | ekasya punaḥ pu­na­sta­de­va va­da­to­'­nu­vā­dā­saṃ­bha­ve pu­na­ru­kta­syai­va siddheḥ tataḥ kasya<span type="hard-break">- </span><lb n="77,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,30</span>citsvayaṃ kṛtaṃ kāvyaṃ punaḥ pu­na­rva­da­to­'­nu­vā­da­ka­tve ma­he­śva­raḥ sa­rva­dai­vā­nu­vā­da­kaḥ syāt | pū­rva­pū­rva­vā­dā­pe­kṣa­yo­tta­ro<span type="hard-break">- </span><lb n="77,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,31</span>tta­ra­syā­nu­vā­da­rū­pa­tvā­t | naca pū­rva­pū­rva­va­rṇa­pa­da­vā­kya­vi­la­kṣa­ṇā­nye­va va­rṇa­pa­da­vā­kyā­ni ma­he­śva­raḥ karoti iti ghaṭate <lb n="77,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,32</span>teṣāṃ ku­ta­ści­tpra­mā­ṇā­da­pra­si­ddheḥ prasiddhau vā teṣāṃ ki­ma­jñā­nā­tta­dā ma­he­śva­ro­'­pra­ṇe­tā syāt | a­thā­śa­kte­ru­ta­pra­yo<span type="hard-break">- </span><lb n="77,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,33</span>ja­nā­bhā­vā­di­ti ? na tā­va­da­jñā­nā­t sa­rva­jña­tva­vi­ro­dhā­t tasya sa­rva­pra­kā­ra­va­rṇa­pa­da­vā­kya­ve­di­tya­si­ddheḥ a­nya­thā­nī<span type="hard-break">- </span><lb n="77,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,34</span>śva­ra­tva­pra­saṃ­gā­t | nā­pya­śa­kteḥ­–­ī­śva­ra­syā­naṃ­ta­śa­kti­tva­va­ca­nā­t | yadi hyekadā kāni cideva va­rṇā­dī­ni pra­ṇe­tu­mī­śva<span type="hard-break">- </span><lb n="77,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,35</span>rasya śa­kti­rnā­nyā­ni tadā ka­tha­ma­naṃ­ta­śa­ktiḥ syā­da­nī­śa­va­t | pra­yo­ja­nā­bhā­vā­nnā­nyā­ni pra­ṇa­ya­tī­ti cet na saka<span type="hard-break">- </span><lb n="77,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,36</span>la­vā­ca­ka­pra­kā­śa­na­syai­va pra­yo­ja­na­tvā­t sa­ka­la­vā­cyā­rtha­pra­kā­śa­na­va­t | sa­ka­la­ja­ga­tkā­ra­ṇa­va­dvā pra­ti­pā­dya­ja­nā­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="77,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 77,37</span>rodhāt keṣāṃ cideva va­rṇā­dī­nāṃ pra­ṇa­ya­ne ja­ga­du­pa­bho­ktṛ­prā­ṇya­nu­ro­dhā­t ke­ṣāṃ­ci­de­va ja­ga­tkā­ryā­ṇāṃ karaṇaṃ syā<span type="hard-break" ana="fixed-break">- </span><pb n="78"/><lb n="78,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,01</span>nna sarveṣāṃ | tathā ce­śva­ra­kṛ­taiḥ kāryaiḥ kā­rya­tvā­di­ti he­tu­rvya­bhi­cā­ri­tvā­nna sa­rva­kā­ryā­ṇā­mī­śva­ra­ni­mi­tta­tvaṃ sā­dha­ye­t | <lb n="78,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,02</span>naca sa­ka­la­pra­kā­ra­va­rṇā­di­vā­ca­ka­pra­paṃ­caṃ ji­jñā­sa­mā­naḥ ka­ści­tpra­ti­pā­dya eva na saṃ­bha­va­tī­ti vaktuṃ yuktaṃ sa­rva­jña­va­ca­na <lb n="78,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,03</span>syā­pra­ti­grā­ha­ka­tva­pra­saṃ­gā­t | ta­tsaṃ­bha­ve ca sarge sarge sa­ka­la­va­rṇā­dī­nāṃ pra­ṇe­te­śva­ro­'­nu­vā­da­ka eva syāt na puna<span type="hard-break">- </span><lb n="78,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,04</span>ru­tpā­da­kaḥ sa­rva­dai­ve­ti siddhaṃ ta­to­'­ne­ka eva sa­rva­jño­'­stu ki­me­ke­śva­ra­sya ka­lpa­na­yā yathā caiko na­va­mi­ti vadati <lb n="78,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,05</span>ta­de­vā­nyaḥ pu­rā­ṇa­mi­tya­ne­ka­sa­rva­jña­ka­lpa­nā­yāṃ vyā­ghā­tā­t va­stu­vya­va­sthā­nā­saṃ­bha­va­sta­thai­ka­syā­pī­śva­ra­syā­ne­ka­sa­rga <lb n="78,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,06</span>kā­la­pra­vṛ­ttā­va­ne­ko­pa­de­śā­bhya­nu­jñā­nā­t | tatra pū­rva­smi­n sarge na­va­mi­tyu­pa­de­śī­śva­re­ṇa ta­de­vo­tta­ra­smi­n sarge purāṇa<span type="hard-break">- </span><lb n="78,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,07</span>mi­tyu­pa­di­śya­te na pu­na­re­ka­dai­va navaṃ pūrāṇaṃ cai­ka­mi­ti vyā­ghā­tā­saṃ­bha­ve ka­tha­ma­ne­ka­syā­pi sa­rva­jña­sya kā­la­bhe­de­na nava<span type="hard-break">- </span><lb n="78,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,08</span>miti pu­rā­ṇa­mi­tyu­pa­de­śa­ta­sta­ttva­va­ca­na­vyā­ghā­taḥ ? i­tya­la­ma­nā­dye­ke­śva­ra­ka­lpa­na­yā ta­tsā­dha­no­pā­yā­saṃ­bha­vā­t | </p><p n="a_97" rend="justify"><lb n="78,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,09</span>so­pā­ya­si­ddha­stu sa­rva­jño­'­ne­kaḥ pra­mā­ṇa­si­ddhaḥ ni­ra­ta­kā­lo­ccha­nna­sya pa­ra­mā­ga­ma­sya pra­vaṃ­dhe­nā­bhi­vyaṃ­ja­ko­'­nu<span type="hard-break">- </span><lb n="78,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,10</span>vādaka iti pra­ya­tnā­naṃ­ta­ra­ma­bhi­vya­kteḥ kathaṃ ci­tpra­ya­tnā­naṃ­ta­rī­ya­ka­tvaṃ ka­thaṃ­ci­tpau­ru­ṣe­ya­tvaṃ sā­dha­ye­t­–­ta­thā­hi — </p><lg rend="two-lines" n="a_98"><l><lb n="78,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,11</span>pa­ra­mā­ga­ma­saṃ­tā­na­ma­nā­di­ni­dha­na­kra­maṃ no­tpā­da­ye­tsva­yaṃ ka­ści­tsa­rva­jño­'­sa­rva­ve­di­va­t || 1 || </l><l><lb n="78,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,12</span>yathaikaḥ sa­ka­lā­rtha­jñaḥ sva­ma­hi­mnā pra­kā­śa­ye­t ta­thā­nyo­'­pi tameva cānādiḥ sa­rva­jña­saṃ­ta­tiḥ || 2 || </l><l><lb n="78,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,13</span>siddhā ta­tpro­kta­śa­bdo­tthaṃ śru­ta­jñā­na­ma­śe­ṣa­taḥ pramāṇaṃ pra­ti­pa­tta­vya­ma­du­ṣṭo­pā­ya­ja­tva­taḥ || 3 || </l><l><lb n="78,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,14</span>tato bāhyaṃ pū­na­rdve­dhā pau­ru­ṣe­ya­pa­da­kra­mā­t jā­ta­mā­rṣā­da­nā­rṣā­cca sa­mā­sa­vyā­sa­to­nvi­tā­t || 4 || </l><l><lb n="78,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,15</span>ta­trā­rṣa­mṛ­ṣi­bhiḥ pro­ktā­da­du­ṣṭai­rva­ca­na­kra­mā­t sa­mu­dbhū­taṃ śru­ta­jñā­naṃ pramāṇaṃ bā­dha­kā­tya­yā­t || 5 || </l><l><lb n="78,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,16</span>anārṣaṃ tu dvi­dho­ddi­ṣṭaṃ sa­ma­yāṃ­ta­ra­saṃ­ga­taṃ laukikaṃ ceti tanmithyā pra­vā­di­va­ca­no­dbha­vaṃ || 6 || </l><l><lb n="78,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,17</span>du­ṣṭa­kā­ra­ṇa­ja­nya­tvā­da­pra­mā­ṇaṃ kathaṃ ca na sa­mya­gdṛ­ṣṭe­sta­de­ta­tsyā­t pramāṇaṃ su­na­yā­rpa­ṇā­t || 7 || </l></lg><p n="a_99" rend="justify"><lb n="78,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,18</span>na­nva­du­ṣṭa­kā­ra­ṇa­ja­nya­tve­na śru­ta­jñā­na­sya pra­mā­ṇa­tva­sā­dha­ne co­da­nā­jñā­na­sya prāmāṇyaṃ syāt pu­ru­ṣa­do­ṣa­ra­hi­tā<span type="hard-break">- </span><lb n="78,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,19</span>yā­śco­da­nā­yāḥ sa­rva­thā­pya­pau­ru­ṣe­ya­ja­ni­ta­tvā­t | </p><p n="a_100" rend="justify"><lb n="78,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,20</span>taduktaṃ — </p><lg n="a_101"><l><lb n="78,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,21</span>co­da­nā­ja­ni­tā buddhiḥ pramāṇaṃ do­ṣa­va­rji­taiḥ | </l><l><lb n="78,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,22</span>kā­ra­ṇai­rja­nya­mā­na­tvā­lliṃ­gā­pto­ktya­kṣa­bu­ddhi­va­t || 1 || </l></lg><p n="a_102" rend="justify"><lb n="78,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,23</span>ta­de­ta­du­ktaṃ — </p><p n="a_103" rend="justify"><lb n="78,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,24</span>gu­ṇa­va­tkā­ra­ṇa­ja­nya­tva­syā­du­ṣṭa­kā­ra­ṇa­ja­nya­tva­śa­bde­nā­bhi­pre­ta­tvā­t liṃ­gā­pto­ktya­kṣa­bu­ddhi­ṣu tathaiva tasya prati<span type="hard-break">- </span><lb n="78,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,25</span>patteḥ | na hi liṃ­ga­syā­pau­ru­ṣe­ya­tva­ma­du­ṣṭaṃ sā­dhyā­vi­nā­bhā­va­ni­ya­ma­ni­śca­yā­khye­na guṇena gu­ṇa­va­ttva­syā­du­ṣṭa­tva­sya pratī<span type="hard-break">- </span><lb n="78,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,26</span>teḥ | ta­thā­pro­kte­ra­vi­saṃ­vā­da­ka­tva­gu­ṇe­na gu­ṇa­va­ttva­sya ta­thā­kṣā­ṇāṃ ca­kṣu­rā­dī­nāṃ nai­rma­lyā­di­gu­ṇe­na gu­ṇa­va­ttva­sye­ti | </p><p n="a_104" rend="justify"><lb n="78,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,27</span>nanu cā­du­ṣṭa­tvaṃ do­ṣa­ra­hi­ta­tvaṃ kā­ra­ṇa­sya tacca kva­ci­ddo­ṣa­vi­ru­ddha­sya guṇasya sa­dbhā­vā­t | tathā ma­nvā­di­smṛ<span type="hard-break">- </span><lb n="78,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,28</span>ti­va­ca­ne kva­ci­ddo­ṣa­kā­ra­ṇa­bhā­vā­t | yathā co­da­nā­yāṃ taduktaṃ — </p><lg n="a_105"><l><lb n="78,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,29</span>śabde do­ṣo­dbha­va­stā­va­dva­ktra­dhī­na­mi­ti sthitaṃ</l><l><lb n="78,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,30</span>ta­da­bhā­vaḥ kva­ci­ttā­va­dgu­ṇa­va­dva­ktṛ­ka­tva­taḥ || 1 || </l><l><lb n="78,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,31</span>ta­dgu­ṇai­ra­pa­kṛ­ṣṭā­nāṃ śabde saṃ­krāṃ­tya­saṃ­bha­vā­t</l><l><lb n="78,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,32</span>yadvā va­ktu­ra­bhā­ve­na na syurdoṣā ni­rā­śra­yāḥ || 2 || </l></lg><p n="a_106" rend="justify"><lb n="78,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,33</span>ta­da­pya­sa­raṃ sarvatra gu­ṇā­bhā­va­syai­va do­ṣa­va­ttvā­t­, gu­ṇa­sa­dbhā­va­syai­va cā­do­ṣa­pra­tī­te­ra­bhā­va­sya bhā­vāṃ­ta­ra­sva­bhā­va<span type="hard-break">- </span><lb n="78,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,34</span>tva­si­ddheḥ­, anyathā pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­tva­vi­ro­dhā­t | gu­ṇa­va­dva­ktṛ­ka­tva­sya hi do­ṣa­ra­hi­ta­sya va­ktṛ­ka­tva­sya saṃ­pra­tya­yaḥ kathama<span type="hard-break">- </span><lb n="78,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,35</span>nyathā gu­ṇa­do­ṣa­yoḥ sa­hā­na­va­sthā­naṃ yujyeta ? rā­ga­dve­ṣa­mo­hā­di­va­ktu­rdo­ṣā­vi­ta­thā­bhi­dhā­na­he­ta­vaḥ | ta­dvi­ru­ddhā­śca vairā<span type="hard-break">- </span><lb n="78,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,36</span>gya­kṣa­mā­ta­ttvā­va­bo­dhā­sta­da­bhā­vā­tma­kāḥ sa­tyā­bhi­dhā­na­he­ta­vo guṇā iti pa­rī­kṣa­ka­ja­na­ma­na­si vartate naca ma­nvā­da­yaḥ <lb n="78,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,37</span>smṛ­ti­śā­strā­ṇāṃ pra­ṇe­tā­ro gu­ṇa­vaṃ­ta­ste­ṣāṃ tā­dṛ­śa­gu­ṇā­bhā­vā­t | ni­rdo­ṣa­ve­da­pa­rā­dhī­na­va­ca­na­tvā­tte­ṣāṃ gu­ṇa­va­ttva­mi­tya<span type="hard-break">- </span><lb n="78,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 78,38</span>pya­saṃ­bhā­va­nī­yaṃ vedasya gu­ṇa­va­ttvā­si­ddheḥ pu­ru­ṣa­sya gu­ṇā­śra­ya­syā­bhā­vā­t | yathaiva hi do­ṣa­vā­n ve­dā­nni­va­rta­mā­no <pb n="79"/><lb n="79,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,01</span>ni­rdo­ṣa­tā­ma­sya sā­dha­ye­t tathāsau gu­ṇa­vā­na­pi­–­a­gu­ṇa­va­ttā­mi­ti na vedo gu­ṇa­vā­nnā­ma | yadi pu­na­ra­pau­ru­ṣe­ya­tva­me­va <lb n="79,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,02</span>gu­ṇa­sta­dā­nā­di­mle­ccha­vya­va­hā­ra­syā­pi gu­ṇa­va­ttvaṃ­–­a­pau­ru­ṣe­ya­tvā­vi­śe­ṣā­t | </p><p n="a_107" rend="justify"><lb n="79,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,03</span>tadevaṃ — </p><lg n="a_108"><l><lb n="79,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,04</span>nāduṣṭā codanā puṃ­so­'­sa­ttvā­dgu­ṇa­va­taḥ sadā</l><l><lb n="79,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,05</span>ta­dvyā­khyā­tuḥ pra­va­ktu­rvā mle­kṣā­di­vya­va­hā­ra­va­t || 1 || </l><l><lb n="79,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,06</span>tayā ya­jja­ni­taṃ jñānaṃ ta­nnā­du­ṣṭa­ni­mi­tta­jaṃ</l><l><lb n="79,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,07</span>siddhaṃ yena pramāṇaṃ syāt pa­ra­mā­ga­ma­bo­dha­va­t || 2 || </l><l><lb n="79,8"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,08</span>vedasya po­ru­ṣe­ya­syo­cchi­nna­sya ci­ra­kā­la­taḥ</l><l><lb n="79,9"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,09</span>sa­rva­jñe­na vinā ka­ści­nno­ddha­rtā­tīṃ­dri­yā­rtha­dṛ­k || 3 || </l><l><lb n="79,10"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,10</span>syā­dvā­di­nāṃ tu sa­rva­jña­saṃ­tā­naḥ syā­tpra­kā­śa­kaḥ</l><l><lb n="79,11"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,11</span>pa­ra­mā­ga­ma­saṃ­tā­na­syo­cchi­nna­sya ka­thaṃ­ca­na || 4 || </l><l><lb n="79,12"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,12</span>sa­rva­bhā­ṣā­ku­bhā­ṣā­śca ta­dva­tsa­rvā­rtha­ve­di­bhiḥ</l><l><lb n="79,13"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,13</span>pra­kā­śya­te dhva­ni­ste­ṣāṃ sa­rva­bhā­ṣā­sva­bhā­va­kaḥ || 5 || </l><l><lb n="79,14"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,14</span>ta­tpra­mā­ṇaṃ śru­ta­jñā­naṃ parokṣaṃ si­ddha­maṃ­ja­sā</l><l><lb n="79,15"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,15</span>a­du­ṣṭa­kā­ra­ṇo­dbhū­teḥ pra­tya­kṣa­va­di­ti sthitaṃ || 6 || </l></lg><p n="a_109" rend="justify"><lb n="79,16"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,16</span>tataḥ sūktaṃ pratyakṣaṃ parokṣaṃ ceti dve eva pramāṇe pra­mā­ṇāṃ­ta­rā­ṇāṃ sa­ka­lā­nā­ma­pya­tra saṃ­gra­hā­t iti saṃkhyā<span type="hard-break">- </span><lb n="79,17"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,17</span>vi­pra­ti­pa­tti­ni­rā­ka­ra­ṇa­ma­na­va­dyaṃ sva­rū­pa­vi­pra­ti­pa­tti­ni­rā­ka­ra­ṇa­va­t | </p><p n="a_110" rend="justify"><lb n="79,18"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,18</span>vi­ṣa­ya­vi­pra­ti­pa­tti­ni­rā­ka­ra­ṇā­rthaṃ pu­na­ri­da­ma­bhi­dhī­ya­te — dra­vya­pa­ryā­yā­tma­kaḥ pra­mā­ṇā­vi­ṣa­yaḥ pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­tvā­nya<span type="hard-break">- </span><lb n="79,19"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,19</span>thā­nu­pa­pa­tteḥ pra­tya­kṣa­vi­ṣa­ye­ṇa sva­la­kṣa­ṇe­na­, a­nu­mā­nā­di­vi­ṣa­ye­ṇa ca sā­mā­nye­na he­to­rvya­bhi­cā­ra iti na maṃtavyaṃ <lb n="79,20"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,20</span>ta­thā­pra­tī­tya­bhā­vā­t | na hi pra­tya­kṣa­taḥ sva­la­kṣa­ṇaṃ pa­ryā­ya­mā­traṃ sa­nmā­tra­mi­vo­pa­la­bhā­ma­he | nā­pya­nu­mā­nā­deḥ sāmā<span type="hard-break">- </span><lb n="79,21"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,21</span>nya­dra­vya­mā­traṃ vi­śe­ṣa­mā­tra­mi­va pra­ti­pa­dye­ma­hi sā­mā­nya­vi­śe­ṣā­tma­no dra­vya­pa­ryā­yā­tma­ka­sya jā­tyaṃ­ta­ra­syo­pa­la­bdheḥ <lb n="79,22"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,22</span>pra­va­rta­mā­na­sya ca tatprāpteḥ a­nya­thā­rtha­kri­yā­nu­pa­pa­tteḥ | na hi sva­la­kṣa­ṇa­ma­rtha­kri­yā­sa­ma­rthaṃ kra­ma­yau­ga­pa­dya­vi­ro­dhā­t <lb n="79,23"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,23</span>sā­mā­nya­va­t | naca tatra kra­ma­yau­ga­pa­dye saṃ­bha­va­taḥ pa­ri­ṇā­mā­bhā­vā­t | kra­mā­kra­ma­yoḥ pa­ri­ṇā­me­na vyā­pta­tvā­t sarva<span type="hard-break">- </span><lb n="79,24"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,24</span>thā­pya­pa­ri­ṇā­mi­naḥ kṣa­ṇi­ka­sya nityasya ca ta­dvi­ro­dha­si­ddheḥ prasiddhe ca sā­mā­nya­vi­śe­ṣā­tma­ni vastuni ta­daṃ­śa­mā­tre <lb n="79,25"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,25</span>viśeṣe sāmānye vā pra­va­rtta­mā­naṃ kathaṃ pramāṇaṃ nāma pra­mā­ṇa­sya ya­thā­va­sti­ta­va­stu­gra­ha­ṇa­la­kṣa­ṇa­tvā­t ta­de­ka­de­śa­grā<span type="hard-break">- </span><lb n="79,26"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,26</span>hiṇaḥ sā­pe­kṣa­sya su­na­ya­tvā­nni­ra­pe­kṣa­sya du­rṇa­ya­tvā­t | tata eva na ta­dvi­ṣa­ye­ṇā­ne­kāṃ­taḥ sā­dha­na­sya syāt | tatra <lb n="79,27"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,27</span>pra­mā­ṇa­vi­ṣa­ya­tva­sya he­to­ra­pra­vṛ­tteḥ | a­taḥ­si­ddho dra­vya­pa­ryā­yā­tmā­rthaḥ pra­mā­ṇa­sye­ti ta­dvi­pra­ti­pa­tti­ni­vṛ­ttiḥ | </p><p n="a_111" rend="justify"><lb n="79,28"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,28</span>pha­la­vi­pra­ti­pa­tti­ni­vṛ­ttya­rthaṃ pra­ti­pā­dya­te­–­pra­mā­ṇā­tpha­laṃ ka­thaṃ­ci­dbhi­nna­ma­bhi­nnaṃ ca pra­mā­ṇa­pha­la­tvā­nya­thā­nu­pa­pa­tteḥ | <lb n="79,29"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,29</span>hā­no­pā­do­no­pe­kṣā­bu­ddhi­rū­pe­ṇa pra­mā­ṇa­pha­le­nā­ne­kāṃ­ta iti na śaṃ­ka­nī­yaṃ ta­syā­pye­ka­pra­mā­trā­tma­nā pra­mā­ṇā­da­bhe­da<span type="hard-break">- </span><lb n="79,30"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,30</span>siddheḥ pra­mā­ṇa­pa­ri­ṇa­ta­syai­vā­tma­naḥ pha­la­pa­ri­ṇā­ma­pra­tī­teḥ­, anyathā saṃ­tā­nāṃ­ta­ra­va­tpra­mā­ṇa­pha­la­bhā­va­vi­ro­dhā­t | sākṣā<span type="hard-break">- </span><lb n="79,31"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,31</span>da­jñā­na­ni­vṛ­tti­la­kṣa­ṇe­na pra­mā­ṇā­da­bhi­nne­na pra­mā­ṇa­pha­le­na vya­bhi­cā­ra i­tya­pya­pa­rī­kṣi­tā­bhi­dhā­naṃ tasyāpi ka­thaṃ­ci­tpra<span type="hard-break">- </span><lb n="79,32"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,32</span>mā­ṇā­dbhe­da­pra­si­ddheḥ pra­mā­ṇa­pha­la­yo­rni­ru­kti­sā­dha­na­vi­ro­dhā­t | ka­ra­ṇa­sā­dha­naṃ hi pramāṇaṃ svā­rtha­ni­rṇī­tau sā­dha­ka­ta­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="79,33"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,33</span>tvāt | svā­rtha­ni­rṇī­ti­ra­jñā­na­ni­vṛ­ttiḥ phalaṃ bhā­va­sā­dha­naṃ ta­tsā­dhya­tvā­t | etena ka­rtṛ­sā­dha­nā­t pra­mā­ṇā­tka­thaṃ­ci<span type="hard-break">- </span><lb n="79,34"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,34</span>dbhedaḥ pra­ti­pā­di­taḥ tasya svā­rtha­ni­rṇī­tau sva­taṃ­tra­tvā­t | sva­taṃ­tra­sya ca ka­rtṛ­tvā­t svā­rtha­ni­rṇī­te­stu a­jñā­na­ni­vṛ­tti<span type="hard-break">- </span><lb n="79,35"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,35</span>sva­bhā­vā­yāḥ kri­yā­tvā­t | naca kri­yā­kri­yā­va­to­'­rthāṃ­ta­ra­me­vā­na­rthāṃ­ta­ra­me­va vā kri­yā­kri­yā­va­dbhā­va­vi­ro­dhā­t | bhāva<span type="hard-break">- </span><lb n="79,36"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,36</span>sā­dha­nā­tpra­mā­ṇā­da­jñā­na­ni­vṛ­tti­ra­bhi­nnai­ve­ti­, ayuktaṃ pra­mā­tu­ru­dā­sī­nā­va­sthā­yā­ma­vyā­pri­ya­mā­ṇa­sya pra­mā­ṇa­śa­kte­rbhā­va­sā­dha­na <lb n="79,37"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,37</span>pra­mā­ṇa­sya vya­va­sthā­pi­ta­tvā­t ta­syā­jñā­na­ni­vṛ­tti­pha­la­tvā­saṃ­bha­vā­t | svā­rtha­vya­va­si­tau vyā­pri­ya­mā­ṇaṃ hi pra­mā­ṇa­ma<span type="hard-break">- </span><lb n="79,38"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 79,38</span>jñā­na­ni­vṛ­ttiṃ sā­dha­ye­t nānyathā a­ti­pra­saṃ­gā­t | tataḥ sūktaṃ — </p><p rend="center" n="a_112"><pb n="80"/><lb n="80,1"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 80,01</span><emph>pra­mā­ṇā­tka­thaṃ­ci­dbhi­nnā­bhi­nnaṃ pha­la­mi­ti</emph></p><p n="a_113" rend="justify"><lb n="80,2"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 80,02</span>ta­ta­sta­sya sarvathā bhede bā­dha­ka­va­ca­nā­t | a­bhe­da­va­tsaṃ­vṛ­tyā pra­mā­ṇa­pha­la­vya­va­hā­ra i­tya­prā­tī­ti­ka­va­ca­naṃ <lb n="80,3"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 80,03</span>pa­ra­mā­rtha­taḥ sve­ṣṭa­si­ddhi­vi­ro­dhā­t tataḥ pā­ra­mā­rthi­ka­pra­mā­ṇaṃ phalaṃ ce­ṣṭa­si­ddhi­la­ṇa­ma­bhya­nu­jñā­ta­vyaṃ | ta­taḥ­sa­rva­pu­ru­ṣā­rtha<span type="hard-break">- </span><lb n="80,4"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 80,04</span>si­ddhi­vi­dhā­nā­di­ti saṃkṣepaḥ | </p><lg rend="two-lines" n="a_114"><l><lb n="80,5"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 80,05</span>iti pra­mā­ṇa­sya parīkṣya lakṣaṇaṃ vi­śe­ṣa­saṃ­khyā­vi­ṣa­yaṃ phalaṃ tataḥ</l><l><lb n="80,6"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 80,06</span>prabudhya tattvaṃ dṛ­ḍha­śu­ddha­dṛ­ṣṭa­yaḥ prayāṃtu vi­dyā­pha­la­mi­ṣṭa­mu­cca­kaiḥ || 1 || </l></lg><p ana="trailer" n="a_115" rend="justify"><lb n="80,7"/><span resp="dcv" type="ref-block">PrP-GL 80,07</span>iti śrī­syā­dvā­da­vi­dyā­pa­ti­śrī­vi­dyā­naṃ­da­svā­mi­vi­ra­ci­tā pra­mā­ṇa­pa­rī­kṣā samāptā | </p></body></text></TEI>
